PUBLICITEIT ZONDER LICHTVERVUILING

Maat: px
Weergave met pagina beginnen:

Download "PUBLICITEIT ZONDER LICHTVERVUILING"

Transcriptie

1 PUBLICITEIT ZONDER LICHTVERVUILING Ministerie van de Vlaamse Gemeenschap

2 PUBLICITEIT ZONDER LICHTVERVUILING Ministerie van de Vlaamse Gemeenschap

3

4 Publiciteit zonder lichtvervuiling Inhoud 1. Inleiding 5 2. Ter illustratie 7 3. Het beleidskader in Vlaanderen Urgentieplan Lichthinder Samenwerkingsovereenkomst gemeenten Vlarem II Reglementering publiciteit NBN-normen Voorbeelden uit het buitenland Gemeenten perken lichtverontreiniging in Samenwerkingsovereenkomst Gemeenten aan de slag 27 Bijlagen 1. Grootheden lichtmeting Urgentieplan lichthinder Uittreksels uit wetgeving en normen 37 Referenties 43 3

5

6 1. INLEIDING Lichtvervuiling is de verhoogde helderheid van de nachtelijke omgeving door overmatig en verspillend gebruik van kunstlicht 1. De overlast die mens en dier ondervinden van lichtvervuiling noemen we lichthinder. Dat kan gaan van het ervaren van licht als storende factor bij nachtelijke activiteiten tot regelrechte verblinding. Lichthinder komt vaak voor bij astronomen. Ook dieren ondervinden hinder: de rijen verlichtingspalen aan de kant van wegen bijvoorbeeld veroorzaken een lichtbarrière en verstoren de habitat met gevolgen voor de voedselbevoorrading en voortplanting. Lichtvervuiling, maar hier niet aan de orde Lichtvervuiling, s nachts boven Brussel Talrijke bronnen kunnen lichthinder veroorzaken: de openbare verlichting, decoratieve verlichting, klemtoonverlichting van het cultuurpatrimonium en sportterreinen, maar ook reclameverlichting. Het probleem wordt met foto s geïllustreerd in hoofdstuk 2. De sector handel en diensten vertegenwoordigt met 27,5% een belangrijk aandeel in de buitenverlichting 2. De meest gebruikte lichtbronnen binnen handel en diensten zijn verlichte reclamepanelen, lichtreclames en verlichte uitstalramen. Meer uitleg hierover vindt u in deze brochure. De Vlaamse overheid werkt aan de uitvoering van het lichthinderbeleid. Dat beleid bestaat uit meerdere onderdelen die verder worden toegelicht in hoofdstuk 3: het urgentieplan Lichthinder dat in december 1997 werd goedgekeurd door de Vlaamse regering, de samenwerkingsovereenkomst met de gemeenten die vanaf 2002 van kracht zal zijn, de wettelijke bepalingen rond lichthinder in het Vlarem en andere reglementeringen en normering. Aanvullend worden in hoofdstuk 4 enkele voorbeelden aangehaald uit het buitenland. Lokale besturen zijn een belangrijke schakel in de aanpak van lichtverontreiniging. In de eerste plaats kan het lokaal bestuur zijn voorbeeldrol vervullen door de gemeentelijke bronnen van lichtverontreiniging grondig aan te pakken, zoals de openbare verlichting en klemtoonverlichting. Dat is noodzakelijk om het beleid voor andere doelgroepen geloofwaardig en afdwingbaar te maken. Met deze brochure wordt een stap verder gezet en gekeken wat de lokale besturen specifiek kunnen doen voor de sector handel en diensten. Deze brochure richt zich tot ambtenaren op gemeentelijk niveau, die bij beleidsuitvoering en toezichtstaken geconfronteerd worden met lichthinder, veroorzaakt door lichtgevende of verlichte publiciteit. In hoofdstuk 5 worden een aantal concrete suggesties gedaan, waarmee lokale besturen zelf aan de slag kunnen gaan. En tot slot, alhoewel niet alle bronnen aanleiding geven tot lichtvervuiling, kan de volgende algemene stelling steeds worden toegepast: Verlicht enkel wat nodig is, wanneer het nuttig is en met zo weinig mogelijk hinder. 5

7

8 2. TER ILLUSTRATIE Lichthinder, of het ongemak dat mensen ervaren ten gevolge van licht, dat door een lichtbron uitgestraald wordt is een subjectief gegeven: elk individu ervaart hinder immers op een andere manier. Wat voor de ene persoon als hinderlijk overkomt, is voor de andere persoon perfect aanvaardbaar, en omgekeerd. Om de mate waarin licht kan hinderen te kunnen kwalificeren en kwantificeren heeft men nood aan objectief meetbare fysische grootheden (bijlage 1). Een van die grootheden is de luminantie, uitgedrukt in candela per vierkante meter (cd/m 2 ). Het oog reageert niet lineair op het licht, maar wel logaritmisch, dat wil zeggen dat de oogprikkel evenredig is met de orde van grootte van de luminantie. De meeste mensen hebben geen voeling met het begrip luminantie, en kunnen zich bijgevolg moeilijk een beeld vormen van wat 1, 10, 100 of 1000 cd/m 2 betekent. Daarom worden hier enkele resultaten van luminantiemetingen voorgesteld. Om de beeldvorming te vergemakkelijken werden onder andere zeer herkenbare lichtreclames als meetobjecten gekozen. Wegens praktische en organisatorische overwegingen werd geopteerd om te meten in de omgeving van de Brusselsesteenweg in Overijse. De opgemeten lichtreclames werden zonder enige voorafgaande bedoeling uitgekozen. Het gaat om louter indicatieve metingen ter illustratie. Er wordt geen oordeel over uitgesproken. Evenmin worden de bedrijven die op de foto s staan bekritiseerd. De metingen werden uitgevoerd door specialisten van het Centraal Laboratorium voor Elektriciteit (C.L.E.) van Laborelec, het Belgische laboratorium van de elektriciteitsproducenten, op 11 maart 1999 tussen en uur 3. 7

9 1 3 2 Luminanties : meetpunt cd/m 2 meetpunt 2 54 cd/m 2 meetpunt 3 2 cd/m 2 meetpunt cd/m 2 4 8

10 2 1 Luminantie : meetpunt cd/m 2 meetpunt cd/m 2 9

11 Luminanties : meetpunt cd/m 2 meetpunt 2 30 cd/m 2 meetpunt cd/m 2 meetpunt cd/m 2 10

12 1 2 Luminanties : meetpunt 1 21 cd/m 2 meetpunt 2 70 cd/m 2 11

13 2 1 3 Luminanties : meetpunt cd/m 2 meetpunt 2 48 cd/m 2 meetpunt cd/m 2 4 meetpunt cd/m 2 12

14 1 Luminanties : meetpunt cd/m 2 meetpunt cd/m

15 Luminanties : meetpunt cd/m 2 meetpunt cd/m 2 meetpunt cd/m 2 meetpunt 4 48 cd/m

16 1 Luminantie : meetpunt cd/m 2 15

17 1 2 Luminantie : meetpunt cd/m 2 meetpunt cd/m 2 16

18 1 2 Luminanties : meetpunt cd/m 2 meetpunt 2 20 cd/m 2 17

19 Tot slot geven we een drietal voorbeelden van gemeten luminaties bij openbare verlichting: straatverlichting, een inwendig verlichte voorwegwijzer en een verkeerslicht. 1 Luminanties : meetpunt cd/m 2 meetpunt 2 1,7 cd/m

20 1 2 Luminanties : meetpunt 1 50 cd/m 2 meetpunt 2 3 cd/m 2 19

21 1 Luminanties : meetpunt cd/m 2 meetpunt cd/m

22 3. HET BELEIDSKADER IN VLAANDEREN De Vlaamse overheid werkt aan de uitvoering van het lichthinderbeleid. Dat bestaat uit meerdere onderdelen: het urgentieplan Lichthinder, de samenwerkingsovereenkomst met de gemeenten, de wettelijke bepalingen rond lichthinder in het Vlarem en andere reglementeringen en normen. 3.1 Urgentieplan Lichthinder In december 1997 keurde de Vlaamse regering het urgentieplan Lichthinder 4 goed (bijlage 2). In het kader hiervan wordt het lichthinderprobleem verder onderzocht en worden maatregelen uitgewerkt. Het urgentieplan bevat een aantal acties en initiatieven, waaronder het ontwikkelen van een normering en de sensibilisering van de verschillende doelgroepen. De coördinatiegroep Lichthinder 5 geeft invulling aan deze acties. Het nieuwe (ontwerp) milieubeleidsplan, dat het milieubeleid voor de periode in kaart zal brengen, bouwt voort op het urgentieplan en concretiseert voor de volgende jaren de acties die op het niveau van het gewest zullen worden gevoerd. 3.2 Samenwerkingsovereenkomst gemeenten Vanaf begin 2002 is de samenwerkingsovereenkomst tussen steden/gemeenten en de Vlaamse overheid operationeel. Die samenwerkingsovereenkomst is het vervolg op het huidige milieuconvenant waarbij subsidies worden toegekend voor de uitvoering van een aantal milieutaken en duurzaamheidstaken. Nieuw is dat een onderscheid wordt gemaakt tussen 3 ambitieniveaus en een achttal thematische clusters, waaronder hinder. Deze structuur laat toe een overeenkomst op maat te sluiten: gemeenten en provincies kunnen op basis van hun eigen behoeften en mogelijkheden hun ambitieniveau bepalen en eigen klemtonen leggen. Hoe hoger de mate van integratie met andere beleidsdomeinen, hoe groter de opstap naar een duurzaam beleid, hoe interessanter de vastgelegde subsidiesleutels. De relevante bepalingen in de samenwerkingsovereenkomst met gemeenten worden hierna weergegeven. Een aantal van die voorstellen wordt verder uitgewerkt (zie hoofdstuk 5). Artikel Algemene bepalingen De gemeente besteedt aandacht aan het voeren van een rationeel verlichtingsbeleid. Artikel Ambitieniveau 1 De gemeente voert sensibilisatiecampagnes inzake lichthinder. Een onderwerp voor de sector handel en diensten kan zijn het s nachts doven van lichtreclame en verlichte uitstalramen. Artikel Ambitieniveau 2 - De gemeente houdt verscherpt toezicht op de bestaande Vlarem-wetgeving en politiereglementen. - Er wordt een lichthinderactieplan opgesteld, als onderdeel van het milieujaarprogramma/milieubeleidsplan voor verbetering van de situatie. - Lichtvervuiling die in eigen beheer kan worden teruggedrongen, wordt bij voorrang aangepakt. 21

23 Artikel Ambitieniveau 3 - Donkertegebieden worden afgebakend in het kader van een gebiedsgerichte aanpak van de problematiek. - De problematiek van lichtreclame wordt aangepakt via een stedenbouwkundige verordening. Via het verlenen van vergunningen kan geëist worden dat verlichting van winkels, bedrijven, horeca, e.d. wordt gedoofd na een bepaald uur, indien er geen werkzaamheden zijn. 3.3 Vlarem II Vlarem II geeft algemene voorschriften om de lichthinder te beperken, zowel voor ingedeelde inrichtingen, die van de overheid een milieuvergunning moeten krijgen, als voor niet-ingedeelde inrichtingen, zoals tuinverlichting, verlichte monumenten en dergelijke. Die algemene voorschriften bepalen dat de exploitant maatregelen moet treffen om lichthinder te voorkomen, dat de lichtbronnen beperkt moeten worden tot de noodwendigheden voor uitbating en veiligheid, en dat de niet-functionele lichtoverdracht zo veel mogelijk moet worden beperkt. Bovendien mag klemtoonverlichting alleen op de inrichting gericht zijn en mag lichtreclame in intensiteit de normale intensiteit van de openbare verlichting niet overtreffen (bijlage 3.1). Door de ministeriële omzendbrieven van 30 maart 1996 en 28 maart 1997 worden de gemeenten aangespoord om de voorschriften van Vlarem II strikt toe te passen. Als uitgangspunt bij de toepassing van deze Vlarem-artikelen geldt het principe geen uitbating is geen licht. Als er zich 's nachts wél activiteiten voordoen, sluit de regelgeving niet uit dat op het ogenblik van deze activiteiten het nodige licht wordt geproduceerd, maar dan enkel op die ogenblikken en dus niet tijdens periodes van inactiviteit. Bij sporadische activiteit, zoals bijvoorbeeld laden en lossen aan laad- en loskades, kan het gebruik van bewegingsschakelaars, tijdsklokken en dergelijke een oplossing bieden. De term veiligheid verwijst in deze context naar de bescherming van de integriteit van de personen en niet naar de bescherming tegen inbraak. 3.4 Reglementering publiciteit De wetgeving in verband met publiciteit besteedt weinig aandacht aan lichtgevende of verlichte publiciteitsborden. In enkele meer algemene reglementeringen zijn een aantal verwijzingen opgenomen. Zo bepaalt artikel 80.2 van de wegcode dat reclameborden en uithangborden die zich op minder dan 7 meter boven de grond en binnen een straal van 75 meter van een verkeerslicht bevinden, geen lichtweergevende of reflecterende rode, groene of oranje tint mogen hebben (bijlage 3.2). 22

24 Benzineverkooppunten hebben beperkte luminantieniveaus. De omzendbrief betreffende de oprichting van benzineverkooppunten langsheen rijkswegen uit 1967 gaf richtlijnen voor de adviesverlening inzake bouwvergunningen voor benzinestations. Er waren ook limietniveaus opgegeven voor de luminantie van de lichtgevende oppervlakken (bijlage 3.3). Deze omzendbrief werd ondertussen herzien. De administratie Wegen en Verkeer geeft nu in al haar adviezen inzake publiciteit (o.a. aan de gemeenten) schriftelijk voorwaarden voor luminantie mee, zoals die werden voorgesteld door de coördinatiegroep Lichthinder (zie verder hoofdstuk 5). 3.5 NBN-normen De Belgische norm NBN L Aanbevelingen voor bijzondere gevallen van openbare verlichting geeft in eerste instantie aanbevelingen voor de openbare verlichting van specifieke stedelijke en landelijke zones. Onder het hoofdstuk Handelscentra worden richtlijnen gegeven voor de luminantieniveaus van reclameverlichting zodat die niet storend zijn voor de reglementaire signalisatie en niet verblindend. Voor de belangrijke handelscentra worden waarden aanbevolen tussen 2500 en 1500 cd/m 2, afhankelijk van de grootte van het verlichte oppervlak. Voor de andere straten gelden waarden tussen 1000 en 600 cd/m 2 (bijlage 3.4). De Belgische norm NBN L Veiligheidsverlichting in gebouwen Fotometrische en caloriemetrische voorschriften bevat algemene principes voor een goede veiligheidsverlichting in gebouwen en meer specifiek voor de veiligheidslichtsignalering zoals verlichte pictogrammen voor nooduitgangen en brandkranen. Die toestellen worden in sommige gevallen als veiligheidsverlichting gebruikt bij het uitvallen van de normale verlichting, met andere woorden bij een donkere achtergrond. Er is dus enige analogie met lichtreclames die bij nachtelijke, donkere achtergrond functioneren. De luminanties van deze veiligheidslichtsignalering moeten volgens de bovengenoemde norm van die aard zijn dat gemakkelijke herkenning mogelijk is, maar moeten beperkt blijven om verblinding te voorkomen (bijlage 3.5). 23

25 Luminantie veiligheidskleur Luminantie witte tekens (in cd/m 2 ) (in cd/m 2 Minimum 10 cd/m 2 60 cd/m 2 Maximum 60 cd/m cd/m 2 (in verlichte omgeving max 1000 cd/m 2 ) Tabel 1: aanbevolen luminantiewaarden voor veiligheidslichtsignalering in gebouwen. Normen zijn in deze context te beschouwen als richtlijnen en worden bijvoorbeeld in het Vlarem gehanteerd als code van goede praktijk. 24

26 4. VOORBEELDEN UIT HET BUITENLAND De Nederlandse Rijkswaterstaat heeft in 1990 nieuwe Richtlijnen voor het Ontwerpen van Autosnelwegen (ROA) 6 uitgegeven. Die richtlijnen zijn bedoeld voor de wegontwerper. Hoofdstuk V van ROA behandelt de verlichting en bevat ook voorwaarden om de omgevingsverlichting door reclame te beperken. Het gaat hier onder andere om de merkaanduidingen van de benzineverkooppunten en de naamaanduidingen op weggebonden restaurants en motels. In deze richtlijn wordt een onderscheid gemaakt tussen witte, gele en overige kleuren. Voor de witte kleur zijn voor reclameborden kleiner dan 6 m 2, de luminanties beperkt tot 500 cd/m 2, voor de grotere borden tot 115 cd/m 2. De overige kleuren hebben lagere luminantielimieten (bijlage 3.6). Voor niet-autosnelwegen bestaat een analoge publicatie met voorlopige richtlijnen (RONA). Hierin zijn dezelfde voorwaarden opgenomen voor verlichte reclame. Voor lichtreclame die geplaatst wordt langs openbare verkeerswegen is in Frankrijk een besluit van het Franse ministerie van Openbare Werken en Ruimtelijke Ordening 7 uit 1977 van toepassing. Hierin worden maximale luminantiewaarden opgelegd die verschillen naar gelang van de grootte van het bord en de plaats waar het zich bevindt (zie tabel). De luminantie wordt gemeten binnen een oppervlak van 100 cm 2. Als oppervlakte van de lichtreclame wordt ofwel de oppervlakte van de lichtgevende achtergrond (lichtbak) beschouwd, ofwel de oppervlakte, begrensd door de convexe omtrekken van de lichtgevende elementen. Bovendien zijn projectoren met grote lichtstroom in de asrichting van de weg verboden voor reclamedoeleinden. Oppervlakte lichtre- Maximale luminantie clame Zone 1 Zone 2 Zone 3 Zone 4 < 0,5 m 2 geen beperking 1500 cd/m cd/m cd/m 2 0,5 tot 1,5 m cd/m cd/m cd/m 2 1,5 tot 5 m cd/m cd/m cd/m 2 > 5 m cd/m cd/m cd/m 2 Tabel 2: maximale luminantiewaarden voor lichtreclame in Frankrijk (zone 1: zone met algemene hoge verlichtingsgraad, zone 2: sterk verlichte handelswegen, zone 3: andere verlichte wegen, zone 4: niet-verlichte wegen). Het document CIE 92 Guide to the lighting of urban areas 8 van de Internationale Commissie voor Verlichtingskunde geeft normen voor de verlichting van straten en openbare plaatsen in specifieke situaties, maar vermeldt voor de commerciële zones de onderstaande aanbevolen maxima voor de luminantie van reclameborden: maximale luminantie voor een verlicht oppervlak van maximaal: (a) 0,5 m cd/m 2 (b) 2 m cd/m 2 (c) 10 m cd/m 2 (d) groter dan 10 m cd/m 2 De hiervoor aangehaalde buitenlandse normen en reglementaire teksten gelden enkel als voorbeeld. De opsomming is zeker niet volledig. 25

27

28 5. GEMEENTEN PERKEN LICHTVERONTREINIGING IN Gemeenten zijn enerzijds een bron van heel wat lichtverontreiniging, maar vormen anderzijds ook een belangrijke schakel in de aanpak van lichtverontreiniging van andere doelgroepen. Het doel van dit hoofdstuk bestaat erin een aantal instrumenten aan lokale overheden aan te reiken waarmee een beleid rond lichthinder kan worden uitgewerkt, specifiek voor de doelgroep handel en diensten. Dit wordt geïllustreerd met een aantal voorbeelden. 5.1 Samenwerkingsovereenkomst Begin 2002 zal de samenwerkingsovereenkomst tussen de gemeenten en de Vlaamse overheid van start gaan. Binnen de cluster hinder wordt de problematiek rond lichthinder aangepakt, met mogelijkheid tot diverse invalshoeken en ambitieniveaus (zie hoofdstuk 3). 5.2 Gemeenten aan de slag Voorstel 1 : verscherpt toezicht op de Vlarem-wetgeving Gemeenten vervullen een belangrijke rol in het handhaven van de vigerende Vlarem-voorschriften. Zij oefenen eerstelijnstoezicht uit bij de klasse 2 en 3 inrichtingen, alsook bij de niet-ingedeelde inrichtingen. Aangezien lichthinder in grote mate veroorzaakt wordt door inrichtingen die onder gemeentelijk toezicht vallen, is de gemeente bevoegd om de voorschriften strikt te controleren. Voor een overzicht van de Vlarem-wetgeving wordt verwezen naar hoofdstuk 3. Een voorbeeld: Art van Vlarem stelt: "lichtreclame mag de normale intensiteit van de openbare verlichting niet overtreffen". Het wordt aangeraden dit te interpreteren als volgt: als de gemeente de openbare verlichting dooft, dienen vervolgens ook de lichtreclames gedoofd te worden. Voorstel 2 : sensibiliseringscampagne inzake lichthinder Lichtverontreiniging is een milieuprobleem dat volgens een aantal principes en met weinig middelen al aanzienlijke besparingen kan opleveren. Dat is ook een zinvolle boodschap voor de handelaars : minder licht = minder kosten. Willen we efficiënt verlichten, dan moeten we bij de plaatsing rekening houden met drie algemene principes: hoe verlichten, wanneer verlichten en waar verlichten. Bij het eerste principe hoe gaan we verlichten kunnen richtlijnen worden gegeven voor de lamp, de spiegel en de armatuur. Het tweede principe behandelt de vraag wanneer men verantwoord kan verlichten. Mogelijke verlichtingswijzen zijn: de hele nacht verlichten, een gedeelte van de nacht verlichten, het licht op een bepaald uur doven en s morgens ontsteken, het licht dimmen en de intensiteit verminderen of één lamp op twee doven. In verband met de plaatsing van het verlichtingstoestel kunnen richtlijnen worden gegeven voor de richting van de hoofdstraal. Een technische handleiding zal in het kader van de samenwerkingsovereenkomst in de toekomst aan de gemeenten ter beschikking worden gesteld. 27

29 Een voorbeeld: Via het lokale blad van de handelaars kan erop worden gewezen dat verlichting geen nut heeft als het potentiële publiek niet wordt bereikt. Zo kunnen heel wat lichtreclames van handelaars worden gedoofd, na sluitingstijd van de zaken. Met foto s over lichtreclame kunnen handelaars worden gesensibiliseerd rond goede en slechte voorbeelden. Voorstel 3 : stedenbouwkundige verordening voor publiciteitsinrichtingen, uithangborden en andere reclamedragers of politiereglementen Via het verlenen van vergunningen of via politiereglementen kunnen de volgende eisen worden gesteld aan de verlichting van winkels, bedrijven, horeca, en dergelijke: a) de verlichting wordt gedoofd na een bepaald uur als er geen werkzaamheden meer zijn Vanaf een bepaald nachtelijk uur is het rendement van lichtreclame zeer klein gezien het beperkte aantal toeschouwers dat nog langskomt of voorbijrijdt. Een volledig doven van publiciteit na een bepaald uur (b.v. 24u) is dan ook het aangewezen middel om de lichtvervuiling te beperken. Een uitzondering kan worden gemaakt voor uithangborden van restaurants, hotels, bioscopen en dergelijke tijdens de uitbatingsuren. b) de verlichting wordt gedimd tot een bepaalde lichtintensiteit Lichtgevende en verlichte publiciteitsborden mogen om veiligheidsredenen de aandacht van de automobilisten s nachts niet te veel afleiden. De cijfers en limietwaarden die in de meeste normen en reglementeringen voor de luminantie van lichtgevende of verlichte publiciteit worden vermeld zijn dan ook grotendeels ingegeven om de lichtsignalisatie langs verkeerswegen niet te verstoren. Om lichtvervuiling te bestrijden en uit veiligheidsoogpunt dienen de luminanties van lichtgevende en verlichte publiciteitsborden te worden beperkt tot de waarden in tabel 3. Die waarden werden afgeleid uit hierboven aangehaalde binnen- en buitenlandse voorbeelden en hebben betrekking op metingen, uitgevoerd met een gekalibreerde luminantiemeter, die nauwkeurig aan de ooggevoeligheidskromme is aangepast (norm CIE 69 9 ). Voor elke meting moet de openingshoek aangepast worden aan het te meten detail van het reclamebord. Oppervlakte van het lichtgevend vlak Maximale luminantie 0,5 m cd/m 2 > 0,5 m 2 en < 10 m cd/m 2 10 m cd/m 2 Tabel 3: voorstel voor richtwaarden De bovenvermelde waarden kunnen worden opgelegd voor elke plaats op het voetpad of aan de rand van de weg op een hoogte van 1,60 meter (dit wil zeggen een voetpad aan dezelfde zijde van de weg als het publiciteitsbord of aan de overzijde van de weg) en voor elke plaats in een vensteropening van een woning. 28 c) bepalingen over de wijze waarop verlicht moet worden Als een publiciteitsbord verlicht wordt met een gerichte lichtbron (projector, spot) dan moet die lichtbron het publiciteitsbord beschijnen van boven naar onder. De lichtbron mag alleen het oppervlak van het publiciteitsbord verlichten, met andere woorden er mag geen rechtstreekse opwaartse, zijwaartse, achterwaartse of neerwaartse (onder het publiciteitsbord) uitstraling zijn door de lichtbron.

30 Een voorbeeld: In het politiereglement van Lint zijn bepalingen opgenomen met betrekking tot lichthinder, namelijk: niet-functionele lichtoverdracht in de omgeving moet zo veel mogelijk worden beperkt, klemtoonverlichting mag uitsluitend gericht zijn op de inrichting, lichtreclame mag de normale intensiteit van de openbare verlichting niet overtreffen. Aandachtspunt : voorbeeldfunctie van de gemeente Een vraag die we vanuit de sector handel en diensten kunnen verwachten is de vraag waarom precies deze sector wordt aangepakt. De boodschap is dus duidelijk: alle doelgroepen moeten in het beleid aan bod komen, zowel de eigen stadsdiensten, de bevolking, industrie, parkeerterreinen, recreatie, enz. Het beleid van het stadsbestuur zal pas geloofwaardig zijn als ook in het interne milieuzorgsysteem de lichtverontreinigingsproblematiek consequent wordt aangepakt. 29

31

32 Bijlage 1: GROOTHEDEN LICHTMETING Lichtstroom in lumen: De lichtstroom is de totale hoeveelheid licht die een lichtbron per seconde in alle golflengten van het zichtbaar licht uitzendt. Eenheid: lumen [lm] Voorbeelden: gloeilamp 1000 lm kaars 10 lm Lichtsterkte in candela: De lichtsterkte van een lichtbron is de lichtstroom die per eenheid van ruimtehoek in een bepaalde richting wordt uitgezonden. Eenheid: candela of lumen per steradiaal [cd] Voorbeelden: autokoplamp cd in één richting gloeilamp 100 cd in elke richting Verlichtingssterkte in lux: De verlichtingssterkte van een bepaalde oppervlakte komt overeen met het aantal lumen dat per m 2 erop invalt. Eenheid: lux of lumen per m 2 [lx] Voorbeelden: s zomers buiten in de middagzon lx kantoorwerk: minstens 500 lx is een vereiste verlichte wegbedekking s nachts 10 lx Luminantie in candela per m 2 : De luminantie van een lichtbron of van een bestraalde oppervlakte is de lichtsterkte per m 2 schijnbaar oppervlak. Het schijnbaar oppervlak is de projectie van de bron op een vlak dat loodrecht staat op de kijkrichting. Hoe groter de luminantie, hoe meer licht er op ons netvlies valt en hoe beter we zien, tenzij de bron ons verblindt. Donkere kleuren hebben een kleinere luminantie dan heldere kleuren; matte voorwerpen hebben een kleinere luminantie dan blinkende. Eenheid: candela per m 2 [cd/m 2 ] Voorbeelden: oppervlak van de zon 1 miljard cd/m 2 gloeidraad van een lamp cd/m 2 tl-lamp 8000 cd/m 2 kaars 5000 cd/m 2 wit papier verlicht met 500 lx 125 cd/m 2 verlichte wegbedekking s nachts 2 cd/m 2 31

33 Bijlage 2: URGENTIEPLAN BETREFFENDE MAATREGELEN OM DE LICHTVERVUILING TE BEPERKEN (goedgekeurd door de Vlaamse regering op 16 december 1997) Verstoring door lichthinder 1 Themabeschrijving Overmatig gebruik van kunstlicht s nachts leidt tot lichthinder. Deze lichthinder kan zich voordoen als verblinding, als verstorende factor tijdens nachtelijke activiteiten of hij kan een algemeen gevoel van onbehagen inhouden met psychologische klachten en stress tot gevolg. Vooral astronomen beklagen zich over het overmatig gebruik van kunstlicht: licht dat naar boven wordt uitgezonden wordt in de dampkring verstrooid en maakt sommige astronomische waarnemingen onmogelijk. Ook het waarnemen van de sterrenhemel met het blote oog wordt op vele plaatsen sterk bemoeilijkt. Lichtbronnen die te fel schijnen, te veel en verkeerd licht uitstralen, in de verkeerde richting schijnen en op het verkeerde moment veroorzaken lichtvervuiling. De effecten van deze lichtvervuiling zijn nog niet diepgaand onderzocht. Nochtans zijn een aantal effecten op dieren en planten gesignaleerd: verstoren van het bioritme van nachtdieren, ongunstige gevolgen op voedselbevoorrading bij dieren die aangetrokken worden door de lichtbronnen, isoleren van populaties van lichtschuwe dieren door het barrièreeffect van de lichtsnoeren langs wegen en het gevolg daarvan op de voortplanting. Sommige planten ondervinden groeihinder en hun seizoenscyclus wordt verstoord. 2 Stand van zaken Toestand Bij de openbare verlichting langs wegen en in steden en gemeenten wordt door gebruik van ongeschikte verlichtingstoestellen een deel van het licht naar boven uitgestraald. Weerkaatsing op het wegoppervlak en verstrooiing in de lucht maakt bovendien dat bij overdimensionering van de lichtsterkte een te groot deel van het licht naar de ruimte gaat. De openbare verlichting is gedeeltelijk uitgerust met kwikdamplampen en fluorescentielampen die een breed spectrum uitzenden en meer energie verbruiken dan natriumdamplampen. De vervanging van deze kwikdamplampen en fluorescentielampen in steden en gemeenten is aan de gang. Lagedruknatriumdamplampen zenden monochroom (geeloranje) licht uit -dit kan bij astronomische waarnemingen uitgefilterd worden- maar hebben een slechte kleurweergave. Hogedruknatriumdamplampen zenden polychroom licht uit; het licht kan echter meer geconcentreerd worden en geeft een betere kleurweergave. Monumenten, kerken en culturele gebouwen worden verlicht met grote projectoren die meestal van onder naar boven schijnen. Ook reclamepanelen worden soms op deze manier verlicht. Een belangrijk deel van de lichtenergie gaat recht de hemel in. De verlichting van bedrijfsterreinen, opslag- en overslaginstallaties in de havens, grote parkeerterreinen, sportvelden, parken, campussen e.d. werden dikwijls ontworpen zonder rekening te houden met de 32

34 lichtstroom naar boven toe. Lichtreclames van winkels, bioscopen, restaurants en allerlei bedrijven, uitstalramen van winkels, nachtelijke verlichting van kantoren dragen bij tot de lichtvervuiling, net zoals lasers of sterke lampen die bewegende lichtbundels in de lucht projecteren om dancings en bioscopen onder de aandacht te brengen. Serres worden s nachts verlicht om op die manier meerdere oogsten per jaar te realiseren (assimilatieverlichting). Niet alle serres zijn uitgerust met verduisteringsdoeken zodat een grote hoeveelheid licht kan ontsnappen. Verlichting van tuinen, opritten en ingangsdeuren wordt s nachts omwille van sfeer of om veiligheidsredenen aangelaten. De vormgeving van de verlichtingstoestellen laat dikwijls verspreiding van het licht in alle richtingen toe. Naast andere grote verstedelijkte gebieden in de wereld is Vlaanderen s nachts vanuit de ruimte duidelijk te herkennen als één grote lichtvlek. Beleid Vlarem II geeft algemene voorschriften ter beperking van lichthinder, zowel voor ingedeelde als niet-ingedeelde inrichtingen: de exploitant treft maatregelen om lichthinder te voorkomen, lichtbronnen dienen beperkt tot de noodwendigheden voor uitbating en veiligheid, nietfunctionele lichtoverdracht dient maximaal te worden beperkt, klemtoonverlichting mag alleen op de inrichting zijn gericht en lichtreclame mag in intensiteit de normale intensiteit van de openbare verlichting niet overtreffen. Door de ministeriële omzendbrieven van en worden de gemeenten aangespoord om de voorschriften van Vlarem II strikt te controleren. Door toepassing van Vlarem II en van de wet op de vliegverkeersregels is het gebruik van lasers rond dancings en bioscopen verminderd. De Belgische normen (NBN L en 002) geven richtlijnen voor de verlichting van openbare wegen. Deze richtlijnen worden toegepast door gewesten, provincies en gemeenten. Knelpunten Kwantitatieve gegevens over de omvang van het probleem van lichthinder ontbreken voor Vlaanderen. Het Vlaamse gewest heeft nog geen systematisch beleid of normering voor lichthinder ontwikkeld. 3 Doelstelling lange termijn Doelstelling planperiode Themadoelstelling en strategie De mens en de natuur zoveel mogelijk beschermen tegen lichthinder. Overheden, bedrijven en bevolking bewust maken van de noodzaak om lichthinder te bestrijden. Bestaande bronnen van lichthinder inventariseren en hun aandeel begroten in de totale problematiek. 33

Lichthinder in de wetgeving. Friedel Pas, Preventie Lichthinder vzw

Lichthinder in de wetgeving. Friedel Pas, Preventie Lichthinder vzw Lichthinder in de wetgeving Friedel Pas, Preventie Lichthinder vzw Agenda Decreet betreffende de openbare dienstverplichting opgelegd aan DNB s Lichthinder in VLAREM Soortenbesluit en lichthinder Verkeerscode

Nadere informatie

Gemeenteraadsverkiezingen 2012 MEMORANDUM PREVENTIE LICHTHINDER

Gemeenteraadsverkiezingen 2012 MEMORANDUM PREVENTIE LICHTHINDER Gemeenteraadsverkiezingen 2012 MEMORANDUM PREVENTIE LICHTHINDER Inleiding Lichthinder en lichtvervuiling is een milieuproblematiek die momenteel nog erg miskent wordt. Daar verlichting vooral een bevoegdheid

Nadere informatie

LUX op energiezuinige stand

LUX op energiezuinige stand Seminaire Duurzame gebouwen LUX op energiezuinige stand 5 maart 2015 Leefmilieu Brussel De uitdagingen op verlichtingsvlak Ingrid VAN STEENBERGEN, Zaakvoerder Adviesbureau voor verlichting ODID Vervangen

Nadere informatie

Inhoud cursus. De wereld s nachts. Les 1 - Inleiding. Vlaanderen s nachts. Europa s nachts. Cursus kadervorming lichthinder

Inhoud cursus. De wereld s nachts. Les 1 - Inleiding. Vlaanderen s nachts. Europa s nachts. Cursus kadervorming lichthinder Cursus kadervorming lichthinder Preventie Lichthinder vzw & Natuurpunt Educatie met de steun van Tandem en de Vlaamse overheid Les 1 Inhoud cursus Les 1 (Preventie Lichthinder vzw) Inleiding Probleemstelling

Nadere informatie

Memo. Sweerts de Landasstraat 50 6814 DG Arnhem 026 35 23 125 arnhem@buro-sro.nl www.buro-sro.nl

Memo. Sweerts de Landasstraat 50 6814 DG Arnhem 026 35 23 125 arnhem@buro-sro.nl www.buro-sro.nl Memo Aan: Burgemeester en wethouders van de gemeente Geldermalsen Van: Buro SRO Datum: januari 2014 Onderwerp: toets reclamemast A2 Beesd aan objecten langs snelwegen Sweerts de Landasstraat 50 6814 DG

Nadere informatie

Welkom. Kennisplatform OV. 10 januari 2014

Welkom. Kennisplatform OV. 10 januari 2014 Welkom Kennisplatform OV 10 januari 2014 Overzicht Algemeen Wat is licht? Gedrag op voorwerpen Fotometrische grootheden Installatie 2 Basisprincipes OV - V4.1 Wat is openbare verlichting? Criteria Verlichtingsinstallatie

Nadere informatie

energiecoach verlichting

energiecoach verlichting LAMPEN Puntverlichting Hebt u uw gloeilampen al vervangen door spaarlampen? Spaarlampen zijn vier tot vijf keer efficiënter dan gloeilampen en gaan 9 tot 13 keer langer mee. Bijgevolg is de winst dubbel:

Nadere informatie

Hiërarchische volgorde van verkeersborden en aanduiding wegnummers en symbolen op bewegwijzering

Hiërarchische volgorde van verkeersborden en aanduiding wegnummers en symbolen op bewegwijzering Dienstorder MOW/AWV/2015/14 d.d. 7 september 2015 Titel: Voorgesteld door: (stuurgroep) Kenniscluster: Doelgroep: Voor wie van toepassing? Hiërarchische volgorde van verkeersborden en aanduiding wegnummers

Nadere informatie

BELEIDSPLAN OPENBARE VERLICHTING 2013 2017 BIJLAGE 2 VERLICHTINGSTECHNIEK

BELEIDSPLAN OPENBARE VERLICHTING 2013 2017 BIJLAGE 2 VERLICHTINGSTECHNIEK BELEIDSPLAN OPENBARE VERLICHTING 2013 2017 BIJLAGE 2 VERLICHTINGSTECHNIEK INHOUDSOPGAVE 1 TECHNIEK VERLICHTING... 3 2 DAGLICHT EN KUNSTLICHT... 3 3 ENKELE TECHNISCHE BEGRIPPEN... 4 3.1 Lichtstroom... 4

Nadere informatie

Leeswijzer cluster Hinder. Onderdeel van de handleiding 2005-2007. Cluster Hinder

Leeswijzer cluster Hinder. Onderdeel van de handleiding 2005-2007. Cluster Hinder Leeswijzer cluster Hinder Cluster Hinder Samenwerkingsovereenkomst. 'Milieu als opstap naar duurzame ontwikkeling.' Uitvoeringsfase 2005-2007 Toelichting Leeswijzer. De leeswijzer is een onderdeel van

Nadere informatie

Ontheffing tot het opstellen van een MER

Ontheffing tot het opstellen van een MER Vlaamse overheid Departement Leefmilieu, Natuur en Energie Afdeling Milieu-, Natuur- en Energiebeleid, Dienst Mer Koning Albert II-laan 20, bus 8 1000 BRUSSEL Tel: 02/553.80.79 fax: 02/553.80.75 Ontheffing

Nadere informatie

NIVEAU 2: OBSERVATIE

NIVEAU 2: OBSERVATIE SOBANE methode: Verlichting NIVEAU 2: OBSERVATIE INLEIDING Expertise PREVENTION Doelstellingen Bestuderen van de situatie in het algemeen en op de werkvloer, voor wat betreft: de arbeidsomstandigheden

Nadere informatie

Fiche 8 (Analyse): Eenheden

Fiche 8 (Analyse): Eenheden Fiche 8 (Analyse): Eenheden Zichtbaar licht is een elektromagnetische straling met een golflengte begrepen tussen 400 en 760 nanometer, tussen ultraviolet (< 400 nm) en infrarood (> 760 nm) in licht omvat

Nadere informatie

Verlichtingskunde 2009 Verlichtingskunde 2009 7S630

Verlichtingskunde 2009 Verlichtingskunde 2009 7S630 7S630 Laurens Zonneveldt Mariëlle Aarts Doel van het college Gereedschap bieden om via een doordacht PvE tot het gewenste doel te komen Opzet Hoe kom je tot eisen, wat speelt een rol Zoeken naar oplossingen

Nadere informatie

Lichthinder in de wetgeving

Lichthinder in de wetgeving Lichthinder in de wetgeving In dit onderdeel van de syllabus gaan we kijken wat in Vlaanderen reeds terug te vinden is om lichthinder te beperken. Omdat er in diverse codes en vormen wel dingen zijn terug

Nadere informatie

Relighting. Brussel 17-06-2010. Elektriciteitsverbruik per sektor (%) (België)

Relighting. Brussel 17-06-2010. Elektriciteitsverbruik per sektor (%) (België) Relighting Brussel 17-06-2010 Ingrid Van Steenbergen Onafhankelijk lichtadviseur Energiebesparing in verlichting www.odid.be Elektriciteitsverbruik per sektor (%) (België) Verlichting Airconditionning

Nadere informatie

De Commissie voor de bescherming van de persoonlijke levenssfeer,

De Commissie voor de bescherming van de persoonlijke levenssfeer, KONINKRIJK BELGIE 1000 Brussel, Postadres : Ministerie van Justitie Waterloolaan 115 Kantoren : Regentschapsstraat 61 Tel. : 02 / 542.72.00 Fax : 02 / 542.72.12 COMMISSIE VOOR DE BESCHERMING VAN DE PERSOONLIJKE

Nadere informatie

MINISTERIE VAN ECONOMISCHE ZAKEN, MINISTERIE VAN FINANCIEN EN MINISTERIE VAN MIDDENSTAND EN LANDBOUW

MINISTERIE VAN ECONOMISCHE ZAKEN, MINISTERIE VAN FINANCIEN EN MINISTERIE VAN MIDDENSTAND EN LANDBOUW MINISTERIE VAN ECONOMISCHE ZAKEN, MINISTERIE VAN FINANCIEN EN MINISTERIE VAN MIDDENSTAND EN LANDBOUW 27 NOVEMBER 1998. - Koninklijk besluit betreffende normen voor de energie-efficiëntie van huishoudelijke

Nadere informatie

Lichthinder rapport. Bestemmingsplan Permanent wonen Dousberg. Juni 2007

Lichthinder rapport. Bestemmingsplan Permanent wonen Dousberg. Juni 2007 Lichthinder rapport Bestemmingsplan Permanent wonen Dousberg Juni 2007 Lichthinder rapport Opdrachtverlener Arcadis Bouw en Vastgoed B.V. L.G.H.M. Cartigny Postbus 1632 6201 BP Maastricht Opdracht De opdracht

Nadere informatie

De hiërarchie der normen

De hiërarchie der normen De hiërarchie der normen De hiërarchie der normen houdt in dat er een rangorde bestaat tussen de verschillende reglementaire teksten. Dit betekent dat een lagere norm niet mag indruisen tegen een hogere

Nadere informatie

Audit lichthinder in de gemeente Putte

Audit lichthinder in de gemeente Putte Audit lichthinder in de gemeente Campagne Verlichten zonder hinder een organisatie van het Platform Lichthinder partners: Eindrapport Met de steun van de Vlaamse Overheid In opdracht van de gemeente Met

Nadere informatie

Introductie lichthinder. Friedel Pas, Preventie Lichthinder vzw

Introductie lichthinder. Friedel Pas, Preventie Lichthinder vzw Introductie lichthinder Friedel Pas, Preventie Lichthinder vzw Europa s nachts Vlaanderen s nachts Definities Het verschil tussen lichthinder en lichtvervuiling Lichthinder is de overlast veroorzaakt door

Nadere informatie

11 JULI 2011 Koninklijk besluit betreffende de veiligheidsinrichtingen aan overwegen op de spoorwegen

11 JULI 2011 Koninklijk besluit betreffende de veiligheidsinrichtingen aan overwegen op de spoorwegen 11 JULI 2011 Koninklijk besluit betreffende de veiligheidsinrichtingen aan overwegen op de spoorwegen B.S. 20 juli 2011 ALBERT II, Koning der Belgen, Aan allen die nu zijn en hierna wezen zullen, Onze

Nadere informatie

UITVOERINGSREGELS RECLAMEBELEID GEMEENTE BERKELLAND

UITVOERINGSREGELS RECLAMEBELEID GEMEENTE BERKELLAND UITVOERINGSREGELS RECLAMEBELEID GEMEENTE BERKELLAND UITVOERINGSREGELS Hoofdstuk 1 3 1.1 begripsbepalingen 1.2 uitgangspunten 1.3 regelgeving 1.4 overgangsrecht Hoofdstuk 2 Eigen terrein 4 2.1 algemene

Nadere informatie

LED OP HET LICHT OP STRAAT. Openbare verlichting voor veiligheid maar houdt ook rekening met nachtdieren

LED OP HET LICHT OP STRAAT. Openbare verlichting voor veiligheid maar houdt ook rekening met nachtdieren LED OP HET LICHT OP STRAAT Openbare verlichting voor veiligheid maar houdt ook rekening met nachtdieren Met de diverse belangengroeperingen uit de gemeente Hardenberg is uitgebreid gediscussieerd over

Nadere informatie

Werfsignalisatie. Werken 1ste categorie Werken 2de categorie Werken 3de categorie Werken 4de categorie Werken 5de categorie Werken 6de categorie

Werfsignalisatie. Werken 1ste categorie Werken 2de categorie Werken 3de categorie Werken 4de categorie Werken 5de categorie Werken 6de categorie Werfsignalisatie op niet-autosnelwegen Werken 1ste categorie Werken 2de categorie Werken 3de categorie Werken 4de categorie Werken 5de categorie Werken 6de categorie Ministerie van de Vlaamse Gemeenschap

Nadere informatie

Kennisplatform OV Module 1 november 2011. Kennisplatform OV. Module 1 november 2011. Netbeheer - Techniek 1 Opleiding en Training

Kennisplatform OV Module 1 november 2011. Kennisplatform OV. Module 1 november 2011. Netbeheer - Techniek 1 Opleiding en Training Kennisplatform OV Module 1 november 2011 Netbeheer - Techniek 1 INHOUD 1. Inleiding... 3 1.1 Definitie van openbare verlichting... 3 1.2 De functies van openbare verlichting... 4 1.2.1 Bevorderen verkeersveiligheid...

Nadere informatie

Moeilijk te lezen wanneer het contrast slecht is

Moeilijk te lezen wanneer het contrast slecht is Fiche 1 (Observatie): Eenheden Lichtstroom (Lumen) hoeveelheid door de bron uitgestraald licht, varieert in functie van de richting Verlichtingssterkte "Hoeveelheid licht dat op het werkvlak INVALT" Luminantie

Nadere informatie

MINISTERIE VAN DE VLAAMSE GEMEENSCHAP

MINISTERIE VAN DE VLAAMSE GEMEENSCHAP MINISTERIE VAN DE VLAAMSE GEMEENSCHAP 2 MAART 1999. - Omzendbrief RO 99/01 over de advisering m.b.t. de verenigbaarheid van ' omlopen voor wedstrijden, test- en oefenritten met motorvoertuigen ' zoals

Nadere informatie

E R K E N N I N G M E R - D E S K U N D I G E A A N V R A A G F O R M U L I E R

E R K E N N I N G M E R - D E S K U N D I G E A A N V R A A G F O R M U L I E R Ministerie van de Vlaamse Gemeenschap Departement Leefmilieu en Infrastructuur Administratie Milieu-, Natuur-, Land- en Waterbeheer Afdeling Algemeen Milieu- en Natuurbeleid, Milieueffectrapportage Graaf

Nadere informatie

27 JANUARI 2008. - Koninklijk besluit betreffende

27 JANUARI 2008. - Koninklijk besluit betreffende <praalwagens> FEDERALE OVERHEIDSDIENST MOBILITEIT EN VERVOER 27 JANUARI 2008. - Koninklijk besluit betreffende VERSLAG AAN DE KONING Sire, Het ontwerp van koninklijk besluit dat ik de eer heb aan Uwe Majesteit

Nadere informatie

Foto 116: Invloed van reclame op de omgeving. dan met name aan de buitengebieden en met name de open delen daarin.

Foto 116: Invloed van reclame op de omgeving. dan met name aan de buitengebieden en met name de open delen daarin. Welstandsnota gemeente 6 Reclamebeleid Beschrijving en uitgangspunten in het beleid voor reclame-uitingen Met reclame wordt bedoeld een naamsaanduiding of een vorm van publieke aanprijzing van een product,

Nadere informatie

De Commissie voor de bescherming van de persoonlijke levenssfeer;

De Commissie voor de bescherming van de persoonlijke levenssfeer; KONINKRIJK BELGIE 1000 Brussel, Postadres : Ministerie Waterloola Kantoren : Regentsch Tel. : 02 Fax : 02 / COMMISSIE VOOR DE BESCHERMING VAN DE PERSOONLIJKE LEVENSSFEER ADVIES Nr 20 / 97 van 11 september

Nadere informatie

(Besluiten waarvan de publicatie voorwaarde is voor de toepassing)

(Besluiten waarvan de publicatie voorwaarde is voor de toepassing) 10.3.98 NL Publicatieblad van de Europese Gemeenschappen L 71/1 I (Besluiten waarvan de publicatie voorwaarde is voor de toepassing) RICHTLIJN 98/11/EG VAN DE COMMISSIE van 27 januari 1998 houdende uitvoeringsbepalingen

Nadere informatie

Actieplan: Voorrang 2 Oversteekplaats voor voetgangers / fietsers

Actieplan: Voorrang 2 Oversteekplaats voor voetgangers / fietsers ZVP 2014 2017 - Veiligheid en leefbaarheid Verkeer Storende interacties zone 30 Preventie Voorrang 2 Actieplan: Voorrang 2 Oversteekplaats voor voetgangers / fietsers HCP Koen Wouters - HINP Jo Daniels

Nadere informatie

MINISTER-PRESIDENT VAN DE VLAAMSE REGERING VLAAMS MINISTER VAN BESTUURSZAKEN, BUITENLANDS BELEID, MEDIA EN TOERISME

MINISTER-PRESIDENT VAN DE VLAAMSE REGERING VLAAMS MINISTER VAN BESTUURSZAKEN, BUITENLANDS BELEID, MEDIA EN TOERISME MINISTER-PRESIDENT VAN DE VLAAMSE REGERING VLAAMS MINISTER VAN BESTUURSZAKEN, BUITENLANDS BELEID, MEDIA EN TOERISME VLAAMS MINISTER VAN FINANCIEN EN BEGROTING EN RUIMTELIJKE ORDENING NOTA AAN DE VLAAMSE

Nadere informatie

A D V I E S. over de

A D V I E S. over de Doc. nr. E2:90---C20 Brussel, 13.11.1997 MH/AB/LC A D V I E S over de ONTWERPEN VAN MINISTERIELE BESLUITEN BETREFFENDE DE VERMELDING VAN HET ENERGIEVERBRUIK EN HET VERBRUIK VAN ANDERE HULPBRONNEN OP DE

Nadere informatie

De Commissie voor de bescherming van de persoonlijke levenssfeer,

De Commissie voor de bescherming van de persoonlijke levenssfeer, KONINKRIJK BELGIE 1000 Brussel, Zetel : Ministerie van Justitie Poelaertplein 3 Tel. : 02/504.66.21 tot 23 Fax : 02/504.70.00 COMMISSIE VOOR DE BESCHERMING VAN DE PERSOONLIJKE LEVENSSFEER O. ref. : 10

Nadere informatie

Reglement speelstraten Gemeente Herne

Reglement speelstraten Gemeente Herne Reglement speelstraten Gemeente Herne 2014 GOEDKEURING Goedgekeurd op de gemeenteraad d.d. 30 april 2014 IN WERKING TREDING Dit reglement wordt van kracht op 1 mei 2014. INHOUDSOPGAVE HOOFDSTUK I: WETTELIJKE

Nadere informatie

HONDENBELEID BRIELLE

HONDENBELEID BRIELLE HONDENBELEID BRIELLE April 2005 Inhoudsopgave Inleiding Doelstelling Wettelijke instrumentarium Mogelijkheden Kosten, baten, dekking Overwegingen Voorstel Tijdsplanning 2 Inleiding De overlast van honden,

Nadere informatie

Bewegwijzering langs gewestwegen

Bewegwijzering langs gewestwegen Bewegwijzering langs gewestwegen Wat mag, wat niet? Duidelijke regels voor een beter wegbeeld Onze Vlaamse wegen staan dicht bezaaid met borden die de weg aangeven naar toeristische trekpleisters, hotels,

Nadere informatie

Licht en duisternis. Eindhoven 18 februari 2015 1

Licht en duisternis. Eindhoven 18 februari 2015 1 Licht en duisternis Eindhoven 18 februari 2015 1 Aarde op 11 000 000 000 km Eindhoven 18 februari 2015 2 Aarde op 385 000 km Eindhoven 18 februari 2015 3 Eindhoven 18 februari 2015 4 Eindhoven 18 februari

Nadere informatie

Bijlagerapport Lichthinderonderzoek. Capaciteitsonderzoek Sportpark Zuidhorn

Bijlagerapport Lichthinderonderzoek. Capaciteitsonderzoek Sportpark Zuidhorn Bijlagerapport Lichthinderonderzoek definitief revisie 0.0 15 februari 2016 Revisie 0.0 15 februari 2016 Auteurs R.P. (Rob) Keur Opdrachtgever Postbus 3 9800 AA Zuidhorn datum vrijgave beschrijving revisie

Nadere informatie

Provinciaal blad 2013, 4

Provinciaal blad 2013, 4 ISSN 0920-105X Provinciaal blad 2013, 4 Besluit van provinciale staten van Utrecht van 4 februari 2013 tot wijziging van de Landschapsverordening provincie Utrecht 2011 met het oog op bescherming van de

Nadere informatie

Verkeerswetgeving fietsers

Verkeerswetgeving fietsers Verkeerswetgeving (Koninklijk besluit 1 december 1975) INDIVIDUELE FIETSERS of GROEPEN van MINDER DAN 15 FIETSERS Een verplicht fietspad wordt aangegeven met bord G11. Fietsers en snor MOETEN hier gebruik

Nadere informatie

Led in algemene verlichting

Led in algemene verlichting augustus 11 Led in algemene verlichting FOCUS De opmars van de led toepassingen is niet meer te stuiten. In eerste instantie ging het om indicatieverlichting, decoratieve toepassingen en signalisatie,

Nadere informatie

Afdeling I. - Toepassingsgebied en definities. KB Optische straling

Afdeling I. - Toepassingsgebied en definities. KB Optische straling 22 APRIL 2010. - Koninklijk besluit betreffende de bescherming van de gezondheid en de veiligheid van de werknemers tegen de risico's van kunstmatige optische straling op het werk ALBERT II, Koning der

Nadere informatie

Handleiding omgang met luminanties om lichthinder door lichtreclame te voorkomen voor AMvB

Handleiding omgang met luminanties om lichthinder door lichtreclame te voorkomen voor AMvB Handleiding omgang met luminanties om lichthinder door lichtreclame te voorkomen voor AMvB Colofon Opdrachtgever Terry Heemskerk Contactpersoon Terry Heemskerk Auteur(s) Meutzner Licht Opleiding MLO In

Nadere informatie

Sectoraal Comité van de Sociale Zekerheid en van de Gezondheid Afdeling «Sociale Zekerheid»

Sectoraal Comité van de Sociale Zekerheid en van de Gezondheid Afdeling «Sociale Zekerheid» Sectoraal Comité van de Sociale Zekerheid en van de Gezondheid Afdeling «Sociale Zekerheid» SCSZ/09/024 BERAADSLAGING NR 09/019 VAN 7 APRIL 2009 MET BETREKKING TOT DE MEDEDELING VAN PERSOONSGEGEVENS AAN

Nadere informatie

Beslissing van de Vlaamse Reguleringsinstantie voor de Elektriciteits- en Gasmarkt. van 15 april 2008

Beslissing van de Vlaamse Reguleringsinstantie voor de Elektriciteits- en Gasmarkt. van 15 april 2008 Vlaamse Reguleringsinstantie voor de Elektriciteits- en Gasmarkt Graaf de Ferrarisgebouw Koning Albert II-laan 20 bus 19 B - 1000 BRUSSEL e-mail : info@vreg.be tel. : +32 2 553 13 53 fax : +32 2 553 13

Nadere informatie

ZX Ronde zondag 5 oktober 2014

ZX Ronde zondag 5 oktober 2014 ZX Ronde zondag 5 oktober 2014 Verhaaltje..Tussen Watt en Lumen Dit een verhaaltje gaat over de verschillen tussen de lichtopbrengst van lichtbronnen wat aansluit op het verhaalt over licht en lichtbronnen

Nadere informatie

Ingekapselde of nietingekapselde. bronnen. bronnen Installatie kl. II 8 uur 8 uur 8 uur 8 uur Installatie kl. III 8 uur 8 uur - -

Ingekapselde of nietingekapselde. bronnen. bronnen Installatie kl. II 8 uur 8 uur 8 uur 8 uur Installatie kl. III 8 uur 8 uur - - Besluit van het Federaal Agentschap voor Nucleaire Controle van XXX 2018 betreffende de opleidingsprogramma's van de verantwoordelijken voor de stralingsbescherming Gelet op het koninklijk besluit van

Nadere informatie

VLAAMSE GEMEENSCHAP AMV/00001147/1026

VLAAMSE GEMEENSCHAP AMV/00001147/1026 VLAAMSE GEMEENSCHAP AMV/00001147/1026 BESLUIT VAN DE VLAAMSE MINISTER VAN OPENBARE WERKEN, ENERGIE, LEEFMILIEU EN NATUUR, HOUDENDE UITSPRAAK OVER EEN AANVRAAG INGEDIEND DOOR DE NV JANSSEN PHARMACEUTICA,

Nadere informatie

Werfsignalisatie. Werken 1ste categorie Werken 5de categorie Werken 6de categorie

Werfsignalisatie. Werken 1ste categorie Werken 5de categorie Werken 6de categorie Werfsignalisatie op autosnelwegen Werken 1ste categorie Werken 5de categorie Werken 6de categorie Ministerie van de Vlaamse Gemeenschap Departement LIN Administratie Wegen en Verkeer Afdeling Verkeerskunde

Nadere informatie

GSM s en GSM-antennes: Schadelijk voor je gezondheid?

GSM s en GSM-antennes: Schadelijk voor je gezondheid? GSM s en GSM-antennes: Schadelijk voor je gezondheid? GSM s en GSM-antennes: Schadelijk voor je gezondheid? In deze brochure vind je antwoorden op de meest gestelde vragen over GSM-antennes, maar ook over

Nadere informatie

Gelet op de Vlaamse Codex Ruimtelijke Ordening houdende de organisatie van de ruimtelijke ordening met zijn wijzigingen.

Gelet op de Vlaamse Codex Ruimtelijke Ordening houdende de organisatie van de ruimtelijke ordening met zijn wijzigingen. GEMEENTELIJKE STEDENBOUWKUNDIGE VERORDENING RECLAME Gelet op de Vlaamse Codex Ruimtelijke Ordening houdende de organisatie van de ruimtelijke ordening met zijn wijzigingen. Gelet op het besluit van de

Nadere informatie

Inventarisatie van verkeerstekens

Inventarisatie van verkeerstekens 4 MINDERBORDENGIDS april 2007 Inventarisatie van verkeerstekens Om de verkeerssignalisatie goed te beheren dient de wegbeheerder een idee te hebben waarvoor hij verantwoordelijk is. Een inventarisatie

Nadere informatie

Gelet op het decreet van 28 juni 1985 betreffende de milieuvergunning (Milieuvergunningsdecreet), zoals gewijzigd bij latere decreten;

Gelet op het decreet van 28 juni 1985 betreffende de milieuvergunning (Milieuvergunningsdecreet), zoals gewijzigd bij latere decreten; MLVER/0100000137/MV/lydr. OVER DE MEDEDELING VAN VERANDERING VAN DE N.V. BASF ANTWERPEN MET BETREKKING TOT EEN CHEMISCH BEDRIJF (POLYETHEROLENFABRIEK-BLOKVELD F 300), GELEGEN TE 2040 ANTWERPEN, HAVEN 725,

Nadere informatie

Concept. Algemene regels reclame-uitingen

Concept. Algemene regels reclame-uitingen Versie 0.1 Concept Algemene regels reclame-uitingen Om reclame in de openbare ruimte te kunnen reguleren, zijn in de APV regels opgenomen. Daartoe zijn in de APV 2 verbodsbepalingen opgenomen: 1. Het verbod

Nadere informatie

Masterplan OV Parameters technische fiche

Masterplan OV Parameters technische fiche Masterplan OV Parameters technische fiche Inplanting Plaats waar de lichtmast of het verlichtingstoestel komt te staan in de openbare ruimte. Verschillende van onderstaande mogelijkheden zijn al dan niet

Nadere informatie

De Commissie voor de bescherming van de persoonlijke levenssfeer,

De Commissie voor de bescherming van de persoonlijke levenssfeer, KONINKRIJK BELGIE 1000 Brussel, Postadres : Ministerie van Justitie Waterloolaan 115 Kantoren : Regentschapsstraat 61 Tel. : 02 / 542.72.00 Fax : 02 / 542.72.12 COMMISSIE VOOR DE BESCHERMING VAN DE PERSOONLIJKE

Nadere informatie

Gelet op de wet tot invoering van gemeentelijke administratieve sancties van 13 mei 1999;

Gelet op de wet tot invoering van gemeentelijke administratieve sancties van 13 mei 1999; Bijlage bij thema Hinder Gemeenten MODELREGLEMENT TER BESTRIJDING VAN GELUIDSHINDER Samenwerkingsovereenkomst 2008-2013 Gelet op de Nieuwe Gemeentewet, meer bepaald op artikel 119, 119bis en 135; Gelet

Nadere informatie

{COM(2006) 684 definitief} {SEC(2006) 1449}

{COM(2006) 684 definitief} {SEC(2006) 1449} COMMISSIE VAN DE EUROPESE GEMEENSCHAPPEN Brussel, 20.11.2006 SEC(2006) 1448 WERKDOCUMENT VAN DE COMMISSIE Begeleidend document bij het Voorstel voor een VERORDENING VAN HET EUROPEES PARLEMENT EN DE RAAD

Nadere informatie

Gelet op het auditoraatsrapport van de Kruispuntbank van de Sociale Zekerheid van 25 juni 2007;

Gelet op het auditoraatsrapport van de Kruispuntbank van de Sociale Zekerheid van 25 juni 2007; SCSZ/07/122 1 BERAADSLAGING NR. 07/036 VAN 2 OKTOBER 2007 MET BETREKKING TOT MEDEDELING VAN PERSOONSGEGEVENS DOOR DE PROGRAMMATORISCHE FEDERALE OVERHEIDSDIENST MAATSCHAPPELIJKE INTEGRATIE, ARMOEDEBESTRIJDING

Nadere informatie

Verantwoordelijke uitgever : Philippe Pivin, Belgische Onafhankelijkheidslaan 72-1081 Koekelberg. «Historisch Koekelberg»

Verantwoordelijke uitgever : Philippe Pivin, Belgische Onafhankelijkheidslaan 72-1081 Koekelberg. «Historisch Koekelberg» Verantwoordelijke uitgever : Philippe Pivin, Belgische Onafhankelijkheidslaan 72-1081 Koekelberg. «Historisch Koekelberg» «Historisch Koekelberg» in enkele cijfers Gewestelijke toelage : 11.000.000 Federale

Nadere informatie

Geluidsnormen in de horeca

Geluidsnormen in de horeca Geluidsnormen in de horeca Een gids voor Leuvense Horeca-uitbaters De nieuwe geluidsnormen voor muziekactiviteiten * toepassing van de Wet Schauvlieghe (01-01-2013) Bent u uitbater van een horeca-zaak

Nadere informatie

Verantwoordelijke uitgever : Philippe Pivin, Belgische Onafhankelijkheidslaan 72-1081 Koekelberg

Verantwoordelijke uitgever : Philippe Pivin, Belgische Onafhankelijkheidslaan 72-1081 Koekelberg Verantwoordelijke uitgever : Philippe Pivin, Belgische Onafhankelijkheidslaan 72-1081 Koekelberg 2011 40 Gemeenschapswachten 2001 4 Stewards 2 Beste Koekelbergenaren, Veiligheid is een essentieel recht

Nadere informatie

Leuven Noord. gewestelijk ruimtelijk uitvoeringsplan BIJLAGE 1: GRAFISCH PLAN BIJLAGE 2: STEDENBOUWKUNDIGE VOORSCHRIFTEN

Leuven Noord. gewestelijk ruimtelijk uitvoeringsplan BIJLAGE 1: GRAFISCH PLAN BIJLAGE 2: STEDENBOUWKUNDIGE VOORSCHRIFTEN gewestelijk ruimtelijk uitvoeringsplan Leuven Noord BIJLAGE 1: GRAFISCH PLAN BIJLAGE 2: STEDENBOUWKUNDIGE VOORSCHRIFTEN Ministerie van de Vlaamse Gemeenschap colofon Ministerie van de Vlaamse Gemeenschap

Nadere informatie

De Commissie voor de bescherming van de persoonlijke levenssfeer,

De Commissie voor de bescherming van de persoonlijke levenssfeer, 1 COMMISSIE VOOR DE BESCHERMING VAN DE PERSOONLIJKE LEVENSSFEER ADVIES Nr 19 / 94 van 6 juni 1994 ------------------------------------------- O. ref. : A / 94 / 011 BETREFT : Ontwerp van koninklijk besluit

Nadere informatie

Lichttechnisch onderzoek ten behoeve van de realisatie van een tenniscentrum aan de Windmolenven te Haelen

Lichttechnisch onderzoek ten behoeve van de realisatie van een tenniscentrum aan de Windmolenven te Haelen Lichttechnisch onderzoek ten behoeve van de realisatie van een tenniscentrum aan de Windmolenven te Haelen Datum 16 april 2009 Referentie 20090431-01 Referentie 20090431-01 Rapporttitel Lichttechnisch

Nadere informatie

Gelet op de wet van 15 januari 1990 houdende oprichting en organisatie van een Kruispuntbank van de Sociale Zekerheid, inzonderheid op artikel 15;

Gelet op de wet van 15 januari 1990 houdende oprichting en organisatie van een Kruispuntbank van de Sociale Zekerheid, inzonderheid op artikel 15; SCSZ/07/043 1 BERAADSLAGING NR. 07/015 VAN 27 MAART 2007 MET BETREKKING TOT DE MEDEDELING VAN PERSOONSGEGEVENS BETREFFENDE GEDETACHEERDE WERKNEMERS, ZELFSTANDIGEN EN STAGIAIRS AAN DE RIJKSDIENST VOOR SOCIALE

Nadere informatie

Opleiding. Energie in duurzame gebouwen. Leefmilieu Brussel AUDIT VAN VERLICHTINGSINSTALLATIES. Fiorenzo NAMECHE

Opleiding. Energie in duurzame gebouwen. Leefmilieu Brussel AUDIT VAN VERLICHTINGSINSTALLATIES. Fiorenzo NAMECHE Opleiding Energie in duurzame gebouwen Leefmilieu Brussel AUDIT VAN VERLICHTINGSINSTALLATIES Fiorenzo NAMECHE LIGHT TO LIGHT Lighting design & engineering LIGHT TO LIGHT Onafhankelijk studie en ontwerpsbureau

Nadere informatie

1. Aanvraagplannen werden ons overgemaakt door 2. Inplantingsplaats: Pijnven - Kerkhoven

1. Aanvraagplannen werden ons overgemaakt door 2. Inplantingsplaats: Pijnven - Kerkhoven ADVIESVERSLAG BRANDWEER BIJ VOORONDERZOEK/BOUWAANVRAAG VOOR AARDGASVERVOERLEIDING uw kenmerk ons kenmerk datum dienst ambtenaar telefoon I. Inleiding: 1. Aanvraagplannen werden ons overgemaakt door 2.

Nadere informatie

Wij Beatrix, bij de gratie Gods, Koningin der Nederlanden, Prinses van Oranje-Nassau, enz. enz. enz.

Wij Beatrix, bij de gratie Gods, Koningin der Nederlanden, Prinses van Oranje-Nassau, enz. enz. enz. (Tekst geldend op: 11-03-2015) Besluit van 25 februari 2012, houdende regels betreffende de etikettering van het energieverbruik van energiegerelateerde producten (Besluit etikettering energieverbruik

Nadere informatie

Gebruikersreglement inzake het parkeren op het parkeerterrein handelsdok van de Stad Gent

Gebruikersreglement inzake het parkeren op het parkeerterrein handelsdok van de Stad Gent Gebruikersreglement inzake het parkeren op het parkeerterrein handelsdok van de Stad Gent Goedgekeurd in de gemeenteraad van 25 september 2006 en 21 december 2010 Bekendgemaakt op 28 september 2006 en

Nadere informatie

RUP SPORTHAL STEDENBOUWKUNDIGE

RUP SPORTHAL STEDENBOUWKUNDIGE PROVINCIE: Oost-Vlaanderen GEMEENTE: Laarne RUP SPORTHAL STEDENBOUWKUNDIGE VOORSCHRIFTEN 42010 DATUM ONTWERPFASE OPGEMAAKT DOOR 30/03/05 Opmaak Sandrien Paeleman 29/06/05 Aanpassingen na plenaire vergadering

Nadere informatie

STEDENBOUWKUNDIGE VERORDENING INZAKE PARKEERPLAATSEN EN FIETSSTALPLAATSEN BIJ HET CREËREN VAN MEERDERE WOONGELEGENHEDEN

STEDENBOUWKUNDIGE VERORDENING INZAKE PARKEERPLAATSEN EN FIETSSTALPLAATSEN BIJ HET CREËREN VAN MEERDERE WOONGELEGENHEDEN STEDENBOUWKUNDIGE VERORDENING INZAKE PARKEERPLAATSEN EN FIETSSTALPLAATSEN BIJ HET CREËREN VAN MEERDERE WOONGELEGENHEDEN Art. 1 - Toelichting Sedert de afschaffing van de omzendbrief van 17 juni 1970 betreffende

Nadere informatie

Toerisme voor iedereen in Picardië: het label Tourisme et Handicap

Toerisme voor iedereen in Picardië: het label Tourisme et Handicap Toerisme voor iedereen in Picardië: het label Tourisme et Handicap I. Inventaris, context en achtergrond Vrij op vakantie kunnen gaan en sport en recreatie bedrijven is een zeer belangrijke factor voor

Nadere informatie

REGELING VOOR DE OPVANG VAN RONDTREKKENDE WOONWAGENBEWONERS. 1. Proactief werken: de opvang van rondtrekkende woonwagenbewoners voorbereiden

REGELING VOOR DE OPVANG VAN RONDTREKKENDE WOONWAGENBEWONERS. 1. Proactief werken: de opvang van rondtrekkende woonwagenbewoners voorbereiden STAPPENPLAN REGELING VOOR DE OPVANG VAN RONDTREKKENDE WOONWAGENBEWONERS 1. Proactief werken: de opvang van rondtrekkende woonwagenbewoners voorbereiden Het is aangewezen om niet te wachten met het uittekenen

Nadere informatie

MINISTERIE VAN DE VLAAMSE GEMEENSCHAP

MINISTERIE VAN DE VLAAMSE GEMEENSCHAP MINISTERIE VAN DE VLAAMSE GEMEENSCHAP 10 MAART 1999. - Omzendbrief OW98/4 betreffende aanleg van riolen langs gewestwegen. - Deelname in de kosten door de administratie Wegen en Verkeer (AWV). - Trefwoorden

Nadere informatie

Titel van de presentatie

Titel van de presentatie Titel van de presentatie Residentiële Verkaveling Voorbeeld van een oplossing met LED verlichting. Johan T Jonck Infrax KCOV 23 Oktober 2012 Inhoud: Vraag voor een toepassing met nieuwe technieken voor

Nadere informatie

dienst ruimtelijke ordening R E G L E M E N T

dienst ruimtelijke ordening R E G L E M E N T dienst ruimtelijke ordening R E G L E M E N T Gemeenteraad van 26-06-2014 HERZIENING STEDENBOUWKUNDIGE VERORDENING OP HET AANLEGGEN VAN PARKEERPLAATSEN EN FIETSENSTALLINGEN BUITEN DE OPENBARE WEG Art.

Nadere informatie

Beslissing van de Vlaamse Reguleringsinstantie voor de Elektriciteits- en Gasmarkt. van 29 mei 2007

Beslissing van de Vlaamse Reguleringsinstantie voor de Elektriciteits- en Gasmarkt. van 29 mei 2007 Vlaamse Reguleringsinstantie voor de Elektriciteits- en Gasmarkt Graaf de Ferrarisgebouw Koning Albert II-laan 20 bus 19 1000 Brussel Tel. +32 2 553 13 53 Fax +32 2 553 13 50 Email: info@vreg.be Web: www.vreg.be

Nadere informatie

6 speerpunten voor een bloeiende detailhandel

6 speerpunten voor een bloeiende detailhandel Stad Antwerpen: Beleidsnota Detailhandel 2013 6 speerpunten voor een bloeiende detailhandel Florerende winkels zijn voor Antwerpen van groot belang. Niet alleen zorgen ze ervoor dat de Antwerpenaar alles

Nadere informatie

Wielersportbond NTFU. Verkeersregels. Nederland, België en Duitsland

Wielersportbond NTFU. Verkeersregels. Nederland, België en Duitsland Wielersportbond NTFU Verkeersregels Nederland, België en Duitsland Verkeersregels Hieronder vind je een samenvatting van de belangrijkste relevante verkeersregels m.b.t. de wielersport. Nederland Fietsers

Nadere informatie

I. Wapenwet. II. Benelux-Overeenkomst. III. Wetten. IV. Decreten. Vlaams Gewest... 57. Waals Gewest... 90. Duitstalige gemeenschap...

I. Wapenwet. II. Benelux-Overeenkomst. III. Wetten. IV. Decreten. Vlaams Gewest... 57. Waals Gewest... 90. Duitstalige gemeenschap... I. Wapenwet Wet van 8 juni 2006 houdende regeling met wapens (ook Wapenwet genoemd)........................ 3 II. Benelux-Overeenkomst Benelux-overeenkomst inzake Wapens en Munitie ondertekend op 9 december

Nadere informatie

planmer N74 04005746 Projectstudies (inc. MER, GRUP, RVR, ontwerp) ten behoeve van de realisatie van de Noordzuidverbinding te Houthalen-Helchteren

planmer N74 04005746 Projectstudies (inc. MER, GRUP, RVR, ontwerp) ten behoeve van de realisatie van de Noordzuidverbinding te Houthalen-Helchteren Deel 3:Algemene principes INHOUDSTAFEL DEEL 3 3 Algemene principes...1 3.1 Afstemming planuitwerking op het doel van het mer...1 3.2 Receptorgerichte effectgroepenbenadering...2 3.2.1 Receptoren...2 3.2.2

Nadere informatie

ADVIES UITGEBRACHT DOOR DE ECONOMISCHE EN SOCIALE RAAD VOOR HET BRUSSELS HOOFDSTEDELIJK GEWEST TIJDENS ZIJN ZITTING VAN 17 MAART 2011.

ADVIES UITGEBRACHT DOOR DE ECONOMISCHE EN SOCIALE RAAD VOOR HET BRUSSELS HOOFDSTEDELIJK GEWEST TIJDENS ZIJN ZITTING VAN 17 MAART 2011. ADVIES UITGEBRACHT DOOR DE ECONOMISCHE EN SOCIALE RAAD VOOR HET BRUSSELS HOOFDSTEDELIJK GEWEST TIJDENS ZIJN ZITTING VAN 17 MAART 2011 inzake de criteria aan te nemen voor de definitie van de begrippen

Nadere informatie

Omzendbrief W/2014/01

Omzendbrief W/2014/01 Omzendbrief W/2014/01 Omzendbrief betreffende de opmaak van een lokaal toewijzingsreglement voor ouderen Vlaams minister van Energie, Wonen, Steden en Sociale Economie Martelaarsplein 7, 1000 Brussel Tel.

Nadere informatie

Sectoraal Comité van de Sociale Zekerheid en van de Gezondheid Afdeling «Sociale Zekerheid»

Sectoraal Comité van de Sociale Zekerheid en van de Gezondheid Afdeling «Sociale Zekerheid» 1 Sectoraal Comité van de Sociale Zekerheid en van de Gezondheid Afdeling «Sociale Zekerheid» SCSZG/15/116 ADVIES NR. 08/05 VAN 8 APRIL 2008, GEWIJZIGD OP 6 MEI 2008, OP 4 MAART 2014 EN OP 7 JULI 2015,

Nadere informatie

De Commissie voor de bescherming van de persoonlijke levenssfeer;

De Commissie voor de bescherming van de persoonlijke levenssfeer; COMMISSIE VOOR DE BESCHERMING VAN DE PERSOONLIJKE LEVENSSFEER ADVIES Nr 29 / 95 van 27 oktober 1995 ------------------------------------------- O. ref. : 10 / A / 95 / 029 BETREFT : Ontwerp van koninklijk

Nadere informatie

Namens het Managementcomité van het Vlaams ministerie van Mobiliteit en Openbare Werken,

Namens het Managementcomité van het Vlaams ministerie van Mobiliteit en Openbare Werken, DIENSTORDER MOW/MIN/2010/01 Vlaams Ministerie van Mobiliteit en Openbare Werken Contactpersoon: Gert Dewilde Tel. 02 553 03 21 - Fax 02 553 78 05 e-mail: gert.dewilde@mow.vlaanderen.be Koning Albert II-laan

Nadere informatie

Relighting LED. Technologische verkenning voor een case study. Arnaud Deneyer. 22 oktober 2014

Relighting LED. Technologische verkenning voor een case study. Arnaud Deneyer. 22 oktober 2014 Relighting LED Technologische verkenning voor een case study Arnaud Deneyer 22 oktober 2014 Laboratorium Licht Wetenschappelijk en Technisch Centrum voor het Bouwbedrijf Relighting LED : Technologische

Nadere informatie

GSM- of UMTS-repeaters: vragen en antwoorden

GSM- of UMTS-repeaters: vragen en antwoorden GSM- of UMTS-repeaters: vragen en antwoorden V: Mag ik zelf een repeater aanschaffen en installeren bij slechte GSM- of UMTSontvangst? Ik ondervind op bepaalde plaatsen bij mij thuis of in mijn firma slechte

Nadere informatie

Ministerieel rondschrijven van 23 juni 1978 betreffende de woonerven (BS 28 juni 1978)

Ministerieel rondschrijven van 23 juni 1978 betreffende de woonerven (BS 28 juni 1978) Ministerieel rondschrijven van 23 juni 1978 betreffende de woonerven (BS 28 juni 1978) Het koninklijk besluit van 23 juni 1978, verschenen in het Belgisch Staatsblad van vandaag, wijzigt het algemeen reglement

Nadere informatie

Welstandscriteria reclame Overstad vastgesteld door de raad op 02-06-2016

Welstandscriteria reclame Overstad vastgesteld door de raad op 02-06-2016 Welstandscriteria reclame Overstad vastgesteld door de raad op 02-06-2016 (!) Vergunningsvrij, indien aangewezen gebied als bedoeld in artikel 3:7 van de Reclameverordening. Bij afwijking van criteria

Nadere informatie

stad brugge woondienst

stad brugge woondienst stad brugge woondienst GEMEENTELIJK REGLEMENT VOOR HET VERLENEN VAN EEN PREMIE VOOR HET AFKOPPELEN VAN DE HEMELWATERAFVOER VAN HET GEMEENTELIJK RIOLERINGSNET EN HET GEBRUIK VAN HEMELWATER BIJ BESTAANDE

Nadere informatie

Politiereglement Evenementen

Politiereglement Evenementen Politiereglement Evenementen Gelet op de artikelen 19, 26 en 27 van de Grondwet; Gelet op de artikelen 112, 117 t.e.m. 119ter en 133 t.e.m. 135 van de Nieuwe Gemeentewet; Gelet op het Milieuvergunningsdecreet

Nadere informatie

Gaan de sterren weer stralen dankzij energiebesparing op verlichting?

Gaan de sterren weer stralen dankzij energiebesparing op verlichting? Gaan de sterren weer stralen dankzij energiebesparing op verlichting? Een verzoek en aanbevelingen van Stichting Platform Lichthinder aan de Taskforce Verlichting Inleiding Wat is Platform Lichthinder?

Nadere informatie