Energiebronnen van de toekomst II

Save this PDF as:
 WORD  PNG  TXT  JPG

Maat: px
Weergave met pagina beginnen:

Download "Energiebronnen van de toekomst II"

Transcriptie

1 Energiebronnen van de toekomst II HOVO cursus 13 november 2015 Dik O. Boerma De gesmolten zout kernreactor: een kansrijke oplossing van het energieprobleem Fusie reactoren: zullen ze er ooit komen?

2 Alvin Weinberg, director of research and later general director Oak Ridge National Laboratories Holder of patents PWR, BWR, MSR reactors 1950 first PWR for submarine went critical

3 Het gesmolten zout reactor experiment (gefinancierd door US army) 7.5 MW thermisch Uranium 15% verrijkt opgelost in zout Koelvloeistof = zout (LiBeF) Moderator = koolstof Verwijdering splijtingsproducten en bijvullen brandstof on-line Freeze valve Is 5 jaar in bedrijf geweest

4

5 In 1971 werd het project gestopt ten gunste van LMFBR, ondanks de beloftes voor civiele toepassingen. LMFBR=liquid metal breeder reactor, geschikt om 238U om te zetten in 239 Pu Redenen? Grotere productie 239 Pu (bommen) Lobby industrie: Westinghouse maakte U-pellets voor alle reactoren Californie: Nixon en alle belangrijke leden committee kwamen uit Californie Dit was waarschijnlijk een historische fout want: Het onderzoek naar MSR werd over de hele wereld stilgelegd De LMFBR s bleken veel problemen te hebben en zijn niet economisch Hierdoor werd vanaf 1976 steeds minder overheidsgeld inbesteed aan civiele kernenergie

6 Ontwikkeling overheidssteun research civiele kernenergie

7 Het gebruik van kernenergie steeg nog wel

8 Pas in de 21ste eeuw komen investeringen in kernenergie weer op gang In de USA vaak door commerciële firma s Ook in India en China worden grote inspanningen geleverd.

9 MIT PhD Leslie Dewan en student Mark Massie richtten in 2010 Transatomic Power (TAP) op, om een gesmolten zout reactor te ontwikkelen. Financiering: privé partijen (> 5 M$) Gesteund door veel kopstukken uit kernreactor onderzoek.

10 TAP reactor Intermediaire koeling met gesmolten LiF-KF-NaF Primaire koeling met LiF, verrijkt tot 98 % in Li-7 Belangrijke verschillen met Weinberg reactor: Zirconium-hydride (ZrH2) als moderator Moderator neemt 50% volume in reactorvat in Daarom meer ruimte voor zout met opgeloste brandstof Het zout lost 27 mol % U op

11 Reactorvat met daarin dunne buizen met ZrH2. Deze configuratie laat toe dat het gebruikte Uranium slechts tot 1.8% verrijkt hoeft te zijn. it laat toe dat afgedankt kernafval als brandstof wordt gebruikt

12 Neutronenspectrum als funktie van de energie in een TAP reactor De koelvloeistof = LiF modereert ook!

13 520 MWe TAP reactor; ontwerp ingenieursburo

14 Technische details: Brandstof (verrijkt uraan of gebruikte brandstof) continu aangevuld. Daardoor zijn de operatie condities steeds hetzelfde en kan het regelbereik van de control rods veel kleiner zijn Door de grote negative terugkoppeling van temperatuur naar reactiviteit volgt de reactor automatisch de output van de turbine: Minder stroomafname minder warmte afgifte hogere temperatuur reactor minder reactiviteit

15 Verdere eigenschappen van de TAP reactor Veilig Werkt bij atmosferische druk On line verwijdering van splijtingsproducten Freeze plug voert passief de brandstof af in geval van nood Sterk negatieve temp. coefficient tgv uitzetting zout + brandstof 2 traps koelingsysteem Passief veilig: zonder personeel kan er nog geen echt ongeluk gebeuren Warmte afgifte splijtingsproducten na stoppen reactor

16 Verdere eigenschappen van de TAP reactor Economisch Temperatuur koelzout = 650 C (330 C in PWR): Daardoor 45% (ipv 31%) rendement bij opwekking elektriciteit Verbrandt 96 % van alle brandstof (4% in PWR) Door de lagere verrijking + 45% rendement + verbranding 96% wordt uit 1 ton natuurlijk Uranium 70x zoveel electriciteit gehaald De bouwkosten van een 520 MWe TAP reactor zijn ca 2 milliard US dollar. Dit is (veel) lager dan die van een vergelijkbare kolencentrale of een PWR. Daardoor zeer lage prijs voor geleverde elektriciteit. Een TAP reactor kan wisselingen in afname van stroom gemakkelijk volgen. Door het geringe uraangebruik is de wereldvoorrad uraan voor eeuwig voldoende

17 Prijs per kwh van geleverde stroom ($100 = 10 $cent)

18 Verdere eigenschappen van de TAP reactor Veel minder afval 0.5 ton afval per jaar per year (13 ton voor PWR van gelijke grootte) Halfwaarde tijd radioactief afval veel korter

19 Koelingscurve van het zout na dumping in veiligheidsvat met passieve koeling

20 Gewichtspercentages (t.o.v. 238 U) van actenides in een tap reactor

21 Conventionele PWR Na circa 4 jaar vervanging staven Percentage (tov 238 U) splijtingsproducten + acteniden in brandstofstaven. Deze worden vervangen als 0.8% 235 U over is( + 1% splijtbaar 239 Pu). Van de totale ( U) lading wordt 4% to 5% gebruikt.

22

23 De nadelen van een PWR zijn afwezig in een TAP reactor Gebruikt 3,5% verrijkt U als brandstof Splijtstaven moeten worden vervangen wanneer 235U gehalte beneden 0,8% Rendement electriciteit opwekking 33% Produceert tonnen hoog-radioactief en langlevend afval Hoge druk in de reactor Water kan bij ongeluk H-explosie veroorzaken Heeft grote inventaris radio-actieve splijtingsproducten Niet passief veilig zonder speciale maatregelen: Na stoppen reactor nog lange tijd koeling nodig Bom-en Tsunami bestendig?? Na stop: neutron poisoning: start pas na 1 dag Productiekosten electriciteit niet laag genoeg Maatschappelijk nauwelijks geaccepteerd

24 De oprichters van Trans-atomic Power denken in 2020 te beginnen met de bouw van een proefmodel met 520MWe vermogen In 2025 zou de commerciële versie volgen. De op te lossen problemen zijn: Bestendigheid reactorvat + pijpen en buisjes met moderator tegen heet, gesmolten zout + stralingsschade Extractie splijtingsproducten moet verder worden ontwikkeld Acceptatie door politici en publiek Verlening vergunningen Financiering Deze problemen lijken oplosbaar energieprobleem opgelost?

25 Het is aannemelijk dat MSR een zeer belangrijke bijdrage kan geven bij elektriciteitsopwekking. 22 MSR s in Nederland?? Het wereldverbruik is nu ongeveer 16 TW, waarvan 2,2 TW elektrisch. Dus moet de energie opgewekt door kernreactoren, zonnecellen, wind ook worden ingezet bij industrie, vervoer, verwarming huizen, landbouw, etc. Inzet thermische/elektrische energie bij bijvoorbeeld staalproductie Productie H 2 uit H 2 O en methanol uit CO 2 + H 2 Etc. Nog een lange weg te gaan, maar technisch uitvoerbaar

26 Thorium als brandstof in een TAP reactor Thorium komt veel meer voor dan uranium, speciaal in India Thorium heeft 1 isotoop: 232Th Dit kan door neutron vangst worden omgezet in uiteindelijk 233U, dat splijtbaar is In India en China wordt gewerkt aan MSR voor Thorium

27

28

29

30 A LFTR produces much less long-lived waste than PWRs. (Adapted from Sylvan David et al, Europhysics news, 38(2), p 25.)

31 Fusion In de zon wordt per seconde 620 millioen ton waterstof omgezet in He Dit gebeurt voornamelijk in het binnenste deel bij T = 27 miljoen ºK De zon is een plasma van voornamelijk H2 en He

32 Merendeel massa in heelal is plasma: Een mengsel van elektronen en ionen met hoge temperatuur Bij hoge T kan thermische snelheid ionen voldoende zijn voor ontstaan kernreacties: de afstotende Coulombkracht moet dan worden overwonnen.. In een fusiereactor wordt een plasma gemaakt en zodanig verhit dat fusie optreedt

33 Reactor brandstof : mengsel van deuterium en tritium Gewenst: T= 150 miljoen ºK 3.38 x 10 8 MJ/Kg 100 MW fusion reactor 10 kg/ jaar In een fusiereactor moet het triple product Q = T. t. n voldoende zijn (temperatuur x tijd x dichtheid)

34 Deuterium is aanwezig in (zee)water Productie tritium in reactor zelf: 3 Li 6 + n 2 He 4 (2.05 MeV) + 1 T 3 (2.75 MeV) 3 Li 7 + n (+2.47 MeV) 2 He T 3 + n Tritium is radioactief: 1 T 3 2 He 4 + e - + v e kev (t ½ =12.3 Y)

35 Wat gebeurde in 50 jaar fusieonderzoek? In de laatste 15 jaar nauwelijks toename van triple product Q

36 JT-60 Japanese Tokamak 1985 toroidal field of 4 Tesla plasma current of 3 MA plasma volume of 90 m3 pulse length of 65 seconds world record for the Q value

37 Now 16 MWh, Pulse 5.3 s Volume 100m 3 Costs 450 M Radius 3m 11.5 m high Start MWh Pulse 1000s Volume 800m 3 d-t plasma 2027 Costs 18 billion until m high Start MW steady state Volume m 3

38 Iter: 50 MW in; 500 MWh uit gedurende puls Plasma Plasma opgesloten door zeer sterke magneetvelden: Torrodiaal: 11.8 Tesla gemaakt met ( km supergeleidend niobiumdraad), Verticaal. gemaakt met 6 stelsels van spoelen Centrale spoel met variabele stroom voor induceren plasmastroom van 17 Mega-amp. Het plasma wordt gecreëerd en deels verhit met microgolven en beschieting met energetische (neutrale) atomen van buiten af

39 Stelsel van 6 (2 getekend) centrale spoelen met variabele stroom In ITER wordt het plasma in pulsen verhit en wordt gepulste energie opgewekt Stroom in centrale driver maximale waarde 46 kamp. Daarna creatie plasma (microgolven, beschieting met neutrale atomen) Start 1000 s puls waarbij driverstroom in de 6 spoelen apart wordt geregeld Transformatorwerking stroom van 15 Mega-amp in plasma 150 miljoen ºK Gedurende totale bedrijf ITER: 30,000 plasma pulsen. Dit is 8000 uur effectieve bedrijfsuren.

40 The poloidal field (PF) magnets pinch the plasma away from the walls and contribute in this way to maintaining the plasma's shape and stability

41 De gecreëerde energie (neutronen, alpha deeltjes) wordt in de blanket omgezet in warmte en afgevoerd Blanket (2000 tons) inside the vacuum vessel

42 Scientific American, 12 februari 2014 Klein (paar mm), hol goud bolletje gevuld met D-T (Hohlraum)

43 Impressie van deel van de laseropstelling (192 lasers in totaal)

44 1. Beschieting met 192 X-ray lasers 2. Goud verdampt, implodeert 3. DT sterk gecomprimeerd + verhit tot 100 miljoen ºK 4. Vrijkomen van fusie energie

45 Lockheed Martin fusion reactor concept voor D-T fusie reactor Preliminary simulations and experimental results have been very promising and positive, McGuire says. The latest is a magnetized ion confinement experiment, and preliminary measurements show the behavior looks like it is working correctly. We are starting with the plasma confinement, and that s where we are putting most of our effort. 100 MW binnen de afmeting van een zee container 5 test versies in 5 j, productie versie over 10j.

46 Superconducting magnetic coils inside a compact fusion reactor.

47

48 Helion concept (commerciële onderneming met M$ 5.2 subsidie) 50 MW in een Zee container D- 3 He fusie D + 3He 4He + p MeV D + D 3He + p MeV (50%) D + D T + n MeV (50%) Reactor schaal plasma s > 1 ms > 5 kev ionen temperaturen He3 cyclus ontwikkeld Compressie velden > 100 Tesla Kosten model

49 Vuurt 1x per s Milliseconde puls duur 28 m lang Helion schat een prototype te bouwen in 3-5 jaar dat 2x meer enenrgie levert dan gebruikt. Benodigde investering M$

50 Mijn conclusie: Fusie energie met grote machines ver weg en mogelijk niet economisch Niet uitgesloten dat kleinere reactoren gaan werken Ook toepassing transport (treinen, schepen,vliegtuigen) Ruimtevaart?

Hoe staat het met Fusie?

Hoe staat het met Fusie? Hoe staat het met Fusie? Enkele aspecten in minder dan een uur! Nico van der Kleij Waarom Fusie? Wereld energieverbruik over 20 jr 45% meer Wereld voor 80% afh. van fossiel Duurzaam kan het gat niet opvullen

Nadere informatie

Onderzoek bij de sectie PNR

Onderzoek bij de sectie PNR Onderzoek bij de sectie PNR De Zeer-Hoge Temperatuur Reactor (VHTR) De Hoge Temperatuur Reactor met extra hoge bedrijfstemperatuur (Very High Temperature Reactor-VHTR) is gevuld met enkele honderdduizenden

Nadere informatie

In deze eindtoets willen we met jullie samenvatten waar we het in het afgelopen kwartiel over gehad hebben:

In deze eindtoets willen we met jullie samenvatten waar we het in het afgelopen kwartiel over gehad hebben: Eindtoets 3DEX1: Fysica van nieuwe energie 21-1- 2014 van 9:00-12:00 Roger Jaspers & Adriana Creatore In deze eindtoets willen we met jullie samenvatten waar we het in het afgelopen kwartiel over gehad

Nadere informatie

Kernenergie. kernenergie01 (1 min, 22 sec)

Kernenergie. kernenergie01 (1 min, 22 sec) Kernenergie En dan is er nog de kernenergie! Kernenergie is energie opgewekt door kernreacties, de reacties waarbij atoomkernen zijn betrokken. In een kerncentrale splitst men uraniumkernen in kleinere

Nadere informatie

Eindtoets 3DEX0: Fysica van nieuwe energie 30-1- 2013 van 9:00-12:00

Eindtoets 3DEX0: Fysica van nieuwe energie 30-1- 2013 van 9:00-12:00 Eindtoets 3DEX0: Fysica van nieuwe energie 30-1- 2013 van 9:00-12:00 Roger Jaspers & Adriana Creatore In deze eindtoets willen we met jullie samenvatten waar we het in het afgelopen kwartiel over gehad

Nadere informatie

Tentamen: Energie, duurzaamheid en de rol van kernenergie

Tentamen: Energie, duurzaamheid en de rol van kernenergie Tentamen: Energie, duurzaamheid en de rol van kernenergie Docenten: J. F. J. van den Brand en J. de Vries Telefoon: 0620 539 484 Datum: 27 mei 2014 Zaal: WN-M143 Tijd: 08:45-11.30 uur Maak elke opgave

Nadere informatie

Kernreactor voor onderzoek

Kernreactor voor onderzoek Jan Leen Kloosterman Technische Universteit Delft Toegepaste Natuur Wetenschappen Jan Leen Kloosterman 1 Kernreactor voor onderzoek Jan Leen Kloosterman 2 1 1. Het Mondiale Energievraagstuk 2. Werking

Nadere informatie

Hoofdstuk 3. en energieomzetting

Hoofdstuk 3. en energieomzetting Energie Hoofdstuk 3 Energie en energieomzetting Grootheid Energie; eenheid Joule afkorting volledig wetenschappelijke notatie 1 J 1 Joule 1 Joule 1 J 1 KJ 1 KiloJoule 10 3 Joule 1000 J 1 MJ 1 MegaJoule

Nadere informatie

Kernenergie. Nathal Severijns. Lessen voor de XXI ste eeuw 27/02/2012 KATHOLIEKE UNIVERSITEIT LEUVEN

Kernenergie. Nathal Severijns. Lessen voor de XXI ste eeuw 27/02/2012 KATHOLIEKE UNIVERSITEIT LEUVEN Kernenergie Nathal Severijns Lessen voor de XXI ste eeuw 27/02/2012 KATHOLIEKE UNIVERSITEIT LEUVEN Fundamenteel fysica onderzoek met ionenbundels: - structuur van de atoomkern - eigenschappen van de natuurkrachten

Nadere informatie

Werking van moderne kerncentrales

Werking van moderne kerncentrales Werking van moderne kerncentrales www.janleenkloosterman.nl 1 Uranium U-238 Electronen Atoomkern met protonen (p) en neutronen (n) U-238 U-235 92 p en 146 n 92 p en 143 n Niet splijtbaar Goed splijtbaar

Nadere informatie

Kernfusie. Workshop handout. NLT module voor vwo

Kernfusie. Workshop handout. NLT module voor vwo Kernfusie Workshop handout NLT module voor vwo NLT3-v117 Kernfusie 1 1. 0. Inleiding Je werkt bij een gerenommeerd internationaal ontwerpbureau. Op een dag komt de president van de Verenigde Staten op

Nadere informatie

Thorium gesmolten zout reactoren (MSR) Kernenergie zonder de nadelen

Thorium gesmolten zout reactoren (MSR) Kernenergie zonder de nadelen Thorium gesmolten zout reactoren (MSR) Kernenergie zonder de nadelen Ir. Theo Wolters Expertmeeting Duurzame Energie Leeuwarden 8 juni 2016 Thorium MSR Kernenergie zonder de nadelen Kokend water centrale

Nadere informatie

Botsing geeft warmte Waar komt die warmte vandaan? Uraniumatomen bestaan, net als alle andere atomen, uit een kern

Botsing geeft warmte Waar komt die warmte vandaan? Uraniumatomen bestaan, net als alle andere atomen, uit een kern E rgens diep in de krochten van dit betonnen gebouw gebeurt het. I n de kerncentrale in het Zeeuwse Borssele wordt vier procent van de Nederlandse elektriciteit opgewekt. Maar dat bhjft onzichtbaar. Bij

Nadere informatie

natuurkunde 1,2 Compex

natuurkunde 1,2 Compex Examen HAVO 2007 tijdvak 1 woensdag 23 mei totale examentijd 3,5 uur natuurkunde 1,2 Compex Vragen 1 tot en met 17 In dit deel van het examen staan de vragen waarbij de computer niet wordt gebruikt. Bij

Nadere informatie

Opgave 3 N-16 in een kerncentrale 2014 II

Opgave 3 N-16 in een kerncentrale 2014 II Opgave 3 N-16 in een kerncentrale 2014 II In de reactor binnen in het reactorgebouw van een kerncentrale komt warmte vrij door kernsplijtingen. Die warmte wordt afgevoerd door het water in het primaire

Nadere informatie

Kernreactor voor onderzoek

Kernreactor voor onderzoek Jan Leen Kloosterman Technische Universteit Delft Toegepaste NatuurWetenschappen Jan Leen Kloosterman 1 Kernreactor voor onderzoek Jan Leen Kloosterman 2 1 1. Het Mondiale Energievraagstuk 2. Werking van

Nadere informatie

Antwoorden deel 1. Scheikunde Chemie overal

Antwoorden deel 1. Scheikunde Chemie overal Antwoorden deel 1 Scheikunde Chemie overal Huiswerk 2. a. Zuivere berglucht is scheikundig gezien geen zuivere stof omdat er in lucht verschillende moleculen zitten (zuurstof, stikstof enz.) b. Niet vervuild

Nadere informatie

Eindexamen scheikunde havo 2006-II

Eindexamen scheikunde havo 2006-II 4 Beoordelingsmodel Element 115 1 Calcium heeft atoomnummer 20 en americium heeft atoomnummer 95. Dus samen hebben ze 115 protonen. calcium heeft atoomnummer 20 en americium heeft atoomnummer 95 1 2 Een

Nadere informatie

Energieopwekking door kernsplijting in een kernreactor. Kerncentrale van Tihange(bij Hoei)

Energieopwekking door kernsplijting in een kernreactor. Kerncentrale van Tihange(bij Hoei) Energieopwekking door kernsplijting in een kernreactor Kerncentrale van Tihange(bij Hoei) 1 Benodigdheden Chemisch element: Uranium Uranium kent verschillende isotopen Definitie isotoop? 2 Benodigdheden

Nadere informatie

Uitwerkingen opgaven hoofdstuk 5

Uitwerkingen opgaven hoofdstuk 5 Uitwerkingen opgaven hodstuk 5 5.1 Kernreacties Opgave 1 a Zie BINAS tabel 40A. Krypton heeft symbool Kr en atoomnummer 36 krypton 81 = 81 36 Kr 81 0 81 De vergelijking voor de K-vangst is: 36Kr 1e 35X

Nadere informatie

Flipping the classroom

Flipping the classroom In dit projectje krijg je geen les, maar GEEF je zelf les. De leerkracht zal jullie natuurlijk ondersteunen. Dit zelf les noemen we: Flipping the classroom 2 Hoe gaan we te werk? 1. Je krijgt of kiest

Nadere informatie

MSR in Nederland. Jan Leen Kloosterman Rudy Konings TU-Delft 14-10-2014. Challenge the future. Delft University of Technology

MSR in Nederland. Jan Leen Kloosterman Rudy Konings TU-Delft 14-10-2014. Challenge the future. Delft University of Technology MSR in Nederland 14-10-2014 Jan Leen Kloosterman Rudy Konings TU-Delft Delft University of Technology Challenge the future Reactor Institute Delft Research on Energy and Health with Radiation 2 3 Chemical

Nadere informatie

Compact Plus biogasinstallatie, Lierop, 600 kw

Compact Plus biogasinstallatie, Lierop, 600 kw Hoe maak je biogas? Inhoud presentatie Wie en wat is Biogas Plus? Hoe werkt een biogasinstallatie? Voor wie is een biogasinstallatie interessant? Is een biogasinstallatie duurzaam? Zijn subsidies nodig?

Nadere informatie

Nucleair Materiaal onschadelijk maken

Nucleair Materiaal onschadelijk maken Nucleair Materiaal onschadelijk maken Frodo Klaassen Kivi Symposium 24 maart 2014 klaassen@nrg.eu Inleiding Wat is nucleair materiaal? Hoeveel materiaal is er op de wereld? Afbreken en onschadelijk maken

Nadere informatie

[Samenvatting Energie]

[Samenvatting Energie] [2014] [Samenvatting Energie] [NATUURKUNDE 3 VWO HOOFDSTUK 4 WESLEY VOS 0 Paragraaf 1 Energie omzetten Energiesoorten Elektrisch energie --> stroom Warmte --> vb. de centrale verwarming Bewegingsenergie

Nadere informatie

Low Energy Nuclear Reactions. Marc Ellenbroek 17 november 2016

Low Energy Nuclear Reactions. Marc Ellenbroek 17 november 2016 Low Energy Nuclear Reactions Marc Ellenbroek 17 november 2016 Inhoud Historie van LENR en Koude Fusie Huidige stand van zaken Verwachtte ontwikkelingen Toepassingen van LENR Irving Langmuir bij GE 1909

Nadere informatie

Eindexamen scheikunde havo 2001-II

Eindexamen scheikunde havo 2001-II Eindexamen scheikunde havo 00-II 4 Antwoordmodel Energievoorziening in de ruimte et (uiteenvallen van de Pu-38 atomen) levert energie dus het is een exotherm proces. er komt energie vrij aantal protonen:

Nadere informatie

High Field Magnet Laboratory (HFML) Martin van Breukelen

High Field Magnet Laboratory (HFML) Martin van Breukelen High Field Magnet Laboratory (HFML) Martin van Breukelen High Field Magnet Laboratory (HFML) Martin van Breukelen Science Campus Radboud Universiteit Faculteit NWI NMR FELIX faciliteit HFML NaNoLab Guest

Nadere informatie

Kernenergie en Duurzame Ontwikkeling

Kernenergie en Duurzame Ontwikkeling Kernenergie en Duurzame Ontwikkeling Technische Universiteit Delft www.janleenkloosterman.nl 11 oktober 2007 1 Hoger Onderwijs Reactor 11 oktober 2007 2 1 Experimentele opstellingen 11 oktober 2007 3 Energie

Nadere informatie

Kernfusie: Principes Status, Vooruitzichten Jef ONGENA Laboratorium voor Plasmafysica Koninklijke Militaire School, Brussel

Kernfusie: Principes Status, Vooruitzichten Jef ONGENA Laboratorium voor Plasmafysica Koninklijke Militaire School, Brussel Kernfusie: Principes Status, Vooruitzichten Jef ONGENA Laboratorium voor Plasmafysica Koninklijke Militaire School, Brussel Museum voor de Geschiedenis van de Wetenschappen Universiteit Gent 5 Maart 2015

Nadere informatie

Kernenergie. FEW cursus: Uitdagingen. Jo van den Brand 13 december 2010

Kernenergie. FEW cursus: Uitdagingen. Jo van den Brand 13 december 2010 Kernenergie FEW cursus: Uitdagingen Jo van den Brand 13 december 2010 Inhoud Jo van den Brand jo@nikhef.nl www.nikhef.nl/~jo Boek Giancoli Physics for Scientists and Engineers Week 1 Week 2 Tentamenstof

Nadere informatie

1 Een lichtbron zendt licht uit met een golflengte van 589 nm in vacuüm.

1 Een lichtbron zendt licht uit met een golflengte van 589 nm in vacuüm. Domein F: Moderne fysica Subdomein: Atoomfysica 1 Een lichtbron zendt licht uit met een golflengte van 589 nm in vacuüm. Bereken de energie van het foton in ev. E = h c/λ (1) E = (6,63 10-34 3 10 8 )/(589

Nadere informatie

2.3 Energie uit atoomkernen

2.3 Energie uit atoomkernen 2. Energie uit atoomkernen 2.1 Equivalentie van massa en energie 2.2 Energie per kerndeeltje in een kern 2.3 Energie uit atoomkernen 2.1 Equivalentie van massa en energie Einstein: massa kan worden omgezet

Nadere informatie

Begrippen. Broeikasgas Gas in de atmosfeer dat de warmte van de aarde vasthoudt en zo bijdraagt aan het broeikaseffect.

Begrippen. Broeikasgas Gas in de atmosfeer dat de warmte van de aarde vasthoudt en zo bijdraagt aan het broeikaseffect. LESSENSERIE ENERGIETRANSITIE Informatieblad Begrippen Biobrandstof Brandstof die gemaakt wordt van biomassa. Als planten groeien, nemen ze CO 2 uit de lucht op. Bij verbranding van de biobrandstof komt

Nadere informatie

KERNEN & DEELTJES VWO

KERNEN & DEELTJES VWO KERNEN & DEELTJES VWO Foton is een opgavenverzameling voor het nieuwe eindexamenprogramma natuurkunde. Foton is gratis te downloaden via natuurkundeuitgelegd.nl/foton Uitwerkingen van alle opgaven staan

Nadere informatie

Antwoorden deel 1. Scheikunde Chemie overal

Antwoorden deel 1. Scheikunde Chemie overal Antwoorden deel 1 Scheikunde Chemie overal Huiswerk 2. a. Zuivere berglucht is scheikundig gezien geen zuivere stof omdat er in lucht verschillende moleculen zitten (zuurstof, stikstof enz.) b. Niet vervuild

Nadere informatie

Examen VWO. natuurkunde 1,2 Compex. Vragen 1 tot en met 12. In dit deel van het examen staan vragen waarbij de computer niet wordt gebruikt.

Examen VWO. natuurkunde 1,2 Compex. Vragen 1 tot en met 12. In dit deel van het examen staan vragen waarbij de computer niet wordt gebruikt. Examen VWO 2008 tijdvak 1 dinsdag 20 mei totale examentijd 3 uur natuurkunde 1,2 Compex Vragen 1 tot en met 12 In dit deel van het examen staan vragen waarbij de computer niet wordt gebruikt. Bij dit examen

Nadere informatie

gelijk aan het aantal protonen in de kern. hebben allemaal hetzelfde aantal protonen in de kern.

gelijk aan het aantal protonen in de kern. hebben allemaal hetzelfde aantal protonen in de kern. 1 Atoombouw 1.1 Atoomnummer en massagetal Er bestaan vele miljoenen verschillende stoffen, die allemaal zijn opgebouwd uit ongeveer 100 verschillende atomen. Deze atomen zijn zelf ook weer opgebouwd uit

Nadere informatie

Stabiliteit van atoomkernen

Stabiliteit van atoomkernen Stabiliteit van atoomkernen Wanneer is een atoomkern stabiel? Wat is een radioactieve stof? Wat doet een radioactieve stof? 1 Soorten ioniserende straling Alfa-straling of α-straling Bèta-straling of β-straling

Nadere informatie

Wat is fusie? On ITER all magnet coils are super conducting. Toroidal magnetic field for trapping charged particles

Wat is fusie? On ITER all magnet coils are super conducting. Toroidal magnetic field for trapping charged particles ITER Wat is fusie? ITER Iter-nl Fusie op DIFFER Internationale activiteiten SOFT 2012 IBF 2013 SOFT 2014 Nederlandse succes verhalen Komende tenderacties Big Science industriedag Nieuwegein, 10 oktober

Nadere informatie

Hoofdstuk 9: Radioactiviteit

Hoofdstuk 9: Radioactiviteit Hoofdstuk 9: Radioactiviteit Natuurkunde VWO 2011/2012 www.lyceo.nl Hoofdstuk 9: Radioactiviteit Natuurkunde 1. Mechanica 2. Golven en straling 3. Elektriciteit en magnetisme 4. Warmteleer Rechtlijnige

Nadere informatie

Onderzoek aan kernenergie

Onderzoek aan kernenergie Onderzoek aan kernenergie Jan Leen Kloosterman Technische Universiteit Delft RIVM, 5 april 2007 1 RID: Reactor Instituut Delft huisvest faciliteiten en diensten op het gebied van stralingsonderzoek en

Nadere informatie

Notitie Betreft Power2Nijmegen Inleiding figuur 1: overzicht ecodorp Vraagstelling

Notitie Betreft Power2Nijmegen Inleiding figuur 1: overzicht ecodorp Vraagstelling Notitie Aan : Ad Vlems, Bert Lagerweij Van : Arjan van Bon Datum : 28 augustus 2012 Kopie : Anne Pronk Onze referentie : 9X3809.A2/N00001/110412/Nijm2 HASKONING NEDERLAND B.V. BUILDINGS Betreft : Power2Nijmegen

Nadere informatie

Radioactiviteit werd ontdekt in 1898 door de Franse natuurkundige Henri Becquerel.

Radioactiviteit werd ontdekt in 1898 door de Franse natuurkundige Henri Becquerel. H7: Radioactiviteit Als een bepaalde kern van een element te veel of te weinig neutronen heeft is het onstabiel. Daardoor gaan ze na een zekere tijd uit elkaar vallen, op die manier bereiken ze een stabiele

Nadere informatie

Hoofdstuk 4: Arbeid en energie

Hoofdstuk 4: Arbeid en energie Hoofdstuk 4: Arbeid en energie 4.1 Energiebronnen Arbeid: W =............. Energie:............................................................................... Potentiële energie: E p =.............

Nadere informatie

Waterstofstroom - Agenda

Waterstofstroom - Agenda Rol van waterstof bij energietransitie Rob van der Sluis Waterstofstroom - Agenda Introductie MTSA Brandstofcel principe Waterstof en Energietransitie Het 2 MW project een fotoreportage 1 MTSA Technopower

Nadere informatie

Fusie-energie voedt de sterren van bij hun geboorte en maakt leven op aarde mogelijk.

Fusie-energie voedt de sterren van bij hun geboorte en maakt leven op aarde mogelijk. Fusie-energie voedt de sterren van bij hun geboorte en maakt leven op aarde mogelijk. In het meest actieve sterrenvormingsgebied van het lokale heelal bevindt Hodge 301, een cluster met heldere, massieve

Nadere informatie

Uitwerking examen Natuurkunde1,2 HAVO 2007 (1 e tijdvak)

Uitwerking examen Natuurkunde1,2 HAVO 2007 (1 e tijdvak) Uitwerking examen Natuurkunde, HAVO 007 ( e tijdvak) Opgave Optrekkende auto. Naarmate de grafieklijn in een (v,t)-diagram steiler loopt, zal de versnelling groter zijn. De versnelling volgt immers uit

Nadere informatie

RadioACTIEFiTIJD. Een hedendaagse krant over radioactiviteit

RadioACTIEFiTIJD. Een hedendaagse krant over radioactiviteit RadioACTIEFiTIJD Een hedendaagse krant over radioactiviteit Soorten stralingen Kernenergie We hebben drie verschillende soorten stralingen. We beginnen met de alfastalen. Dit zijn eigenlijk helium-4deeltjes.

Nadere informatie

Eindexamen natuurkunde compex havo I

Eindexamen natuurkunde compex havo I Opgave 1 Eliica De Eliica (figuur 1) is een supersnelle figuur 1 elektrische auto. Hij heeft acht wielen en elk wiel wordt aangedreven door een elektromotor. In de accu s kan in totaal 55 kwh elektrische

Nadere informatie

Energie Rijk. Lesmap Leerlingen

Energie Rijk. Lesmap Leerlingen Energie Rijk Lesmap Leerlingen - augustus 2009 Inhoudstafel Inleiding! 3 Welkom bij Energie Rijk 3 Inhoudelijke Ondersteuning! 4 Informatiefiches 4 Windturbines-windenergie 5 Steenkoolcentrale 6 STEG centrale

Nadere informatie

Groep 8 - Les 4 Duurzaamheid

Groep 8 - Les 4 Duurzaamheid Leerkrachtinformatie Groep 8 - Les 4 Duurzaamheid Lesduur: 30 minuten (zelfstandig) DOEL De leerlingen weten wat de gevolgen zijn van energie verbruik. De leerlingen weten wat duurzaamheid is. De leerlingen

Nadere informatie

Les Kernenergie. Werkblad

Les Kernenergie. Werkblad LESSENSERIE ENERGIETRANSITIE Les Kernenergie Werkblad Les Kernenergie Werkblad Wat is kernenergie? Het Griekse woord atomos betekent ondeelbaar. Het woord atoom is hiervan afgeleid. Ooit dachten wetenschappers

Nadere informatie

Hoofdstuk 5 Straling. Gemaakt als toevoeging op methode Natuurkunde Overal

Hoofdstuk 5 Straling. Gemaakt als toevoeging op methode Natuurkunde Overal Hoofdstuk 5 Straling Gemaakt als toevoeging op methode Natuurkunde Overal 5.1 Straling en bronnen Eigenschappen van straling RA α γ β 1) Beweegt langs rechte lijnen vanuit een bron. 2) Zwakker als ze verder

Nadere informatie

van aardgasbuffer naar energiehub

van aardgasbuffer naar energiehub Aardgasbuffer Zuidwending van aardgasbuffer naar energiehub Voor het eerst in Nederland wordt een installatie opgezet waarbij op een schaal van 1 Megawatt (MW) ervaring wordt opgedaan met de omzetting

Nadere informatie

lezing door Dolf Hali voor de Probusclub Santpoort op 1 mei 2013 (de uitgesproken tekst volgt na dia 5)

lezing door Dolf Hali voor de Probusclub Santpoort op 1 mei 2013 (de uitgesproken tekst volgt na dia 5) lezing door Dolf Hali voor de Probusclub Santpoort op 1 mei 2013 (de uitgesproken tekst volgt na dia 5) 1. Politiek (nimby mentaliteit) 2. Onze heilige koe 3. Windturbines 4. Kernenergie Heilige koe Windturbines

Nadere informatie

Opwekking van elektrische energie

Opwekking van elektrische energie Inhoud Opwekking van elektrische energie... 2 Kernsplijtingscentrales... 2 Veiligheid in ontwerp... 2 Werking van de centrale... 3 Energiewinning uit kernsplijtingsreactoren... 3 Radioactief afval bij

Nadere informatie

Bio-WKK en WKK in de glastuinbouw: meer met minder

Bio-WKK en WKK in de glastuinbouw: meer met minder Voor kwaliteitsvolle WarmteKrachtKoppeling in Vlaanderen Bio-WKK en WKK in de glastuinbouw: meer met minder 16/12/2010 Cogen Vlaanderen Daan Curvers COGEN Vlaanderen Houtige biomassa in de landbouw 16

Nadere informatie

Elektrische auto stoot evenveel CO 2 uit als gewone auto

Elektrische auto stoot evenveel CO 2 uit als gewone auto Elektrische auto stoot evenveel CO 2 uit als gewone auto Bron 1: Elektrische auto s zijn duur en helpen vooralsnog niets. Zet liever in op zuinige auto s, zegt Guus Kroes. 1. De elektrische auto is in

Nadere informatie

Hoofdstuk 3. en energieomzetting

Hoofdstuk 3. en energieomzetting Hoofdstuk 3 Energie en energieomzetting branders luchttoevoer brandstoftoevoer koelwater condensator stoomturbine generator transformator regelkamer stoom water ketel branders 1 Energiesoort Omschrijving

Nadere informatie

Atomen met impact. Wat is de rol van URENCO bij de bestrijding van kanker? St. Vechtgenoten 20 februari 2015. Arjan Bos Head of Stable Isotopes

Atomen met impact. Wat is de rol van URENCO bij de bestrijding van kanker? St. Vechtgenoten 20 februari 2015. Arjan Bos Head of Stable Isotopes Atomen met impact Wat is de rol van URENCO bij de bestrijding van kanker? St. Vechtgenoten 20 februari 2015 Arjan Bos Head of Stable Isotopes Introductie Wat zijn stabiele isotopen en wat is verrijking?

Nadere informatie

Eindexamen scheikunde havo 2000-II

Eindexamen scheikunde havo 2000-II Eindexamen scheikunde havo -II 4 Antwoordmodel Lood Een juiste afleiding leidt tot de uitkomst (neutronen). berekening van het aantal neutronen in een U-38 atoom en berekening van het aantal neutronen

Nadere informatie

Grip op de Maas kentallen voor energie opwek. in combinatie met ruimtebeslag

Grip op de Maas kentallen voor energie opwek. in combinatie met ruimtebeslag Grip op de Maas kentallen voor energie opwek in combinatie met ruimtebeslag Een eerste aanzet tot de vorming van typische kentallen en iconen ter verbinding van de werelden van Water, Landschap en Energie

Nadere informatie

Thorium Energie Centrales

Thorium Energie Centrales Thorium Energie Centrales 15-4-2015 Jan Leen Kloosterman, Jilt Sietsma TU Delft Delft University of Technology 2 1 Unieke eigenschappen thorium Thorium is prima grondstof voor electriciteitsproductie Thorium

Nadere informatie

Overleven met energie

Overleven met energie Overleven met energie Jo Hermans Universiteit Leiden Nationaal Congres Energie & Ruimte, TU Delft, 22 september 2011 Overleven met energie Een blijma in 5 bedrijven 1. Meest onderschatte wet 2. Meest onderschatte

Nadere informatie

Materie bouwstenen van het heelal FEW 2009

Materie bouwstenen van het heelal FEW 2009 Materie bouwstenen van het heelal FEW 2009 Prof.dr Jo van den Brand jo@nikhef.nl 2 september 2009 Waar de wereld van gemaakt is De wereld kent een enorme diversiteit van materialen en vormen van materie.

Nadere informatie

Geothemie. Nieuwe kansen voor het warmtenet

Geothemie. Nieuwe kansen voor het warmtenet Geothemie Nieuwe kansen voor het warmtenet 06 54268181 1 Accelerate energy innovation Drs. Ronald den Boogert Ronald@inimpact.nl By the implementation of innovative technologies and a close cooperation

Nadere informatie

a Schrijf de eerste vier stappen op. b Waarom kunnen de β s die 234 Pa uitstoot, beter door een laagje plastic dringen dan de β s van

a Schrijf de eerste vier stappen op. b Waarom kunnen de β s die 234 Pa uitstoot, beter door een laagje plastic dringen dan de β s van Toets v-08 Radioactiviteit 1 / 5 1 Protactinium 238 U vervalt in veel stappen tot 206 Pb. a Schrijf de eerste vier stappen op. b Waarom kunnen de β s die 234 Pa uitstoot, beter door een laagje plastic

Nadere informatie

Inventaris hernieuwbare energie in Vlaanderen 2013

Inventaris hernieuwbare energie in Vlaanderen 2013 1 Beknopte samenvatting van de Inventaris duurzame energie in Vlaanderen 2013, Deel I: hernieuwbare energie, Vito, februari 2015 1 1 Het aandeel hernieuwbare energie in 2013 bedraagt 5,8 % Figuur 1 zon-elektriciteit

Nadere informatie

Introductie Presentatie aan Bewonersorganisatie. Milieu en Kortenbos Wat kunnen we zelf doen

Introductie Presentatie aan Bewonersorganisatie. Milieu en Kortenbos Wat kunnen we zelf doen Introductie Presentatie aan Bewonersorganisatie Milieu en Kortenbos Wat kunnen we zelf doen Wie ben ik? Mijn naam is Graham Degens Ik heb >30 jaar in de olie industrie gewerkt, om olie en gas optimaal

Nadere informatie

Examen HAVO. natuurkunde. tijdvak 1 vrijdag 28 mei 13.30-16.30 uur. Bij dit examen hoort een uitwerkbijlage.

Examen HAVO. natuurkunde. tijdvak 1 vrijdag 28 mei 13.30-16.30 uur. Bij dit examen hoort een uitwerkbijlage. Examen HAVO 2010 tijdvak 1 vrijdag 28 mei 13.30-16.30 uur natuurkunde tevens oud programma natuurkunde 1,2 Bij dit examen hoort een uitwerkbijlage. Dit examen bestaat uit 27 vragen. Voor dit examen zijn

Nadere informatie

Neutrinos sneller dan het licht?

Neutrinos sneller dan het licht? Neutrinos sneller dan het licht? Kosmische neutrinos Ed P.J. van den Heuvel, Universiteit van Amsterdam 24/10/2011 Zon en planeten afgebeeld op dezelfde schaal Leeftijd zon en planeten: 4,65 miljard jaar

Nadere informatie

Economie kernenergie versus andere opties

Economie kernenergie versus andere opties Economie kernenergie versus andere opties Bert Dekker KIVI NIRIA stuurgroep Energie Symposium De economie van kerncentrales 9 november 2007 Uitgangspunten SEM Maximalisatie van renderende besparingen (payback

Nadere informatie

Eindexamen vwo scheikunde pilot I

Eindexamen vwo scheikunde pilot I Duurzame productie van waterstof uit afvalwater 1 maximumscore 4 C 6 H 12 O 6 + 4 H 2 O 4 H 2 + 2 CH 3 COO + 2 HCO 3 + 4 H + molverhouding CH 3 COO : HCO 3 = 1 : 1 en C balans juist 1 coëfficiënt voor

Nadere informatie

Bouwtechnologische aspecten van kernreactoren

Bouwtechnologische aspecten van kernreactoren Bouwtechnologische aspecten van kernreactoren J.L. Kloosterman Technische Universiteit Delft Interfacultair Reactor Instituut Mekelweg 15, 2629 JB Delft J.L.Kloosterman@iri.tudelft.nl In een kernreactor

Nadere informatie

Alternatieve energiebronnen

Alternatieve energiebronnen Alternatieve energiebronnen energie01 (1 min, 5 sec) energiebronnen01 (2 min, 12 sec) Windenergie Windmolens werden vroeger gebruikt om water te pompen of koren te malen. In het jaar 650 gebruikte de mensen

Nadere informatie

Ekologische voetafdruk

Ekologische voetafdruk Ekologische voetafdruk 1. Inventariseer: smartphone apps als intro van het begrip en hoe het bepaald wordt; problemen met algemeen toepasbare versies (niet van toepassing voor Curaçao!) a. Ik heb twee

Nadere informatie

Inventaris hernieuwbare energie in Vlaanderen 2016

Inventaris hernieuwbare energie in Vlaanderen 2016 1 Beknopte samenvatting van de Inventaris hernieuwbare energiebronnen Vlaanderen 2005-2016, Vito, oktober 2017 1 Het aandeel hernieuwbare energie in 2016 bedraagt 6,4% Figuur 1 groene stroom uit bio-energie

Nadere informatie

Onuitputtelijk, en Milieuvriendelijk! Energieopwekking via kernfusie komt langzaam dichterbij.

Onuitputtelijk, en Milieuvriendelijk! Energieopwekking via kernfusie komt langzaam dichterbij. Onuitputtelijk, De primaire brandstoffen voor de fusiereactor zijn deuterium en tritium. Deuterium kan in grote hoeveelheden uit zeewater worden gewonnen; tritium wordt bereid uit lithium dat eveneens

Nadere informatie

Meer (dan) warmte onder Delft

Meer (dan) warmte onder Delft MV KIVI Caspar lezing 2012: Meer (dan) warmte onder Delft Chris den Boer Stichting Delft Aardwarmte Project 25 April, 2012 DAP 3-O s bijvangst Injectiviteit Introductie stichting DAP Opgericht door Mijnbouw

Nadere informatie

Elektro-magnetisme Q B Q A

Elektro-magnetisme Q B Q A Elektro-magnetisme 1. Een lading QA =4Q bevindt zich in de buurt van een tweede lading QB = Q. In welk punt zal de resulterende kracht op een kleine positieve lading QC gelijk zijn aan nul? X O P Y

Nadere informatie

Alliander Rol E- opslag

Alliander Rol E- opslag Alliander Rol E- opslag Vakbeurs energie 7 oktober 2015 Den Bosch Drs. J.H. Blom MBE Tuesday, 13 October 2015 1 Jos Blom Info Energy Life 5 juni 2012 Alliander Visie: Wij staan voor een energievoorziening

Nadere informatie

De Visie: Elektriciteit en warmte uit houtpellets

De Visie: Elektriciteit en warmte uit houtpellets De Visie: Onze missie is om een houtpelletketel te maken die ook elektriciteit kan opwekken. Het bijzondere daaraan? ÖkoFEN ontwikkelt een CO2-neutrale technologie met houtpellets als energiedrager, met

Nadere informatie

TENTAMEN NATUURKUNDE

TENTAMEN NATUURKUNDE CENTRALE COMMISSIE VOORTENTAMEN NATUURKUNDE TENTAMEN NATUURKUNDE datum : vrijdag 28 april 2017 tijd : 13.30 tot 16.30 uur aantal opgaven : 5 aantal antwoordbladen : 1 (bij opgave 1) Iedere opgave dient

Nadere informatie

Zeer geachte dames en heren,

Zeer geachte dames en heren, Nanuru, MH (Anna) Van: Verzonden: Aan: Onderwerp: Bijlagen: Ap Cloosterman [apcloos@gmail.com] dinsdag 21 april 2015 16:07 Cloosterman Hr. J.H.G. Verduurzamen of Verpauperen Verduurzamen of verpauperen

Nadere informatie

Warmtekrachtkoppeling Wat, waarom en wanneer? Tine Stevens COGEN Vlaanderen Studiedag Slimme netten en WKK 29 februari 2012

Warmtekrachtkoppeling Wat, waarom en wanneer? Tine Stevens COGEN Vlaanderen Studiedag Slimme netten en WKK 29 februari 2012 Voor kwaliteitsvolle WarmteKrachtKoppeling in Vlaanderen Warmtekrachtkoppeling Wat, waarom en wanneer? Tine Stevens COGEN Vlaanderen Studiedag Slimme netten en WKK 29 februari 2012 1 COGEN Vlaanderen Doelstelling:

Nadere informatie

Inventaris hernieuwbare energie in Vlaanderen 2015

Inventaris hernieuwbare energie in Vlaanderen 2015 1 Beknopte samenvatting van de Inventaris hernieuwbare energiebronnen Vlaanderen 2005-2015, Vito, september 2016 1 Het aandeel hernieuwbare energie in 2015 bedraagt 6,0 % Figuur 1 groene stroom uit bio-energie

Nadere informatie

Verduurzamen of Verpauperen?

Verduurzamen of Verpauperen? Versie 2 Ap Cloosterman Verduurzamen of Verpauperen? Inhoud 1 Samenvatting pag. 2 2. Inleiding pag. 2 en 3 3. Het opwekken van elektriciteit met windturbines pag. 3, 4 en 5 4. Nadelen van windenergie pag.

Nadere informatie

Uraanhexafluoride in de splijtstofcyclus

Uraanhexafluoride in de splijtstofcyclus 022 1 Uraanhexafluoride Na het vergaan van het Franse vrachtschip de Mont Louis op 25 augustus 1984 voor de Belgische kust bij Oostende is vooral aandacht besteed aan de berging van een deel van de lading,

Nadere informatie

Alles om je heen is opgebouwd uit atomen. En elk atoom is weer bestaat uit protonen, elektronen en neutronen.

Alles om je heen is opgebouwd uit atomen. En elk atoom is weer bestaat uit protonen, elektronen en neutronen. 2 ELEKTRICITEITSLEER 2.1. Inleiding Je hebt al geleerd dat elektriciteit kan worden opgewekt door allerlei energievormen om te zetten in elektrische energie. Maar hoe kan elektriciteit ontstaan? En waarom

Nadere informatie

Kernenergie. Nathal Severijns. Universiteit Derde Leeftijd 11/02/2014 KATHOLIEKE UNIVERSITEIT LEUVEN

Kernenergie. Nathal Severijns. Universiteit Derde Leeftijd 11/02/2014 KATHOLIEKE UNIVERSITEIT LEUVEN Kernenergie Nathal Severijns Universiteit Derde Leeftijd 11/02/2014 KATHOLIEKE UNIVERSITEIT LEUVEN Fundamenteel fysica onderzoek met ionenbundels: - structuur van de atoomkern - eigenschappen van de natuurkrachten

Nadere informatie

Inleiding stralingsfysica

Inleiding stralingsfysica Inleiding stralingsfysica Historie 1896: Henri Becquerel ontdekt het verschijnsel radioactiviteit 1895: Wilhelm Conrad Röntgen ontdekt Röntgenstraling RadioNucliden: Inleiding Stralingsfysica 1 Wat maakt

Nadere informatie

Examen HAVO - Compex. natuurkunde 1,2 Compex

Examen HAVO - Compex. natuurkunde 1,2 Compex natuurkunde 1, Compex Examen HAVO - Compex? Hoger Algemeen Voortgezet Onderwijs Tijdvak 1 Dinsdag 30 mei totale examentijd 3,5 uur 0 06 n dit deel van het examen staan de vragen waarbij de computer niet

Nadere informatie

Inleiding Astrofysica college 6

Inleiding Astrofysica college 6 Inleiding Astrofysica college 6 Onze zon en de sterren De opbouw van de zon Binnen in de ster: opaciteit - Hoe lichtdoorlatend is het gas? Veel tegenwerking zorgt voor een heter gas. In de zon botst een

Nadere informatie

De kleinste bouwstenen en hun krachten

De kleinste bouwstenen en hun krachten Inhoud De kleinste bouwstenen en hun krachten...2 Het Standaardmodel...2 Fundamentele deeltjes: Fermionen...3 Fundamentele krachten: Bosonen...4 Opgave: B c -meson...5 Het Higgs-mechanisme...6 Deeltjesversneller...9

Nadere informatie

oefen vt vwo5 h6 Elektromagnetisme Opgaven en uitwerkingen vind je op www.agtijmensen.nl Oefen vt vwo5 h6 Elektromagnetisme Opgave 1.

oefen vt vwo5 h6 Elektromagnetisme Opgaven en uitwerkingen vind je op www.agtijmensen.nl Oefen vt vwo5 h6 Elektromagnetisme Opgave 1. Opgaven en uitwerkingen vind je op www.agtijmensen.nl Oefen vt vwo5 h6 Elektromagnetisme Opgave 1. Elektrisch veld In de vacuüm gepompte beeldbuis van een TV staan twee evenwijdige vlakke metalen platen

Nadere informatie

Radioactiviteit en Kernfysica. Inhoud:

Radioactiviteit en Kernfysica. Inhoud: Radioactiviteit en Kernfysica Inhoud:. Atoommodel Rutherford Bohr. Bouw van atoomkernen A. Samenstelling B. Standaardmodel C. LHC D. Isotopen E. Binding F. Energieniveaus 3. Energie en massa A. Bindingsenergie

Nadere informatie

Net voor de Toekomst. Frans Rooijers

Net voor de Toekomst. Frans Rooijers Net voor de Toekomst Frans Rooijers Net voor de Toekomst 1. Bepalende factoren voor energie-infrastructuur 2. Scenario s voor 2010 2050 3. Decentrale elektriciteitproductie 4. Noodzakelijke aanpassingen

Nadere informatie