drant Duurzaamheid doe je samen Outsourcing is de trend Beste milieuadviesbureau voor het bedrijfsleven > KAM 2 > Energie 4 > Bodem & Water 6 info

Maat: px
Weergave met pagina beginnen:

Download "drant Duurzaamheid doe je samen Outsourcing is de trend Beste milieuadviesbureau voor het bedrijfsleven > KAM 2 > Energie 4 > Bodem & Water 6 info"

Transcriptie

1 > KAM 2 > Energie 4 > Bodem & Water 6 13E JAARGANG NO. 2 November 2011 drant Outsourcing is de trend Sommige bedrijven besteden een deel van hun activiteiten uit om kosten te verminderen. Deze trend breidt zich uit, van het uitbesteden van catering, wagenpark en salarisadministratie tot aan kwaliteit, arbo en milieu. De balans tussen het realiseren van een (snelle) besparing en het behouden van de gewenste kwaliteit is een spanningsveld voor veel bedrijven. KWA begrijpt het belang van het overnemen van de activiteiten met de vereiste kwaliteit en vult dit in door onze jarenlange ervaring op het gebied van KAM-advisering. De uitvoering van KAM-activiteiten kan gericht zijn op een of meerdere specifieke onderwerpen, zoals het uitvoeren van een audit, compliance check of vergunningenbeheer, maar ook op het volledig invullen van een interne functie op het gebied van milieu, duurzaamheid of veiligheid. KAM-ondersteuning Koole Via outsourcing liet Koole Tankstorage de afgelopen drie jaar meerdere activiteiten door KWA uitvoeren. Het zijn specifieke taken die voortkomen uit hun managementsysteem, zoals het uitvoeren van de interne audits, het begeleiden bij het opstellen van de voedselveiligheidsanalyse en ondersteuning bij het actualiseren van de procedures en werkinstructies. Dit alles vindt op reguliere basis plaats, volgens concrete afspraken. Het voordeel voor Koole is dat de continuïteit van deze activiteiten is gewaarborgd. Daarnaast kan Koole rekenen op een kritische blik van een ervaren KAM-adviseur die Duurzaamheid doe je samen ook verder kijkt dan alleen de afgesproken activiteiten. Jaarlijks wordt het contract geëvalueerd en worden er nieuwe afspraken gemaakt. Naast Koole ondersteunt KWA meerdere bedrijven op deze wijze. Outsourcen is maatwerk Outsourcen is en blijft maatwerk, met diverse vragen en mogelijkheden tot invulling. Welke (KAM)-activiteiten worden uitgevoerd? Welke rol wordt vervuld? Wat is de periode? De scope, specificaties, bijzonderheden en resultaatsverplichtingen worden vooraf en in overleg met u vastgelegd. U weet daarmee precies wat u van ons kunt verwachten. Dennis Nijkamp , Arbo Bodem Duurzaamheid Beste milieuadviesbureau voor het bedrijfsleven Energie Geluid Kwaliteit Lucht Milieu Veiligheid Water Economische recessie, een reden om iets te veranderen? Nou nee. Aansluiten bij bewegingen in de adviesmarkt of eigenlijk veranderingen bij de klant? Nou ja. Als het beste milieu-adviesbureau voor het bedrijfsleven innoveren wij altijd. De KWAdrant is daar qua opmaak en inhoud een weerspiegeling van. Ook het gegeven dat we al bijna honderd jaar het bedrijfsleven adviseren, kun je wel meegroeien noemen. Column Meer nog dan bij reguliere KAM-projecten ziet KWA de wijze van samenwerking als kritische succesfactor in duurzaamheidsprojecten. Duurzaamheidsprojecten onderscheiden zich namelijk op diverse punten van reguliere KAM-projecten. Zo overstijgt het onderwerp van het betreffende project vaak de bedrijfsgrenzen en worden projecten in samenwerking met (grondstoffen) leveranciers uitgevoerd. Daarnaast kennen duurzaamheidsprojecten veelal een hoog ambitieniveau van de moedermaatschappij en hebben de (fabrieks)locaties de vrijheid om een passende strategie te formuleren. Om zo n ambitieniveau te kunnen realiseren is het niet voldoende om jaarlijks de bedrijfsprocessen verder te optimaliseren; er moet geïnnoveerd worden. Kenmerkend voor innovatietrajecten is dat het beoogde eindresultaat nog niet is uitgekristalliseerd, maar moet ontstaan door gezamenlijk de mogelijkheden en onmogelijkheden (van de techniek) te ontdekken. Door betrokkenheid van vaak meerdere (externe) stakeholders én door de grotere complexiteit, is de wijze van samenwerking meer nog dan de inhoudelijke kwaliteit en het projectmanagement* bepalend voor het resultaat van duurzaamheidsprojecten. KWA Bedrijfsadviseurs heeft dit onderkend en wordt inmiddels door verschillende klanten gevraagd om in deze trajecten de rol van procesbegeleider op zich te nemen. Niet alleen vanwege de competenties van de KWA-adviseurs om groepsprocessen te begeleiden, maar ook vanwege hun technische opleiding en aanwezige branchekennis, zijn zij zeer effectief in * In de bedrijfskundige literatuur wordt gesteld dat de effectiviteit van een adviesproject (E) bepaald wordt door de vakinhoudelijke Kwaliteit, de mate van Acceptatie door betrokkenen, en de mate waarin het traject goed wordt gemanaged (E = f(k*a*m)) probleemanalyse en het onderkennen van risico s. Zaken die nodig zijn om complexe samenwerkingtrajecten tot een geaccepteerd resultaat te brengen! Bouke Bruinsma , Ursula Looman , KWA doet echter meer, maar we kunnen niet alles plaatsen; een KWA-klant is natuurlijk niet altijd bereid te vertellen waar hij innoveert of waar hij een steek(je) heeft laten vallen. Bent u toe aan KWA(liteit)? Daag ons uit! Ruud van Kolfschooten ,

2 Juridisch advies bij splitsen koepelvergunning Voor de activiteiten van de juridisch zelfstandige bedrijven Warmto B.V. en Compogiet B.V., is in 1999 één zogenaamde koepelvergunning verleend, met WarmCom beheer als vergunninghouder. Destijds was Compogiet een toeleverancier van Warmto en waren er voldoende technische en organisatorische verbanden om te spreken van één inrichting. De koepelvergunning betekende dat WarmCom beheer - in het kader van handhaving - werd aangesproken als vergunninghouder, terwijl zij geen zeggenschap heeft over Compogiet, waar de zwaarste milieuactiviteiten plaatsvinden. Dit leidde, zeker na de overname van WarmCom beheer en Warmto door WarmteInvest, tot lastige situaties, zodat de wens ontstond om de vergunning te splitsen. Na de splitsing en goedkeuring door het bevoegd gezag zullen beide bedrijven beschikken over een milieuvergunning die aansluit bij hun eigen activiteiten. Aanpak Nadat KWA had uitgezocht of er juridisch nog sprake is van één inrichting, is er vanuit het oogpunt van rechtszekerheid voor gekozen om voor Warmto een afzonderlijke vergunning aan te vragen. Een belangrijk aandachtspunt daarbij is de splitsing van de geluidruimte, aangezien er sprake is van een geluidgezoneerd industrieterrein. De vigerende (koepel)vergunning zal, na gedeeltelijke intrekking voor wat betreft de assemblageactiviteiten, daarna over worden gedragen aan Compogiet. Voor Warmto betekent de splitsing dat zij worden gezien WarmCom beheer verhuurt op haar terrein gebouwen aan Warmto B.V. en Compogiet B.V. Warmto B.V. assembleert apparatuur voor comfortdoeleinden. Compogiet B.V. produceert metaal- en kunststofproducten. WarmCom beheer en Warmto B.V. maken sinds enkele jaren deel uit van een andere organisatie, terwijl Compogiet B.V. een zelfstandige onderneming is gebleven. als een type C-bedrijf op grond van het Activiteitenbesluit. Voordelen voor Warmto: zij zijn geen IPPC-bedrijf meer, er zijn minder rapportageverplichtingen, een beperktere vergunningplicht en er gelden algemene regels. Op verzoek van onze opdrachtgever zijn in dit artikel gefingeerde bedrijfsnamen gebruikt Monique Soeters , Martin van der Slik , Veiligheidskundige ondersteuning bij opstart chemische deelfabriek Teijin Aramid te Delfzijl neemt een nieuw fabrieksdeel in bedrijf voor de productie van p-phenylenediamine. Bij Teijin Aramid staan Veiligheid en Milieu hoog in het vaandel. Naast de operationele zaken van het in bedrijf stellen van de installatie, vragen zij dan ook bij de commissioning en opstart ondersteuning van een veiligheidskundige en arbeidshygiënist van KWA. Teijin Aramid is een dochteronderneming van de Teijin Groep en is wereldleider in de productie van aramide, een sterke synthetische vezel. Deze vezels vinden hun toepassing daar waar sterkte, duurzaamheid, veiligheid, warmtebestendigheid of een laag gewicht nodig is. Voorbeelden van producten zijn Twaron, Sulfron, Teijinconex en Technora. Ze zijn wereldwijd te vinden in verschillende toepassingen en markten, zoals automotive, ballistische bescherming, marine, civiele techniek, beschermende kleding, optische kabels en olie & gas. De fabrieken staan in Nederland en Japan. Bij de opstart van de nieuwe chemische deelfabriek in Delfzijl geeft KWA advies op locatie gedurende de commission / opstart. Deze fabriek wordt een onderdeel van een reeds operationele fabriek. Er komen diverse technische, veiligheidskundige vraagstukken aan de orde: HAZOP-reviews, het beoordelen en adviseren ten aanzien van procesgerelateerde vragen, het opstellen van Taak Risico Analyses van de risicovolle werkzaamheden en het uitvoeren van risicoanalyses voor de initiële opstart, de start en de stop. Bij de actualisatie van de wettelijk verplichte aanvalsplannen, ten behoeve van de overheids- en bedrijfsbrandweer, het opstellen van arbeidshygiënegerichte risicoanalyses en werkplannen met betrekking tot blootstellingrisico s aan de aanwezige gevaarlijke stoffen, vindt eveneens ondersteuning plaats door KWA. Met de ondersteuning van de KWA-veiligheidskundige en -arbeidshygiënist, houdt de eigen veiligheidskundige van Teijin Aramid voldoende tijd vrij voor de lopende verbeterprojecten op veiligheidgebied en voor andere, operationele werkzaamheden. Paul Molenberg , pagina 2

3 Interim-werk: veiligheidskundige ondersteuning én meer bij HDSR Bij het Hoogheemraadschap De Stichtse Rijnlanden (HDSR) was sprake van onderbezetting bij de KAM-afdeling voor de veiligheidskundige werkzaamheden. Sinds mei 2011 vult een hoger veiligheidskundige (HVK) van KWA dit hiaat op, op interim-basis. Samen met de medewerkers van HDSR werkt de HVK-er aan verbetering en aanvulling van de diverse aspecten met betrekking tot management van kwaliteit, arbo en milieu (KAM). Bij het inventariseren van de arbeidsomstandigheden (arbo) en het formuleren van de maatregelen om veiligheid op een hoger plan te brengen, werd gezocht naar aansluiting op het managementsysteem van HDSR. Door onder meer recente wijzigingen in de organisatiestructuur en de laatst KWA ondersteunt Bouwkeramiek met routekaart Eén van de duurzaamheidsprojecten waarin KWA Bedrijfsadviseurs de rol van procesbegeleider vervult is de Routekaart Bouwkeramiek. De producenten van bouwkeramische materialen (bakstenen, keramische tegels, dakpannen en gresbuizen), samenwerkend in koepelorganisatie VKO, verwachten eind 2011 een Routekaart Bouwkeramiek 2030 op te leveren. Deze Managementsystemen en compliance KWA heeft een eigen visie en werkwijze ontwikkeld ten aanzien van managementsystemen. Wij zetten managementsystemen op volgens een integraal, proces- en taakgericht systeem. In dit kader heeft 3M E.C.C. Europa B.V. Amersfoort, KWA gevraagd het gecertificeerde managementsysteem middels een scan te beoordelen. Het voornaamste doel was het managementsysteem af te slanken, efficiënter en effectiever te maken, meer in te bedden in de gehele organisatie ( lean, in de lijn ) en meer te gebruiken als management- en beheersinstrument. KWA voerde de scan bij 3M uit volgens de onderstaande vijf stappen: 1. OVERLEG EN AFSTEMMING - SCOPE - UITGANGSPUNTEN (INCLUSIEF SOLL) - TOETSINGSKADER - PROGRAMMA - PLANNING - ETC. 2. ONDERZOEK EN INTERVIEWS DOCUMENTEN PROCESSEN, ASPECTEN, RISICO S ORGANISATIE MIDDELEN VOORZIENINGEN (FYSIEKE SITUATIE) gehouden certificeringsaudit leidde dit tot een nieuwe vraagstelling, die meer omvat dan alleen arbo, namelijk: Hoe draagt het totale KAM-managementsysteem bij aan de samenhang en interactie tussen de processen die bij HDSR aanwezig zijn? De uitvoering bestaat uit een grondige Routekaart is het resultaat van uitgebreid onderzoek door kennisinstellingen en overleg van de industrie met leveranciers. De kaart maakt duidelijk langs welke wegen de ambitie van de industrie tot een substantiële energiebesparing gerealiseerd kan worden. Het project wordt gefinancierd door het Ministerie van EL&I en gefaciliteerd door Agentschap NL. De bevindingen, conclusies en verbeteringen leidden tot een Plan van Aanpak (PvA), met als belangrijk aandachtspunt het aanbrengen van een goede koppeling en samenhang tussen activiteiten, taken, verantwoordelijkheden, functies, competenties, documenten en andere (proces/norm) elementen. 3. TOETSING EN ADVIES - TOETSING IST-SOLL - ERVARING & ADVIES - OPSTELLEN CONCEPT RAPPORTAGE - ETC. 4. OVERLEG EN AFSTEMMING - RESTERENDE VRAGEN - SOLL-SITUATIE (DEF.) - BEVINDINGEN EN CONCLUSIES - AANBEVELINGEN - ETC. 5. PLAN VAN AANPAK (PVA) BASIS VOOR PROJECTVOORSTEL: ACTIEPLAN EN URENBELASTING (KWA & KLANT) analyse van de huidige processen door KWA en deze langs het bestaande KAM-managementsysteem te leggen. Tegelijkertijd worden de huidige missie, het beleid en de korte en middenlange termijnveranderingen, gebruikt als nieuw kader voor het om te vormen KAM-managementsysteem. De diverse jaarplannen die in de organisatie aanwezig zijn, worden hierbij actief uitgevoerd. De KAM-elementen worden op deze wijze verder geïntegreerd in de managementrapportages, zodat de bijdrage van het KAM-managementsysteem verder geoptimaliseerd wordt. Om dit te realiseren wordt er nauw samengewerkt met alle medewerkers van HDSR. Zo worden de door de eigen medewerkers aangedragen optimalisaties direct geïmplementeerd en wordt de uitwerking ervan direct getoetst en eventueel bijgesteld. Dit levert een boeiend traject op, waarbij de inzet van zowel HDSR als KWA elkaar aanvullen en de organisatie naar een hoger niveau tillen. Erik van den Brink , André Lokhorst , Ursula Looman , Jan van Pelt , Dennis Nijkamp , Volgens een vooraf besproken en vast gelegde rol- en taakverdeling, ondersteunde KWA daarna bij het uitvoeren van de acties uit het PvA. 3M maakt hiervoor gebruik van de geautomatiseerde werk wijzen in het KWA-softwareprogramma Make, de lease variant die met name geschikt is voor kleinere en middelgrote organisaties. 3M blijft ieder kwartaal op de hoogte van wijzigingen in de wet- en regelgeving door KWA (MakeClear), inclusief de consequenties voor de organisatie en de taken in het managementsysteem. Door deze combinatie is er sprake van compliancemanagement: 3M heeft een goed en actueel overzicht van de geldende verplichtingen, blijft op de hoogte van wijzigingen hierin en heeft de naleving van deze verplichtingen, door taakuitvoering en controle, aantoonbaar geborgd. Aan de KAM-manager van nu Column Column Hoe ziet de toekomst van uw organisatie eruit? En uw eigen toekomst? Zijn dit vragen die u zichzelf regelmatig stelt? Uiteindelijk gaat het om de continuïteit van uw bedrijf en de plaats van KAM hierin. We hebben met zijn allen de mond vol van duurzaamheid, maar wat betekent dit nu concreet? In ieder geval dat uw organisatie over 10 jaar nog steeds bestaat, met duurzame processen en producten, in een goede relatie met uw medewerkers en omgeving. De basis hiervoor is compliance. Oftewel: voldoen aan uw vergunningen, wetgeving, normen en overige vereisten (van uw stakeholders). Waarbij het van belang is dit zodanig te borgen, dat dit ook over 10 jaar nog steeds efficiënt en effectief gebeurt. En daarbij is een goed (KAM-)managementsysteem onontbeerlijk. Als u dit goed geregeld heeft, kunt u zich meer bezighouden met de langere termijn en flexibel inspelen op veranderingen in de markt. Wellicht kunnen op termijn zelfs bepaalde, specialistische taken volledig uitbesteed worden (interim/ outsourcing) en kunt u zich richten op strategie, innovatie en het verduurzamen van uw processen. Hopelijk geven de artikelen op deze pagina s u inspiratie om concreet stappen te ondernemen, zodat u over 10 jaar met een goed gevoel terugkijkt Jan van Pelt , Robin Sinke , kwadrant no. 2 - November 2011 pagina 3

4 NEN-ISO Energiemanagement volgens nieuwe norm Sinds dit jaar is een nieuwe norm voor energiemanagement geïntroduceerd: NEN-ISO Deze wereldwijde norm, als vervanging van de NEN-EN uit 2009, maakt energiemanagement certificeerbaar. Opvallend genoeg kent de nieuwe norm geen wezenlijke verschillen met de oude norm en de Referentie Energiezorg van Agentschap NL. Bedrijven die reeds (bijna) voldoen aan deze normen kunnen zich dus zonder veel extra inspanningen laten certificeren volgens ISO Ook voor ISO (milieuzorg)-gecertificeerde bedrijven is uitbouw naar ISO vrij. Wel dient het bedrijf het energiegebruik dan als prominent, separaat aspect binnen milieuzorg te beschouwen. Zo dient men bijvoorbeeld een apart energieplan op te zetten in plaats van energie mee te nemen als onderdeel van een milieuplan. ACT CHECK Performance Record Bedrijfsprocessen en -activiteiten Compliance Record Analysis PLAN Compliance Competence Document DO KWA heeft kennis en ervaring op het gebied van energie-, kwaliteit- en milieumanagement en kan ook voor uw bedrijf de mogelijkheden of benodigde acties in kaart brengen. Door bestaande werkzaamheden en communicatiestructuren binnen bedrijven uit te breiden met energiegerelateerde aspecten, is energiemanagement tijdsefficiënt in te voeren. Wel dienen het management en direct betrokkenen extra tijd vrij te maken voor initiatie, controle en bijsturing van energiegerelateerde acties binnen de bedrijfsvoering. Een goed werkend energiemanagement verdient zichzelf echter terug, want het zorgt voor een blijvende besparing op de energiekosten. Gedegen energiemanagement en de certificeringsmogelijkheid bieden bedrijven daarnaast de mogelijkheid om het duurzame imago en hiermee ook de klantcontacten te verbeteren. Martin van de Pol , VAVI onderzoekt hergebruik van restwarmte Binnen de Vereniging voor de Aardappelverwerkende Industrie (VAVI) groeit het besef dat haar reststromen mogelijk verder verwaard kunnen worden dan nu het geval is. Naast de aandacht voor opwaardering van reststromen, zien de aardappelverwerkers hergebruik van restwarmte eveneens als zeer kansrijk. Vanwege het innovatieve en verkennende karakter van deze mogelijkheden liet de VAVI feasibility scans uitvoeren. KWA bracht hiertoe de mogelijkheden voor tertiaire reststromen en hergebruik van restwarmte in kaart. Voor de restwarmtescan inventariseerde KWA alle restwarmtestromen en warmtebehoeften op brancheniveau. Vervolgens zijn diverse, reeds toepasbare, maar ook innovatieve, warmteterugwinningstechnieken op hoofdlijnen uitgewerkt op: energiebesparingspotentieel technische aspecten organisatorische aspecten economische aspecten ecologische aspecten. Deze aspecten vormen de basis voor een dynamische scoretabel, die, tijdens een interactieve sessie met de VAVI-leden, is gebruikt om samen definitieve scores vast te stellen. Als resultaat van de scan kregen in de categorie bestaande en bewezen technologieën, de warmtewisselaars, warmtepompen (compressie, hogetemperatuurscompressie en absorptie) en het twincoil-systeem, de hoogste scores. Voor de toekomst is de akoestische warmtepomp aangemerkt als meest veelbelovende techniek. Voor deze techniek volgen KWA en de VAVI met grote belangstelling de ontwikkelingen bij Energieonderzoek Centrum Nederland (ECN). Martin van de Pol , EEX -allocatie ingediend Hoe nu verder? /TON CO De derde handelsfase ( ) van de Europese emissiehandel komt steeds dichterbij. Inmiddels is de eerste grote horde, het aanvragen van -rechten, genomen. Het gros van de ruim 440 Nederlandse ETS-bedrijven was op tijd met indienen. KWA heeft een twintigtal bedrijven in uiteenlopende sectoren ondersteund bij dit allocatieproces Dankzij onze kennis van de allocatiemethodiek en de diverse installaties, hebben wij voor hen het maximaal haalbare eruit weten te slepen; zo is in een aantal gevallen voorkomen dat installaties terug moesten vallen op het standaardrendement van 70%. En dat heeft al gauw tienduizenden euro s per jaar aan extra rechten opgeleverd. De Nederlandse Emissieautoriteit (NEa) beoordeelt alle Nederlandse aanvragen en stuurt ze daarna naar de Europese Commissie. De commissie bepaalt vervolgens de generieke kortingsfactor, waarna de deelnemers hun werkelijke -rechten krijgen toegekend. Welke stappen moeten bedrijven nu nog doorlopen? In de loop van 2012 moet het huidige monitoringsplan worden aangepast aan de regels voor de derde handelsperiode. Doorgaans betekent dit een vereenvoudiging van het monitoringsplan en vermindering van administratieve lasten. Onlangs werd bekend dat de -Opt-Out-regeling niet wordt geïmplementeerd. Voor bedrijven die nu net boven de 20 MWth grens vallen, is het financieel interessant om te onderzoeken of men met beperkte aanpassingen uit de ETS kan stappen. Significante wijzigingen, door uitbreidingen en inkrimpingen, zijn belangrijke zaken waarop gelet moet worden. Deze kunnen gevolgen hebben voor het aantal te verkrijgen rechten; het is dus zaak dit te borgen in de bedrijfsvoering. Bedrijven die geen Carbon Leakage-status hebben, krijgen te maken met een fikse daling van het aantal gratis rechten. Daarmee wordt de -emissiehandel minder vrijblijvend en gaat het meer geld kosten. De -prijs kent in de tussentijd een behoorlijk grillig verloop, zoals de grafiek voor december 2013 laat zien. Is het u al duidelijk of u rechten overhoudt of bij moet gaan kopen? Weet u wat de -emissiehandel u gaat kosten? Zijn eerder genoemde stappen al geborgd in uw bedrijfsvoering? KWA weet de impact van de emissiehandel en de allocatie in de jaren op een organisatie inzichtelijk te maken. Bouke Bruinsma , Bart Simons , pagina 4

5 Column Energie in de vernieuwing Besparingen voor Bel Leerdammer B.V. Beter hergebruik van weicondensaat Bel Leerdammer B.V. te Schoonrewoerd produceert kaas uit rauwe melk. Bij de productie van kaas ontstaat een grote hoeveelheid wei, dat wordt ingedampt in twee indampinstallaties. Tijdens het indampen ontstaat condensaatwater, dat wordt hergebruikt in het productieproces voor reinigings- en verwarmingsdoeleinden. Ter illustratie enkele algemene cijfers die karakteristiek zijn voor een kaasfabriek. Voor de productie van 1 kg kaas is 10 kg melk nodig, waarbij 9 kg wei vrijkomt. Bij het indampen van 9 kg wei tot een droog stofgehalte van 30%, ontstaat 7,5 kg warm weicondensaat. In 2010 is door KWA Bedrijfsadviseurs B.V. een scan uitgevoerd naar energiebesparing door warmte-integratie. Conclusie is dat de indampinstallaties de meeste warmte consumeren en hier de meeste potentie aanwezig is voor energie- en water besparing. Het grootste deel van de warmte-input van de indampinstallaties komt na nuttig gebruik vrij als warm condensaatwater van 50 C tot 70 C. In de huidige situatie heeft Bel Leerdammer reeds een uitgebreid condensaatwatersysteem voor hergebruik. Echter, verdergaande optimalisatie van de huidige situatie wordt bereikt door beter hergebruik van warm condensaatwater. Als vervolg op de scan heeft KWA in een detailstudie de mogelijkheden uitgewerkt ten aanzien van de economische en technische haalbaarheid. Warm condensaatwater wordt indirect gebruikt ten behoeve van het voor - ver warmen van kaasmelk, die vervolgens wordt gepasteuriseerd, en voor het voor verwarmen van water, dat wordt gebruikt voor de zuurselbereiding. Het gebruikte condensaatwater koelt hierdoor af en wordt teruggevoerd naar de opslagtanks van het warm condensaatwater. Door het koud retourcondensaatwater van de kaasmelkpasteur en zuurselbereiding in andere tanks op te slaan dan de warmcondensaatwatertanks, heeft Bel Leerdammer de beschikking over enerzijds koud - en anderzijds warmer condensaatwater. Het warme condensaatwater in de bestaande tanken krijgt namelijk een hogere temperatuur door het niet terugvoeren van koud condensaatwater. Van de bestaande situatie zijn massaen energiebalansen op dag- en uurbasis opgesteld. Hiermee zijn enerzijds afme tingen en vermogens berekend van de nieuwe installatie en anderzijds kostenbesparingen berekend, als gevolg van de reductie van het energie- en waterverbruik. Verder is er een voorlopig ontwerp gemaakt om de nieuwe installatie te integreren in het bestaande productieproces. Dit bestaat onder andere uit tanks voor opslag van het koud retourcondensaatwater, een manifold, koudwaterdistributiesysteem, voorzieningen ten behoeve van CIP-reiniging van de nieuwe installatie en aanpassingen in de regelkringen. Het in werking stellen van twee separate koudcondensaatwatertanks en een koudwater distributiesysteem levert meerdere besparingen en efficiencyverbeteringen op, zoals: minder stoomverbruik voor CIP-sets en spoelmachines; kortere reinigingstijden; reductie van de koellast op de koeltorens; minder lozing van condensaatwater, waardoor minder inkoop van leiding- of nortonwater. Het totale besparingspotentieel bedraagt 2,3% van het totale primaire energieverbruik. De simpele terugverdientijd bedraagt circa 2,5 jaar. Afhankelijk van beschikbare budgetten is Bel Leerdammer voornemens om het project te implementeren. Bas Oldenhof , Er speelt weer van alles op energiegebied. Zo zijn Industriebranches bezig met Routekaarten, die een doorkijk maken naar 2030, waaruit de Nederlandse industrie sterker tevoorschijn komt. Bedrijven in consortia hebben een vijftigtal Green Deals gesloten met de overheid voor een reeks plannen, gericht op duurzaamheid. Het topteam Energie heeft zijn plannen ontvouwd, waarbij het innoveren op verschillende energiegebieden de positie van het Nederlandse bedrijfs leven moet voorbereiden op de toekomst. De RDA heeft vorm gekregen en de WBSO is uitgebreid. Subsidie is uit, wel is er belastingvoordeel voor innovatie en meer ondernemerszin. Energiebesparing blijft ten onrechte in de schaduw, terwijl besparen effectiever is dan bijvoorbeeld het plaatsen van een windpark. De Algemene Rekenkamer heeft op 5 oktober jl. een rapport uitgebracht, met de conclusie dat de overheidsprogramma s tot 2008 weinig energiebesparing in de industrie hebben opgeleverd. Met name de zwaardere industrie, die circa 70% van het energieverbruik voor zijn rekening neemt, heeft te weinig gepresteerd. De ervaring van KWA is dat de overige 30% het in ieder geval beter doet. En dan volgend jaar: nieuwe energiebesparingplannen voor MJA- en MEE-bedrijven. KWA heeft al veel gestudeerd op haalbaarheid. Vandaar dat KWA een stap vooruit zet en de bedrijven helpt met de voorbereiding tot implementatie van rendabele besparingen. Fons Pennartz , kwadrant no. 2 - November 2011 pagina 5

6 In-situ bodemsanering door middel van biologische afbraak In-situ bodemsanering is een prima alternatief voor ont graving, bijvoorbeeld wanneer een verontreiniging onder een bedrijfs - pand ligt. Een ontgraving is dan niet mogelijk zonder ingrijpende consequenties voor het bedrijf. Door injectie van vloeistoffen in de bodem kan de verontreiniging biologisch of chemisch worden gesaneerd. Op een industrieterrein in Hoogeveen is gekozen voor deze techniek bij de aanpak van een historische chloorkoolwaterstoffen (VOCl)- en aromaten (BTEX)-verontreiniging. De verontreiniging komt bij meerdere bedrijven op het terrein voor. De bedrijven, de provincie Drenthe en de gemeente Hoogeveen hebben een Proefboring op locatie clusterovereenkomst gesloten, waarbij elk bedrijf in het cluster verantwoordelijk is voor de aanpak van de bronzones op het eigen terrein. Het diepere grondwater wordt daarna integraal aangepakt. KWA Bedrijfsadviseurs is als directievoerder betrokken bij de bodemsanering van één van de bedrijven in het cluster. De toegepaste techniek is gestimuleerde biologische afbraak, waarbij in de bodem geïnjecteerde vloeistoffen helpen de verontreiniging af te breken tot onschuldige eindproducten. Een in-situ sanering kent ook zijn beperkingen. Zo blijft er bij een in-situ sanering vrijwel altijd een restverontreiniging achter. Vooroverleg met het bevoegd gezag is van essentieel belang, om reële saneringsdoelen af te spreken. Het bedrijf is er immers bij gebaat dat de afgesproken saneringsdoelen worden gehaald. De verontreiniging wordt gesaneerd tot een niveau waarop deze geen risico s voor mens en milieu oplevert. Wouter Neutel , Inventarisatie milieu-impact Europese brouwerijen Na het in kaart brengen van de bijdrage van de Europese brouwerijen aan de economie, is nu het milieu aan de beurt. KWA Bedrijfsadviseurs voert, samen met het Engelse Campden BRI (Brewing Research International), deze duurzaamheidstudie uit. In opdracht van de Europese branchevereniging The Brewers of Europe bestaat de studie uit een analyse en beschrijving van de bijdrage van de Europese brouwerijen aan het milieu. De Europese brouwerijen willen laten zien wat hun effecten op het milieu zijn en welke inspanningen ze leveren om hun impact op het milieu te minimaliseren. Nationale branche-organisaties en grote en kleinere brouwerijen worden benaderd om kwantitatieve gegevens aan te leveren. Zo verkrijgen we rmatie over bijvoorbeeld het gebruik van water en energie en het vrijkomen van afval in de laatste drie jaren. Uit deze gegevens destilleren en beschrijven we trends in specifiek watergebruik, -uitstoot, et cetera. Daarnaast worden, in de vorm van casestudies, voorbeelden beschreven van maatregelen die genomen zijn om milieueffecten te reduceren. Het eindresultaat kan door de Europese brouwerswereld worden gebruikt als duurzaamheidrapport. Zo rmeert zij de verschillende belanghebbenden over haar milieu-impact en de veranderingen daarin gedurende de laatste drie jaren. John Koop , Positief milieueffect door uitbreiding duurzame energievoorziening Mediapark Voor de uitbreiding van de duurzame energievoorziening op het Mediapark in Hilversum zijn er geen vergunningtechnische belemmeringen. De uitbreiding van het Mediapark vergt een dusdanige capaciteit van het energieopslagsysteem, dat de vergunningaanvraag een aanmeldnotitie m.e.r.-beoordeling vereiste. Uit deze door KWA opgestelde vergunningaanvraag met m.e.r-beoordeling bleken geen nadelige gevolgen, maar juist een positief effect! Essent Local Energy Solutions verzorgt de duurzame energievoorziening, bestaande uit een energieopslagsysteem (WKO) voor de koeling en verwarming van de gebouwen. Met de toekomstige, gefaseerde uitbreiding van het Mediapark tot 2025 neemt de vraag naar koeling en verwarming toe. Hiervoor is uitbreiding van het energieopslagsysteem nodig, resulterend in een toename van het maximale grondwaterdebiet van 200 m 3 /uur naar 700 m 3 /uur (3,5 miljoen m 3 per jaar). Voor het bestaande WKO-systeem was een vergunning aanwezig, maar voor de uitbreiding was een nieuwe Waterwetvergunning nodig. KWA verzorgde, in samenwerking met Installect Advies uit Nijkerk, de aanvraag van de wijzigingsvergunning. Aangezien het maximaal grondwaterdebiet meer dan 1,5 miljoen m 3 per jaar gaat bedragen, is tevens een aanmeldingsnotitie m.e.r.-beoordeling opgesteld. Uit de vergunningaanvraag en m.e.r.-beoordeling bleek dat de grondwaterstand en de grondwatertemperatuur geen nadelige gevolgen hebben voor de omgeving. Ook leidt de uitbreiding niet tot toename van geluid of het vrijkomen van afval. Sterker nog, de uitbreiding kent een positief effect op het milieu: ten opzichte van conventionele koeling en verwarming, komt per jaar ton en 375 kg NO x minder vrij per jaar. Op basis van deze bevindingen heeft de provincie Noord- Holland de Waterwetvergunning voor uitbreiding van de duurzame energievoorziening afgegeven. Harald ten Brinke , pagina 6

7 De stoomketel en afvalwaterzuivering als spil binnen productiebedrijven Het bedrijfsleven maakt mooie, lekkere en goede producten, omdat daar het geld mee verdiend wordt. De ondersteunende utilities, zoals een stoomketel of een afvalwaterzuivering, worden als vanzelfsprekend ervaren. Staat u er echter wel eens bij stil dat juist een goede werking van de stoomketel en/of afvalwaterzuivering het verschil kan maken tussen winst en verlies? Door bezuinigingen op en de bedrijfsvoering van deze utilities, is veel kennis verdwenen. Bij calamiteiten is wel geld beschikbaar om de productie te redden, maar vervolgens vervalt men weer in het oude patroon van slechte monitoring en het onvoldoende scholen van personeel. Wonen op het terrein van een voormalige melkfabriek Aan de Wilhelminakade te Uithoorn werd sinds het begin van de negentiende eeuw melk verwerkt. Sinds de sluiting van de Campina-vestiging in 1997 zijn de gebouwen gesloopt en ligt het afgezette terrein braak. Bouwfonds wil het terrein ontwikkelen voor woningbouw, waarvoor KWA het bodemsaneringsplan opstelde. Na uitvoering van de sanering is het terrein geschikt voor wonen en tuinieren. Het terrein kende in het verleden niet alleen de melkfabriek. Door de jaren heen breidden de activiteiten op het terrein zich uit. Zo vestigde zich er een textielfabriek, met diverse stoom- en wasmachines, waar later ook vulmateriaal en watten werden geproduceerd. In de loop der jaren is de locatie opgehoogd door het opbrengen van (puinhoudend) materiaal. Buiten de Beheer van leidingwater gaat verder dan Legionella alleen Legionella, elk bedrijf heeft er mee te maken. Veel (advies)bureaus bieden hun diensten aan voor het uitvoeren van een risico-inventarisatie en het opstellen van beheersplannen, zo ook KWA. Legionella is echter maar een segment van beheer en onderhoud van uw leidingwaterinstallatie. En met een goed beheer van uw water - leidingnet voldoet u aan de wetgeving én is Legionellabeheersing een stuk eenvoudiger. De Drinkwaterwet en het Drinkwaterbesluit (nieuw per 1 juli 2011) schrijven voor hoe waterleidingbedrijven en gebruikers moeten waarborgen dat de kwaliteit van het drinkwater goed is. Veel bedrijven focussen zich op Legionella, omdat de aandacht daarvoor groot is. Op zich goed die aandacht, maar Een voorbeeld: steeds meer stoomketels worden gevoed met water van een omgekeerde-osmose-installatie (ro-water). Blijf dan goed nadenken, want dat vergt aanpassingen van de doseringen en het spuiregime. Te vaak zien we nog dergelijke ketels waar een hoge p-alkaliteit (maximaal (voormalige) bebouwing zijn verhardings- en stabilisatielagen aangebracht. Voormalige sloten zijn gedempt met bouwafval en huisvuil. De oorspronkelijke bodem, bestaande uit veen, wordt aangetroffen op een diepte variërend van 0,5 tot 2 m beneden maaiveld. In de ophooglaag zijn immobiele verontreinigingen aangetroffen, waardoor een bodemsanering nodig is. Legionella is slechts een (klein) onderdeel van een goede drinkwaterkwaliteit. Naast de vernieuwde Drinkwaterwet en -Besluit volgen dit jaar nog aanpassingen van de NEN 1006 en de bijbehorende Waterwerkbladen. Het hele drinkwaterleidingstelsel binnen bedrijven valt onder de controlebevoegdheid van het waterleidingbedrijf. Enkele aandachtspunten? Zijn bij uw bedrijf alle (gevaarlijke) toestellen op de juiste wijze aangesloten? Is het proceswaternet afdoende gescheiden van het drinkwaternet? Worden alle tappunten dagelijks gebruikt en is de temperatuur van koud water altijd voldoende koud? Wordt de hydrofoor op de juiste wijze onderhouden? 20 meq/l) wordt aangehouden. Niet verstandig, want dat betekent een hoog gehalte aan gedoseerd natronloog en daarmee risico op loogcorrosie, dus schade. Welke richtlijnen hanteert u en hoe verloopt de controle? Sta daar eens bij stil, want een kapotte stoomketel betekent in veel gevallen een stilstaand productieproces. En minstens zo belangrijk: leer van schade en verval niet in oude fouten als er weer stoom is en de productie weer draait. Een ander punt van aandacht is uw afval waterzuivering. Een goed werkende zuivering scheelt immers vele euro s aan kosten voor verontreinigingsheffing. Voor ondersteuning op het gebied van waterbehandeling of afvalwaterzuivering helpt de onafhankelijke kijk van KWA u de winstgevendheid van uw bedrijf te waar borgen, of te vergroten. Mascha Ludoph , Ben Timmerman , Rob Schoon , De door KWA voorgestelde sanering bestaat uit het aanbrengen van een leeflaag van schoon zand met een minimale dikte van 1 meter. De toekomstige maaiveldhoogten sluiten aan op de aanwezige bebouwing. Vóór het opbrengen van de leeflaag wordt het terrein gemiddeld 40 cm verlaagd, zodat tot circa m 3 verontreinigde grond wordt afgevoerd van de locatie. Na uitvoering van de bodemsanering is het terrein geschikt voor verdere ontwikkeling. De plannen voor het terrein langs de Amstel bestaan uit de bouw van circa 150 woningen. Uitgangspunt is dat de omvang en aard van de nieuwe bebouwing past bij de schaal van Uithoorn. De bebouwing aan de Amstel varieert daarom in ontwerp, grootte en hoogte. Gestreefd wordt naar een woongebied met een eigen identiteit en uitzicht op de Amstel en de Thamerkerk. Voor diverse bedrijven geldt ook een monitoringsplicht op de kwaliteit, zoals grootafnemers (>100 m 3 /etmaal). De conclusie is dat drinkwatersystemen meer aandacht vergen dan alleen Legionella. Een vereiste, maar bij een goed ontwerp en beheer van het gehele leidingnet is Legionellabeheersing relatief eenvoudig. Stevige basis, met heldere kijk Bodem en Water zijn twee disciplines die ver van elkaar af lijken te staan. Toch is er een duidelijke verbondenheid, zowel tussen de werkvelden als tussen de adviseurs. Onze adviseurs bodem en water houden zich bezig met (vaak) onzichtbare zaken. Waar u staat, gaan zij dieper - tot vele meters onder het maaiveld - met bodemonderzoek, bodemsanering, grondwater- en energieopslag. En kunt u aan het uiterlijk van water de samenstelling en mogelijke verbeteringen bepalen? Ook bovengronds staan de adviseurs hun mannetje én vrouwtje, meestal al beter zichtbaar. Preventieve acties krijgen meer en meer de aandacht. Denk maar aan de bodembeschermende voorzieningen, corrosiebescherming of Legionellabeheer. Maar er is meer, zoals u op deze pagina kunt lezen. Eigenlijk hebben we voor elke vraag op het gebied van bodem, water of corrosie een gegrond en stevig gebaseerd antwoord, altijd onafhankelijk en integer. Bij voorkeur geen wollige rapporten, maar praktijkgericht en helder als water. En al deze adviseurs samen vormen een hechte en goede groep, die onderling samenwerken en profiteren van elkaars ervaring. En hoewel die samenhang anders doet vermoeden, slaan we absoluut geen modderfiguur. Paul Ploumen , Column kwadrant no. 2 - November 2011 pagina 7

8 Even voorstellen Henk Pronk , Adviseur kwaliteit: - Ondersteuning HDSR KAM-management - KWA-acquisitie op managementsystemen Vorige werkgever: Freelancer, Recticel Jeffrey van der Weerd , Adviseur Arbo en Veiligheid: - Integrale veiligheid - Uitvoering RI&E s - Arbo wet- en regelgeving Saxion Hogeschool Enschede Vertrokken Rianne Liebregts, adviseur Voor onze vacatures en cursussen kijkt u op -prestatieladder nieuwe stijl De uitdaging begint Op 6 oktober jl. heeft Rijkswaterstaat voor het eerst succesvol een aanbesteding afgerond met gebruik van de -prestatieladder, lazen wij op de website van SKAO. Het baggerproject voor de grote vaargeulen in de Noordzee is voor ruim 53 miljoen euro gegund aan drie grote partijen, die alle drie hun bedrijfscertificaat gaan halen. Nu volgt de uitdaging, waarop KWA een antwoord heeft: Hoe geef je invulling aan de eisen vanuit de -prestatieladder? De uitdaging Het behalen van een bedrijfscertificaat alleen is niet genoeg! Het aantoonbaar maken van de daadwerkelijke reductie van energie tijdens het project is dé grote uitdaging. Er is immers, voor aanvang van het project, nog geen referentie opgebouwd vanuit een bestaande situatie. Als reductie tijdens het project niet aantoonbaar gemaakt kan worden, kan dit leiden tot verlies van het certificaat en/of tot boetes. KWA zorgt voor inzicht De aantoonbaarheid vraagt om een beheerste aanpak, die direct na gunning van een project start. KWA ontwikkelde hiervoor, samen met CFE Nederland B.V. en Geka Bouw B.V., een -projectplan. Dit plan geeft op pragmatische wijze invulling aan de eisen vanuit de -prestatieladder. Op deze wijze ontstaat er een -footprint voor het project en is er inzicht waar -reducties realiseerbaar zijn. Implementatie bij CFE en Geka Bouw In korte tijd hebben CFE Nederland B.V. en Geka Bouw B.V. met hulp van KWA niveau 5 van de -prestatieladder bereikt. Het -projectplan is in de praktijk, als pilot, reeds toegepast. De overheid heeft zoveel interesse voor het -projectplan dat zij hiervoor een convenant in het leven gaat roepen, waarbij verschillende grote aan nemers zich willen aansluiten. Wij zijn trots op onze bijdrage aan het tot stand komen hiervan en blijven dit initiatief in de toekomst zeker faciliteren. Erik van den Brink , Jan Willem de Jager , Energieprijzen base load (elektriciteit) KAM contactdag 4 oktober 2011 Cradle to Cradle Colofon KWAdrant is een uitgave van KWA Bedrijfsadviseurs B.V De KAM contactdag was dit keer op locatie bij Desso in Waalwijk. Het thema lag voor de hand, omdat Desso een Cradle to Cradle bedrijf is. Inspirerende sprekers waren Douglas Mulhall, verbonden aan EPEA en de Cradle to Cradle-leerstoel van de Erasmus Universiteit en Stef Kranendijk, CEO van Desso. Het Bijblijven! Panel (KWA-specialisten) toonde ontwikkelingen en trends op hun vakgebied, met een goede interactie tussen de specialisten en de leden. werd duidelijk. Het is een keuze die je als organisatie maakt voor de komende decennia en daarna. Op basis van de inspirerende voordrachten gingen de deelnemers zelf aan de slag met C2C en werd de road map van Desso als voorbeeld gebruikt. Zelfs met de hulp van Douglas bleek het toch niet gemak- It s not about being less bad, it s not about duurzaam, it s about the QUALITY! Eindredactie: Redactie: Ruud van Kolfschooten Gerard Jousma, Rob Schoon, Marga Steenbeek Ontwerp & Productie: CXN creatief bureau voor crossmediale communicatie - Amersfoort Druk: Klomp Grafische Communicatie - Amersfoort Fotografie: CXN, relaties en eigen medewerkers KWA Bedrijfsadviseurs B.V. Regentesselaan 2 Postbus 1526, 3800 BM Amersfoort Telefoon: Overname artikelen met bronvermelding toegestaan. Douglas Mulhall ging met filmpjes en voorbeelden dieper in op de filosofie, principes en toepassingen van C2C. Gedurende zijn presentatie werd het duidelijk: It s not about being less bad, it s not about duurzaam, it s about the QUALITY! Stef Kranendijk nam ons mee terug naar het moment waarop Desso met C2C in aanraking kwam en het moment waarop hij de knop omzette. Uit zijn presentatie komt duidelijk naar voren, dat het niet een kwestie is van minder slecht zijn, maar dat C2C vanuit je tenen tot in je haarwortels moet doordringen. Dat alles niet van een leien dakje gaat kelijk om een product te kiezen en een eenduidige doelstelling vast te stellen. Lastig, maar waardevol om even te voelen waar het om gaat. Tijdens de borrel presenteerde iedere groep kort het product, met de doelstelling. Douglas gaf iedere keer waardevol commentaar en tips, waar iedereen mee aan de slag kan. Na een smakelijk buffet, met heerlijke toetjes, was het al snel weer tijd om naar huis te gaan. Boordevol inspiratie, nieuwe ideeën en energie. De volgende KAM contactdagen zijn op 17 april en 30 oktober Linda Gentner ,

Energiezorgplan Van Dorp Installaties bv 2011 2015. Versie 2.0 (summary)

Energiezorgplan Van Dorp Installaties bv 2011 2015. Versie 2.0 (summary) Energiezorgplan Van Dorp Installaties bv 2011 2015 Versie 2.0 (summary) Auteurs: Van Dorp Dienstencentrum Datum: Februari 2012 Inhoudsopgave 1. Inleiding... 2 2. Energiebeleid... 3 2.1 Continue verbetering...

Nadere informatie

Learnshop. EN16001: Het kader voor uw energiemanagementsysteem? Nimaris b.v. Paul van Wezel Hertog van Brabantweg 15 5175 EA Loon op Zand

Learnshop. EN16001: Het kader voor uw energiemanagementsysteem? Nimaris b.v. Paul van Wezel Hertog van Brabantweg 15 5175 EA Loon op Zand Learnshop EN16001: Het kader voor uw energiemanagementsysteem? Nimaris b.v. Paul van Wezel Hertog van Brabantweg 15 5175 EA Loon op Zand tel: 0416-543060 Fax: 0416-543098 email: Web: paul.van.wezel@nimaris.nl

Nadere informatie

Energiezorgplan Van Dorp installaties bv 2011 2015. Versie 3.0 (Summary)

Energiezorgplan Van Dorp installaties bv 2011 2015. Versie 3.0 (Summary) Energiezorgplan Van Dorp installaties bv 2011 2015 Versie 3.0 (Summary) Auteurs: Van Dorp Dienstencentrum Datum: Update: Augustus 2013 Inhoudsopgave 1. Inleiding... 2 2. Energiebeleid... 3 2.1 Continue

Nadere informatie

Inhoudsopgave. Energiemanagement programma I GMB 2

Inhoudsopgave. Energiemanagement programma I GMB 2 Inhoudsopgave 1 Inleiding... 3 2 Duurzaamheid beleid... 4 3 PLAN: Energieverbruik en reductiekansen... 6 3.1 Energieverbruik door GMB (scope 1 en 2)... 6 3.2 Energieverbruik in de keten (scope 3)... 7

Nadere informatie

Energiemanagementsysteem. Van de Kreeke Beheer BV en Habets-van de Kreeke Holding BV

Energiemanagementsysteem. Van de Kreeke Beheer BV en Habets-van de Kreeke Holding BV Van de Kreeke Beheer BV en Habets-van de Kreeke Holding BV Nuth,20augustus 2015 Auteur(s): Tom Kitzen Theo Beckers Geaccordeerd door: Serge Vreuls Financieel Directeur C O L O F O N Het format voor dit

Nadere informatie

Energie Management Actieplan

Energie Management Actieplan Energie Management Actieplan Rijssen, Juli 2013 Auteur: L.J. Hoff Geaccodeerd door: M. Nijkamp Directeur Inhoudsopgave 1. Inleiding Pagina 3 2. Beleid CO₂ reductie Pagina 4 3. Borging CO₂ prestatieladder

Nadere informatie

Energiemanagement actieplan. Baggerbedrijf West Friesland

Energiemanagement actieplan. Baggerbedrijf West Friesland Baggerbedrijf West Friesland Gebruikte handelsnamen: Baggerbedrijf West Friesland Grond & Cultuurtechniek West Friesland Andijk, februari-mei 2014 Auteurs: M. Komen C. Kiewiet Geaccordeerd door: K. Kiewiet

Nadere informatie

Energiemanagement actieplan. Van Schoonhoven Infra BV

Energiemanagement actieplan. Van Schoonhoven Infra BV BV Leusden, oktober 2013 Auteurs: G.J. van Schoonhoven D.J. van Boven Geaccordeerd door: D.J. van Boven Directeur eigenaar INLEIDING Ons bedrijf heeft een energiemanagement actieplan conform NEN-ISO 50001.

Nadere informatie

Energiemanagementprogramma HEVO B.V.

Energiemanagementprogramma HEVO B.V. Energiemanagementprogramma HEVO B.V. Opdrachtgever HEVO B.V. Project CO2 prestatieladder Datum 7 december 2010 Referentie 1000110-0154.3.0 Auteur mevrouw ir. C.D. Koolen Niets uit deze uitgave mag zonder

Nadere informatie

Energie management Actieplan

Energie management Actieplan Energie management Actieplan Conform niveau 3 op de CO 2 -prestatieladder 2.2 Auteur: Mariëlle de Gans - Hekman Datum: 30 september 2015 Versie: 1.0 Status: Concept Inhoudsopgave 1 Inleiding... 2 2 Doelstellingen...

Nadere informatie

Water, wij halen eruit wat erin zit

Water, wij halen eruit wat erin zit Water, wij halen eruit wat erin zit U ziet papier......wij zien water Samen met u... Als uw afvalwaterzuiveringsinstallatie aan vernieuwing toe is, staat u voor belangrijke keuzes. Strategische, operationele

Nadere informatie

Energiezorgplan 2011-2015 Van Dorp CO 2 Prestatieladder. Versie 4.0

Energiezorgplan 2011-2015 Van Dorp CO 2 Prestatieladder. Versie 4.0 Energiezorgplan 2011-2015 Van Dorp CO 2 Prestatieladder Versie 4.0 Auteurs: Van Dorp Dienstencentrum Datum: Update: oktober 2015 Inhoudsopgave 1. Inleiding... 2 2. Energiebeleid... 3 2.1 Continue verbetering...

Nadere informatie

4.A.2 en 3.B.2 Kwaliteitsmanagement plan en Energiemanagement programma Prop Beplantingswerken v.o.f.

4.A.2 en 3.B.2 Kwaliteitsmanagement plan en Energiemanagement programma Prop Beplantingswerken v.o.f. 4.A.2 en 3.B.2 Kwaliteitsmanagement plan en Energiemanagement programma Prop Beplantingswerken v.o.f. 4 A 2 en 3 B 2 Kwaliteitsmanagement plan en Energiemanagement programma v_1, 1/7 Inhoud Inhoud... 2

Nadere informatie

ENERGIEMANAGEMENT ACTIEPLAN. 3 oktober 2013

ENERGIEMANAGEMENT ACTIEPLAN. 3 oktober 2013 ENERGIEMANAGEMENT ACTIEPLAN code: B1308 3 oktober 2013 datum: 3 oktober 2013 referentie: lak code: B1308 blad: 3/8 Inhoudsopgave 1. Inleiding 4 2. Onderdelen van het energiemanagement actieplan 5 2.1

Nadere informatie

ENERGIE MANAGEMENT ACTIEPLAN 2014

ENERGIE MANAGEMENT ACTIEPLAN 2014 ENERGIE MANAGEMENT ACTIEPLAN DRAAGT EEN STEENTJE BIJ CO 2 -PRESTATIELADDER Index Datum Redactie Goedgekeurd door 28-01- B. de Klerk A.W. Bontrup 28-01- Inhoud 1. Inleiding... 3 2. Beleid... 3 3. Borging...

Nadere informatie

CO 2 -Prestatieladder

CO 2 -Prestatieladder CO 2 -Prestatieladder Energiemanagement actieplan Schilderwerken De Boer Obdam B.V. 2015 Op basis van de internationale norm ISO 50001 4.4.3, 4.4.4, 4.4.5, 4.4.6, 4.6.1 en 4.6.4 Auteur(s): R. de Boer (Schilderwerken

Nadere informatie

Warmte Koude Opslag. Wat is WKO? Diep onder Drenthe

Warmte Koude Opslag. Wat is WKO? Diep onder Drenthe Warmte Koude Opslag Wat is WKO? Diep onder Drenthe Klimaatbestendig Drenthe Klimaatveranderingen van vele eeuwen zijn nog steeds zichtbaar in het Drentse landschap. Voorbeelden hiervan zijn de Hondsrug

Nadere informatie

Beschrijving Energie Management Systeem

Beschrijving Energie Management Systeem Beschrijving Energie Management Systeem 11 maart 2014 Dit document beschrijft het Energie Management Systeem en het reductieplan voor realisatie van de energiereductie doelstellingen van Bepacom B.V. StenVi

Nadere informatie

Energiezorgplan 2016-2020 Van Dorp CO 2 Prestatieladder. Versie 1.0

Energiezorgplan 2016-2020 Van Dorp CO 2 Prestatieladder. Versie 1.0 Energiezorgplan 2016-2020 Van Dorp CO 2 Prestatieladder Versie 1.0 Auteurs: Van Dorp Dienstencentrum Datum: december 2015 Inhoudsopgave 1. Inleiding... 2 2. Energiebeleid... 3 2.1 Continue verbetering...

Nadere informatie

Communicatieplan WTH Vloerverwarming in het kader van de CO2-Prestatieladder

Communicatieplan WTH Vloerverwarming in het kader van de CO2-Prestatieladder Communicatieplan WTH Vloerverwarming in het kader van de CO2-Prestatieladder Communicatieplan, 22 Augustus 2014 1 Voorwoord Duurzaamheid is geen trend, het is de toekomst. Het is niet meer weg te denken

Nadere informatie

VOORSTEL AB AGENDAPUNT :

VOORSTEL AB AGENDAPUNT : VOORSTEL AB AGENDAPUNT : PORTEFEUILLEHOUDER : F.K.L. Spijkervet AB CATEGORIE : B-STUK (Beleidsstuk) VERGADERING D.D. : 26 november 2013 NUMMER : WM/MIW/RGo/7977 OPSTELLER : R. Gort, 0522-276805 FUNCTIE

Nadere informatie

Energiemanagement Actieplan

Energiemanagement Actieplan 1 van 8 Energiemanagement Actieplan Datum 18 04 2013 Rapportnr Opgesteld door Gedistribueerd aan A. van de Wetering & H. Buuts 1x Directie 1x KAM Coördinator 1x Handboek CO₂ Prestatieladder 1 2 van 8 INHOUDSOPGAVE

Nadere informatie

Energiemanagementsysteem

Energiemanagementsysteem Energiemanagementsysteem BVR Groep B.V. Roosendaal, 20-06-2014. Auteur(s): H. Schrauwen, Energie & Technisch adviseur. Geaccordeerd door: M. Soenessardien,Manager KAM, Personeel & Organisatie Pagina 1

Nadere informatie

Inhoudsopgave: 1. Inleiding 3. 2. Reductiedoelstellingen 4 2.1 Algemeen 2.2 Per scope

Inhoudsopgave: 1. Inleiding 3. 2. Reductiedoelstellingen 4 2.1 Algemeen 2.2 Per scope Energie management actieplan Conform 3.B.2 Op basis van de internationale norm ISO 50001 4.4.3, 4.4.4, 4.4.5, 4.4.6, 4.6.1 en 4.6.4 CO 2 -prestatieladder Niveau 3 Auteur(s): F. Reijm () A.T. Zweers (A.T.

Nadere informatie

rapportage CO₂-footprint initiatieven 2013 Gebroeders van der Poel B.V.

rapportage CO₂-footprint initiatieven 2013 Gebroeders van der Poel B.V. Gebroeders van der Poel B.V. 1 Inhoud: 1 Inleiding 3 1.1 Algemeen 3 1.2 Betrokkenen 3 1.3 Doelstelling 3 2 Inventarisatie sector- en keteninitiatieven 4 3 Rapportage management overleg 5 3.1. Algemeen

Nadere informatie

Energie Management ACTIE Plan

Energie Management ACTIE Plan 1. Inleiding Het Energie Management ACTIE Plan (EMAP) geeft weer hoe binnen Schulte en Lestraden B.V. de zogenaamde stuurcyclus (Plan-Do-Check-Act) wordt ingevuld om de prestaties en doelstellingen van

Nadere informatie

Wijzer worden van Maatschappelijk Verantwoord Ondernemen

Wijzer worden van Maatschappelijk Verantwoord Ondernemen De Meeuw Nederland Industrieweg 8 Postbus 18 5688 ZG Oirschot T +31 (0)499 57 20 24 F +31 (0)499 57 46 05 info@demeeuw.com www.demeeuw.com De Meeuw en MVO Wijzer worden van Maatschappelijk Verantwoord

Nadere informatie

Acceptatiemanagement meer dan gebruikerstesten. bridging it & users

Acceptatiemanagement meer dan gebruikerstesten. bridging it & users Acceptatiemanagement meer dan gebruikerstesten bridging it & users Consultancy Software Training & onderzoek Consultancy CEPO helpt al meer dan 15 jaar organisaties om integraal de kwaliteit van hun informatiesystemen

Nadere informatie

3.C.1 Communicatieplan

3.C.1 Communicatieplan 3.C.1 Communicatieplan Versie : 3 Datum: 30-04-2015 Auteur: RvD 1. Uitgangssituatie 2. Doelstelling 3. Interne middelen 4. Externe middelen 5. Planning 6. Budget 2015-4 1. Uitgangssituatie Aqualectra is

Nadere informatie

Sámen werken aan. Voor gemeenten en MKB. erduurzaming

Sámen werken aan. Voor gemeenten en MKB. erduurzaming Sámen werken aan verduurzaming Voor gemeenten en MKB erduurzaming Sámen werken aan verduurzaming Voor gemeenten en MKB Gemeenten hebben forse ambities op het gebied van duurzaamheid, innovatie en lokale

Nadere informatie

Sector- en keteninitiatieven 2015-2016 CO 2 -prestatie

Sector- en keteninitiatieven 2015-2016 CO 2 -prestatie Sector- en keteninitiatieven 2015-2016 CO 2 -prestatie Mouwrik Waardenburg b.v. Steenweg 63 4181 AK WAARDENBURG tel. 0031 418 654 620 fax 0031 418 654 629 www.mouwrik.nl Opgesteld d.d.: Januari 2016 Revisie:

Nadere informatie

Energiemanagement actieplan

Energiemanagement actieplan Energiemanagement actieplan Vandervalk+degroot-groep Waalwijk, 15 oktober 2013 Auteur(s): Arend-Jan Costermans Ed den Breejen Antoine Steentjes Joni Ann Hardenberg Geaccordeerd door: Leo van der Valk Algemeen

Nadere informatie

DEELNAME AAN INITIATIEVEN VERSIE: 01 21/05/2013

DEELNAME AAN INITIATIEVEN VERSIE: 01 21/05/2013 Heereweg 1a 2161 AB Lisse 0252-417788 DEELNAME AAN INITIATIEVEN VERSIE: 01 21/05/2013 Conform niveau 3 op de CO 2-prestatieladder 2.0 Status Versie/ Datum Opgesteld Geautoriseerd Akkoord (werkvoorbereider)

Nadere informatie

Sector- en keteninitiatieven 2014-2016 CO 2 -prestatie

Sector- en keteninitiatieven 2014-2016 CO 2 -prestatie Sector- en keteninitiatieven 2014-2016 CO 2 -prestatie Cable Partners B.V. Venneveld 34 4705 RR ROOSENDAAL tel. 0031 165 523 000 fax 0031 165 520 033 www.cablepartners.nl Opgesteld d.d.: Mei 2015 Revisie:

Nadere informatie

Jade Beheer. Communicatieplan CO 2 Prestatieladder 3.C.1. 3.C.2 Invalshoek C: Transparantie Handboek CO2 Prestatieladder, versie 2.2 / 3.

Jade Beheer. Communicatieplan CO 2 Prestatieladder 3.C.1. 3.C.2 Invalshoek C: Transparantie Handboek CO2 Prestatieladder, versie 2.2 / 3. Jade Beheer Communicatieplan CO 2 Prestatieladder 3.C.1. 3.C.2 Invalshoek C: Transparantie Handboek CO2 Prestatieladder, versie 2.2 / 3.0 Document : Communicatieplan CO 2-prestatieladder Auteur : Jade

Nadere informatie

Sector- en keteninitiatieven 2014-2015 CO 2 -prestatie

Sector- en keteninitiatieven 2014-2015 CO 2 -prestatie Sector- en keteninitiatieven 2014-2015 CO 2 -prestatie Mouwrik Waardenburg b.v. Steenweg 63 4181 AK WAARDENBURG tel. 0031 418 654 620 fax 0031 418 654 629 www.mouwrik.nl Opgesteld d.d.: Januari 2015 Revisie:

Nadere informatie

Green-Consultant - info@green-consultant.nl - Tel. 06-51861495 Triodos Bank NL17TRIO0254755585 - KvK 58024565 - BTW nummer NL070503849B01 1

Green-Consultant - info@green-consultant.nl - Tel. 06-51861495 Triodos Bank NL17TRIO0254755585 - KvK 58024565 - BTW nummer NL070503849B01 1 Bestemd voor: Klant t.a.v. de heer GoedOpWeg 27 3331 LA Rommeldam Digitale offerte Nummer: Datum: Betreft: CO 2 -Footprint & CO 2 -Reductie Geldigheid: Baarn, 24-08-2014 Geachte heer Klant, Met veel plezier

Nadere informatie

energiemanagement & kwaliteitsmanagement

energiemanagement & kwaliteitsmanagement Energiemanagement Programma & managementsysteem Het beschrijven van het energiemanagement en kwaliteitsmanagementplan (zoals vermeld in de norm, voor ons managementsysteem). 1 Inleiding Maatschappelijk

Nadere informatie

Eigen -/ Keteninitiatief CO2 footprint Innovatie Kennis Centrum

Eigen -/ Keteninitiatief CO2 footprint Innovatie Kennis Centrum Eigen -/ Keteninitiatief CO2 footprint Innovatie Kennis Centrum Versie: 0.0 Datum: 21-4-2015 Auteur: Vrijgave: M.J.A. Rijpert T. Crum 1 IKN (Innovatie Kenniscentrum Nederland) Copier is de initiatiefnemer

Nadere informatie

AT OSBORNE. Practice what you preach: Hoofdkantoor AT Osborne 3 jaar later. 19 september 2012. Gerhard Jacobs Directeur Huisvesting & Vastgoed

AT OSBORNE. Practice what you preach: Hoofdkantoor AT Osborne 3 jaar later. 19 september 2012. Gerhard Jacobs Directeur Huisvesting & Vastgoed AT OSBORNE www.atosborne.nl Practice what you preach: Hoofdkantoor AT Osborne 3 jaar later Gerhard Jacobs Directeur Huisvesting & Vastgoed 19 september 2012 AT Osborne Huisvesting en Vastgoed Infrastructuur

Nadere informatie

Communicatieplan Milieu & Duurzaamheid, september 2014 1. Inhoudsopgave

Communicatieplan Milieu & Duurzaamheid, september 2014 1. Inhoudsopgave Communicatieplan Milieu & Duurzaamheid, september 2014 1 Inhoudsopgave 1. Inleiding 2 2. Communicatiedoelstellingen 3 3. Doelgroepen 4 3.1 Stakeholdersanalyse 4 3.2 Doelgroepen intern 4 3.3 Doelgroepen

Nadere informatie

Referentiecase. Teijin Aramid QHSE in SharePoint

Referentiecase. Teijin Aramid QHSE in SharePoint Referentiecase Teijin Aramid QHSE in SharePoint Met de QHSE database in SharePoint beschikken wij over één digitale omgeving waarin wij incidenten en meldingen kunnen verwerken. Het terugvinden van incidenten

Nadere informatie

Green Deal Concreet 1.0

Green Deal Concreet 1.0 Green Deal Concreet 1.0 Een groep vooraanstaande bedrijven en brancheorganisaties in de betonketen hebben in 2011 samen met MVO Nederland het MVO Netwerk Beton opgericht. Op 4 oktober 2011 heeft het MVO

Nadere informatie

Stilstaan bij vooruitgang

Stilstaan bij vooruitgang Stilstaan bij vooruitgang Thuis in duurzaam organiseren Duurzaam rendement is geld verdienen... en meer... Onze visie op duurzaamheid Duurzaamheid is een modewoord geworden. Om mee te gaan met de trend

Nadere informatie

Energiemanagement actieplan. Koninklijke Bammens

Energiemanagement actieplan. Koninklijke Bammens Maarssen, 16 februari 2015 Auteur(s): Niels Helmond Geaccordeerd door: Simon Kragtwijk Directievertegenwoordiger Milieu / Manager Productontwikkeling C O L O F O N Het format voor dit document is opgesteld

Nadere informatie

Energiemanagement Actieplan

Energiemanagement Actieplan 1 van 8 Energiemanagement Actieplan Datum Rapportnr Opgesteld door Gedistribueerd aan A. van de Wetering & H. Buuts 1x Directie 1x KAM Coördinator 1x Handboek CO₂ Prestatieladder 1 2 van 8 INHOUDSOPGAVE

Nadere informatie

CO2-Prestatieladder Participatieplan Invalshoek D: Participatie

CO2-Prestatieladder Participatieplan Invalshoek D: Participatie Titel: CO2-Prestatieladder Participatieplan Rapport: CO2-2014/R-05; rev. 0; d.d. 07-04-2015 Auteur: J.A.C. van Dijk Verificateur: A.L.J. Timmermans Vervolgblad : 1 van 4 Inhoudsopgave 1 Inleiding... 2

Nadere informatie

Communicatieplan Energie- & CO 2

Communicatieplan Energie- & CO 2 Communicatieplan Energie- & CO beleid Versie 9 - Januari 013 Akkoord Directie: Inhoud: 1. Inleiding 1.1 Ambitie 1. Aansluiting op de marktontwikkelingen 1.3 Doelstellingen en voorgenomen acties in 01 1.4

Nadere informatie

Helmonds Energieconvenant

Helmonds Energieconvenant Helmonds Energieconvenant Helmondse bedrijven slaan de handen ineen voor een duurzame en betrouwbare energievoorziening. Waarom een energieconvenant? Energie is de drijvende kracht Energie is de drijvende

Nadere informatie

Memo. extern. Beste belanghebbende,

Memo. extern. Beste belanghebbende, Van Spijker Infrabouw B.V. Aan: Alle belanghebbende van Van Spijker Infrabouw B.V. Van: Ester van Spijker / Gerrit Plaggenmars CC: Datum: 10 april 2014 Betreft: Voortgangsrapportage CO 2-prestatieladder,

Nadere informatie

CO2- communicatieplan

CO2- communicatieplan CO2- communicatieplan Remmits Beheer Opgesteld : Gecontroleerd: Status : E. Luiken F. Pesch Definitief Maart 2014-1 - Inhoudsopgave: 1.0 Inleiding 1.1 Voorwoord 1.2 Marktontwikkelingen 1.3 Doelstellingen

Nadere informatie

ENERGIECONCEPTEN. Advies op maat. vandorp.eu

ENERGIECONCEPTEN. Advies op maat. vandorp.eu ENERGIECONCEPTEN Advies op maat ENERGIE- KOSTEN Stelt u zich eens voor dat u 1,- per m 2 aan energiekosten kunt besparen in een pand van 5.000 m 2. In een tijd van stijgende energiekosten zal dit in 10

Nadere informatie

Beleidsplan MVO 2015-2017

Beleidsplan MVO 2015-2017 Beleidsplan MVO 2015-2017 CB Concreet Duurzaam April 2015 Inleiding Maatschappelijk verantwoord ondernemen (MVO) speelt een belangrijke rol binnen de prestatie- en groeistrategie van Cementbouw. Als een

Nadere informatie

Communicatieplan. Energie- & CO 2 beleid. Van Gelder Groep

Communicatieplan. Energie- & CO 2 beleid. Van Gelder Groep Van Gelder Groep B.V. Communicatieplan Energie- & CO 2 beleid Van Gelder Groep 1 2015, Van Gelder Groep B.V. Alle rechten voorbehouden. Geen enkel deel van dit document mag worden gereproduceerd in welke

Nadere informatie

Opzet werksessies Energiebesparing in de Zorg

Opzet werksessies Energiebesparing in de Zorg Opzet werksessies Energiebesparing in de Zorg Uitgangspunten: 6 sessies gedurende een jaar. De werksessies zullen in overleg bij de deelnemende organisaties plaatsvinden. Doel van de werksessies is het

Nadere informatie

Energie Management ACTIE Plan

Energie Management ACTIE Plan 1. Inleiding Het Energie Management ACTIE Plan (EMAP) geeft weer hoe binnen A-GARDEN.V. de zogenaamde stuurcyclus (Plan-Do-Check-Act) wordt ingevuld om de prestaties en doelstellingen van het energiemanagement

Nadere informatie

Comm ant & Bouw. Comm ant helpt ons écht procesgericht te werken. K l a n t c a s e

Comm ant & Bouw. Comm ant helpt ons écht procesgericht te werken. K l a n t c a s e Methode en web-based software voor proces en resultaatverbetering Comm ant & Bouw Comm ant helpt ons écht procesgericht te werken. K l a n t c a s e Frans Münninghoff Sandra Steijvers Heijmans gebruikt

Nadere informatie

CO2- communicatieplan

CO2- communicatieplan CO2- communicatieplan Remmits Beheer Opgesteld : Gecontroleerd: Status : E. Luiken F. Pesch Definitief Augustus 2015-1 - Inhoudsopgave: 1.0 Inleiding 1.1 Voorwoord 1.2 Marktontwikkelingen 1.3 Doelstellingen

Nadere informatie

Focus op milieu en veiligheid

Focus op milieu en veiligheid Focus op milieu en veiligheid Philips Innovation Services Philips Environment & Safety (PES) Praktische vertaling van milieu, arbo en veiligheid De eisen die de maatschappij en de overheid stellen aan

Nadere informatie

WKO en sanering gecombineerd in Spoorzone Woerden

WKO en sanering gecombineerd in Spoorzone Woerden WKO en sanering gecombineerd in Spoorzone Woerden Ko Hage (TTE) Delft, 1 december 2010 TTE consultants verbinden van ondergrond en bovengrond - Opgericht in 1999 door drie ingenieurs (The Three Engineers)

Nadere informatie

Ter certificering van de CO 2 -Prestatieladder. Status: Definitief versie 1.5 Datum opgesteld: 23 februari 2016 Auteur: M. Hoefsloot Handtekening:

Ter certificering van de CO 2 -Prestatieladder. Status: Definitief versie 1.5 Datum opgesteld: 23 februari 2016 Auteur: M. Hoefsloot Handtekening: Ter certificering van de CO 2 -Prestatieladder Status: Definitief versie 1.5 Datum opgesteld: 23 februari 2016 Auteur: M. Hoefsloot Handtekening: Inhoudsopgave: 1 Introductie... 3 1.1 Doel CO 2 -prestatieladder...

Nadere informatie

Stappenplan certificering van de MVO Prestatieladder en de CO 2 -Prestatieladder. Datum: 18-08-2011 Versie: 02

Stappenplan certificering van de MVO Prestatieladder en de CO 2 -Prestatieladder. Datum: 18-08-2011 Versie: 02 Stappenplan certificering van de MVO Prestatieladder en de CO 2 -Prestatieladder Datum: 18-08-2011 Versie: 02 Opgesteld door: ing. N.G. van Moerkerk Inhoudsopgave Opbouw niveaus van de MVO Prestatieladder

Nadere informatie

Sector- en keteninitiatieven 2014-2015 CO 2 -prestatie

Sector- en keteninitiatieven 2014-2015 CO 2 -prestatie Sector- en keteninitiatieven 2014-2015 CO 2 -prestatie Cable Partners B.V. Venneveld 34 4705 RR ROOSENDAAL tel. 0031 165 523 000 fax 0031 165 520 033 www.cablepartners.nl Opgesteld d.d.: Mei 2014 Revisie:

Nadere informatie

Wavin Diensten BV. Energiebesparing. warmte-koudeopslag restwarmte. Door Thom Cremer Manager locatiebeheer Wavin Diensten B.V.

Wavin Diensten BV. Energiebesparing. warmte-koudeopslag restwarmte. Door Thom Cremer Manager locatiebeheer Wavin Diensten B.V. Wavin Diensten BV Energiebesparing warmte-koudeopslag restwarmte Door Thom Cremer Manager locatiebeheer Wavin Diensten B.V. Inhoud 2 Inhoud Wavin locatie algemeen Koude opslagsysteem Ombouw naar warmte-koude

Nadere informatie

HANDBOEK ENERGIEZORG. Opdrachtgever K.F. Veninga. LOXIA B.V. G.H.W. Veringa Kenmerk: Handboek Energiezorg Versie 2.0. Definitief

HANDBOEK ENERGIEZORG. Opdrachtgever K.F. Veninga. LOXIA B.V. G.H.W. Veringa Kenmerk: Handboek Energiezorg Versie 2.0. Definitief HANDBOEK ENERGIEZORG RIGD-LOXIA Opdrachtgever K.F. Veninga LOXIA B.V. G.H.W. Veringa Kenmerk: Handboek Energiezorg Definitief Utrecht, 20 maart 2013 2013, LOXIA B.V. Alle rechten voorbehouden. Niets uit

Nadere informatie

Communicatieplan Energie- & CO 2 beleid Heras

Communicatieplan Energie- & CO 2 beleid Heras Communicatieplan Energie- & CO 2 beleid Heras 15 Mei 2012 Communicatieplan Energie- & CO 2 beleid Heras Inhoud: 1. Inleiding 1.1 Ambitie 1.2 Aansluiting op de marktontwikkelingen 1.3 Doelstellingen en

Nadere informatie

Energie audit verslag 2014 en management actieplan 2015

Energie audit verslag 2014 en management actieplan 2015 Energie audit verslag 2014 en management actieplan 2015 Inhoud 1. Inleiding... 3 2. Energie auditverslag 2014... 4 Bedrijfsgrootte en organisatiegrenzen... 4 Inzicht... 5 CO2 Emissies onderverdeeld naar

Nadere informatie

Supplier Code of Conduct. Samen op weg naar een succesvolle, uitdagende en duurzame toekomst

Supplier Code of Conduct. Samen op weg naar een succesvolle, uitdagende en duurzame toekomst Supplier Code of Conduct Samen op weg naar een succesvolle, uitdagende en duurzame toekomst Bij Kramp gaan we voor zakelijk succes op de lange termijn. Daarbij voelen we een sterke verantwoordelijkheid

Nadere informatie

Procedure 07 CO 2 -prestatieladder. 24 februari 2013 (FKO)

Procedure 07 CO 2 -prestatieladder. 24 februari 2013 (FKO) Procedure 07 CO 2 -prestatieladder 24 februari 2013 (FKO) Inhoudsopgave Inleiding 3 1. Stuurcyclus Energiemanagement 4 2. Methodiek voor de emissie inventaris 6 Procedure 07 CO 2-prestatieladder 2 Inleiding

Nadere informatie

Communicatieplan CO2-Prestatieladder 2016

Communicatieplan CO2-Prestatieladder 2016 Marssteden 66 7547 TD Enschede Postbus 461 7500 AL Enschede Telefoon 053-460 06 00 Fax 053-460 06 24 info@koopmans.nl www.koopmans.nl IBAN NL20ABNA0496344447 BIC ABNANL2A KvK 06028999 BTW NL001401889B01

Nadere informatie

FUNCTIEFAMILIE 1.3 Technisch specialist

FUNCTIEFAMILIE 1.3 Technisch specialist FUNCTIEFAMILIE 1.3 Technisch specialist Doel van de functiefamilie Vanuit de eigen technische specialisatie voorbereiden en opmaken van plannen, ontwerpen of studies en de uitvoering ervan opvolgen specialistische

Nadere informatie

Voorverwarmen van groene koffiebonen met restwarmte

Voorverwarmen van groene koffiebonen met restwarmte Voorverwarmen van groene koffiebonen met restwarmte Energie besparen en de productiecapaciteit verhogen Aanleiding Deze factsheet behandelt een studie naar het voorverwarmen van groene koffiebonen met

Nadere informatie

Waarom inzicht in de energieketen noodzakelijk is.

Waarom inzicht in de energieketen noodzakelijk is. Energieverbruik binnen de voedingen drankensector. Waarom inzicht in de energieketen noodzakelijk is. Deze whitepaper licht toe waarom het voor organisaties binnen de belangrijk is om inzicht te hebben

Nadere informatie

Slimme Aanpak Energiebesparing voor de industrie

Slimme Aanpak Energiebesparing voor de industrie Slimme Aanpak Energiebesparing voor de industrie Mei 2014 www.ecn.nl Nederlands industrieel energiegebruik Feedstock M 3792 Elektrisch M 1736 Een economische waarde van ca. 6 miljard euro per jaar Jaarlijks

Nadere informatie

Energie-efficiëntieverbetering bij (kleine) koffiebranders

Energie-efficiëntieverbetering bij (kleine) koffiebranders Energie-efficiëntieverbetering bij (kleine) koffiebranders Energie-efficiëntie verbeteren binnen het koffiebrandproces via drie stappen Aanleiding In deze studie is de energiebesparing bij kleine koffiebrandmachines

Nadere informatie

IN ZES STAPPEN MVO IMPLEMENTEREN IN UW KWALITEITSSYSTEEM

IN ZES STAPPEN MVO IMPLEMENTEREN IN UW KWALITEITSSYSTEEM IN ZES STAPPEN MVO IMPLEMENTEREN IN UW KWALITEITSSYSTEEM De tijd dat MVO was voorbehouden aan idealisten ligt achter ons. Inmiddels wordt erkend dat MVO geen hype is, maar van strategisch belang voor ieder

Nadere informatie

Canon s visie op digitale transformatie van organisaties. you can

Canon s visie op digitale transformatie van organisaties. you can Canon s visie op digitale transformatie van organisaties you can Digitale transformatie van organisaties Als we kijken naar de belangrijkste ontwikkelingen op het gebied van communicatie in de afgelopen

Nadere informatie

Whitepaper. De kracht van pinch-technologie in de voedingsmiddelenindustrie WWW.VANBEEK.COM

Whitepaper. De kracht van pinch-technologie in de voedingsmiddelenindustrie WWW.VANBEEK.COM Whitepaper De kracht van pinch-technologie in de voedingsmiddelenindustrie Inleiding De voedingsmiddelenindustrie kan nog verder energie besparen door intern warmte te gaan hergebruiken. Pinch-technologie

Nadere informatie

Training. praktisch toepasbare kennis en informatie

Training. praktisch toepasbare kennis en informatie Training praktisch toepasbare kennis en informatie Training gericht op vakbekwaamheid, efficiency en zelfontplooiing Uw behoefte aan praktisch toepasbare kennis en informatie is onze zorg. Onder dit motto

Nadere informatie

Scope 1 doelstelling Scope 2 doelstelling Scope 1 en 2 gecombineerd 5% CO 2- reductie. 30% CO 2- reductie in 2016 6% CO 2 -reductie in 2016 ten

Scope 1 doelstelling Scope 2 doelstelling Scope 1 en 2 gecombineerd 5% CO 2- reductie. 30% CO 2- reductie in 2016 6% CO 2 -reductie in 2016 ten B. Kwantitatieve doelstellingen & beleid 1 INLEIDING Verhoef wil concreet en aantoonbaar maken dat we ons inspannen om CO 2 te reduceren. Daarvoor hebben wij dit reductiebeleid opgesteld. 2 HET CO 2 REDUCTIE

Nadere informatie

Energie auditverslag -2014 CO2 Prestatieladder

Energie auditverslag -2014 CO2 Prestatieladder Energie auditverslag -2014 CO2 Prestatieladder Aann.bedrijf H.van Haarst B.V. Kanaalstraat 329 te Enschede Datum Status Naam Functie Paraaf 25 juni 2012 Gecontroleerd Bas Anbergen Kam-coördinator 27 juni

Nadere informatie

Opening. Welkom. Theo Drenth ICT & Kwaliteitszorg. Friso Ypma Commercieel manager

Opening. Welkom. Theo Drenth ICT & Kwaliteitszorg. Friso Ypma Commercieel manager Opening Introductie Harwig Wat is ISO 14001 Waarom ISO 14001 De weg naar certificering Resultaat tot nu toe Borging en continuering Duurzame oplossingen Afsluiting Agenda Opening Welkom Theo Drenth ICT

Nadere informatie

Specialisten in Kwaliteit, Veiligheid, Gezondheid en Milieu

Specialisten in Kwaliteit, Veiligheid, Gezondheid en Milieu Specialisten in Kwaliteit, Veiligheid, Gezondheid en Milieu Specialisten in Kwaliteit, Veiligheid, Gezondheid en Milieu Waakzaam op het gebied van Kwaliteit, Veiligheid, Gezondheid en Milieu! Certafix

Nadere informatie

OPENBARE SAMENVATTING

OPENBARE SAMENVATTING OPENBARE SAMENVATTING Project Gebruikersgroep energiemanagement RVO Datum 17 juli 2015 Onderwerp Openbare samenvatting NRK/mix gebruikersgroep implementatie energiemanagement in context van Europese EED-wetgeving

Nadere informatie

Energie audit verslag Certificering op CO 2 -prestatieladdder

Energie audit verslag Certificering op CO 2 -prestatieladdder Energie audit verslag Certificering op CO 2 -prestatieladdder CO 2 -prestatieladder Niek Konijn Holding B.V. Niveau 3 Auteur(s): J.N. Bruinsma (Niek Konijn Holding B.V.) M. de Lange (Nedcon Organisatieadvies

Nadere informatie

Communicatieplan m.b.t. CO2

Communicatieplan m.b.t. CO2 Communicatieplan m.b.t. CO2 Opgesteld door : H. van Roode en Y. van der Vlies Datum : 20 februari 2014 Goedgekeurd door : H. van Roode Datum: 20 februari 2014 Blad 2 van 11 Inhoudsopgave Inleiding... 3

Nadere informatie

Warmte Koude Opslag. Stappenplan WKO. Diep onder Drenthe

Warmte Koude Opslag. Stappenplan WKO. Diep onder Drenthe Warmte Koude Opslag Stappenplan WKO Diep onder Drenthe Klimaatbestendig Drenthe Klimaatveranderingen van vele eeuwen zijn nog steeds zichtbaar in het Drentse landschap. Voorbeelden hiervan zijn de Hondsrug

Nadere informatie

NOTITIE. : Omgevingsdienst Regio Nijmegen. Datum : 8 april 2016

NOTITIE. : Omgevingsdienst Regio Nijmegen. Datum : 8 april 2016 NOTITIE Aan Van Datum : 8 april 2016 Kenmerk : Omgevingsdienst Regio Nijmegen : KWA Bedrijfsadviseurs B.V. : 2607.00/3311540DN02 BODEMBESCHERMING/AL/ist Onderwerp : aanvullende informatie ter onderbouwing

Nadere informatie

Kwaliteitshandboek v1.0 CO 2 -Prestatieladder Roelofs

Kwaliteitshandboek v1.0 CO 2 -Prestatieladder Roelofs Kwaliteitshandboek v1.0 CO 2 -Prestatieladder Roelofs Datum: Januari 2013 Bezoekadres Dorpsstraat 20 7683 BJ Den Ham Postadres Postbus 12 7683 ZG Den Ham T +31 (0) 546 67 88 88 F +31 (0) 546 67 28 25 E

Nadere informatie

Energie Management Plan 2015

Energie Management Plan 2015 Energie Management Plan 2015 Bijlage bij het KAM jaarplan 2015 Voorlopig Versie 1.0 VBG 2015-09 22 Energie Management Plan 2015 Pagina 1 van 5 Inhoudsopgave Energie Management Plan 2015 1 Veiligheid 2

Nadere informatie

TO BUILD UP. BROCHURE Huisvestingsadvies

TO BUILD UP. BROCHURE Huisvestingsadvies TO BUILD UP BROCHURE Huisvestingsadvies Tobuildup Tobuildup begeleidt organisaties bij de build-up van vastgoedvraagstukken. Door jarenlange ervaring en expertise in de vastgoedmarkt kunnen we voor elk

Nadere informatie

Stappenplan bij het plaatsen zonnepanelen bij een Vereniging van Eigenaren (VvE)

Stappenplan bij het plaatsen zonnepanelen bij een Vereniging van Eigenaren (VvE) Stappenplan bij het plaatsen zonnepanelen bij een Vereniging van Eigenaren (VvE) Stap 1. Oriëntatie/Vooronderzoek U vindt uw energiekosten te hoog? U hebt in uw koopflat een eigen cv-ketel en u vindt uw

Nadere informatie

Beleids- en energiemanagement actieplan. Conform eisen 1.B.1. 2.B.1. 2.B.2. 2.B.3. 2.B.4. 3.B.1. 3.B.2. van de CO2-Prestatieladder

Beleids- en energiemanagement actieplan. Conform eisen 1.B.1. 2.B.1. 2.B.2. 2.B.3. 2.B.4. 3.B.1. 3.B.2. van de CO2-Prestatieladder Beleids- en energiemanagement actie plan Versie: Juni 2016 Beleids- en energiemanagement actieplan Conform eisen 1.B.1. 2.B.1. 2.B.2. 2.B.3. 2.B.4. 3.B.1. 3.B.2. van de CO2-Prestatieladder B&G Hekwerk

Nadere informatie

Energiemanagementplan Carbon Footprint

Energiemanagementplan Carbon Footprint Energiemanagementplan Carbon Footprint Rapportnummer : Energiemanagementplan (2011.001) Versie : 1.0 Datum vrijgave : 14 juli 2011 Klaver Infratechniek B.V. Pagina 1 van 10 Energiemanagementplan (2011.001)

Nadere informatie

GRUNDFOS pump audit HOE EFFICIËNT EN DUURZAAM ZIJN UW POMPEN?

GRUNDFOS pump audit HOE EFFICIËNT EN DUURZAAM ZIJN UW POMPEN? GRUNDFOS pump audit HOE EFFICIËNT EN DUURZAAM ZIJN UW POMPEN? Een Grundfos pump audit creëert duidelijkheid Is duurzaamheid één van de doelstellingen in uw organisatie? Steeds meer bedrijven en (semi-)

Nadere informatie

Energiemanagement Actieplan 1.A.1-1.A.2-1.A.3 2.A.1-2.A.2-2.A.3 2.C.2 3.B.2

Energiemanagement Actieplan 1.A.1-1.A.2-1.A.3 2.A.1-2.A.2-2.A.3 2.C.2 3.B.2 1.A.1-1.A.2-1.A.3 2.A.1-2.A.2-2.A.3 2.C.2 3.B.2 Opdrachtgever Van der Waal & Partners B.V. Colofon Opdrachtgever Van der Waal & Partners B.V. Projectnaam Energiemanagement Actieplan Projectnummer 9222

Nadere informatie

Milieudoelen Jan Kuipers Nunspeet 2014-2015

Milieudoelen Jan Kuipers Nunspeet 2014-2015 Toelichting bij Plan van Aanpak Milieu Het milieuzorgsysteem van Jan Kuipers Nunspeet is opgezet volgens de norm ISO 14001:2004 en is vastgelegd in het VKAM handboek. Het milieuzorgsysteem voldoet ook

Nadere informatie

3.C.2. Communicatieplan. CO 2 Prestatieladder, niveau 4

3.C.2. Communicatieplan. CO 2 Prestatieladder, niveau 4 3.C.2. Communicatieplan CO 2 Prestatieladder, niveau 4 Inhoudsopgave Inleiding... 1 Strategie... 1 Communicatiedoelstellingen... 2 Doelgroepen... 2 Intern... 2 Extern... 2 Boodschap per... 3 Interne belanghebbenden...

Nadere informatie