VAKGROEP CIVIELE TECHNIEK Voorzitter: Prof. Dr. Ir. J. DE ROUCK VAKGROEP TECHNISCHE BEDRIJFSVOERING Voorzitter: Prof. Dr. Ir. H.

Maat: px
Weergave met pagina beginnen:

Download "VAKGROEP CIVIELE TECHNIEK Voorzitter: Prof. Dr. Ir. J. DE ROUCK VAKGROEP TECHNISCHE BEDRIJFSVOERING Voorzitter: Prof. Dr. Ir. H."

Transcriptie

1 FACULTEIT INGENIEURSWETENSCHAPPEN VAKGROEP CIVIELE TECHNIEK Voorzitter: Prof. Dr. Ir. J. DE ROUCK VAKGROEP TECHNISCHE BEDRIJFSVOERING Voorzitter: Prof. Dr. Ir. H. VAN LANDEGHEM IS GOLFENERGIE VOORDELIGER DAN WINDENERGIE? Onderzoek naar een economische exploitatie van het energiepotentieel in de Noordzee door Amélie AMPE Scriptie ingediend tot het behalen van de academische graad van burgerlijk bouwkundig ingenieur Promoters: Begeleider: Prof. Dr. Ir. J. DE ROUCK Prof. Dr. Ir. H. VAN LANDEGHEM Ir. C. BEELS Academiejaar

2

3 Faculteit Ingenieurswetenschappen VAKGROEP CIVIELE TECHNIEK Voorzitter: Prof. Dr. Ir. J. DE ROUCK VAKGROEP TECHNISCHE BEDRIJFSVOERING Voorzitter: Prof. Dr. Ir. H. VAN LANDEGHEM IS GOLFENERGIE VOORDELIGER DAN WINDENRIGE? Onderzoek naar een economische exploitatie van het energiepotentieel in de Noordzee door Amélie AMPE Scriptie ingediend tot het behalen van de academische graad van burgerlijk bouwkundig ingenieur Promoters: Begeleider: Prof. Dr. Ir. J. DE ROUCK Prof. Dr. Ir. H. VAN LANDEGHEM Ir. C. BEELS Academiejaar

4 TOELATING TOT BRUIKLEEN De auteur geeft de toelating deze scriptie voor consultatie beschikbaar te stellen en delen ervan te kopiëren voor persoonlijk gebruik. Elk ander gebruik valt onder de beperkingen van het auteursrecht, in het bijzonder met betrekking tot de verplichting de bron vermelden bij het aanhalen van resultaten uit deze scriptie. Juni 2007, Gent Ampe Amélie

5 DANKWOORD Dit werk is geworden tot wat het is dankzij de hulp en raad van vele mensen. Ze Allemaal opnoemen zal me waarschijnlijk niet lukken, maar enkelen zou ik graag expliciet willen bedanken. Vooreerst wil ik mijn promotors Prof. Dr. Ir De Rouck en Prof. Dr. Ir Van Landeghem bedanken. Zij hebben me professioneel geholpen en me de kans gegeven om over dit onderwerp mijn eindwerk te maken. Mijn speciale dank gaat uit naar mijn begeleider Charlotte Beels. Zij heeft mee geholpen in mijn zoektocht naar informatie en heeft me steeds bijgestaan met goede raad. Voor deze uitstekende hulp, bedankt. Verder wens ik mijn vrienden te bedanken voor de mentale steun en de fijne jaren. Tot slot bedank ik ook mijn ouders en mijn broers voor hun ondersteuning en warmte. Allemaal van harte bedankt! Amélie

6 Universiteit Gent Faculteit Ingenieurswetenschappen Vakgroep Civiele Techniek Voorzitter: Prof. Dr. Ir. J. DE ROUCK Vakgroep Technische Bedrijfsvoering Voorzitter: Prof. Dr. Ir. H. VAN LANDEGHEM Academiejaar: Titel: IS GOLFENERGIE VOORDELIGER DAN WINDENRIGE Onderzoek naar een economische exploitatie van het energiepotentieel in de Noordzee Auteur: Amélie AMPE Promoters: Begeleider: Prof. Dr. Ir. J. DE ROUCK Prof. Dr. Ir. H. VAN LANDEGHEM Ir. C. BEELS Scriptie ingediend tot het behalen van de academische graad van burgerlijk bouwkundig ingenieur Trefwoorden: windenergie, golfenergie, Pelamis, Belgisch Continentaal Plat, financiële situatie

7 INHOUDSOPGAVE TOELATING TOT BRUIKLEEN 4 DANKWOORD 5 INHOUDSOPGAVE 7 SYMBOLEN, AFKORTINGEN & PREFIXEN 11 Symbolen 11 Afkortingen 11 Prefixen bij eenheden 12 EXTENDED ABSTRACT 13 HOOFDSTUK 1: INLEIDING Hernieuwbare Energie Doelstellingen Windenergie Golfenergie Werkwijze 8 HOOFDSTUK 2: BASISBEGRIPPEN Windenergie Het theoretische en realistische model Een windturbine 11 A) De bouw van een windmolen 11 B) Omzetting De REpower 5MW offshore windturbine Golfenergie Theoretische achtergrond De Pelamis 20 A) De behuizing 21 B) De conversiemodules 21 C) Verankeringssysteem 22

8 2.3 Economie Intrest Inflatie Cashflow en payback periode Netto Present Value Option Analysis 28 HOOFDSTUK 3: HET BELGISCH CONTINENTAAL PLAT Situering De Gebruiksfuncties Bestaande ristricties Milieu-bescherming Socio-economische restricties Zandbanken Westhinder Thorntonbank 36 HOOFDSTUK 4: GOLFENERGIE Het Invloesschema Het Vermogen Energieproductie van één Pelamis Parkdimensies ter hoogte van de Westhinderbank Totaal vermogen zonder diffractie Totaal vermogen met diffractie Totaal vermogen met diffactie verschillend per golfhoogte Samenvatting Twee projecten Rapport van Ocean Power Delivery Rapport van EPRI Basis Investeringskosten De Kapitaalkosten De behuizing 56 A) De verschillende materialen 56 B) De kosten voor de verschillende materialen De conversiemodules Controle en instrumentatie 60

9 4.5.4 Het verankeringssysteem De Installatiekosten Vergunningen Installatie van het park Elektrische connectie De Zeekabel De Onderhoudskosten Verzekering Jaarlijks onderhoud Jarig onderhoud Jaarlijks onderhoud aan de onderzeese verbinding Onverwacht onderhoud Kosten voor demontage Variatie van het vermogen 67 HOOFDSTUK 5: WINDENERGIE Het Invloesschema Energieproductie Kosten voor het C-power project Werkings- en Onderhoudskosten Kosten voor onverwacht onderhoud De Ontmantelingskost 76 HOOFDSTUK 6: GEMEENSCHAPPELIJKE ASPECTEN De Offshore Onhore Verbinding Inleiding Het Belgische net Keuze tussen AC of DC? De aanlanding Onderzeese kabels Station op zee De Inkomsten Groenestroomcertificaten 88 A) Behoud van het regulerende mechanisme van quota en boetes [39] 89 B) Stabiliteit door minimumprijzen voor groenestroomcertificaten De elektriciteitsprijs 94

10 A) Heffingen 94 B) Transmissiekosten 95 C) Distributiekosten 96 D) Productiekosten Variatie van de discontovoet Variatie van de inflatie 100 HOOFDSTUK 7: OPTION ANALYSIS Kost onzekerheid S-curve voor golfenergie Kost onzekerheid S-curve voor windenergie Golfenergie versus windenergie 107 HOOFDSTUK 8: CONCLUSIE 109 Appendix A: Totaal vermogen met diffractie 111 Appendix B: Totaal vermogen met diffractie verschillend per golfhoogte 113 Appendix C: Onzekerheids S-curve voor golfenergie 114 REFERENTIES 116 LIJST MET TABELLEN 120 LIJST MET FIGUREN 123

11 SYMBOLEN, AFKORTINGEN & PREFIXEN Symbolen Symbool SI-eenheid Naam U watt vermogen v m/s plaatselijke windsnelheid v nom m/s nominale windsnelheid U nom watt nominaal vermogen H s meter significante golfhoogte T p seconde piekperiode Afkortingen EU EWEA GEC OPD PV NPV BCP EPRI HS-net AC DC GSC rpm Europese Unie European Wind Energy Association Golfenergieconvertor Ocean Power Delivery Present Value Netto Present Value Belgisch Continentaal Plat The Electric Power Institute Hoogspanningsnet Wisselstroom Gelijkstroom Groenestroomcertificaten rounds per minute = toeren per minuut

12 Prefixen bij eenheden Symbool Naam Betekenis T terra G giga 10 9 M mega miljoen 10 6 k kilo 10 3

13 EXTENDED ABSTRACT IS WAVE ENERGY MORE ADVANTAGEOUSLY THAN WIND ENERGY? A study concerning the economic exploitation of the energy potential on the Belgian Continental Shelf Amélie Ampe Supervisors: Prof. Dr. ir. Julien De Rouck Prof. Dr. ir. Hendrik Van Landeghem Abstract - This article describes the economic study of a wave energy park of 106 Pelamises near the Westhinderbank and a wind energy park of 16 REpower 5 MW turbines on the Thorntonbank. Keywords Belgian Continental Shelf, wave energy, wind energy INTRODUCTION Ocean and sea waves contain a lot of unexploited energy. This energy can be absorbed by wave energy converters (WECs). Wave energy is a renewable energy type that is becoming more and more important. Several systems have been invented, among them the Pelamis [1] which is a wave energy converter consisting of small cylindrical bodies oscillating with several degrees of freedom. The subject of the author s master dissertation is to investigate the economic potential of such a wave park against a wind energy park. The wind energy park taken into account is a small version of the one that C-power is going to built on the Thorntonbank [2]. ECONOMIC STUDY Because it is unclear at present how well cost prices and reductions could be achieved for wave and wind energy a cost uncertainty S-curve will be made up. This graph shows on the abscissa the Netto Present Value (NPV) and on the ordinate the cumulative probability. The NPVs are given by equation (1): NPV = CF 0 + n CFt n t= 1 (1 + i) (1) In (1) the investments cost, CF0, is the sum of the capital costs and the installation costs of an energy park. The cashflow, CFt, is defined as the sum of the expenses (for maintenance) and the yearly income (from green energy certificates, GEC, and the sale of electricity). In (1), i represents the interest and n is the plant life. To have a good comparison the plant life for the Pelamis and a wind mill is assumed to be 20 year. INFLUENCING FACTORS The factors influencing the value of the NPV are combined in an influence diagram. Because it is unclear for some factors what the exact value is, the variation is considered. If a factor has 3 possibilities the chance to occur for the minimum and maximum value is 10% for the average value it is 80%. If a factor has only 2 possibilities the minimum or maximum value has a chance of 20% to occur and for the average value it is 80%.

14 Figure 1 illustrates the factors, in decreasing order, with the largest influence for wind energy. Figure 2 illustrates some factors (6 of 15), in decreasing order, with the largest influence for wave energy. Variation of the NPV for a wind energy park Variation of the NPV for a wave energy park Price Interest 0-20 Conversion Sea Cable Segments Yearly Mainenance Power Interest Price Capital Cost GEC Inflation Figure 1: NPV variation for win energy Figure 2: NPV variation for wave energy For wind energy 3 main factors are isolated: the interest, the capital cost and the electricity price. For wave energy 4 main factors are isolated: the cost of the sea cable, the cost of the conversion module, the cost of the segments and the electricity price. UNCERTAINTY S-CURVE Combining every possibility of the 3 main factors gives 27 possible NPV. For wave energy the influence of 4 factors is studied. This gives 36 possible solutions. Cumulative Probability Uncertainty S-curve 1,0 0,8 0,6 0,4 0,2 0, NPV [million euro] Wind energy Wave energy Figure 3 shows that wave energy is on the negative side of the abscissa. A wind energy park has 20% chance to have a negative NPV. 80% Of the calculations gives a positive result. The curve of wind energy is almost parallel to the one of wave energy. There is no intersection. It is clear that a wind energy park is more advantageous to install than a wave energy park. Figure 3: Uncertainty S-curve ACKNOWLEDGEMENTS The author would like to acknowledge the support of Prof. Dr. ir. J. De Rouck and Prof. Dr. ir. H. Van Landeghem to this master dissertation. References [1] The Pelamis. Available [2] C-power. Available:

15 Hoofdstuk 1: Inleiding HOOFDSTUK 1: INLEIDING 1.1 Hernieuwbare Energie Energie is de levensadem van onze economische maatschappij. Zonder energie zou het helemaal anders zijn. Het verzekeren van een betrouwbare, betaalbare en propere energievoorziening is ongetwijfeld de grootste economische uitdaging van deze eeuw. Verschillende nationale en internationale ontwikkelingen in de economie van energie, het milieu, de elektriciteitsmarkt, de technologie en de internationale politiek stimuleert België naar de ontwikkeling en gebruik van hernieuwbare energie. Onder hernieuwbare energie verstaat men de technologieën die toelaten om elektriciteit of warmte te produceren uit hernieuwbare bronnen. Een energiebron is hernieuwbaar als deze binnen het menselijk tijdsbesef er altijd zal zijn. Ze zijn immers hoofdzakelijk afkomstig van de zon. Het gaat over fotovoltaïsche en thermische zonne-energie, windenergie, getijden- en golfslagenergie, kleinschalige waterkracht en biomassa. De hernieuwbare energiebronnen voldoen in grote mate aan de drie criteria van duurzame energie. Vooreerst zijn het schone technologieën. Hiermee wordt bedoeld dat ze geen schadelijke milieueffecten veroorzaken. Ze verbranden geen fossiele brandstoffen zodat ze geen of veel minder vervuilende stoffen uitstoten, zoals CO 2, CO, CH 4, N 2 O, NO x, SO 2, HFC, PFC en SF 6. Ze produceren eveneens weinig of geen afval en zeker geen radioactief afval. Hernieuwbare energiebronnen zorgen niet voor een uitputting van de eindige voorraden fossiele brandstoffen en uranium- en thoriumisotopen op aarde. Door het produceren van hernieuwbare energie wordt België minder afhankelijk van buitenlandse energiebevoorrading. De projecten kunnen op kleine schaal worden toegepast zodat het gemakkelijk te combineren valt met andere menselijke activiteiten

16 Hoofdstuk 1: Inleiding Er zijn ook een aantal nadelen verbonden aan het gebruik van hernieuwbare energiebronnen. Hun energie-aanbod kan locatiegebonden en sterk variabel zijn omwille van het wisselende productieniveau en de discontinuïteit in functie van de seizoenen en de dag/nacht-cyclus. De energiedichtheid, dit is de energie-inhoud per eenheid oppervlakte, is soms relatief laag. Bijvoorbeeld windmolens vereisen een grondoppervlakte van ongeveer 100 m 2, waarbij inpassing in de ruimtelijke ordening minder evident is. 1.2 Doelstellingen Door alle voordelen die het gebruik van hernieuwbare energie inhouden, pogen vele beleidsmensen in de wereld de ontwikkeling ervan te bevorderen. In het kader van deze duurzame energieontwikkeling hebben de Conferentie van Rio inzake duurzame ontwikkeling (1992) en de Conferentie van Kyoto inzake de klimaatveranderingen (1997) een belangrijke rol toegewezen aan de hernieuwbare energiebronnen. Het Protocol van Kyoto legt de industrielanden de verplichting op hun gemiddelde broeikasgasemissies in de periode met gemiddeld 5 % te verminderen ten opzichte van België heeft zich ertoe verbonden zijn uitstoot van broeikasgassen (CO 2, CH 4, N 2 O, HFC, PFC en SF 6 ) te verminderen met 7,5 %. De CO 2 -bijdrage hiertoe bedraagt 5% [4]. Figuur 1: Evolutie van de broeikasgassen emissies in Vlaanderen [5] Figuur 1 toont aan dat in 2003 de uitstoot van broeikasgassen niet gedaald was ten opzicht 1990, maar gestegen. Er wordt voorspeld dat met de huidige maatregelen de emissies met 1,2% zullen stijgen tegen 2010 ten opzichte van 1990 [6]

17 Hoofdstuk 1: Inleiding Op 27 september 2001 werd een Europese richtlijn (EU/77/01) uitgevaardigd die als doestelling heeft om tegen % van de primaire energiebehoeften [7] en 22% van het totale elektriciteitsverbruik [4] uit hernieuwbare energievormen te produceren. Dit werd onderverdeeld in objectieven per lidstaat in functie van het geïnstalleerd vermogen aan hernieuwbare productievormen en vooral rekening houdend met het ontwikkelingspotentieel ervan. België heeft als doelstelling om 6% van de totale elektriciteitsleveringen, voor 2010 geraamd op GWh, te produceren uit hernieuwbare energie. Dit wil zeggen een groei van 1,3% per jaar vanaf 2003 met een verbruik van GWh in 2003 [8]. Van alle landen die lid zijn van de Europese Unie (EU) is dit de laagste doelstelling in absolute termen. Er zijn echter nog maar weinig hernieuwbare energievormen in België geïnstalleerd en daarom zal het de grootste toename, namelijk 6x de hernieuwbare energieproductie ten opzichte van 1997, aan hernieuwbare energievormen moeten realiseren van heel de EU. GWh (miljoen kilowattuur) ( j ) huidige huisvuilverbrandingsinstallaties biogas biomassa windenergie waterkracht zonne-energie Figuur 2: Vlaamse groenestroomproductie in GWh [8] - 3 -

18 Hoofdstuk 1: Inleiding In maart 2007 hebben de Europese leiders nieuwe ambitieuze doestellingen over energie en klimaat goedgekeurd [9]. Deze kunnen in drie pakketten worden ingedeeld. De Europese Unie, EU, zal eenzijdig tegen 2020 de uitstoot van broeikasgassen verminderen met 20% tegenover De inspanning van elke lidstaat zal verschillen. Als andere industrielanden ook een inspanning doen, wil de EU naar een vermindering met 30% gaan. Het energieverbruik moet 20% lager ten opzichte van het verwachte gebruik in Er komen voorstellen over kantoor- en straatverlichting tegen 2008 en over het particuliere verbruik tegen Tegen 2020 moet 20% van de verbruikte energie afkomstig zijn van hernieuwbare energiebronnen zoals wind en zonne-energie. De inspanning per lidstaat zal rekening houden met kernenergie. Dit is omdat Frankrijk met zijn groot aandeel van nucleaire energie flink bijdraagt tot een vermindering van de CO 2 -uitstoot. Let wel, het gaat hier om doelstellingen die op de Europese top in het voorjaar zijn geformuleerd. Concrete maatregelen zijn er nog niet. België is één van de landen grenzend aan de Noordzee met een substantieel potentieel voor offshore windenergie en golfenergie. Technisch gezien kunnen deze technologieën een substantieel deel leveren van de nationale verbintenis om een deel van onze energieconsumptie te leveren met behulp van hernieuwbare energie. In 2008 zullen de eerste windmolens op de Thorntonbank staan en elektriciteit leveren. De golftechnologie daarentegen is in volle ontwikkeling en in deze thesis wordt gekeken of een golfpark voor de Belgische kust een toekomst heeft

19 Hoofdstuk 1: Inleiding 1.3 Windenergie Op dit moment is windenergie de snelst groeiende technologie in de sector van hernieuwbare energie. Europa is de wereld marktleider voor zowel het produceren als installeren van windmolens. De European Wind Energy Association (EWEA) heeft een doel geformuleerd van 75 GW geïnstalleerde windenergie tegen Het actueel geïnstalleerde wind vermogen in Europa was MW eind De bijdrage van België is 193 MW [10]. Een grote bijdrage wordt verwacht van offshore wind energie installaties. De EWEA verwacht dat de offshore wind capaciteit in Europa zal stijgen tot 10 GW in 2010 en 70 GW in 2020 [10]. Offshore windmolens zijn windturbines die op zee worden geplaatst, terwijl onshore turbines op het vasteland staan. Offshore turbines kan men nog eens onderverdelen in nearshore- en farshore molens. Farshore windparken zijn verder van de kust verwijderd, terwijl nearshore windparken in ondiep water worden gebouwd. Het maakt nearshore een stuk goedkoper, maar niet steeds geliefd bij het publiek omdat ze goed zichtbaar zijn vanaf de kust. Offshore windmolens bieden enkele voordelen ten opzichte van onshore: beschikbaarheid van enorme gebieden voor de constructie van grote projecten. hogere gemiddelde windsnelheid dan op het land. constantere windsnelheid, door een kleinere turbulentie. Dit verhoogt de energieopbrengst en vermindert het belastingspatroon voor de turbine, wat gunstig is voor de levensduur. een lagere terreinruwheid omdat de zee geen afremming vormt voor de wind, terwijl op land allerlei obstakels de wind afremmen. Hierdoor kan men kortere torens gebruiken. Er zijn echter ook een aantal nadelen aan verbonden: een hogere investeringskost ten gevolge van duurdere funderingen, hogere installatiekosten, extra kost voor bekabeling, eventuele investeringen ter versterking van het elektriciteitsnet. beperktere toegankelijkheid voor onderhoudsdoeleinden door de weersomstandigheden wat kan resulteren in een verminderde beschikbaarheid

20 Hoofdstuk 1: Inleiding In mei 2007 werd begonnen met de constructie van het eerste offshore (farshore) windmolenpark op het Belgisch Continentaal Plat. C-Power heeft de nodig vergunningen verkregen voor de constructie van 60 windmolens van 5 MW op de Thorntonbank. 1.4 Golfenergie Er zit heel wat energie in golven. Er zijn verschillende technieken bedacht om de energie die hierin is opgesloten om te zetten naar elektriciteit. Sommige van deze technieken zijn operationeel, andere vertoeven nog in het ontwerpstadium. Men kan deze apparaten, golfenergieconvertoren (GEC), op verschillende manieren indelen naargelang het type convertor, naargelang de afstand ten opzichte van de kust en naargelang hun grootte en oriëntatie ten opzichte van het invallend golffront. Een indeling naar de soort convertor resulteert in vier categorieën. Oscillerende waterkolom Bewegende lichamen: het kan hierbij enerzijds gaan om de relatieve beweging tussen verschillende lichamen, anderzijds kan het gaan om de absolute beweging van een systeem ten opzichte van een referentie. Overtoppingssystemen: deze systemen maken gebruik van de potentiële energie in de golven. Zeewater wordt opgevangen in een verhoogd reservoir en via lagedrukturbines terug in zee geloosd. Niet-classificeerbare. Een tweede classificatiemogelijkheid is de locatie van het systeem. Men onderscheidt: Shoreline systemen: deze systemen zijn verbonden met het vasteland. Nearshore systemen. Offshore systemen: deze convertoren situeren zich op tientallen kilometers van de kust. Zij exploiteren de energierijke golfregimes in water met een diepte groter dan 40 m

21 Hoofdstuk 1: Inleiding Tot slot word ook vaak gesproken over point absorbers, attenuators en terminators. Point absorbers zijn drijvende lichamen waarvan de afmetingen klein zijn in vergelijking met de invallende golflengte. Attenuators zijn conversiesystemen evenwijdig aan de golfstralen. Terminators zijn systemen die evenwijdig zijn met het golffront. In deze thesis is als golfenergieconvertor de Pelamis van Ocean Power Delivery, OPD, gekozen. De Pelamis is een innovatief concept dat reeds op commerciële schaal wordt toegepast. Volgens bovenstaande classificatie is het een bewegend lichaam die ver van de kust ligt (offshore systeem) en evenwijdig ligt aan de golfstralen (attenuator). Het systeem is drijvend en bestaat uit verschillende cilindrische secties die een gearticuleerde structuur vormen. Er wordt weerstand geboden aan de golfbeweging van de scharnierende verbindingen door hydraulische rammen die hoge druk olie verpompen via accumulatoren door hydraulische motoren. Deze hydraulische motoren drijven dan elektrische generatoren aan om elektriciteit te produceren. De volledige machine is flexibel verankerd zodanig dat deze zich kan richten evenwijdig met de golfrichting

22 Hoofdstuk 1: Inleiding 1.5 Werkwijze Het doel van dit eindwerk is een economische studie uit te voeren voor een wind- en golfenergiepark op de Noordzee en deze beide met elkaar te vergelijken. Hieronder volgt een kort overzicht van de verschillende hoofdstukken. In Hoofdstuk 2 wordt dieper ingegaan op de theoretische achtergronden. van wind- en golfenergie. Daarna worden kort enkele economische begrippen toegelicht die in deze studie aan bod zullen komen. Een korte bespreking van de huidige toestand en toepassingen op het Belgisch Continentaal Plat worden besproken in Hoofdstuk 3. Er worden enkele kenmerken gegeven van de Westhinderbank, waar men voorstelt om het golfpark te situeren en van de Thorntonbank waar C-power 60 windmolens installeert. In Hoofdstuk 4 wordt een invloedsschema voor het golfpark opgesteld. De berekeningen zijn vooral gebaseerd op twee grote projecten die in de toekomst zullen worden uitgevoerd. Voor alle parameters die voorkomen in het invloedsschema wordt gekeken wat hiervoor de variatie kan zijn. Nadat het golfpark is bestudeerd wordt hetzelfde proces gevolgd voor het windpark. Hoofdstuk 5 bestudeert de kosten voor een windpark op de Thorntonbank. Er worden een aantal parameters en hun variaties die de netto present value van het windmolenpark bepalen in detail bekeken. Naast de specifieke aspecten voor het wind- of golfpark zijn er ook parameters die een invloed hebben op beide technologieën. Hoofdstuk 6 beschrijft de kosten voor een onderzeese kabel en de mogelijke variatie van de inkomsten en economische aspecten. Hoofdstuk 7 maakt een samenvatting van de voorgaande 3 hoofdstukken. Voor zowel golfals windenergie worden alle parameters en hun variaties in één grafiek opgesteld. Aan de hand van de sterkst variërende parameters wordt een onzekerheids S-curve opgesteld. In Hoofdstuk 8 wordt getracht een antwoord te gegeven op de vraag of golfenergie voordeliger is dan windenergie

23 Hoofdstuk 2: Basisbegrippen HOOFDSTUK 2: BASISBEGRIPPEN 2.1 Windenergie De theorie voor windenergie wordt in het begin van dit hoofdstuk kort uitgelegd. Hiervoor werden twee visies ontwikkeld. Het theoretische model is een zeer vereenvoudigde voorstelling van hoe wind gecreëerd wordt. Daarna wordt het realistische model besproken die meer in overeenstemming is met de werkelijkheid. In het tweede gedeelte worden de onderdelen van een windmolen uitgelegd. En de omzetting van wind naar elektriciteit. Daarna wordt in het kort informatie gegeven over de REpower 5MW. Dit is het type windmolen die momenteel op de Thorntonbank wordt geplaatst Het theoretische en realistische model Windenergie is te wijten aan temperatuurverschillen. Het theoretisch model veronderstelt voor de eenvoud twee temperaturen: een deel van het planeetoppervlak is op temperatuur T 1 en de rest is op de temperatuur T 2. Het bestaan van twee warmtereservoirs op verschillende temperaturen maakt de creatie van arbeid mogelijk. De planeetatmosfeer werkt als een fluïdum dat warmte omzet in mechanische arbeid. Boven plaatsen die fel belicht zijn door de zon hebben gassen de neiging op te warmen en dus uit te zetten. De ijlere (en dus lichtere) gassen stijgen op naar de hogere lagen van de atmosfeer. Wanneer ze zich verplaatsen naar minder belichte plaatsen koelen ze af, worden zwaarder en krijgen de neiging om af te dalen naar het oppervlak. Dergelijke macroscopische cycli zijn de oorzaak der winden. Na enige berekeningen volgens dit theoretisch model kan men besluiten dat 8,30% van de zonne-energie geabsorbeerd door onze planeet, Q z, kan omgezet worden in arbeid, bv. in windenergie [11]

24 Hoofdstuk 2: Basisbegrippen De winden, zoals gemodelleerd in de vorige paragraaf, worden getijdewinden of thermische getijden genoemd. De belangrijkste windstructuren van de Aarde zijn echter niet de getijdewinden,, maar de zonale winden of Hadleycirculaties. Zij worden veroorzaakt door temperatuurverschillen op verschillende breedtegraden omùdat de evenaarsbreedtes warmer zijn dan de polaire breedtes. Figuur 3: Zonaal windmodel met zes Hadleycellen [12] Het zonaal computermodel of realistisch model, waar alle dag- en nacht temperatuursverschillen verwaarloosd zijn en waar er zeven temperatuurszones zijn (dus zes Hadleycellen of windgordels), leidt tot 1% van de zonne-energie geabsorbeerd door onze planeet, Q z, dat kan omgezet worden in arbeid [11]. Het theoretisch model leidt tot een fundamentele bovengrens voor de omzetting van zonneenergie in wind. Die bovengrens voor wind is 8,30%. Wegens thermische traagheid, gecombineerd met de planeets omwenteling om zijn as, worden de dag-nacht temperatuurschommelingen uitgevlakt zodat actuele conversierendementen kleiner zijn. Zowel berekeningen als metingen leiden tot 1%. Per m 2 Aarde leidt dit tot een actuele vermogensdichtheid van 2,4 W/m 2, dus ruim voldoende voor de behoeften (25 mw/m 2 ) van de mens [11]

25 Hoofdstuk 2: Basisbegrippen Een windturbine A) De bouw van een windmolen Een moderne windmolen bestaat uit vier grote onderdelen: De rotor Hierop worden de wieken of rotorbladen gemonteerd. Één-, twee- en driebladige turbines zijn mogelijk, maar er wordt voorkeur gegeven aan windmolens met drie rotorbladen omdat deze stabieler draaien. De bladen worden vervaardigd uit polyester versterkt met glasvezels of koolstofvezels of uit een hout-epoxy combinatie. De energieopbrengst hangt af van de hoeveelheid wind die een turbine vangt. Windmolens met een groot rotorblad vangen meer wind dan molens met een klein rotorblad. Ieder rotorblad kan apart versteld worden. Dit gebeurt met de bladhoek verstellingen, zodat ze de meeste wind vangen. Huidige turbines hebben een rotordiameter gaande van 70 m voor een 1,5 MW turbine tot 126 m voor een 5 MW windmolen. Het aantal omwentelingen van rotorbladen is afhankelijk van de capaciteit. De gondel (Figuur 6) De gondel kan beschouwd worden als de machinekamer van een windturbine en bevat volgende componenten: de hoofdas, de tandwielkast, de generator, de remmen en de windvaan. De hoofdas zorgt voor de overbrenging van de omwentelingen tussen de rotor en de tandwielkast. In de tandwielkast wordt het lage toerental van de rotor verhoogd tot het toerental noodzakelijk voor de generator. De sneldraaiende uitgaande as van de tandwielkast drijft de generator aan die elektriciteit opwekt. De generator zet dus mechanische energie om in elektriciteit. Dit principe is te vergelijken met de werking van een fietsdynamo. In de gondel bevindt zich ook een schijfrem die gebruikt wordt tijdens noodsituaties of bij een onderhoudsbeurt. Naast windturbines met een tandwielkast, worden er ook windmolens geproduceerd met een ringgenerator. Hierbij wordt de rotor direct gekoppeld aan de generator en is geen tandwielkast nodig. Het voordeel hiervan is een besparing op onderdelen en kosten

26 Hoofdstuk 2: Basisbegrippen De gondel is draaibaar gemonteerd op een toren, zodat de rotorbladen in de goede windrichting kunnen worden gedraaid. De windrichting wordt gemeten door de windvaan. Zodra deze verandert, zorgt de kruimotor ervoor dat de gondel weer recht in de wind wordt geplaatst. De mast De gondel wordt op een toren (mast) geplaatst. De meeste hedendaagse torens zijn buistorens uit staal. Hoe hoger deze mast, hoe minder last men heeft van turbulentie. De funderingen Een bijkomend aspect bij offshore turbines zijn de funderingen. De mast van een windturbine wordt verankerd aan een funderingsstructuur, die op haar beurt verankerd is in de zeebodem. De keuze van het funderingstype hangt af van de bodemgesteldheid en de waterdiepte. Er is momenteel keuze uit drie funderingstypes: een gravity based structuur, een monopaalfundering of een driepootfundering. Een gravity based structuur bestaat uit een zware massa, meestal beton, waarin de mast verankerd zit. Deze structuur rust op de zeebodem. Dit is alleen economisch interessant voor dieptes minder dan 10 m. De monopaal fundering bestaat uit een stalen paal die in de zeebodem wordt geheid en/of getrild tot op een diepte tussen 20 en 40 m. Een driepootfundering bestaat uit een draagstructuur die wordt verankerd in de zeebodem door drie palen. De krachten van de windmolen worden verdeeld over een groter draagoppervlak dan bij een monopaal. De funderingen kunnen vooral bij offshore windturbines een aanzienlijk deel van de investeringskost bedragen

27 Hoofdstuk 2: Basisbegrippen B) Omzetting Een draaiende windmolen vervormt het homogeen stroompatroon van de wind. Een fluxbuis met snelheid v 0 en sectie S 0 voor de molen heeft een snelheid v 1 in het vlak van de molen en een snelheid v 2 en een sectie S 2 na de molen. Wegens behoud van massa en de veronderstelling dat de dichtheid niet verandert voldoet het massadebiet, M, aan: S v S v S v M μ μ μ = = = (2.1) Omdat v afneemt tijdens het proces, neemt S dus toe. Windmolens doen een conversie van mechanisch vermogen van de wind naar mechanisch vermogen van de as (arbeid naar arbeid) waardoor de Carnot-factor, η, gelijk is aan 1. De arbeid wordt berekend als de kinetische energie die door 1 verticale m 2 waait of S v Mv W μ = =. Het vermogen geproduceerd door de as van de molen kan dan beschreven worden door het verschil in arbeid, W, voor en na de windmolen. = = = = ) ( ) ( v v S v v v v S v Mv Mv W W U μ μ η (2.2) Het dimensieloos vermogen wordt berekent door het vermogen berekent in formule 2.2 te delen door het vermogen aan windenergie die door sectie S 1 zou passeren als de windmolen stilstaat. Vergelijking 2.2 wordt rekening houdend met v v v + : + = + = = v v v v v v v v v S v U u μ (2.3) Vergelijking 2.3 wordt de Wet van Betz genaamd. Figuur 4 geeft de grafische voorstelling weer met in de abscis de dimensieloze afvalsnelheid x die gelijk gesteld is aan 0 2 v v.

28 Hoofdstuk 2: Basisbegrippen Figuur 4: Voorstelling van het dimensieloos vermogen [11] Figuur 4 geeft aan dat een windmolen maximaal 59% van de windenergie kan omzetten in mechanische energie op zijn as. Windmolens worden ontworpen voor een beperkt interval van windsnelheden. Bij v v ci, wat de cut-in speed heet, en bij v v co, wat de cut-out speed heet, wordt de molen afgezet. Om het vermogen van een windmolen te bepalen zijn de volgende gegeven nodig: de levensduur van de windmolen, de plaatselijke windstatistiek = v, de nominale (Engels: rated) windsnelheid = v nom. Dit is de windsnelheid die voorkomt bij een krachtige wind van 6 Beaufort. de nominale windsnelheid in MW = U nom. Dit is het vermogen die geldig is bij een nominale windsnelheid Formule 2.4 geeft aan hoe met bovenstaande gegevens het vermogen in MWh kan worden berekend voor een windmolen [11]: 3 dagen uren v levensduur *365,25 *24 * U nom * (2.4) jaar dag v 3 nom De aankoopprijs van zo n molen is ongeveer evenredig met het geïnstalleerd vermogen, maar de intallatiekost en de onderhoudskosten zijn minder dan evenredig afhankelijk van het vermogen, zodat de uiteindelijke prijs per Watt afneemt als de instalatie groter is. Vandaar bestaat de tendens naar steeds grotere turbines

29 Hoofdstuk 2: Basisbegrippen De REpower 5MW offshore windturbine Reeds acht projectvoorstellen werden ingediend om windturbines voor onze kust te bouwen. Op dit moment is het enkel C-power die de toestemming heeft gekregen om 60 turbines te plaatsen 30 km voor de Belgische kust op de Thorntonbank. In totaal zou het park een vermogen hebben van 300MW, wat overeenkomt met een jaarlijkse elektriciteitsproductie van 1 TWh (zie Hoofdstuk 5). Deze cijfers geven aan dat het project van C-power zou kunnen voldoen voor 1/3 aan de doelstelling die werd geformuleerd voor België, namelijk dat 3,2 TWh tegen 2010 afkomstig is van Groene Energie [7]. Op 23 mei 2007 heeft C-Power alle contracten getekend voor de bouw en financiering van de pilootfase van dit windpark. De projectplanning voorziet de onmiddellijke start van de horizontale gestuurde boring onder de duinen met wachtkokers voor de zeekabel. De voorbereidende grondverbeteringwerken voor de bouw van de gravitaire funderingen op de site van de Halve Maan in de Haven van Oostende zijn reeds begonnen. Het gaat om enorme betonnen constructies van zowat 40 meter hoog met een basis van ongeveer 20 meter. Vanaf april 2008 zullen deze gravitaire funderingen en de windturbines geplaatst worden op de Thornthonbank. In juni en juli 2008 start het leggen van de offshore kabel van het aanlandingspunt in Oostende naar de eerste offshore windturbine. De eerste geproduceerde energie zal in het net geïnjecteerd worden in september Figuur 5 geeft de dimensies weer van een windmolen op de Thorntonbank. Onderaan de mast ziet men een gravitaire fundering die voor de nodige stabiliteit moet zorgen

30 Hoofdstuk 2: Basisbegrippen Figuur 5: Dimensies van de REpower 5MW [7] De tubines die werden gekozen voor het project zijn afkomstig van het Duitse bedrijf REpower Systems AG [16]. Dankzij de technische kennis die het bedrijf heeft opgedaan met de modellen MD (1,5MW) en MM (2MW) leggen zij de fundamenten voor de economische exploitatie van wind met een 5 MW turbine. Momenteel is dit de grootste turbine met drie wieken die een cirkel vormen met een diameter van 126 m of een rotor oppervlakte van m 2. Figuur 6 geeft aan dat de gondel een tandwielkast bezit. Deze zet de trage draaibeweging van de wieken (6,9 tot 12,1 toeren per minuut) om tot een snellere draaibeweging. De snelle draaias draait aan een snelheid van ongeveer 670 tot 1170 toeren per minuut en drijft de generator aan

31 Hoofdstuk 2: Basisbegrippen Figuur 6: Details van de gondel [7] Figuur 7: Windsnelheid t.o.v. vermogen van de REpower 5MW [7]

32 Hoofdstuk 2: Basisbegrippen Figuur 7 geeft het verloop van het vermogen weer van de REpower 5 MW. Om rekening te houden met veiligheidsvoorschriften en de capaciteit van de turbine wordt bij een snelheid van 13,0 m/s de wieken afgeremd. Dit is de nominale windsnelheid voor de REpower 5 MW. Bij een snelheid van 30,0 m/s wordt het systeem volledig stilgelegd. Deze laatste snelheid noemt met de cut-out speed. De aanvang van de kromme begint niet in de oorsprong. De turbine heeft namelijk een cut-in speed die ligt op 3,5 m/s

33 Hoofdstuk 2: Basisbegrippen 2.2 Golfenergie Theoretische achtergrond Wind is de grootste energiebron voor het laten ontstaan van golven. Met het ontstaan van een lage drukgebied boven de oceaan beginnen winden te waaien en deze geven hun energie gedeeltelijk door aan het wateroppervlak. Er hoeft echt maar een klein briesje over een glad wateroppervlak te waaien en er ontstaan reeds miniscule golfjes (ripples). Deze kleine golfjes zorgen voor een vergroot wateroppervlak dat blootgesteld wordt aan de wind en een resulterende opbouw aan wrijving en druk zorgt voor het ontstaan van de eerste echte (kleine) watergolven. De golven verplaatsen zich in dezelfde richting als de wind. Als de windsnelheden toenemen zullen ook de golfhoogtes groter worden. Een andere belangrijke factor voor het opbouwen van golfhoogtes is de zogenaamde fetch, de tijdsduur van en het oppervlak waarover de wind waait. Om grote golven te laten ontstaan moet er dus een krachtige wind gedurende een lange periode in dezelfde richting over een groot oppervlak van de oceaan waaien. Het economische aandeel van golfenergie in de wereld elektriciteitsconsumptie wordt geschat op 2000 TWh/jaar. Dit is ongeveer 10% van de elektriciteitsconsumptie wat een geraamde investering van 820 biljoen euro met zich meebrengt. [20]

34 Hoofdstuk 2: Basisbegrippen Figuur 8 geeft de verdeling van het golfvermogen op wereldschaal weer. Dit wordt uitgedrukt in vermogen langsheen een sectie van 1m. Figuur 8: Werelddistributie van het golfvermogen in kw/m [21] De Pelamis Ocean Power Delivery is in 1998 begonnen met het ontwerpen van een golfenergieconvertor genaamd de Pelamis. Er werden enkele duidelijke vereisten geformuleerd. Er zou een convertor ontworpen worden met een lage kapitaalskost en betere vooruitzichten met betrekking tot de overlevingskansen in extreme omstandigheden. De Pelamis is een half ondergedompelde structuur die uit ten minste twee segmenten bestaat met daartussen een koppelelement, de conversiemodule genaamd. Dit laatste element is zodanig verbonden dat het relatieve bewegingen toelaat van de eerder vernoemde segmenten. Bij voorkeur bestaat de Pelamis uit meerdere segmenten telkens verbonden door koppelelementen. Zodoende wordt er een rechte gearticuleerde structuur gevormd. De Pelamis heeft een totale lengte van 126 m met een diameter van 4,6 m. Een Pelamis bestaande uit 4 cilindrische segmenten weegt zo n 700 ton waarvan het totale gewicht van staal wordt geschat op 380 ton [22]

35 Hoofdstuk 2: Basisbegrippen Figuur 9: De Pelamis [23] A) De behuizing De tot nu toe geïnstalleerde Pelamissen bestaan uit 4 buisvormige staalsecties. Elke sectie is 25 m lang en weegt ongeveer 70 ton. Ze worden gemaakt uit staalplaten die gerold worden tot hun vorm en daarna samengelast zijn. Alle stukken, uitgezonderd het eerste en laatste, hebben verbindingen om de conversiemodules aan vast te maken. Om het toestel op zijn plaats te houden is er ballast nodig waarvoor zand wordt gebruikt. B) De conversiemodules Elke conversiemodule bevat een heave (horizontale as) en sway (verticale as) verbinding. Het modulaire omzettingssysteem is gehuisvest in een tweede volledig afgesloten compartiment achter de plunjer afdeling. Zodoende zullen enkel de plunjers onder water komen te staan als de eerste behuizing breekt. Men kan alle elementen gemakkelijk bereiken door een luik bovenaan de conversiemodule. Elke component in deze module weegt minder dan 3 ton zodanig dat men onderdelen kan verplaatsen met licht hefmateriaal

36 Hoofdstuk 2: Basisbegrippen Figuur 10: Een conversiemodule [23] Aan de golf geïnduceerde beweging van elke verbinding wordt weerstand geboden door sets van hydraulische plunjers. Deze pompen olie in accumulators die vloeistof doorgeven aan een constante snelheid naar een hydraulische motor die op zijn beurt gekoppeld is met een elektrische generator. De accumulatoren worden ontworpen om een continue, gelijkmatige output te genereren naargelang de aankomende golven. Alle conversiemodules in een convertor worden verbonden door een gemeenschappelijke 690 V, 3 fase kabel. De transformer bevindt zich vooraan de Pelamis. Dit apparaat wordt gebruikt om het voltage te doen stijgen naar een bepaald niveau zodanig dat men de elektriciteit kan transporteren naar de kust. C) Verankeringssysteem Een verankeringssysteem is de sleutel tot overleven voor alle energieconvertoren, de Pelamis vormt hierop geen uitzondering. Het verankeringssysteem van de Pelamis moet enkele voorwaarden vervullen: het toestel op zijn plaats houden een reactie verstrekken tegen belastingen het apparaat richten naar de aankomende golven een mogelijkheid voorzien om elektriciteit te transporteren naar de zeebodem gemakkelijk vast- en afhaken voorzien in verschillende weersomstandigheden

37 Hoofdstuk 2: Basisbegrippen Zoals de fundering van windmolens moet het verankerinssysteem specifiek aangepast zijn aan de plaats waar het park komt te liggen. Factoren zoals de maximum stroomsnelheid, waterdiepte, bodemgesteldheid en andere worden hierbij in rekening genomen. Figuur 11: Verankeringsysteem van de Pelamis [22] Het systeem bestaat uit twee gedeelten. Het eerste gedeelte is bedoeld om te pivotteren rond de drijvende structuur. Het tweede deel bevat connectielijnen met afneembare gewichten en ankers aan de uiteinden. Elke connectielijn is ontworpen om weerstand te bieden aan een beweging in een specifieke richting

38 Hoofdstuk 2: Basisbegrippen 2.3 Economie In dit onderdeel van Hoofdstuk 2 worden kort enkele basisbegrippen van economie toegelicht die aan bod komen. Daarna wordt de theorie uitgelegd van option analysis. Dit is de methode die hier zal worden toegepast om een onzekerheids S-curve op te stellen voor zowel golf- als windenergie Intrest De intrest is de prijs van een lening, met andere woorden de prijs die de ontlener betaalt aan de uitlener om tijdelijk over financiële middelen te kunnen beschikken. Ondernemingen kunnen deze fondsen productief aanwenden en investeringsopbrengsten realiseren. Dit verklaart waarom ontleners bereid zijn meer terug te betalen dan het geleende bedrag. Spaarders stellen hun consumptie uit en eisen in ruil een vergoeding. De intrestvoet wordt gewoonlijk uitgedrukt als een percentage van de ontleende hoofdsom per tijdseenheid Inflatie De waarde van geld is gebaseerd op zijn koopkracht, dit wil zeggen de hoeveelheid goederen en diensten die ermee worden gekocht. Bij een toename van de prijzen, daalt de koopkracht en dus de waarde van het geld. Een stijging van het algemeen prijspeil noemt men inflatie

39 Hoofdstuk 2: Basisbegrippen Figuur 12 geeft het verloop van de inflatie in de eurozone weer van 1996 tot De inflatie voor België was in ,5% en in 2006 was deze gedaald tot 2,3% [27]. Figuur 12: De inflatie in Europa [26] Cashflow en payback periode Cashflow is een term in de bedrijfseconomie waarmee het geld dat een organisatie in en uit gaat bedoeld wordt. De Nederlandse vertaling is kasstroom, maar in de literatuur en in de praktijk wordt deze term niet vaak gebruikt. Meestal worden cashflows weergegeven per periode of per project. Als er geld binnenkomt, heet dit een positieve cashflow en als er geld de organisatie verlaat is dit een negatieve cashflow. Jaarlijks wordt de som gemaakt van de inkomsten en de uitgaven, dit wordt de netto cashflow genoemd. Om de cumulatieve cashflow voor een bepaald periode te kennen wordt bij de begininvestering de jaarlijkse netto cashflow geteld. Figuur 13 is een voorbeeld van hoe een cumulatieve cashflow er mogelijks kan uitzien

40 Hoofdstuk 2: Basisbegrippen Cumulatieve cashflow Euro Jaar Figuur 13: Voorbeeld van een cumulatieve cashflow over een levensduur van 20 jaar Aan de hand van de cashflow kan de terugverdientijd of payback periode worden bepaald. De payback periode vertegenwoordigt de hoeveelheid tijd voor een investeringsproject om zijn aanvankelijke kosten terug te krijgen. Als F t de netto cashflow voorstelt in het jaar t dan bepaalt de kleinste waarde van n die voldoet aan vergelijking 2.5 de payback periode: n t= 0 F 0 (2.5) t Als men de payback periode vergelijkt voor verschillende investeringsvoorstellen is het aangewezen deze te nemen met de kortste payback periode. Een korte payback periode geeft aan dat de investering reeds bij de start van het project voldoende opbrengsten genereert om de initiële uitgave te compenseren. In het voorbeeld van Figuur 13 is de payback periode 9 jaar. Op dat moment is de cumulatieve cashflow positief

41 Hoofdstuk 2: Basisbegrippen Netto Present Value Als een individu vandaag 100 betaald bij een intrestvoet van 8% dan zal dit bedrag na één jaar uitgegroeid zijn tot 108 euro. Dit wil zeggen dat 108 euro volgend jaar voor hem of haar nu 100 euro waard is. De Present Value,PV, van een bedrag dat nu wordt belegd aan een intrestvoet i, om na n jaar een gegeven bedrag, S, te verkrijgen kan als volgt worden berekend: S PV = (2.6) n ( 1+ i) Met behulp van een voorbeeld wordt bovenstaande formule verduidelijkt. Stel dat er vandaag een bepaald bedrag, x, wordt belegt voor 5 jaar aan een intrestvoet van 8%. De belegger wenst over 5 jaar 1000 euro te ontvangen daarvoor moet hij vandaag S 1000 x = 680,6 5 (1 + ) (1 + 0,08) = euro opzij zetten. n i De berekening van de PV van een in de toekomst te verwerven bedrag staat bekend als het actualiseren of verdisconteren van dat toekomstige bedrag. De gebruikte intrestvoet wordt de discontovoet genoemd. Om de bespreking van een investeringsbeslissing meer concreet te maken, wordt gekeken naar de prijs voor de aanleg van een project. Een onderneming zal beslissen een dergelijk project uit te voeren indien de verwachte toekomstige opbrengsten groter zijn dan de prijs van het project. Vermits de kost onmiddellijk opgelopen wordt, maar de opbrengsten zich in de toekomst situeren, kan men de kost en de opbrengsten niet zonder meer vergelijken. Eerst moeten de toekomstige opbrengsten worden geactualiseerd. Dit wil zeggen dat de opbrengsten worden uitgedrukt in actuele waarde. Na de installatie van het project zijn er echter niet alleen opbrengsten. Er zijn ook nog een aantal uitgaven zoals de verzekering, onderhoudskosten, werkingskosten De som van de uitgaven en inkomsten is zoals hierboven uitgelegd de cashflow, CF (t > 0). De Netto Present Value, NPV, voor een project kan als volgt worden berekend. NPV = CF 0 + n CFt n t= 1 (1 + i) (2.7)

42 Hoofdstuk 2: Basisbegrippen Als de investering in termen van actuele waarde meer opbrengt dan ze kost is het voor de onderneming gunstig ze uit te voeren. Er zijn een aantal factoren die de waarde van de NPV beïnvloeden. Ten eerste heeft de intrestvoet een negatieve impact op de netto actuele waarde van potentiële investeringen. Naarmate de intrestvoet stijgt, wordt er dus minder investeringsprojecten uitgevoerd. Er bestaat bijgevolg een negatief verband tussen de intrestvoet en de gewenste investeringen. Ten tweede oefent de prijs van de investering een negatieve invloed uit op de NPV. Hoe hoger de prijs van de investering, des de lager de NP en des te minder potentiële investeringen gerealiseerd worden. Tenslotte heeft de cashflow een positieve impact op de NPV en dus op het investeringsvolume. De cashflow (t > 0) wordt op zijn beurt bepaald door de verwachtingen omtrent het volume van de verkopen, de outputprijzen en de productieprijzen Option Analysis Option Analysis is een techniek die gebaseerd is op structuren en grafieken. Deze methode heeft tot doel een goede beslissing te nemen. Het grootste voordeel is dat het proces inzicht geeft in de besluitvorming en een argument vormt dat leidt tot een beslissing op een duidelijke en begrijpbare manier. [29] Het criterium dat wordt onderzocht is de NPV van een golf- of windpark dat voor de Belgische kust wordt geïnstalleerd. Zoals reeds aangehaald in zijn er drie factoren die de NPV bepalen. Dit is de investeringskost, de cashflow en de intrest. Deze factoren worden op hun beurt bepaald door een aantal parameters. Een invloedsschema zal al deze informatie samenvatten. Door te starten bij het criterium, de NPV, en weer te geven waaruit deze is opgebouwd en daarna verder te werken voor deze gegeven factoren wordt een duidelijk schema geconstrueerd. De basis wordt gevormd door aan alle factoren een waarde toe te kennen die de grootste kans op voorkomen heeft. Deze kans wordt geschat op 80%. Daarna wordt voor elk van deze factoren gekeken of er een onzekerheid bestaat. Als een bepaalde factor 3 mogelijkheden heeft dan wordt aan de uiterste waarden een kans van 10% op voorkomen gegeven. Als deze slechts 2 mogelijkheden heeft dan is de kans op voorkomen voor de uiterste waarde 20%. Voor elke waarde die verandert wordt de NPV opnieuw berekend

43 Hoofdstuk 2: Basisbegrippen Om een inzicht te krijgen in de parameters die de grootste invloed hebben op de NPV worden alle resultaten in één grafiek naast elkaar geplaatst. Voor elke factor wordt het verschil ten opzichte van de basis uitgezet. Als men 14 factoren heeft met elk hun variaties dan kunnen er heel veel combinaties worden gevormd. In de meeste gevallen zullen er slechts enkele factoren zijn die de grootste invloed uitoefenen op de NPV. Er worden drie tot vier factoren bepaald die de grootste invloed hebben. Voor deze worden alle mogelijke variaties met elkaar gecombineerd. Door de kans van voorkomen van elke optie met elkaar te vermenigvuldigen wordt een kans gegeven op het voorkomen van die bepaalde. Dit leidt tot de onzekerheids S-curve die in de abscis de kans op voorkomen weergeeft en in de ordinaat de NPV geeft

Datum: 11 oktober 2006 Tijd: 09.00 12.00 uur

Datum: 11 oktober 2006 Tijd: 09.00 12.00 uur Tentamen Blijvende Energiebronnen (4P510) Datum: 11 oktober 2006 Tijd: 09.00 12.00 uur N.B. Aangezien de vraagstukken van dit tentamen door verschillende docenten worden beoordeeld, dient u elk vraagstuk

Nadere informatie

Alles in de wind. Over windenergie. Hoe werkt een windturbine? Tandwielkast vroeger en nu. Direct Drive

Alles in de wind. Over windenergie. Hoe werkt een windturbine? Tandwielkast vroeger en nu. Direct Drive Hoe werkt een windturbine? Het basisprincipe is eenvoudig. De rotorbladen (wieken) zitten gemonteerd op een as. Als het waait draaien de rotorbladen en gaat de as draaien. De as laat vervolgens een generator

Nadere informatie

Het Energieatol Energieopslag in de Noordzee

Het Energieatol Energieopslag in de Noordzee Het Energieatol Energieopslag in de Noordzee Dr. Walter Mondt, ECOREM 26 november 2013 1 Inhoud Voorstelling Ecorem NV Context van de studie Werkingsprincipe van het energieatol Opbouw van het energieatol

Nadere informatie

INFORMATIEKRANT WIJ BOUWEN AAN UW TOEKOMST! www.limburgwindt.be. Limburg win(d)t is opgericht door Aspiravi en LRM. WAT DOET LIMBURG WIN(D)T?

INFORMATIEKRANT WIJ BOUWEN AAN UW TOEKOMST! www.limburgwindt.be. Limburg win(d)t is opgericht door Aspiravi en LRM. WAT DOET LIMBURG WIN(D)T? www.limburgwindt.be v.u.: Rik Van de Walle - nv - Trichterheideweg 8-3500 Hasselt WAT DOET LIMBURG WIN(D)T? onderzoeken waar er in Limburg wind- molenparken kunnen komen bouwen en exploiteren van windenergie-

Nadere informatie

Financiële baten van windenergie

Financiële baten van windenergie Financiële baten van windenergie Grootschalige toepassing van 500 MW in 2010 en 2020 Opdrachtgever Ministerie van VROM i.s.m. Islant Auteurs Drs. Ruud van Rijn Drs. Foreno van der Hulst Drs. Ing. Jeroen

Nadere informatie

WINDTURBINES (HE 11)

WINDTURBINES (HE 11) WINDTURBINES (HE 11) De wind benutten om elektriciteit op te wekken en het broeikaseffect te bestrijden. 1 INLEIDING Gebruik maken van de wind voor energiedoeleinden is geen nieuw gegeven. De mens verplaatste

Nadere informatie

Oefentekst voor het Staatsexamen

Oefentekst voor het Staatsexamen Oefentekst voor het Staatsexamen Staatsexamen NT2, programma I, onderdeel lezen bij Hoofdstuk 10 van Taaltalent NT2-leergang voor midden- en hoogopgeleide anderstaligen Katja Verbruggen Henny Taks Eefke

Nadere informatie

Spiekbriefje Frisse Wind

Spiekbriefje Frisse Wind Spiekbriefje Frisse Wind Feiten over windenergie voor feestjes, verjaardagen of andere bijeenkomsten. Er worden dan veel halve waarheden over windenergie verkondigd, en dat is jammer, want windenergie

Nadere informatie

Introductie windenergiesector

Introductie windenergiesector Introductie windenergiesector Blok 2 Sander Lagerveld Dag 10 Windenergie 1 Duurzaam werken op Zee Toepassing van windenergie in Nederland Duurzaam werken op zee 2 Windmolens verschijnen vanaf 12e eeuw

Nadere informatie

Hoe kunnen treinen op wind rijden? Les in de Groene Top Trein

Hoe kunnen treinen op wind rijden? Les in de Groene Top Trein ctie produ Hoe kunnen treinen op wind rijden? Les in de Groene Top Trein lesboekje02.indd 1 20-11-2015 13:20 Welkom in de Groene Top Trein! Het gaat deze trein voor de wind, want deze trein rijdt op wind.

Nadere informatie

My statement paper. Windturbines beïnvloeden het klimaat. Glen Pelgrims Ellen Van Dievel

My statement paper. Windturbines beïnvloeden het klimaat. Glen Pelgrims Ellen Van Dievel My statement paper Windturbines beïnvloeden het klimaat Glen Pelgrims Ellen Van Dievel 14 april 2015 1. Inleiding Tegenwoordig is hernieuwbare, groene energie een onderwerp waar veel over gesproken en

Nadere informatie

Kleine windturbines. Presentatie Kontich. Donderdag 13 november 2014. Van 13u30 tot 17 uur. Filip Arnou Green Energy Consult

Kleine windturbines. Presentatie Kontich. Donderdag 13 november 2014. Van 13u30 tot 17 uur. Filip Arnou Green Energy Consult Kleine windturbines Presentatie Kontich. Donderdag 13 november 2014. Van 13u30 tot 17 uur Filip Arnou Green Energy Consult Windenergie De wind is een onuitputtelijke en natuurlijke bron om elektriciteit

Nadere informatie

Windenergie goedkoper dan kernenergie!

Windenergie goedkoper dan kernenergie! Go Wind - Stop nuclear Briefing 1 26 june 2002 Windenergie goedkoper dan kernenergie! Electrabel geeft verkeerde informatie over kostprijs van kernenergie en windenergie. Electrabel beweert dat windenergie

Nadere informatie

ASPIRAVI. Windpark Assenede

ASPIRAVI. Windpark Assenede ASPIRAVI Windpark Assenede SAMEN GEDREVEN DOOR DE WIND WINDPARK ASSENEDE Windpark Assenede: Projectlocatie Projectkenmerken Timing / planning van de werken Investeer mee via Aspiravi Samen cvba Aankoop

Nadere informatie

Opbrengst- en turbulentieberekeningen Windpark IJmond Lijnopstelling windturbines Reyndersweg Velsen-Noord

Opbrengst- en turbulentieberekeningen Windpark IJmond Lijnopstelling windturbines Reyndersweg Velsen-Noord 74100160-NMEA/PGR 11-0259 Opbrengst- en turbulentieberekeningen Windpark IJmond Lijnopstelling windturbines Reyndersweg Velsen-Noord Arnhem, 3 februari 2011 Auteurs Merih Cibis, Hans Cleijne In opdracht

Nadere informatie

Windenergie. 1. Wat is windenergie? 3. Wat zijn voordelen, nadelen en risico s van windenergie?

Windenergie. 1. Wat is windenergie? 3. Wat zijn voordelen, nadelen en risico s van windenergie? Windenergie ECN-facts 1. Wat is windenergie? Windenergie is de verzamelnaam voor technieken waarbij de bewegingsenergie die in wind zit, wordt omgezet in andere bewegingsenergie of in elektrische energie.

Nadere informatie

Cliptoets Windenergie. Docentenhandleiding

Cliptoets Windenergie. Docentenhandleiding Cliptoets Windenergie Docentenhandleiding We hebben iedere dag energie nodig. Die wekken we vooral op met olie, gas en steenkool. Maar die grondstoffen raken op. Bovendien vervuilen ze het milieu. Het

Nadere informatie

Inventaris hernieuwbare energie in Vlaanderen 2013

Inventaris hernieuwbare energie in Vlaanderen 2013 1 Beknopte samenvatting van de Inventaris duurzame energie in Vlaanderen 2013, Deel I: hernieuwbare energie, Vito, februari 2015 1 1 Het aandeel hernieuwbare energie in 2013 bedraagt 5,8 % Figuur 1 zon-elektriciteit

Nadere informatie

Testen en metingen op windenergie.

Testen en metingen op windenergie. Testen en metingen op windenergie. Inleiding Als we rond groene energie begonnen te denken, dan kwam windenergie als een van de meest vanzelfsprekende vormen van groene energie naar boven. De wind heeft

Nadere informatie

Persbericht TEWATERLATING. FlanSea WAVE PIONEER Golfenergieconvertor

Persbericht TEWATERLATING. FlanSea WAVE PIONEER Golfenergieconvertor TEWATERLATING FlanSea WAVE PIONEER Golfenergieconvertor DINSDAG 23 APRIL 2013 VLIZ - Vlaams Intstituut voor de Zee WANDELAARKAAI 7, B-8400 OOSTENDE BELGIË Persbericht FlanSea WAVE PIONEER DE KRACHT VAN

Nadere informatie

Wedstrijd alternatieve vormen van energie voor leden en niet-leden van de K VIV

Wedstrijd alternatieve vormen van energie voor leden en niet-leden van de K VIV Wedstrijd alternatieve vormen van energie voor leden en niet-leden van de K VIV Voorstel Wind 07 : Windturbines met meer dan dubbele opbrengst door Eddy Thysman Tweede document met bijkomende informatie

Nadere informatie

Changing winds. Windmills.

Changing winds. Windmills. Changing winds Windmills. Changing winds 10Kw Changing winds is de merknaam van windmolens gebouwd door: metaalconstructie Van Vlaenderen. Onze windmolens zijn er van superieure kwaliteit. We maken enkel

Nadere informatie

BLIX Consultancy BV. Hoe kies je de juiste windturbine voor je project

BLIX Consultancy BV. Hoe kies je de juiste windturbine voor je project BLIX Consultancy BV Hoe kies je de juiste windturbine voor je project In deze presentatie Introductie BLIX Hoe kies je de juiste windturbine voor je project Techniek Turbinevermogen en powercurve Aandachtspunten

Nadere informatie

et broeikaseffect een nuttig maar door de mens ontregeld natuurlijk proces

et broeikaseffect een nuttig maar door de mens ontregeld natuurlijk proces H 2 et broeikaseffect een nuttig maar door de mens ontregeld natuurlijk proces Bij het ontstaan van de aarde, 4,6 miljard jaren geleden, was er geen atmosfeer. Enkele miljoenen jaren waren nodig voor de

Nadere informatie

Alternatieve energiebronnen

Alternatieve energiebronnen Alternatieve energiebronnen energie01 (1 min, 5 sec) energiebronnen01 (2 min, 12 sec) Windenergie Windmolens werden vroeger gebruikt om water te pompen of koren te malen. In het jaar 650 gebruikte de mensen

Nadere informatie

van 11 december 2007

van 11 december 2007 Vlaamse Reguleringsinstantie voor de Elektriciteits- en Gasmarkt Graaf de Ferrarisgebouw Koning Albert II-laan 20 bus 19 B - 1000 BRUSSEL e-mail : info@vreg.be tel. : +32 2 553 13 53 fax : +32 2 553 13

Nadere informatie

Kernenergie in de Belgische energiemix

Kernenergie in de Belgische energiemix Kernenergie in de Belgische energiemix 1. Bevoorradingszekerheid De energie-afhankelijkheid van België is hoger dan het Europees gemiddelde. Zo bedroeg het percentage energie-afhankelijkheid van België

Nadere informatie

Geluid. De norm: 47 db L den

Geluid. De norm: 47 db L den Geluid De norm: 47 db L den Elk windenergieproject moet voldoen aan de wettelijke norm: 47 db L den bij alle geluidsgevoelige objecten in de buurt. Dit is de maximaal toegestane gemiddelde jaarlijkse geluidsdruk

Nadere informatie

Visie op Windenergie en solar Update 2014

Visie op Windenergie en solar Update 2014 Visie op Windenergie en solar Update 2014 De vooruitzichten voor hernieuwbare energie zijn gunstig Succes hangt sterk af van de beschikbaarheid van subsidies Naast kansen in Nederland kan de sector profiteren

Nadere informatie

Kernenergie: Kan België zonder?

Kernenergie: Kan België zonder? Kernenergie: Kan België zonder? Marktonderzoeks-, studie- & consultancy-bureau mbt hernieuwbare energie - Marktstudies over energiemarkten - Opleidingen over (hernieuwbare) energie - Haalbaarheidsstudies,

Nadere informatie

Beslissing van de Vlaamse Reguleringsinstantie voor de Elektriciteits- en Gasmarkt. van 15 april 2008

Beslissing van de Vlaamse Reguleringsinstantie voor de Elektriciteits- en Gasmarkt. van 15 april 2008 Vlaamse Reguleringsinstantie voor de Elektriciteits- en Gasmarkt Graaf de Ferrarisgebouw Koning Albert II-laan 20 bus 19 B - 1000 BRUSSEL e-mail : info@vreg.be tel. : +32 2 553 13 53 fax : +32 2 553 13

Nadere informatie

ASPIRAVI. Windpark Haaltert

ASPIRAVI. Windpark Haaltert ASPIRAVI Windpark Haaltert SAMEN GEDREVEN DOOR DE WIND WINDPARK HAALTERT Windpark Haaltert: Projectlocatie Projectkenmerken Timing van de werken Investeer mee via Aspiravi Samen cvba Aankoop van groene

Nadere informatie

windenergie worden steeds belangrijker Beyza

windenergie worden steeds belangrijker Beyza windenergie worden steeds belangrijker Beyza 1 INHOUDSOPGAVE 2 VOORWOORD 3 3 INLEIDING 4 4 WINDENERGIE 5 5 VOOR- EN NADELEN VAN WINDENERGIE 5 6 GESCHIEDENIS 5 7 BEPERKINGEN BIJ HET PLAATSEN VAN WINDMOLENS

Nadere informatie

Een beginners handleiding voor duurzame energie

Een beginners handleiding voor duurzame energie Een beginners handleiding voor duurzame energie Waarom leren over duurzame energie? Het antwoord is omdat: een schone energiebron is het niet begrensd wordt door geografische grenzen en geo-politiek INHOUD

Nadere informatie

Opleiding Duurzaam Gebouw ENERGIE

Opleiding Duurzaam Gebouw ENERGIE Opleiding Duurzaam Gebouw ENERGIE Leefmilieu Brussel Hernieuwbare elektriciteitsproductie voor woningen met maximum 10 eenheden Gregory Neubourg APERe Doelstellingen van de presentatie Kennis van de belangrijke

Nadere informatie

Examen HAVO. Wiskunde B (oude stijl)

Examen HAVO. Wiskunde B (oude stijl) Wiskunde B (oude stijl) xamen HAVO Hoger Algemeen Voortgezet Onderwijs Tijdvak 2 Woensdag 20 juni 1.0.0 uur 20 01 Voor dit examen zijn maximaal 79 punten te behalen; het examen bestaat uit 17 vragen. Voor

Nadere informatie

Kosten van windenergie wat zijn gevolgen voor de electriciteitsvoorziening?

Kosten van windenergie wat zijn gevolgen voor de electriciteitsvoorziening? 1 Kosten van windenergie wat zijn gevolgen voor de electriciteitsvoorziening? Prof. dr. Machiel Mulder Faculteit Economie en Bedrijfskunde, RUG Economisch Bureau, Autoriteit Consument en Markt 2 e NLVOW

Nadere informatie

VERANDEREN VAN KLIMAAT?

VERANDEREN VAN KLIMAAT? VERANDEREN VAN KLIMAAT? Tropisch klimaat, gematigd klimaat, klimaatopwarming, klimaatfactoren...misschien heb je al gehoord van deze uitdrukkingen. Maar weet je wat ze echt betekenen? Nova, wat bedoelen

Nadere informatie

MIX. Van verantwoorde. herkomst

MIX. Van verantwoorde. herkomst Van verantwoorde MIX herkomst Het papier gebruikt in deze brochure is FSC gecertificeerd (Forest Stewardship Council). Dit certificaat staat voor een aantal mondiaal erkende principes en criteria op het

Nadere informatie

Tentamen: Energie, duurzaamheid en de rol van kernenergie

Tentamen: Energie, duurzaamheid en de rol van kernenergie Tentamen: Energie, duurzaamheid en de rol van kernenergie Docenten: J. F. J. van den Brand en J. de Vries Telefoon: 0620 539 484 Datum: 27 mei 2014 Zaal: WN-M143 Tijd: 08:45-11.30 uur Maak elke opgave

Nadere informatie

Flipping the classroom

Flipping the classroom In dit projectje krijg je geen les, maar GEEF je zelf les. De leerkracht zal jullie natuurlijk ondersteunen. Dit zelf les noemen we: Flipping the classroom 2 Hoe gaan we te werk? 1. Je krijgt of kiest

Nadere informatie

Opleiding Duurzaam Gebouw ENERGIE

Opleiding Duurzaam Gebouw ENERGIE 1 Opleiding Duurzaam Gebouw ENERGIE Leefmilieu Brussel Hernieuwbare elektriciteitsproductie voor woningen met maximum 10 eenheden Gregory Neubourg APERe Doelstellingen van de presentatie Kennis van de

Nadere informatie

Betreft: Verzoek tot beleid inzake kleine windmolens voor particulieren en bedrijven.

Betreft: Verzoek tot beleid inzake kleine windmolens voor particulieren en bedrijven. Aan B & W en de leden van de gemeenteraad, % % Raadhuisplein 1, Heemstede. Heemstede, 22 juni 2011. Geachte mevrouw/mijnheer. Betreft: Verzoek tot beleid inzake kleine windmolens voor particulieren en

Nadere informatie

NOTA (Z)140109-CDC-1299

NOTA (Z)140109-CDC-1299 Commissie voor de Regulering van de Elektriciteit en het Gas Nijverheidsstraat 26-38 1040 Brussel Tel.: 02/289.76.11 Fax: 02/289.76.09 COMMISSIE VOOR DE REGULERING VAN DE ELEKTRICITEIT EN HET GAS NOTA

Nadere informatie

Aspiravi nv. Woensdag 3 november 2010 IEEE Student Branch Gent Ir. Rik Van de Walle / Algemeen directeur

Aspiravi nv. Woensdag 3 november 2010 IEEE Student Branch Gent Ir. Rik Van de Walle / Algemeen directeur Aspiravi nv Woensdag 3 november 2010 IEEE Student Branch Gent Ir. Rik Van de Walle / Algemeen directeur Agenda Aspiravi nv: onshore windenergie Evolutie windenergie in Europa en Vlaanderen Biogas-installaties

Nadere informatie

Examen HAVO. Wiskunde B1,2 (nieuwe stijl)

Examen HAVO. Wiskunde B1,2 (nieuwe stijl) Wiskunde,2 (nieuwe stijl) xamen HVO Hoger lgemeen Voortgezet Onderwijs Tijdvak 2 Woensdag 20 juni.0 6.0 uur 20 0 Voor dit examen zijn maximaal 86 punten te behalen; het examen bestaat uit 8 vragen. Voor

Nadere informatie

Impact van efficiënte openbare verlichting op de CO 2 uitstoot

Impact van efficiënte openbare verlichting op de CO 2 uitstoot Impact van efficiënte openbare verlichting op de CO 2 uitstoot CE4 N35N 13.5.29 Samenvatting Drie scenario s om de hoeveelheid CO 2 te berekenen, die niet uitgestoten wordt als er energie bespaard wordt

Nadere informatie

Markstudie naar kleine windturbines in Vlaanderen

Markstudie naar kleine windturbines in Vlaanderen Markstudie naar kleine windturbines in Vlaanderen September 12, 2012 Deze marktstudie werd uitgevoerd in samenwerking met Gfk Significant uit Leuven. 1 Gemeenten van de 308 Vlaamse gemeenten werden geïnterviewed.

Nadere informatie

Studenten van de elektronica afdeling van het VTI testen de vorig jaar gebouwde Savonius windturbine uit.

Studenten van de elektronica afdeling van het VTI testen de vorig jaar gebouwde Savonius windturbine uit. Studenten van de elektronica afdeling van het VTI testen de vorig jaar gebouwde Savonius windturbine uit. VTI Aalst: een school van techniek en toegepaste wetenschappen. De Beer Gino, http://users.telenet.be/laboee/

Nadere informatie

JERTS-studie rond kleine en middelgrote windturbines

JERTS-studie rond kleine en middelgrote windturbines Openbreken van de markt voor kleine en middelgrote windturbines JERTS-studie rond kleine en middelgrote windturbines JERTS-studie rond KMWT Ruimtelijke verdeling van de gemiddelde windsnelheid Schatting

Nadere informatie

van 23 februari 2010

van 23 februari 2010 Vlaamse Reguleringsinstantie voor de Elektriciteits- en Gasmarkt Graaf de Ferrarisgebouw Koning Albert II-laan 20 bus 19 B - 1000 BRUSSEL e-mail : info@vreg.be tel. : +32 2 553 13 53 fax : +32 2 553 13

Nadere informatie

Beslissing van de Vlaamse Reguleringsinstantie voor de Elektriciteits- en Gasmarkt. van 20 juli 2004. gewijzigd op 24 januari 2007

Beslissing van de Vlaamse Reguleringsinstantie voor de Elektriciteits- en Gasmarkt. van 20 juli 2004. gewijzigd op 24 januari 2007 Vlaamse Reguleringsinstantie voor de lektriciteits- en Gasmarkt North Plaza B Koning Albert II- laan 7 B - 1210 BRUSSL e-mail : info@vreg.be tel. : +32 2 553 13 53 fax : +32 2 553 13 50 web : www.vreg.be

Nadere informatie

[Samenvatting Energie]

[Samenvatting Energie] [2014] [Samenvatting Energie] [NATUURKUNDE 3 VWO HOOFDSTUK 4 WESLEY VOS 0 Paragraaf 1 Energie omzetten Energiesoorten Elektrisch energie --> stroom Warmte --> vb. de centrale verwarming Bewegingsenergie

Nadere informatie

Wedstrijd alternatieve vormen van energie voor leden en niet-leden van de K VIV

Wedstrijd alternatieve vormen van energie voor leden en niet-leden van de K VIV Wedstrijd alternatieve vormen van energie voor leden en niet-leden van de K VIV Voorstel Wind 03 : Windturbines met flexibeler opbrengst door Eddy Thysman Tweede document met bijkomende informatie (Een

Nadere informatie

Alg. informatiebrochure 11-10-2014 1

Alg. informatiebrochure 11-10-2014 1 Alg. informatiebrochure 11-10-2014 1 WindInvenT windmolens en modulaire windenenergiesystemen 2 Verschil in energieopwekking door windenergie en zonne-energie 11-10-2014 3 Verschil in energieopwekking

Nadere informatie

BELGISCHE ERVARINGEN MET WINDMOLENPARKEN OP ZEE

BELGISCHE ERVARINGEN MET WINDMOLENPARKEN OP ZEE BELGISCHE ERVARINGEN MET WINDMOLENPARKEN OP ZEE ir Sylvie RAYMACKERS GeoSea 05/10/2013 INHOUD Inleiding Geologie van het Belgisch continentaal plat Funderingstypes en aspecten installatie Gravitaire funderingen

Nadere informatie

Rapportage van broeikasgasemissies veroorzaakt door gekochte elektriciteit

Rapportage van broeikasgasemissies veroorzaakt door gekochte elektriciteit Rapportage van broeikasgasemissies veroorzaakt door gekochte elektriciteit Een samenvatting van de "Greenhouse Gas Protocol Scope 2 Guidance" Samengevat en vertaald door het EKOenergie-secretariaat, januari

Nadere informatie

DE RENDABILITEIT VAN HERNIEUWBARE ENERGIE (HE 03)

DE RENDABILITEIT VAN HERNIEUWBARE ENERGIE (HE 03) DE RENDABILITEIT VAN HERNIEUWBARE ENERGIE (HE 03) 1 HOE BEOORDEEL JE DE RENDABILIEIT VAN EEN INVESTERING? Is het rendabel om in uw woning te investeren in een systeem dat werkt op hernieuwbare energie?

Nadere informatie

Insights Energiebranche

Insights Energiebranche Insights Energiebranche Naar aanleiding van de nucleaire ramp in Fukushima heeft de Duitse politiek besloten vaart te zetten achter het afbouwen van kernenergie. Een transitie naar duurzame energie is

Nadere informatie

Windenergie in Brussel

Windenergie in Brussel Windenergie in Brussel Utopie of realtiteit? Els Ampe Vlaamse Club 20 september 2010 1 Klassiekers 2 Klassiekers 3 Windenergie in de stad? 4 Imagine 5 Imagine Zero energy house San Francisco 07 6 Imagine

Nadere informatie

16% Energie van eigen bodem. 17 januari 2013

16% Energie van eigen bodem. 17 januari 2013 16% Energie van eigen bodem 17 januari 2013 Inhoud Klimaatverandering Energie in Nederland Duurzame doelen Wind in ontwikkeling Northsea Nearshore Wind Klimaatverandering Conclusie van het IPCC (AR4, 2007)

Nadere informatie

Energie Rijk. Lesmap Leerlingen

Energie Rijk. Lesmap Leerlingen Energie Rijk Lesmap Leerlingen - augustus 2009 Inhoudstafel Inleiding! 3 Welkom bij Energie Rijk 3 Inhoudelijke Ondersteuning! 4 Informatiefiches 4 Windturbines-windenergie 5 Steenkoolcentrale 6 STEG centrale

Nadere informatie

Kernenergie. kernenergie01 (1 min, 22 sec)

Kernenergie. kernenergie01 (1 min, 22 sec) Kernenergie En dan is er nog de kernenergie! Kernenergie is energie opgewekt door kernreacties, de reacties waarbij atoomkernen zijn betrokken. In een kerncentrale splitst men uraniumkernen in kleinere

Nadere informatie

Een overzicht van de hernieuwbare-energiesector in Roemenië

Een overzicht van de hernieuwbare-energiesector in Roemenië Een overzicht van de hernieuwbare-energiesector in Roemenië Roemenië ligt geografisch gezien in het midden van Europa (het zuidoostelijk deel van Midden-Europa). Het land telt 21,5 miljoen inwoners en

Nadere informatie

LESMODULE OVER WINDENERGIE

LESMODULE OVER WINDENERGIE YOUNG ENERGY PROJECT - STUDENTEN LESMODULE OVER WINDENERGIE Inhoudsopgave Instructiebladen Les 1 Module windenergie, Instructieblad 1.1 4 Les 1 Ontdek, Instructieblad 1.2 5 Les 2 Onderzoek, Instructieblad

Nadere informatie

Samenvatting voor beleidsmakers

Samenvatting voor beleidsmakers Road book towards a nuclear-free Belgium. How to phase out nuclear electricity production in Belgium? rapport door Alex Polfliet, Zero Emissions Solutions, in opdracht van Greenpeace Belgium Samenvatting

Nadere informatie

Innoveren met financiering van zonnepanelen

Innoveren met financiering van zonnepanelen Innoveren met financiering van zonnepanelen Dexia Corporate Jean-Michel Baetslé, Gedelegeerd Bestuurder Inhoud Inleiding Fotovoltaïsche zonne-energie Voor- en nadelen van een fotovoltaïsch systeem Steun

Nadere informatie

100% groene energie. uit eigen land

100% groene energie. uit eigen land 100% groene energie uit eigen land Sepa green wil Nederland op een verantwoorde en transparante wijze van energie voorzien. Dit doen wij door gebruik te maken van duurzame energieopwekking van Nederlandse

Nadere informatie

Inleiding tot de economie Test december 2008 H17 tem H25 VERBETERING 1

Inleiding tot de economie Test december 2008 H17 tem H25 VERBETERING 1 Inleiding tot de economie Test december 2008 H17 tem H25 VERBETERING 1 Vraag 1 Bin. Munt/Buit. munt Hoeveelheid buitenlandse munt Beschouw bovenstaande grafiek met op de Y-as de hoeveelheid binnenlandse

Nadere informatie

WINDENERGIE : GENERATOREN

WINDENERGIE : GENERATOREN INHOUD: Inleiding Overzicht types generatoren Turbine met asynchrone generator Turbine met asynchrone generator met grote slip Turbine met dubbel gevoede inductiemachine Turbine met synchrone generator

Nadere informatie

Docentenvel opdracht 19 (campagne voor een duurzame wereld en een samenwerkend Europa)

Docentenvel opdracht 19 (campagne voor een duurzame wereld en een samenwerkend Europa) Docentenvel opdracht 19 (campagne voor een duurzame wereld en een samenwerkend Europa) Lees ter voorbereiding onderstaande teksten. Het milieu De Europese Unie werkt aan de bescherming en verbetering van

Nadere informatie

28 november 2015. Onderzoek: Klimaattop Parijs

28 november 2015. Onderzoek: Klimaattop Parijs 28 november 2015 Onderzoek: Over het EenVandaag Opiniepanel Het EenVandaag Opiniepanel bestaat uit ruim 45.000 mensen. Zij beantwoorden vragenlijsten op basis van een online onderzoek. De uitslag van de

Nadere informatie

DE RYCK Klima. 1 kw primaire energie 2,25 kw warmte. ŋ verlies op motor 10% netto vermogen op WP 34% geeft warmte afvoer verwarmingscircuit

DE RYCK Klima. 1 kw primaire energie 2,25 kw warmte. ŋ verlies op motor 10% netto vermogen op WP 34% geeft warmte afvoer verwarmingscircuit DE RYCK Klima LUWAGAM : pomp lucht-water aangedreven met gasmotor PAUL DE RYCK Werking op laag niveau (buitenlucht min. 0 C) omzetten naar warmte op hoog niveau (buiswater max. 50 C) Serreverwarming buis

Nadere informatie

ENERGIE- OBSERVATORIUM. Kerncijfers 2013 20% 80% 60% 40%

ENERGIE- OBSERVATORIUM. Kerncijfers 2013 20% 80% 60% 40% ENERGIE- OBSERVATORIUM Kerncijfers 2013 20% 80% 60% 40% Deze brochure wordt gepubliceerd met als doel door een efficiënt en doelgericht gebruik van de statistische gegevens, van marktgegevens, van de databank

Nadere informatie

Goedkoopste alternatief op dit moment De grond onder de molens is gewoon te gebruiken Eigen coöperatie mogelijk (zelfvoorziening)

Goedkoopste alternatief op dit moment De grond onder de molens is gewoon te gebruiken Eigen coöperatie mogelijk (zelfvoorziening) WIND OP LAND 11% (10% BESCHIKBAAR LANDOPPERVLAK) VOORDELEN Goedkoopste alternatief op dit moment De grond onder de molens is gewoon te gebruiken Eigen coöperatie mogelijk (zelfvoorziening) NADELEN Bij

Nadere informatie

Intersteno Ghent 2013- Correspondence and summary reporting

Intersteno Ghent 2013- Correspondence and summary reporting Intersteno Ghent 2013- Correspondence and summary reporting DUTCH Wedstrijd Correspondentie en notuleren De wedstrijdtekst bevindt zich in de derde kolom van de lettergrepentabel in art. 19.1 van het Intersteno

Nadere informatie

Examen HAVO. wiskunde B (pilot) tijdvak 2 woensdag 20 juni 13.30-16.30 uur. Bij dit examen hoort een uitwerkbijlage.

Examen HAVO. wiskunde B (pilot) tijdvak 2 woensdag 20 juni 13.30-16.30 uur. Bij dit examen hoort een uitwerkbijlage. Eamen HAV 0 tijdvak woensdag 0 juni 3.30-6.30 uur wiskunde B (pilot) Bij dit eamen hoort een uitwerkbijlage.. Dit eamen bestaat uit 0 vragen. Voor dit eamen zijn maimaal 8 punten te behalen. Voor elk vraagnummer

Nadere informatie

2.1 Global Wind Support Offshore NL1. Wind Support Offshore NL 1. BARD -Group ZEE ENERGIE. "The Offshore Wind Specialist" IN COOPERATION WITH THE

2.1 Global Wind Support Offshore NL1. Wind Support Offshore NL 1. BARD -Group ZEE ENERGIE. The Offshore Wind Specialist IN COOPERATION WITH THE .. ft Global ZEE ENERGIE Wind Support Offshore NL 1 Documentation for SOE Tender Submission 2.1 ~. IN COOPERATION WITH THE BARD -Group "The Offshore Wind Specialist" ZEE ENERGIE Oocumentation for soe Tender

Nadere informatie

Handleiding Rekentool

Handleiding Rekentool Handleiding Rekentool September 14, 2012 1 Rekentool De hoofdpagina van de rekentool geeft de resultaten weer. In figuur 1 wordt een voorbeeld gegeven. De belangrijkste aspecten voor het bepalen of een

Nadere informatie

HERNIEUWBARE ENERGIE IN ITALIË

HERNIEUWBARE ENERGIE IN ITALIË HERNIEUWBARE ENERGIE IN ITALIË Overzicht 1 Hernieuwbare energiebronnen (hierna ook: HE) spelen een belangrijke rol in het kader van het Italiaanse energiesysteem. Ze worden uitvoerig gebruikt om elektriciteit

Nadere informatie

Prof. Jos Uyttenhove. E21UKort

Prof. Jos Uyttenhove. E21UKort Historisch perspectief 1945-1970 Keerpunten in de jaren 70 oliecrisis en milieu Tsjernobyl (1986) ramp door menselijke fouten Kyoto protocol (1997) (CO 2 en global warming problematiek) Start alternatieven

Nadere informatie

ENERGIE- OBSERVATORIUM. Kerncijfers 2010 60%

ENERGIE- OBSERVATORIUM. Kerncijfers 2010 60% ENERGIE- OBSERVATORIUM Kerncijfers 2010 20% 80% 60% 40% Federale Overheidsdienst Economie, K.M.O., Middenstand en Energie Vooruitgangstraat 50 1210 BRUSSEL Ondernemingsnr.: 0314.595.348 http://economie.fgov.be

Nadere informatie

www.fortiswindenergy.com

www.fortiswindenergy.com Top 5 van belemmerende regelgeving voor mini wind turbines in Nederland 17 April 2014 Arnhem Johan Kuikman De Top 5 is: 1. Willekeur in toegelaten masthoogtes 2. Wetgeving tbv grote wind turbine is ook

Nadere informatie

Hoofdstuk 3. en energieomzetting

Hoofdstuk 3. en energieomzetting Energie Hoofdstuk 3 Energie en energieomzetting Grootheid Energie; eenheid Joule afkorting volledig wetenschappelijke notatie 1 J 1 Joule 1 Joule 1 J 1 KJ 1 KiloJoule 10 3 Joule 1000 J 1 MJ 1 MegaJoule

Nadere informatie

Presentatie van het onderzoek: Windenergie in Dordrecht? Verkenning van kansen

Presentatie van het onderzoek: Windenergie in Dordrecht? Verkenning van kansen Presentatie van het onderzoek: Windenergie in Dordrecht? Verkenning van kansen 1 Doelstelling Dordrecht 2015 Routekaart Duurzaamheidsdoelstellingen 2010-2015: Doelstelling 2015 Duurzame energie 132 TJ

Nadere informatie

Mogelijkheden van windenergie op bedrijventerreinen

Mogelijkheden van windenergie op bedrijventerreinen Mogelijkheden van windenergie op bedrijventerreinen 7 juni 2007 inhoud energie waarom windenergie voor- en nadelen van windenergie windaanbod vergunningen en regelgeving aspecten van belang: windplan Vlaanderen

Nadere informatie

STUDIE (F)110506-CDC-1062

STUDIE (F)110506-CDC-1062 Commissie voor de Regulering van de Elektriciteit en het Gas Nijverheidsstraat 26-38 1040 Brussel Tel. 02/289.76.11 Fax 02/289.76.09 COMMISSIE VOOR DE REGULERING VAN DE ELEKTRICITEIT EN HET GAS STUDIE

Nadere informatie

Basisles Energietransitie

Basisles Energietransitie LESSENSERIE ENERGIETRANSITIE Basisles Energietransitie Werkblad Basisles Energietransitie Werkblad 1 Wat is energietransitie? 2 Waarom is energietransitie nodig? 3 Leg in je eigen woorden uit wat het Energietransitiemodel

Nadere informatie

Samenvatting. Samenvatting

Samenvatting. Samenvatting Samenvatting De wereldpopulatie verbruikt steeds meer energie. Momenteel wordt deze energie vooral geleverd door fossiele brandstoffen. Een groot nadeel van fossiele brandstoffen is dat hun aanwezigheid

Nadere informatie

Renewable energy in the Reijerscop area Peter Dekker Luc Dijkstra Bo Burgmans Malte Schubert Paul Brouwer

Renewable energy in the Reijerscop area Peter Dekker Luc Dijkstra Bo Burgmans Malte Schubert Paul Brouwer Renewable energy in the Reijerscop area Peter Dekker Luc Dijkstra Bo Burgmans Malte Schubert Paul Brouwer Introductie Methode Subsidies Technologien Wind Zon Geothermisch Biomassa Externe Investeerders

Nadere informatie

Financiële overzichten en risico s windpark Elzenburg de Geer

Financiële overzichten en risico s windpark Elzenburg de Geer Titel Financiële overzichten en risico s windpark Elzenburg de Geer Datum 26 januari 2015 Auteur Ruud van Rijn Inleiding Dit document geeft op hoofdlijnen inzicht in de kosten/baten en de risico s van

Nadere informatie

Maarten Timmerman. Offshore Windenergie. Staalbouwdag / 2 oktober 2014

Maarten Timmerman. Offshore Windenergie. Staalbouwdag / 2 oktober 2014 Maarten Timmerman Offshore Windenergie Staalbouwdag / 2 oktober 2014 Wat doet TKI Wind op Zee? SEmuleert en faciliteert de ontwikkeling en implementaee van offshore windtechnologie voor de industrie (MKB)

Nadere informatie

Project Stevin & project Nemo in Zeebrugge Elia investeert in een zekere en duurzame elektriciteitsbevoorrading

Project Stevin & project Nemo in Zeebrugge Elia investeert in een zekere en duurzame elektriciteitsbevoorrading Project Stevin & project Nemo in Zeebrugge Elia investeert in een zekere en duurzame elektriciteitsbevoorrading ELIA Project Stevin & project Nemo in Zeebrugge Het project Stevin tussen Zeebrugge en Zomergem

Nadere informatie

Electrabel, een lokale industriële en verantwoordelijke speler. Electrabel is de grootste groenestroomproducent van het land

Electrabel, een lokale industriële en verantwoordelijke speler. Electrabel is de grootste groenestroomproducent van het land Persnota oktober 2015 De tweede helft van 2015 zal gekenmerkt worden door een versnelde realisatie van de ambities van Electrabel inzake windenergie: 20 windturbines zullen in aanbouw zijn. De bouw van

Nadere informatie

Begrippen. Broeikasgas Gas in de atmosfeer dat de warmte van de aarde vasthoudt en zo bijdraagt aan het broeikaseffect.

Begrippen. Broeikasgas Gas in de atmosfeer dat de warmte van de aarde vasthoudt en zo bijdraagt aan het broeikaseffect. LESSENSERIE ENERGIETRANSITIE Informatieblad Begrippen Biobrandstof Brandstof die gemaakt wordt van biomassa. Als planten groeien, nemen ze CO 2 uit de lucht op. Bij verbranding van de biobrandstof komt

Nadere informatie

Modellering windturbines met Vision

Modellering windturbines met Vision Modellering windturbines met Vision 06-078 pmo 11 mei 2006 Phase to Phase BV Utrechtseweg 310 Postbus 100 6800 AC Arnhem T: 026 352 3700 F: 026 352 3709 www.phasetophase.nl 2 06-078 pmo Phase to Phase

Nadere informatie

Inhoud. Inhoud 1. Voorwoord 2. Hoe haalt een windmolen zijn energie uit de wind 3. Bij welke invalshoek van de wind is de energieopbrengst maximaal?

Inhoud. Inhoud 1. Voorwoord 2. Hoe haalt een windmolen zijn energie uit de wind 3. Bij welke invalshoek van de wind is de energieopbrengst maximaal? Inhoud Inhoud 1 Voorwoord 2 Hoe haalt een windmolen zijn energie uit de wind 3 Bij welke invalshoek van de wind is de energieopbrengst maximaal? 5 Wat is de invloed van het toerental op de energieopbrengst?

Nadere informatie

Emissielekken in België

Emissielekken in België Milieu-economische analyses voor België, de Gewesten en Europa 13 september 2012 Emissielekken in België Guy Vandille Federaal Planbureau Wat is een emissielek? Emissielek = verschil tussen : emissies

Nadere informatie

Duurzame energie. Een wenked perspectief? 2003-2011 G.P.J. Dijkema, TU Delft, TBM, B.Sc Opleiding Technische Bestuurskunde

Duurzame energie. Een wenked perspectief? 2003-2011 G.P.J. Dijkema, TU Delft, TBM, B.Sc Opleiding Technische Bestuurskunde Duurzame energie Een wenked perspectief? Naar een nieuwe Delta Wet Energie Manifest van 6 politieke partijen 16 maart 2010 Ons land kan en moet voor 2050 helemaal overstappen op hernieuwbare energie, zoals

Nadere informatie

Titel: The impact of net metering regulations on the Dutch solar PV market

Titel: The impact of net metering regulations on the Dutch solar PV market Scriptie Titel: The impact of net metering regulations on the Dutch solar PV market Begeleiders: prof. dr. ir. G.P.J. Verbong J.J.C.M. Huijben MSc Inhoud: 1. Historische reconstructie ontwikkelingen 2004-2013

Nadere informatie