Inleiding bij het college vooroordelen en discriminatie Nederlandse Organisatie Hindu Geestelijke (NOHG)

Maat: px
Weergave met pagina beginnen:

Download "Inleiding bij het college vooroordelen en discriminatie Nederlandse Organisatie Hindu Geestelijke (NOHG)"

Transcriptie

1 Inleiding bij het college vooroordelen en discriminatie Nederlandse Organisatie Hindu Geestelijke (NOHG) Drs. Raj Gainda VOOROORDEEL Een vooroordeel [in enge zin] is een onjuiste, negatieve generalisatie over mensen die tot een bepaalde groep behoren. Het oordeel gaat met negatieve gevoelens gepaard en de bevooroordeelde persoon is geneigd om mensen uit die groep slechter te behandelen. Het oordeel is bovendien in veel gevallen star van aard. Vooroordelen [in brede zin] kunnen zowel positief als negatief zijn. Een vooroordeel is eigenlijk een denkresultaat (houding, attitude) waarbij tijdens het denkproces niet alle relevante argumenten op een redelijke wijze in acht zijn genomen waardoor er niet-- terechte conclusies getrokken zijn. Een vooroordeel op zich is minder erg, althans zolang het niet geuit wordt, maar een vooroordeel kan leiden tot discriminatie en onbehoorlijk gedrag en dat is wel erg omdat anderen de dupe worden van een fout bij degene die vooroordelen heeft. DISCRIMINATIE Van discriminatie bestaan er veel definities en omschrijvingen. Eén van ze is: "Er is sprake van discriminerend gedrag als er tussen (groepen) mensen op onterechte gronden onderscheid wordt gemaakt waarbij iemand of een groep wordt benadeeld." Discriminatie kan ook positief zijn. In dat geval wordt een groep voorgetrokken. Wanneer een werkgever geen homofielen in dienst heeft, bij voorbeeld omdat hij ze in het verleden negatief gediscrimineerd heeft, kan hij deze categorie nu een voorkeursbehandeling geven. Oorspronkelijk is de betekenis van het woord discriminatie onderscheid maken, verschillen zien, ruiken, horen, voelen en proeven. En onderscheid maken is een natuurlijke, noodzakelijke zaak. Stel je voor dat je geen onderscheid zou kunnen maken tussen jouw partner en de rest van de mensen! Of alle tonen als 1 toon zou horen? Nee, dat zou niet leuk zijn en je zou ook niet kunnen overleven. Dus discrimeren is een noodzakelijke voorwaarde om te kunnen bestaan. In de volksmond wordt onder discrimeren verstaan: onterecht onderscheid maken en onterecht handelen. HOE ONTSTAAN VOOROORDELEN? Als leerresultaat van een leerproces; niemand wordt ermee geboren. (Wat geleerd is kan ook afgeleerd worden). De schuld ligt vaak, mijns inziens, niet bij degene die vooroordelen heeft, maar de maatschappij [omgeving, ouders, opvoeders, leerkrachten, vrienden enz.] die hem die vooroordelen aangeleerd heeft. Drie veel voorkomende vormen van leren: a. via identificatie (afhankelijk patroon): Klakkeloos overnemen van andermans meningen, conclusies en overtuigingen; b. via dwarsheid (tegenafhankelijk patroon): Een juiste, rechtvaardige mening verwerpen op basis van negatieve gevoelens t.o.v. de verkondiger. Een uitspraak van de docent over iets feitelijks tegenspreken/verwerpen omdat hij/zij behoort tot een andere sekse, klasse, ras, godsdienstige groep o.i.d. 1

2 c. aanleren via zelf denken (onafhankelijk patroon): Hierbij is meningsvorming en beoordeling een rationeel denkproces. Feiten en meningen van de omgeving worden rationeel afgewogen tegen eigen kennis, ervaring en houding en wordt er een besluit genomen. Verloopt dit proces juist, dan ontstaan er geen starre vooroordelen. Aanleren, via zelf denken [je meningen, overtuigingen, conclusies, voorlopige oordelen enz. regelmatig toetsen] kan mijns inziens een middel zijn om vooroordelen te ontdekken en te veranderen. Het belang van vooroordelen hebben. Het is niet zomaar dat we vooroordelen hebben en behouden; ze hebben voor ons een functie, we hebben er vaak bewust of onbewust belang bij. Enkele van deze belangen zijn: 1. Bevrediging van het gevoel van zelfwaarde. Door anderen te kleineren vijzelt men zijn eigen waardegevoel op. In een klassemaatschappij zie je dat men zich afzet tegen lageren in de hiërarchie. Immaterieel voordeel. Bevrediging van de roddelbehoefte. 2. Materieel voordeel. Door anderen konsekwent in diskrediet te brengen, versterkt men zijn eigen kans op schaarse goederen zoals een huis en een baan. 3. Projectie. De eigen verboden en slechte gevoelens, wensen en gedachten worden onderdrukt en als uitlaatklep verwijt men de 'zelfverboden zaken' in de andere. Eigenlijk bevrediging van de behoefte je niet schuldig te voelen. 4. Angst voor verandering. Eigen positie en zekerheden willen behouden. 5. De behoefte ergens bij te horen, zich van anderen te (onder)scheiden. Om tot een gewaardeerde groep te willen behoren zal men de heersende groepsnormen en vooroordelen met extra kracht overnemen en luidkeels verkondigen. HET VERANDEREN VAN VOOROORDELEN Het afbouwen van vooroordelen moet m.i. in eigen huis beginnen. Probleem hierbij is dat je eerst erachter moet komen wanneer een oordeel een vooroordeel is en welke vooroordelen je hebt. En dit schijnt juist zo moeilijk te zijn. Een algemene norm is: we mogen geen vooroordelen hebben. Wie het gevoel krijgt dat hij bevooroordeeld is, drukt dit gevoel snel weg. Het wegdrukken heeft tot gevolg dat er geen nieuw oordeel tot stand komt. Vooroordelen bestrijden begint bij het exploreren van eigen kennis, mening en houding en het observeren van het eigen gedrag. Dit exploreren kan leiden tot bewustwording. Bewustwording kan leiden tot de wil en behoefte om te veranderen. Pas dan kan door logische toetsing op waarheidsgehalte en juistheid een behoorlijk en humaan acceptabel oordeel ontstaan. Vooroordelen bij anderen veranderen is een kwestie van meningsverandering op diep niveau. Denk maar aan de belangen die iemand bij vooroordelen heeft. Voeg hieraan toe dat vooroordelen zekerheden verschaffen. Derhalve dient bij het willen veranderen van vooroordelen 2

3 rekening gehouden te worden met o.a. het volgende: 1. Als je een andere persoon beschuldigt, beledigt of kleineert, dan voelt hij zich in zijn waarde aangetast en zal zich afsluiten en in zijn vooroordeel volharden. Sympathie is vaak beter op zijn plaats dan sarcasme. Het lastige is dat men juist uit woede op een vooroordeel reageert. 2. Bij discriminatie (gedrag) zou je eigenlijk het vooroordeel (mening) aan moeten pakken. Tenzij de discriminatie uit racisme of seksisme voortkomt. 3. Discussies hebben een rationeel karakter. Vooroordeel is als product een gevoelsmatige zaak. Een appél op het gevoel is vaak, soms effectiever dan een beroep op de ratio. Omdat vooroordelen resultaten van leerprocessen en denkprocessen zijn, zou je rationeel dat leerproces kunnen laten verkennen. Laat de bevooroordeelde alle premissen opnoemen die tot de conclusie (het vooroordeel) geleid hebben. Draag de ontbrekende premissen aan. 4. Ga eerst bij jezelf grondig na of jouw oordeel zelf geen vooroordeel is. 5. Het aanbieden van alternatieven helpt vaker en beter dan het afkeuren of veroordelen. 6. Vóór het reageren op vooroordelen is het gewenst je af te vragen of reageren wel het beoogde doel zal bereiken, m.a.w. hoe groot is de kans op succes. Bij vooroordeel bestrijden geldt mijns inziens: baat het niet dan schaadt het vaak wel. 7. Reageer alleen met de bedoeling om de bevooroordeelde te helpen en niet om eigen frustraties kwijt te raken. Zie de bevooroordeelde als en zieke, tenzij het overduidelijk is dat hij kwaadaardige bedoelingen heeft. 8. Zijn tijd, plaats, omstandigheden, relatie etc. wel gunstig om te reageren op een vooroordeel? Iemands vastgeroeste mening verander je niet zomaar eventjes tussendoor. 9. Vraag jezelf af of je vaardig genoeg bent om gedragsveranderingen teweeg te brengen en of je genoeg kennis in huis hebt om de bevooroordeelde passende informatie te geven. 10. Als de bevooroordeelde geen behoefte heeft, niet in staat is of niet wil veranderen, m.a.w. acceptatie is totaal afwezig, dan is het beter om geen veranderingspoging te wagen. 11. Schijnt het reageren op een vooroordeel of discriminerend gedrag moeilijk te zijn, het niet reageren is op zijn minst even lastig. Door niet te reageren geef je te kennen (althans de andere interpreteert het zo) dat je met het vooroordeel of de discriminatie eens bent. Immers wie zwijgt stemt toe. 3

4 ENKELE SUGGESTIES EN AANDACHTSPUNTEN BIJ HET REAGEREN OP DISCRIMINATIE EN VOOROORDELEN. 1. Discrimineer zelf niet en doe iets tegen je eigen vooroordelen: maak jezelf geloofwaardig en acceptabel. ( Effect = Deskundigheid X Acceptatie). 2. De bevooroordeelde heeft vaak weinig behoefte aan jouw genuanceerd commentaar. Zijn motivatie om bekeerd te worden is nogal laag: jouw reactie zal bijzonder goed moeten zijn om enig effect te hebben. 3. Als je niet weet waarom je reageert, reageer dan zo neutraal mogelijk. Reageer je niet, denk er dan aan dat: wie zwijgt, stemt toe. Waarom wil ik optreden als advocaat en zaakwaarnemer van de doelgroep? Vaak denkt men op te komen voor de doelgroep, terwijl de wezenlijke reden gezocht moet worden in een eigen belang wat (onbewust) in het geding is. Vaak ook afreageren van eigen negatieve gevoelens. 4. Toets de bewering op: waarheid (feiten) juistheid (rechtvaardigheid, conclusies) waarachtigheid (serieus, grap, geloofwaardigheid etc). 5. Probeer te achterhalen welke doelen en belangen bij discriminatie en vooroordelen een rol spelen. Beweringen zijn doel- en belangengericht. Hoe belangrijker het doel en groter het belang, des te beter moet jouw reactie zijn. Reageer op het doel en de belangen. Ga ervan uit dat beweringen voortvloeien uit aangeleerd gedrag en dat aangeleerd gedrag weer afgeleerd kan worden. 6. Wat is het wezenlijke bezwaar in een uitspraak? Vaak is dat niet de buitenlander of de doelgroep! Vertaal de beschuldiging. Maak een goede contra-analyse en reageer pas dan. 7. Uitspraken hebben een rationele en een emotionele (vaak onuitgesproken) lading. Reageer op het aspect dat door de gesprekspartner benadrukt is. Denk aan de communicatiemodellen van: Watzlawick: 1. inhoudsniveau 2. betrekkingsniveau Laing: 1. inhoudsniveau 2. betrekkingsniveau 3. bestaansniveau Schultz von Thun: 1. zakelijk aspect (behandeld bij communicatielessen) 2. expressief aspect 3. appellerend aspect 4. relationeel aspect Luister actief! Actief luisteren is volgens het model van Schultz: 4

5 - alle 4 aspecten 'horen' - achterhalen op welk aspect de nadruk gelegd is - op het aspect met de nadruk reageren. Twijfel je, vraag dan gewoon welke reactie er van je verwacht wordt. 8. Voordat je reageert, vraag jezelf af: a. hoe zie ik mezelf? b. hoe zie ik mijn gesprekspartner? Wat verwacht ik van hem? c. hoe denk ik dat hij mij ziet? Wat denk ik dat hij van mij verwacht? (denk aan mensbeelden, positief en negatief (zelf)beeld. 9. Uit je gesprekspartner eigenlijk angst/afkeer t.o.v. de doelgroep? - ontken geen angst/afkeer; ze zijn feitelijk aanwezig, - is de angst/afkeer terecht of onterecht? - angst/afkeer is vaak gegeneraliseerd. Breek de generalisatie (onterechte angst) en ga terug naar de oorspronkelijke bron van angst/afkeer (terechte angst) en probeer daar wat tegen te doen. Pak zoveel mogelijk de oorzaken aan en niet zo zeer de gevolgen. Voorkom gerichtheid op symptoombestrijding. - mensen met angst/afkeer voor de doelgroep hebben een ziekte,(dit is mijn opvatting) ze verdienen eerder hulp dan straf. Als je ze niet kan helpen, straf ze dan niet vanwege jouw eigen frustraties, want daarmee maak je het voor de doelgroep nog moeilijker. - mensen zijn geneigd om emoties rationeel te onderbouwen/verdedigen: in discussies pendelt de angsthebber van rationele argumenten naar emotionele uitingen en vice versa. 10. Denk eraan dat mensen streven naar homeostasis (een toestand van evenwicht). Vooroordelen en discriminatie hebben vaak een psychische functie. Als je een gewicht weghaalt, zorg dan dat er een ander gewicht daarvoor in de plaats komt. Anders blijft de persoon uit balans en dat kan niet. Dus zal je gesprekspartner het oude gewicht weer gebruiken. (Denk aan het verschijnsel zondebok.) 11. Welke macht heeft je gesprekspartner en welke jij? [Macht is de mogelijkheid van persoon A om in situatie B het gedrag van persoon C te beïnvloeden. Gezag is macht die erkend en stabiel is. Machtsbronnen: kennis, geld, positie, status, beroep/functie, mandaat, charisma, leeftijd, lichaam, sexe,...] 12. Toon eerst begrip voor en accepteer eerst je gesprekspartner (hij kan b.v. een traumatische ervaring met de doelgroep opgedaan hebben), de doelgroep is de derde persoon. Veroordeel je gesprekspartner niet, tenzij je als rechter een zaak voorzit. Beoordeel hem, dat kan je toch niet nalaten, rechtvaardig en vraag je af of het verstandig is jouw oordeel bekend te maken. 13. Door te bekvechten verpest je de zaak voor de doelgroep. Ga ook na waarom jij je als 'buitenstaander' zo druk maakt om en begaan bent met het lot van de doelgroep. Wat is jouw winst? Reageer je om jouw eigen winst binnen te halen? Vaak wel. Je bent minder filantropisch dan je vaak denkt dat je bent! 14. Racisten, seksisten, klasisten, etnocentristen, bevooroordeelden e.a. hebben hun 5

6 argumenten (hoe ondeugdelijk vaak ook), ze komen goed gewapend voor de dag. Heb jij jouw huiswerk wel gemaakt? Vaak niet! 15. Help je gesprekspartner. Als je het van hem wint, dan verliest vaak de derde partij. De kans wordt vergroot dat hij juist rigoureuzer wordt t.o.v. de doelgroep. Mensen hebben de neiging om hun verlies op een andere tijd met winst te compenseren. 16. Focus de aandacht van jouw gesprekspartner op en motiveer hem tot onderzoek. Waarneming vindt selectief plaats, zorg ervoor dat je gesprekspartner ook door andere brillen kan zien. 17. Probeer zodanige vragen te stellen dat je gesprekspartner zelf tot nieuw inzicht komt. Jouw gesprekspartner heeft een ziekte of een probleem: help hem zichzelf te helpen, bestraf en kleineer hem niet. Dat helpt vaak niet. 18. Let op de context van het gesprek. Benut mogelijkheden om de context te optimaliseren. Let op de non-verbale tekens, ga niet tegenover je gesprekspartner maar naast hem plaats nemen. Start het gesprek door aan te geven waarover je met je gesprekspartner eens bent. Zeg dat je zijn zorgen deelt, maar dat je nog enkele onbeantwoorde vragen hebt. Of hij je kan helpen met het vinden van antwoorden. Met wat handigheid kan je je gesprekspartner zover krijgen dat hij zijn eigen vooroordeel gaat veroordelen. 19. Jouw doel van reageren is altijd de gesprekspartner van de ene (ongewenste of begin-)situatie naar een andere (gewenste of doel-)situatie te begeleiden. Handel zoveel mogelijk volgens een effectieve educatieve of hulpverleningsstrategie. Deze bieden houvast en hebben voordelen. Agogisch handelen? Voorbeeld van een simpele methode (stappenplan). Stap 1. wat zijn de feiten? Stap 2. welke handelingsalternatieven zijn er? - welke overwegingen spelen daarbij een rol? Stap 3. - welke normen, waarden, doelen en verwachtingen staan er op het spel? - welke wegen het zwaarst? (rangorde maken). Stap 4. - handelingsalternatief kiezen - meetbare doelen vaststellen Stap 5. Handelen (interactie of interventie) Stap 6. evalueren (als nodig opnieuw gaan 'stappen'). Denk eraan dat agogisch handelen en menselijk gedragen elkaar niet hoeven te bijten. Van menselijkheid kan gezegd worden dat die cultuur- of groepoverstijgend is: alle mensen hebben min of meer menselijkheid waarop je een beroep zou kunnen doen. Omdat ik niet weet wat menselijkheid is, werk ik in dit verband met de drie minder abstracte begrippen/criteria: 1. gelijkheid: mensen dienen in gelijke omstandigheden gelijk behandeld te worden (universeel mensenrecht); mensen dienen in ongelijke omstandigheden ongelijk behandeld te worden. 6

7 2. wederkerigheid: 'Wat gij niet wilt dat U geschiedt, doe dat ook een ander niet' (Een universele waarde en norm). 3. redelijkheid: denk, praat en handel zoveel mogelijk sociaal, agogisch en logisch. 20. Vraag jezelf af of het verstandig is om nu (en hier) of later (en ergens anders) te reageren. Je kan je dan ook voorbereiden. 7

8 CASUSSEN BIJ DISCRIMINATIE EN VOOROORDELEN Didaktische werkwijze m.b.t. de casussen 1. In subgroepen casussen lezen, bespreken, analyseren en een aanpak bedenken. In de subgroep een gespreksleider en een notulist aanwijzen. De notulist maakt aantekeningen in telegramstijl. Na de les de aantekeningen inleveren, als ik erom vraag. 2. Als rollenspel met de mogelijkheid van feedback: in subgroepen. 3. Huiswerk: Individueel 2 casussen uitwerken en t.z.t. als bijlage aan je practicumverslag toevoegen. Algemene manier om een casus aan te pakken: - de casus lezen - welke vermoedens [hypothesen] heb je? - welk doel wil je bereiken? (per hypothese minstens 1 doel formuleren) - wat/hoe zal je concrete reactie zijn? De interventie bedenken. - Welke gesprekstechnieken of -vormen ga je gebruiken? - welke redenen heb je om zo te reageren? (je interventie verantwoorden) - wanneer, als het tegen zit, stop je het gesprek of de hulpverlening? Casus 1 Je bent woonmaatschappelijk werker. Boven een huurder (langdurige cliënt van jou voor huurproblemen) wil je een ex-psychiatrische vrouw huisvesten. Je cliënt komt op eigen initiatief naar je toe en merkt op: Van die gestoorde, ex-psychiatrische gekken weet je nooit zeker of ze niet plotseling zonder enige aanleiding agressief zullen worden. Ik heb van zo ontzettend veel voorvallen gehoord, ik hou mijn hart vast. Wat wordt van onze samenleving als al dat geflipte gespuis niet apart opgesloten blijft en gewoon tussen ons mag komen wonen? Zou jij een trap willen delen met een gevaarlijke gek? Ik wil dat in elk geval niet. Casus 2 Je werkt bij een instelling voor A.M.W. De instelling wil een positieve actie voor maatschappelijk werkers met een handicap invoeren, omdat zij ondervertegenwoordigd zijn. Bij gelijke geschiktheid (qua opleiding, ervaring, leeftijd enz.) zal de baan aan hen gegund worden. Ben je eens of oneens met dit voornemen en waarom? Noem zoveel mogelijk argumenten pro en contra. 8

9 Casus 3 Je bent woonmaatschappelijk werker bij een woningbouwcorporatie. Jouw cliënt die al jaren tevergeefs een woning zoekt, merkt op: "Ik heb er geen bezwaar dat dagelijks duizenden buitenlanders en scheepsladingen vol asielzoekers hier naar toe komen. Maar er zijn voor ons Nederlanders al veel te weinig huizen. Ik vind dat wij eerder en meer recht hebben op een woning, daarom moeten wij nu geen buitenlanders meer binnen laten." Casus 4 Je bent een schoolmaatschappelijk werker. Jouw multi-problem cliënt (met als 1 van de weinige lichtpunten de goede leerprestaties van zoontje Nico) zegt: "Negentig procent van de leerlingen waar Nico op school zit is buitenlands. Het niveau van die school is bijzonder laag geworden omdat die buitenlanders geen Nederlands spreken. Ik haal Nico weg van die school." Casus 5 "Nou, gisteren hebben de Turken alweer een Nederlands jongetje neergestoken. Wordt het geen tijd dat we al die buitenlanders op de boot zetten of moeten we wachten tot al onze kindertjes doodgestoken en neergeknald zijn?" Wat vindt u er van? Een moeder zegt dit tijdens een hulpverleningsgesprek, terwijl er daartoe eigenlijk geen aanleiding was. Casus 6 Je bent een woonmaatschappelijk werker. Met veel tijd en energie is het jou gelukt een cliënt van je [een aan lager wal geraakte rijke middenstaander]een woning aan te bieden. Cliënt hoort dat zijn bovenburen havenarbeiders zijn en weigert om die reden de woning. Hij zegt: "ik heb een bijzonder grote hekel aan de handarbeiders met hun platte boerse manieren. Ze zijn luidruchtig, onbeschaafd en snel agressief. Ik kan het niet maken dat mijn kinderen met hun kinderen om moet gaan" Hoe reageer je en waarom? casus 7 Een Nederlandse man klaagt bij jou als amw-er van de G.S.D.: "Mijn Turkse buurman kent de sociale voorzieningen als de beste. Hij heeft een ww met een zwarte baan, terwijl zijn wijfje ook nog eens werkt. Die hebben lekker drie, vier inkomens. En wij maar bedelen bij jullie a-sociale dienst." Casus 8 Je bent een allochtone, vrouwelijke maatschappelijk werker bij het G.A.B., belast met o.a. het motiveren van vrouwen om actief een baan te zoeken. Een Nederlandse man zegt tegen jou: "Je hebt 2 soorten buitenlanders, eentje pikt onze banen en de andere pikt onze verzekeringen. Geen wonder dat wij Nederlanders geen werk vinden en de uitkeringen waar wij recht op hebben zijn bijna verdwenen." Hoe reageer je en waarom? 9

10 Casus 9 Je bent een schoolmaatschappelijk werker [allochtoon of autochtoon]. Een Nederlandse docent merkt op: "Onderwijs in eigen taal en cultuur voor buitenlanders moet afgeschaft worden. Het kost extra geld, levert niets op en voorkomt assimilatie van die lui. Mijn allochtone collega's vinden dit ook. Alleen sommige conservatieve en fundamentalistische ouders blijven maar zeuren." Casus 10 "Alle werkloze buitenlanders moeten naar hun land teruggestuurd worden. Rotterdam is al lang overvol en wij hebben het nu ook slecht." Casus 11 "Al jaren lang krijgen de vrouwen een voorkeursbehandeling, positieve discriminatie noemen ze dat, bij het verdelen van banen. Toch zie je geen enkele vrouw op een hoge post: het kan niet anders of ze zijn gewoon achterlijk. Onze prestaties zijn veel beter, we zijn verstandiger." Casus 12 Waarom moeten wij Nederlanders opdraaien voor de kosten van al die buitenlanders. Als het zo doorgaat, kunnen wij straks fluiten naar ons pensioen. Er zal toch niets overblijven voor ons. Casus 13 Je bent een Turkse groepsmaatschappelijk werker en geeft assertiviteitstraining aan een groep Nederlandse vrouwen. Een van hen merkt op: "De manier waarop Oosterse mannen hun wil opleggen aan hun vrouwen en dochters grenst aan het ziekelijke. Die vrouwen hebben totaal niets te vertellen. Wij vinden het bijzonder knap van je dat je het zover geschopt hebt. Jij bent een op miljoenen!" Wat zeg en hoe reageer je en waarom? Casus 14 Je werkt bij de GSD en bent belast met het motiveren van je cliënten om werk te zoeken. Een jonge, gezonde, Nederlandse man merkt op: "de gehandicapten worden alweer in de watten gelegd. Wat vind je van die advertentie waarin de gemeente Rotterdam een administratief medewerker zoekt en de voorkeur geeft aan een buitenlandse of een gehandicapte?" Casus 15 Je bent een woonmaatschappelijk werker. Een Surinaamse huurder van je merkt op: "Boven mij woont een Turkse familie die me constant last bezorgt. Ze draaien keihard Oosterse muziek en altijd is er daar een of andere echtelijke ruzie. De deur laten ze altijd open staan en er lopen een heleboel vreemde mensen zomaar naar binnen. Over de stank van het eten hoef ik niet te vertellen, dat ken je al. Ik kan het niet langer volhouden. Die Turken moeten weg, hoe dan ook 10

11 Casus 16 Je bent een amw-er. Een cliënt van jou zegt dat hij een pesthekel heeft aan homoseksuelen. Hij ervaart zijn houding nu als een klein probleempje omdat op zijn werk de meerderheid nu uit homoseksuelen bestaat. Hij weet niet goed wat te doen. Kan je hem helpen?, Indien ja, hoe? Casus 17 Je bent een Antilliaanse maatschappelijk werkster. Een Nederlandse man vraagt voor het eerst om hulp bij problemen (zoon van 10 plast in bed), maar wil die hulp van een Nederlandse mannelijke hulpverlener hebben. Op jullie buro is het gebruikelijk dat iedereen iedere cliënt moet helpen; er wordt niet gedifferentieerd, tenzij noodzakelijk. Wat doe je en waarom? Casus 18 "Alle buitenlanders moeten verplicht worden om Nederlands te leren". neem positie t.o.v. deze stelling. Noem de argumenten pro en contra. Trek een conclusie. Formuleer (indien nodig) een betere stelling. Casus 19 In de tram zitten 2 Nederlanders tegenover jou. Ze praten de hele tijd nogal negatief over de allochtonen. Plotseling zegt de ene tegen jou: "Er zijn Surinaamse voetbalclubs waar Nederlanders niet mee mogen spelen. Als wij ze niet tot onze bedrijven toelaten, dan maken ze bezwaar en beschuldigen ze ons van discriminatie. Ik snap niet waarom de buitenlanders wel mogen discrimineren en wij niet. Wat vindt u ervan?" Casus 20 Je bent een Antilliaanse en maatschappelijk werker bij een AMW-instelling. Aan een Turks gezin moet schuldhulpverlening verleend worden. De teamvergadering heeft het gezin aan jou toegewezen. Tijdens de eerste bijeenkomst zegt de man dat hij liever een Nederlandse mannelijke hulpverlener wil hebben omdat hij gehoord heeft dat die heel erg goed zijn. Voor de vrouw maakt het niet uit door wie ze geholpen wordt. Wat doe je en waarom? Enkele relevante wetsartikelen Uit de Grondwet voor het Koninkrijk der Nederlanden: Art. 1 Allen die zich in Nederland bevinden, worden in gelijke gevallen gelijk behandeld. Discriminatie wegens godsdienst, levensovertuiging, politieke gezindheid, ras, geslacht of op welke grond dan ook, is niet toegestaan. Art Niemand heeft voorafgaand verlof nodig om door de drukpers gedachten of gevoelens te openbaren, behoudens ieders verantwoordelijkheid volgens de wet. 2. De wet stelt regels omtrent radio en televisie. Er is voorafgaand toezicht op de inhoud van een 11

12 radio- of televisieuitzending. 3. Voor het openbaren van gedachten of gevoelens door andere dan in de voorgaande leden genoemde middelen heeft niemand voorafgaand verlof nodig wegens de inhoud daarvan, behoudens ieders verantwoordelijkheid volgens de wet. De wet kan het geen van vertoningen toegankelijk voor personen jonger dan 16 jaar regelen ter bescherming van de goede zeden. 4. De voorgaande leden zijn niet van toepassing op het maken van handelsreclame. Art. 8 Het recht tot vereniging wordt erkend. Bij wet kan dit recht worden beperkt in het belang van de openbare orde. Art Het recht tot vergadering en betoging wordt erkend, behoudens ieders verantwoordelijkheid volgens de wet. 2. De wet kan regels stellen ter bescherming van de gezondheid, in het belang van het verkeer en ter bestrijding of voorkoming van wanordelijkheden. Uit het Wetboek van Strafrecht: Art. 90quater Onder discriminatie of discrimineren wordt verstaan elke vorm van onderscheid, elke uitsluiting, beperking of voorkeur, die ten doel hebben dat de erkenning, het genot of de uitoefening op voet van gelijkheid van de rechten van de mens en de fundamentele vrijheden op politiek, economisch, sociaal of cultureel terrein of op andere terreinen van het maatschappelijk leven wordt teniet gedaan of aangetast. Art. 137c Hij die zich in het openbaar, mondeling of bij geschrift of afbeelding, opzettelijk beledigend uitlaat over een groep mensen wegens hun ras, hun godsdienst of levensovertuiging of hun hetero- of homoseksuele gerichtheid wordt gestraft met gevangenisstraf van ten hoogste een jaar of geldboete van de derde categorie. Art. 137d Hij die in het openbaar, mondeling of bij geschrift of afbeelding aanzet tot haat tegen of discriminatie van mensen of gewelddadig optreden tegen persoon of goed van mensen wegens hun ras, hun godsdienst of levensovertuiging, hun geslacht of hun hetero- of homoseksuele gerichtheid, wordt gestraft met gevangenisstraf van ten hoogste een jaar of geldboete van de derde categorie. Art. 137e 1. Hij die, anders dan ten behoeve van zakelijke berichtgeving: (1) een uitlating openbaar maakt die, naar hij weet of redelijkerwijs moet vermoeden, voor een groep mensen wegens hun ras, hun godsdienst of levensovertuiging of hun hetero- of homoseksuele gerichtheid beledigend is, of aanzet tot haat tegen of discriminatie van mensen of gewelddadig optreden tegen persoon of goed van mensen wegens hun ras, hun geslacht of hun hetero- of homoseksuele gerichtheid. (2) een voorwerp waarin, naar hij weet of redelijkerwijs moet vermoeden, zulk een uitlating is vervat, aan iemand, anders dan op diens verzoek, doet toekomen, dan wel verspreidt of ter openbaarmaking van die uitlating of verspreiding in voorraad heeft: wordt gestraft met gevangenisstraf van ten hoogste zes maanden of geldboete van de derde categorie. 2. Indien de schuldige een van de strafbare feiten, omschreven in dit artikel, in zijn beroep begaat en er, tijdens het plegen van het feit, nog geen vijf jaren zijn verlopen sedert een vroegere veroordeling van de schuldige wegens een van deze misdrijven onherroepelijk is geworden, 12

13 kan hij van de uitoefening van dat beroep worden ontzet. Art. 137f Hij die deelneemt of geldelijke of andere stoffelijke steun verleent aan activiteiten gericht op discriminatie van mensen wegens hun ras, hun godsdienst, hun levensovertuiging, hun geslacht of hun hetero- of homoseksuele gerichtheid, wordt gestraft met gevangenisstraf van ten hoogste drie maanden of geldboete van de tweede categorie. Art. 137g Hij die, in de uitoefening van een ambt, beroep of bedrijf personen opzettelijk discrimineert wegens hun ras, wordt gestraft met gevangenisstraf van ten hoogste zes maanden of geldboete van de derde categorie. Art. 429quater 1. Hij die in de uitoefening van een beroep of bedrijf onderscheid maakt tussen personen wegens ras, wordt gestraft met hechtenis van ten hoogste een maand of geldboete van de derde categorie. 2. Deze bepaling is niet van toepassing op handelingen die personen behorende tot een bepaalde etnische of culturele minderheidsgroep een bevoorrechte positie toekennen, ten einde feitelijke ongelijkheden op te heffen. Uit het Europees Verdrag Rechten van de Mens: Art Een ieder heeft recht op vrijheid van meningsuiting. Dit recht omvat de vrijheid een mening te koesteren en de vrijheid om inlichtingen of denkbeelden te ontvangen of door te geven, zonder inmenging van overheidswege en ongeacht grenzen. Dit artikel belet niet dat Staten radio-omroep-, bioscoop- of televisie-ondernemingen kunnen onderwerpen aan een systeem van vergunningen. Daar de uitoefening van deze vrijheden plichten en verantwoordelijkheden met zich brengt, kan zij worden onderworpen aan bepaalde formaliteiten, voorwaarden, beperkingen of sancties, 13

14 Enkele begrippen Generalisatie Eén kenmerk van één persoon of enkele personen leidt tot een groepskenmerk. Nederlanders zijn gierig, alle Surinamers kunnen goed dansen en Italiaanse mannen zijn macho's. Negatieve generalisaties vormen de basis van vooroordelen. Stereotype Bepaalde uiterlijke kenmerken worden typerende groepskenmerken. Wanneer we jongeren vragen een Indiaan te tekenen, zal er in veruit de meeste gevallen een stereotype op papier verschijnen, met verentooi en strijdbijl. Zo wordt Nederland in veel landen met tulpen, molens en klompen geassocieerd. Met name in strips en cartoons zijn stereotypen populair. Vooroordelen Een vooroordeel is een onjuiste negatieve generalisatie aangaande mensen die tot een bepaalde groep behoren. Het oordeel gaat met negatieve gevoelens gepaard, waardoor het moeilijk wordt dit met feiten te weerleggen. Vooroordelen zijn een op weinig of geen feitenkennis berustende mening. Met name in de reclame komen we heel veel positieve vooroordelen tegen over bepaalde produkten. Negatieve vooroordelen ten aanzien van mensen hoeven niet automatisch tot negatief gedrag te leiden. Mensen kunnen vooroor delen hebben ten aanzien van feministen of Marokkanen, maar de schoonzus of de buurman vormt een `uitzondering die de regel (vooroordeel) bevestigt'. Discriminatie Letterlijk betekent het: onderscheid maken. Discriminatie is het ongelijk behandelen van personen of groepen op grond van bepaalde kenmerken, zoals huidkleur, afkomst, leeftijd, sexe, politieke overtuiging of levensbeschouwing. Discriminatie is gebaseerd op vooroordelen Wij kennen als vormen van discriminatie vooral racisme (onderscheid maken op grond van ras) en seksisme (onderscheid maken op grond van geslacht). In de Verenigde Staten wordt ook gesproken van bodyism en ageism. Het onderscheid maken op grond van lichamelijkheid (handicap) of leeftijd. Het begrip discriminatie wordt voornamelijk negatief geduid, maar we kennen ook de uitdrukking `positieve discriminatie'. Wanneer we vinden dat bepaalde groepen minder kansen hebben of achtergesteld zijn, kunnen er maatregelen van positieve discriminatie genomen worden. Bijvoorbeeld het voorkeursbeleid bij de politie ten aanzien van vrouwen en mensen met een andere etnische achtergrond dan de Nederlandse. Racisme Het begrip wil een theorie aanduiden met betrekking tot de uitsluiting van afwijkende (minderwaardige) rassen, omdat ze verschillen van het `ras' van de racist. Met racisme bedoelen we vooroordelen en discriminatie op grond van huidkleur of etnische afkomst. Het gaat om stelselmatig (willen) discrimineren van groepen mensen met andere kenmerken dan die van de eigen groep. Racisme is een filosofie, die wil aantonen dat er zogenaamd zuiver biologische rassen bestaan, die superieur zouden zijn en zich positief van andere onderscheiden. Maar er is maar één ras, het menselijk ras. 14

Voor de paboopleider. Werkvorm 9: voor de opleider (1) Reageren op discriminatie

Voor de paboopleider. Werkvorm 9: voor de opleider (1) Reageren op discriminatie Werkvorm 9: voor de opleider (1) Hoe kun je reageren op discriminatie op school? Iedereen in het onderwijs krijgt er vroeg of laat mee te maken: vooroordelen en discriminatie. Het is zaak om hier goed

Nadere informatie

In de eeuwigheid van het leven waarin ik ben is alles volmaakt, heel en compleet en toch verandert het leven voortdurend. Er is geen begin en geen

In de eeuwigheid van het leven waarin ik ben is alles volmaakt, heel en compleet en toch verandert het leven voortdurend. Er is geen begin en geen 14 In de eeuwigheid van het leven waarin ik ben is alles volmaakt, heel en compleet en toch verandert het leven voortdurend. Er is geen begin en geen einde, alleen een voortdurende kringloop van materie

Nadere informatie

Diversiteit en beroepsvaardigheden Leer jezelf kennen Basishouding en diversiteit Discriminatie Gedrag bij diversiteit Pesten. Hoofdstuk 2: werken

Diversiteit en beroepsvaardigheden Leer jezelf kennen Basishouding en diversiteit Discriminatie Gedrag bij diversiteit Pesten. Hoofdstuk 2: werken Diversiteit en beroepsvaardigheden Leer jezelf kennen Basishouding en diversiteit Discriminatie Gedrag bij diversiteit Pesten Hoofdstuk 2: werken Werkwijze en opdrachten Boek en laptop nodig voor iedere

Nadere informatie

Plak jij een etiket op mensen?

Plak jij een etiket op mensen? Plak jij een etiket op mensen? Een vooroordeel is erger dan je denkt 1 Iedereen ziet er verschillend uit. Er zijn geen twee mensen precies hetzelfde. Iedereen is anders Iedereen is anders. Bekijk de kinderen

Nadere informatie

Discriminatie? vmbo12. CC Naamsvermelding 3.0 Nederland licentie.

Discriminatie? vmbo12. CC Naamsvermelding 3.0 Nederland licentie. Auteur VO-content Laatst gewijzigd Licentie Webadres 26 May 2016 CC Naamsvermelding 3.0 Nederland licentie http://maken.wikiwijs.nl/77316 Dit lesmateriaal is gemaakt met Wikiwijsleermiddelenplein. Wikiwijsleermiddelenplein

Nadere informatie

Docentenhandleiding Botsende grondrechten

Docentenhandleiding Botsende grondrechten Docentenhandleiding Botsende grondrechten Korte omschrijving programma-onderdeel: De leerlingen worden ingedeeld in groepjes van elk 4 à 6 leerlingen. Afhankelijk van de grootte van de klas ontstaan er

Nadere informatie

GEDRAGSCODE/REGELING TER VOORKOMING VAN SEKSUELE INTIMIDATIE, AGRESSIE, GEWELD (WAARONDER PESTEN) EN DISCRIMINATIE

GEDRAGSCODE/REGELING TER VOORKOMING VAN SEKSUELE INTIMIDATIE, AGRESSIE, GEWELD (WAARONDER PESTEN) EN DISCRIMINATIE GEDRAGSCODE/REGELING TER VOORKOMING VAN SEKSUELE INTIMIDATIE, AGRESSIE, GEWELD (WAARONDER PESTEN) EN DISCRIMINATIE Breda, maart 2013 1 Voorwoord In artikel 1 van de grondwet is te lezen: Allen die zich

Nadere informatie

5.10.1 Gedragscode FloreoKids. Versie 1 26-7-2011

5.10.1 Gedragscode FloreoKids. Versie 1 26-7-2011 5.10.1 Gedragscode FloreoKids Versie 1 26-7-2011 5.10.1. Gedragscode FloreoKids Om elkaar te beschermen heeft FloreoKids in een gedragscode beschreven op welke wijze we met elkaar en met onze klanten omgaan.

Nadere informatie

STIJLEN VAN BEÏNVLOEDING. Inleiding

STIJLEN VAN BEÏNVLOEDING. Inleiding STIJLEN VAN BEÏNVLOEDING Inleiding De door leidinggevenden gehanteerde stijlen van beïnvloeding kunnen grofweg in twee categorieën worden ingedeeld, te weten profileren en respecteren. Er zijn twee profilerende

Nadere informatie

Wat zeur je nou?! Discriminatie gestript

Wat zeur je nou?! Discriminatie gestript Lesbrief bij de strip- en cartoontentoonstelling Wat zeur je nou?! Discriminatie gestript Voor de leerling Lesbrief bij de strip- en cartoontentoonstelling Wat zeur je nou?! Discriminatie gestript Voor

Nadere informatie

Gedragscode ter voorkoming van ongewenst gedrag

Gedragscode ter voorkoming van ongewenst gedrag Gedragscode ter voorkoming van ongewenst gedrag Kinderdagverblijf Eigenwijs, handelend onder Vertah BV, verder te noemen organisatie: hanteert deze Gedragscode ter voorkoming van ongewenst gedrag voor

Nadere informatie

Waarom interculturalisatie moeilijker is dan het lijkt

Waarom interculturalisatie moeilijker is dan het lijkt Getuigenissen uit de praktijk Waarom interculturalisatie moeilijker is dan het lijkt Allochtone kinderen in de therapeutische praktijk, dat is niet nieuw. Al een aantal decennia is er aandacht voor dit

Nadere informatie

MOTIVEREN & STIMULEREN

MOTIVEREN & STIMULEREN INLEIDING INLEIDING Dit boekje hoort bij de vervolgtraining 'motiveren en stimuleren'. In dit boekje gaat het voornamelijk over kunnen, willen en doen. Probeer de stof die we hier beschrijven vooral als

Nadere informatie

In gesprek gaan met ouders in verband met een vermoeden van kindermishandeling

In gesprek gaan met ouders in verband met een vermoeden van kindermishandeling In gesprek gaan met ouders in verband met een vermoeden van kindermishandeling 1. Aandachtspunten voor een gesprek met ouders i.v.m. een vermoeden van kindermishandeling: Als je je zorgen maakt over een

Nadere informatie

Discriminatie op de werkvloer:

Discriminatie op de werkvloer: Discriminatie op de werkvloer: herkennen, oplossen en voorkomen Discriminatie op de werkvloer: herkennen, oplossen en voorkomen Inhoudsopgave Inleiding 5 Problemen herkennen, oplossen en voorkomen Hoe

Nadere informatie

LEEFREGELS EN IK-BEN OPVATTINGEN HERKENNEN

LEEFREGELS EN IK-BEN OPVATTINGEN HERKENNEN In deze huiswerkopdracht wordt uitgelegd wat leefregels en ik-ben-opvattingen zijn en het belang ervan bij het doorbreken van gewoontepatronen. Een voorbeeld van Marjolijn illustreert hoe leefregels en

Nadere informatie

Verbindingsactietraining

Verbindingsactietraining Verbindingsactietraining Vaardigheden Open vragen stellen Luisteren Samenvatten Doorvragen Herformuleren Lichaamstaal laten zien Afkoelen Stappen Werkafspraken Vertellen Voelen Willen Samen Oplossen Afspraken

Nadere informatie

[PILOT] Aan de slag met de Hoofdzaken Ster

[PILOT] Aan de slag met de Hoofdzaken Ster [PILOT] Aan de slag met de Hoofdzaken Ster! Hoofdzaken Ster Copyright EffectenSter BV 2014 Hoofdzaken Ster SOCIALE VAARDIGHEDEN VERSLAVING DOELEN EN MOTIVATIE 10 9 8 10 9 8 7 6 4 3 2 1 7 6 4 3 2 1 10 9

Nadere informatie

Voorkeursbeleid: de (on)mogelijkheden

Voorkeursbeleid: de (on)mogelijkheden Voorkeursbeleid Voorkeursbeleid: de (on)mogelijkheden Als een werkgever een diverse samenstelling van zijn personeelsbestand nastreeft, heeft hij daarvoor enkele instrumenten ter beschikking. Te denken

Nadere informatie

Wij Beatrix, bij de gratie Gods, Koningin der Nederlanden, Prinses van Oranje-Nassau, enz. enz. enz.

Wij Beatrix, bij de gratie Gods, Koningin der Nederlanden, Prinses van Oranje-Nassau, enz. enz. enz. (Tekst geldend op: 27-06-2013) Wet van 2 maart 1994, houdende algemene regels ter bescherming tegen discriminatie op grond van godsdienst, levensovertuiging, politieke gezindheid, ras, geslacht, nationaliteit,

Nadere informatie

Theorieboek. leeftijd, dezelfde hobby, of ze houden van hetzelfde. Een vriend heeft iets voor je over,

Theorieboek. leeftijd, dezelfde hobby, of ze houden van hetzelfde. Een vriend heeft iets voor je over, 3F Wat is vriendschap? 1 Iedereen heeft vrienden, iedereen vindt het hebben van vrienden van groot belang. Maar als we proberen uit te leggen wat vriendschap precies is staan we al snel met de mond vol

Nadere informatie

Kwaliteit van leven Een hulpmiddel bij de voorbereiding van een zorgplan

Kwaliteit van leven Een hulpmiddel bij de voorbereiding van een zorgplan Kwaliteit van leven Een hulpmiddel bij de voorbereiding van een zorgplan De zorg en begeleiding van mensen met een verstandelijke beperking moet erop gericht zijn dat de persoon een optimale kwaliteit

Nadere informatie

Inleiding. 08-03-13 model code

Inleiding. 08-03-13 model code Model Gedragscode Ongewenste Omgangsvormen voor Gelderse en Overijsselse organisaties vallend onder de CAO Welzijn & Maatschappelijke Dienstverlening en Kinderopvang opgesteld oktober 2006, gewijzigd maart

Nadere informatie

Inhoud. Inleiding... 4 Hoofdstuk 1 Het ontstaan van de rechten... 6 Hoofdstuk 2 De belangrijkste rechten...12

Inhoud. Inleiding... 4 Hoofdstuk 1 Het ontstaan van de rechten... 6 Hoofdstuk 2 De belangrijkste rechten...12 Inhoud Inleiding... 4 Hoofdstuk 1 Het ontstaan van de rechten... 6 Hoofdstuk 2 De belangrijkste rechten...12 Onderwerp 1 Gelijkheid...13 De rechten van Tim... 14 Onderwerp 2 Toegankelijkheid...17 De rechten

Nadere informatie

Tijdschrift Kindermishandeling April 2013 Onderwijsspecial deel 2. 8 tips voor een goed gesprek met je leerling

Tijdschrift Kindermishandeling April 2013 Onderwijsspecial deel 2. 8 tips voor een goed gesprek met je leerling 8 tips voor een goed gesprek met je leerling Edith Geurts voor Tijdschrift Kindermishandeling Het kan zijn dat je als leerkracht vermoedt dat een kind thuis in de knel zit. Bijvoorbeeld doordat je signalen

Nadere informatie

MANIEREN OM MET OUDERPARTICIPATIE OM TE GAAN

MANIEREN OM MET OUDERPARTICIPATIE OM TE GAAN Blijf kalm; Verzeker je ervan dat je de juiste persoon aan de lijn hebt; Zeg duidelijk wie je bent en wat je functie is; Leg uit waarom je belt; Geef duidelijke en nauwkeurige informatie en vertel hoe

Nadere informatie

Ideeën presenteren aan sceptische mensen. Inleiding. Enkele begrippen vooraf

Ideeën presenteren aan sceptische mensen. Inleiding. Enkele begrippen vooraf Ideeën presenteren aan sceptische mensen Inleiding Iedereen heeft wel eens meegemaakt dat het moeilijk kan zijn om gehoor te vinden voor informatie of een voorstel. Sommige mensen lijken er uisluitend

Nadere informatie

Gedragsregels. voor uitzendondernemingen

Gedragsregels. voor uitzendondernemingen Gedragsregels voor uitzendondernemingen Gedragsregels voor uitzendondernemingen Er bestaat behoefte aan flexibele arbeid, zowel bij werknemers als bij werkgevers. Uitzendondernemingen voorzien in die behoefte

Nadere informatie

Verantwoording 1.1 Keuze van de titel

Verantwoording 1.1 Keuze van de titel 1 13 Verantwoording 1.1 Keuze van de titel Voor je ligt het handboek Training sociale vaardigheden. Dit boek is geschreven voor iedereen die te maken heeft met kinderen tussen de tien en vijftien jaar

Nadere informatie

Inleiding. Autisme & Communicatie in de sport

Inleiding. Autisme & Communicatie in de sport Sanne Gielen Inleiding Starten met een nieuwe sport is voor iedereen spannend; Hoe zal de training eruit zien? Zal de coach aardig zijn? Heb ik een klik met mijn teamgenoten? Kán ik het eigenlijk wel?

Nadere informatie

Groep 1, 2 Thema 1 De groep? Dat zijn wij! 1. Hallo, hier ben ik! Samen plezier maken en elkaar beter leren kennen.

Groep 1, 2 Thema 1 De groep? Dat zijn wij! 1. Hallo, hier ben ik! Samen plezier maken en elkaar beter leren kennen. Groep 1, 2 1. Hallo, hier ben ik! 2. Prettig kennis te maken Kinderen leren elkaar beter kennen en ontdekken verschillen en overeenkomsten. 3. Samen in de klas Over elkaar helpen, geholpen worden en afspraken

Nadere informatie

Spreekbeurten.info Spreekbeurten en Werkstukken http://spreekbeurten.info. Racisme

Spreekbeurten.info Spreekbeurten en Werkstukken http://spreekbeurten.info. Racisme Racisme Ik heb een onderwerp gekozen dat jullie misschien een beetje vreemd zullen vinden, namelijk het thema 'racisme'. Als je dat woord opzoekt dan staat er: Racisme: racisme is het discrimineren van

Nadere informatie

Pestprotocol. Om pesten goed aan te kunnen pakken is een duidelijk protocol nodig. Dit protocol valt uiteen in 5 stappen:

Pestprotocol. Om pesten goed aan te kunnen pakken is een duidelijk protocol nodig. Dit protocol valt uiteen in 5 stappen: Pestprotocol Inleiding Pesten is een probleem dat in alle geledingen van de maatschappij voorkomt. Pesten is niet leuk, zeker niet voor degene die gepest wordt. Als volwassene kun je je daar makkelijker

Nadere informatie

COMMUNICATIE DE AXIOMATA

COMMUNICATIE DE AXIOMATA COMMUICATIE DE AXIOMATA Mireille Jacobs Gezins en relatietherapie Bemiddeling, in familiezaken www.familiekwesties.be CAW oost Vlaanderen Vormingscentrum VCOK lid Forum voor Bemiddeling. Jozef Plateaustraat,

Nadere informatie

KINDEREN LEKKER IN HUN VEL

KINDEREN LEKKER IN HUN VEL KINDEREN LEKKER IN HUN VEL 1. Welkom wij zijn Karin Hallegraeff en Noelle van Delden van Praktijk IKKE Karin stelt zich voor en er komt een foto van Karin in beeld. Noelle stelt zich voor en er komt een

Nadere informatie

Feedback geven en ontvangen

Feedback geven en ontvangen Feedback geven en ontvangen 1 Inleiding In het begeleiden van studenten zul je regelmatig feedback moeten geven en ontvangen: feedback is onmisbaar in de samenwerking. Je moet zo nu en dan kunnen zeggen

Nadere informatie

Rotterdams Ambassadrices Netwerk

Rotterdams Ambassadrices Netwerk De ambassadrice als werver van inburgeraars 1. Inleiding; eigen ervaringen 2 A. Wat is werven 2 B. Het belang van werven 2 C. Verwachtingen 3 D. Rollenspel 4 E. Opdracht 4 2. Voortraject: 4 A. Doel 4 B.

Nadere informatie

Gezinsinterventie Gezinsgesprekken voor gezinnen waarbij de ouder psychische problemen heeft

Gezinsinterventie Gezinsgesprekken voor gezinnen waarbij de ouder psychische problemen heeft Gezinsinterventie Gezinsgesprekken voor gezinnen waarbij de ouder psychische problemen heeft Inhoudsopgave Klik op het onderwerp om verder te lezen. Zorgen en vragen 1 Gezinsinterventie 2 Tien praktische

Nadere informatie

Staatsblad van het Koninkrijk der Nederlanden

Staatsblad van het Koninkrijk der Nederlanden Staatsblad van het Koninkrijk der Nederlanden Jaargang 2000 616 Wet van 13 december 2000 tot herziening van een aantal strafbepalingen betreffende ambtsmisdrijven in het Wetboek van Strafrecht alsmede

Nadere informatie

Spel op basis van 16 miljoen rechters

Spel op basis van 16 miljoen rechters Dia 1 Spel op basis van 16 miljoen rechters Erica Huls 1 16 miljoen rechters is een tv-programma waarin een waar gebeurde rechtszaak wordt gereconstrueerd in de studio in het bijzijn van publiek. We zien

Nadere informatie

Regeling Vertrouwenspersoon aan de Rijksuniversiteit Groningen (RUG)

Regeling Vertrouwenspersoon aan de Rijksuniversiteit Groningen (RUG) Regeling Vertrouwenspersoon aan de Rijksuniversiteit Groningen (RUG) Begripsbepalingen Artikel 1 In deze regeling wordt verstaan onder: ongewenst gedrag: seksuele intimidatie, agressie, geweld en discriminatie;

Nadere informatie

Kies 2. Leerwerkboek burgerschap SANDER HEEBELS PETRI BENSCHOP MENNO BEEKHUIZEN MARK OOMEN HANNEKE SCHOTTERT

Kies 2. Leerwerkboek burgerschap SANDER HEEBELS PETRI BENSCHOP MENNO BEEKHUIZEN MARK OOMEN HANNEKE SCHOTTERT Kies 2 Leerwerkboek burgerschap SANDER HEEBELS PETRI BENSCHOP MENNO BEEKHUIZEN MARK OOMEN HANNEKE SCHOTTERT Heb je een leeshandicap en wil je dit boek in een toegankelijke leesvorm, bel dan Dedicon: 0486-486486,

Nadere informatie

KLACHTENREGELING BERG EN BOSCHSCHOOL

KLACHTENREGELING BERG EN BOSCHSCHOOL KLACHTENREGELING BERG EN BOSCHSCHOOL Klachtenregeling Berg en Boschschool - april 2015 1 1 Inleiding In artikel 3 van de Arbowet is opgenomen dat het bevoegd gezag beleid betreffende preventie en bestrijding

Nadere informatie

Slachtoffers van mensenhandel en geestelijke gezondheidszorg

Slachtoffers van mensenhandel en geestelijke gezondheidszorg Slachtoffers van mensenhandel en geestelijke gezondheidszorg Informatie voor cliënten Cliënten en geestelijke gezondheidszorg Slachtoffers van mensenhandel hebben vaak nare dingen meegemaakt. Ze zijn geschokt

Nadere informatie

www.rkdiaconie.nl/ er zijn/ specifieke activiteit uitvoeren

www.rkdiaconie.nl/ er zijn/ specifieke activiteit uitvoeren BEGRIJP JE WAT IK ZEG? Over communicatie, luisteren en vooroordelen Situering Om op een zinvolle manier met elkaar te communiceren, heb je veel vaardigheden nodig. De doelstellingen van deze trainingsachtige

Nadere informatie

Motiverende gespreksvoering

Motiverende gespreksvoering Motiverende gespreksvoering Naam Saskia Glorie Student nr. 500643719 SLB-er Yvonne Wijdeven Stageplaats Brijder verslavingszorg Den Helder Stagebegeleider Karin Vos Periode 04 september 2013 01 februari

Nadere informatie

Protocol ongewenste omgangsvormen

Protocol ongewenste omgangsvormen Protocol ongewenste omgangsvormen Versiebeheer: revisienummer datum omschrijving verandering 4-03-2013 Vaststelling in bestuursvergadering 4 maart 2013, met ingang van 1 maart 2013 Protocol ongewenste

Nadere informatie

= = = = = = =jáåçéêüéçéå. =téäòáàå. Het TOPOI- model

= = = = = = =jáåçéêüéçéå. =téäòáàå. Het TOPOI- model éêçîáååáéi á ã Ä ì ê Ö O Ç É a áê É Åí áé téäòáàå jáåçéêüéçéå Het TOPOI- model In de omgang met mensen, tijdens een gesprek stoten we gemakkelijk verschillen en misverstanden. Wie zich voorbereidt op storingen,

Nadere informatie

Als je nog steeds hoopt dat oplossingen buiten jezelf liggen dan kun je dit boekje nu beter weg leggen.

Als je nog steeds hoopt dat oplossingen buiten jezelf liggen dan kun je dit boekje nu beter weg leggen. Theoreasy de theorie is eenvoudig. Je gaat ontdekken dat het nemen van verantwoordelijkheid voor je eigen denken en doen dé sleutel is tot a beautiful way of life. Als je nog steeds hoopt dat oplossingen

Nadere informatie

o Gericht op verleden o Focus op oordelen o Eenrichtingsverkeer o Passieve bijdrage van de medewerker o Gericht op formele consequenties

o Gericht op verleden o Focus op oordelen o Eenrichtingsverkeer o Passieve bijdrage van de medewerker o Gericht op formele consequenties Het zorgen voor een goede basis. Elk bedrijf wil een goed resultaat halen. Dat lukt beter als u regelmatig met uw medewerkers bespreekt hoe het gaat, hoe dingen beter zouden kunnen en wat daarvoor nodig

Nadere informatie

13 Jij en pesten. Ervaring

13 Jij en pesten. Ervaring 82 13 Jij en pesten Wat doe ik hier vandaag? P Ik word me ervan bewust hoe erg het is om iemand te pesten en gepest te worden. P Ik leer dat ik met anderen steeds weer respectvol moet omgaan. P Ik ken

Nadere informatie

Opbrengstgericht werken bij andere vakken. Martine Amsing, Marijke Bertu, Marleen de Haan

Opbrengstgericht werken bij andere vakken. Martine Amsing, Marijke Bertu, Marleen de Haan Opbrengstgericht werken bij andere vakken Martine Amsing, Marijke Bertu, Marleen de Haan Doel Leerkrachten kunnen een les tekenen of geschiedenis ontwerpen volgens de uitgangspunten van OGW die ze direct

Nadere informatie

Reality Reeks Verwerkingsopdrachten. Mooi meisje Verliefd op een loverboy

Reality Reeks Verwerkingsopdrachten. Mooi meisje Verliefd op een loverboy Reality Reeks Verwerkingsopdrachten Mooi meisje Verliefd op een loverboy Lees blz. 3. Woont Laura in de stad of op het platteland? Hoe weet je dat? Lees blz. 5 en 7. Woont Laura s oma al lang op de boerderij?

Nadere informatie

Bijeenkomst over geloofsopvoeding Communiceren met je puber Deze bijeenkomst sluit aan bij Moments, magazine voor ouders van jongeren van 12-18 jaar

Bijeenkomst over geloofsopvoeding Communiceren met je puber Deze bijeenkomst sluit aan bij Moments, magazine voor ouders van jongeren van 12-18 jaar DOELSTELLINGEN Ouders zijn zich ervan bewust dat je altijd en overal communiceert Ouders wisselen ervaringen met elkaar uit over hoe de communicatie met hun pubers verloopt Ouders verwerven meer inzicht

Nadere informatie

KLACHTENREGELING ONGEWENST GEDRAG GERRIT RIETVELD ACADEMIE

KLACHTENREGELING ONGEWENST GEDRAG GERRIT RIETVELD ACADEMIE KLACHTENREGELING ONGEWENST GEDRAG GERRIT RIETVELD ACADEMIE Seksuele intimidatie, verbale intimidatie en discriminatie, agressie en geweld, pesten, e.d.) Klachtenregeling ongewenst gedrag Gerrit Rietveld

Nadere informatie

PROTOCOL. School en echtscheiding 2013-2017

PROTOCOL. School en echtscheiding 2013-2017 PROTOCOL School en echtscheiding 2013-2017 De Malelande Juttepeergaarde 2 3824 BE Amerfoort 033-4564410 malelande@kpoa.nl Inleiding Dit protocol is geschreven om ouders en leerkrachten een handreiking

Nadere informatie

Jouw Belang Jouw ouders bespreken gezamenlijk over én met jou wat jouw belang is. Zodat jouw ouders

Jouw Belang Jouw ouders bespreken gezamenlijk over én met jou wat jouw belang is. Zodat jouw ouders - Dit basis Kindplan kan als onderdeel worden ingevoegd in het ouderschapsplan of los worden gebruikt door ouders al dan niet met hulp van een professional - Ouders ga na de eerste afspraak met een professional

Nadere informatie

MODEL GEDRAGSCODE ONGEWENSTE OMGANGSVORMEN

MODEL GEDRAGSCODE ONGEWENSTE OMGANGSVORMEN MODEL GEDRAGSCODE ONGEWENSTE OMGANGSVORMEN Model gedragscode ongewenste omgangsvormen voor Kindercentrum t Rovertje. Juni 2009 Inleiding Kindercentrum t Rovertje wil met deze gedragscode waarborgen scheppen

Nadere informatie

Een voorlopige balans (Periode 1)

Een voorlopige balans (Periode 1) Een voorlopige balans (Periode 1) Omschrijving van deze periode We hebben tijdens dit schooljaar al heel wat gediscussieerd, besproken, nagedacht, Je hebt in deze gesprekken, maar ook in de logboekopdrachten

Nadere informatie

Vraag 3 Bekijk scène 1, scène 2 en scène 3 nogmaals en lees de tekst De ontdekking.

Vraag 3 Bekijk scène 1, scène 2 en scène 3 nogmaals en lees de tekst De ontdekking. Feedbackvragen Casus Doortje Vraag 1 Lees de tekst De ontdekking en bekijk scène 2 en scène 3 nogmaals. Beantwoord daarna de vraag. Nemen de moeder en vader van Doortje voldoende afstand tot Doortje? a.

Nadere informatie

21 Niveaus van interveniëren in groepen 22

21 Niveaus van interveniëren in groepen 22 21 Niveaus van interveniëren in groepen 22 ASPECTEN VAN COMMUNICATIE IN GROEPEN In iedere relatie en in elk relatienetwerk waar mensen net elkaar communiceren zijn er vier aspecten te onderscheiden. De

Nadere informatie

ecourse Moeiteloos leren leidinggeven

ecourse Moeiteloos leren leidinggeven ecourse Moeiteloos leren leidinggeven Leer hoe je met minder moeite en tijd uitmuntende prestaties met je team bereikt 2012 Marjan Haselhoff Ik zou het waarderen als je niets van de inhoud overneemt zonder

Nadere informatie

Als opvoeden een probleem is

Als opvoeden een probleem is Als opvoeden een probleem is Inhoud 3 > Als opvoeden een probleem is 3 > De Raad voor de Kinderbescherming 4 > Maakt u zich zorgen over een kind? 5 > Opvoedingsproblemen 6 > De rol van de Raad 10 > Maatregelen

Nadere informatie

UNIVERSELE VERKLARING van de RECHTEN van de MENS: De 30 artikelen:

UNIVERSELE VERKLARING van de RECHTEN van de MENS: De 30 artikelen: UNIVERSELE VERKLARING van de RECHTEN van de MENS: De 30 artikelen: Artikel 1 Alle mensen worden vrij en gelijk in waardigheid en rechten geboren. Zij zijn begiftigd met verstand en geweten, en behoren

Nadere informatie

Copyright Marlou en Anja Alle rechten voorbehouden Opeenrijtje.com info@opeenrijtje.com 3.0

Copyright Marlou en Anja Alle rechten voorbehouden Opeenrijtje.com info@opeenrijtje.com 3.0 2 Deel 1 Beïnvloeden van gedrag - Zeg wat je doet en doe wat je zegt - 3 Interactie Het gedrag van kinderen is grofweg in te delen in gewenst gedrag en ongewenst gedrag. Gewenst gedrag is gedrag dat we

Nadere informatie

Peer to peer interventie copyright Marieke Kroneman les 3 van 4 debat

Peer to peer interventie copyright Marieke Kroneman les 3 van 4 debat 3. Derde bijeenkomst over gender stereotype verwachtingen Gender stereotype verwachtingen zijn een belangrijke determinant voor een homonegatieve houding. KERNBOODSCHAP van deze les: je hoeft niet je houding

Nadere informatie

Diepteanalyse loopbaangesprekken Welk docentgedrag helpt?

Diepteanalyse loopbaangesprekken Welk docentgedrag helpt? Diepteanalyse loopbaangesprekken Welk docentgedrag helpt? Peter den Boer Esther Stukker Lectoraat keuzeprocessen ROC West-Brabant Opzet workshop 1. Introductie en voorstellen 2. U (kort) 3. Presentatie

Nadere informatie

GELIJKE KANSEN IN BELGIË

GELIJKE KANSEN IN BELGIË GELIJKE KANSEN IN BELGIË HISTORISCH ONDERZOEK 1. EEN WOORDJE UITLEG Tijdens het bezoek aan de Democratiefabriek hebben jullie kunnen vaststellen dat bepaalde elementen essentieel zijn om tot een democratie

Nadere informatie

Regeling Klachtencommissie Ongewenst Gedrag SintLucas

Regeling Klachtencommissie Ongewenst Gedrag SintLucas Regeling Klachtencommissie Ongewenst Gedrag SintLucas Vastgesteld door het College van Bestuur Inwerking getreden op 7 oktober 2013 Artikel 1: Begripsbepalingen 1. Agressie en geweld: voorvallen waarbij

Nadere informatie

ogen en oren open! Luister je wel?

ogen en oren open! Luister je wel? ogen en oren open! Luister je wel? 1 Verbale communicatie met jonge spelers Communiceren met jonge spelers is een vaardigheid die je van nature moet hebben. Je kunt het of je kunt het niet. Die uitspraak

Nadere informatie

vinden op de factsheet Knelpunten in de zorg voor jeugd met psychosociale problemen: vragenlijst verwachtingen.

vinden op de factsheet Knelpunten in de zorg voor jeugd met psychosociale problemen: vragenlijst verwachtingen. 1 Casus zorg voor jeugd (specialisatie jeugdzorg) Achtergrondinformatie bij deze casussen: factsheet Knelpunten in de zorg voor jeugd met psychosociale problemen: verwachtingen van ouders en jongeren en

Nadere informatie

ADHD en lessen sociale competentie

ADHD en lessen sociale competentie ADHD en lessen sociale competentie Geeft u lessen sociale competentie én heeft u een of meer kinderen met ADHD in de klas, dan kunt u hier lezen waar deze leerlingen tegen aan kunnen lopen en hoe u hier

Nadere informatie

Samen werken aan het verminderen van overbelasting

Samen werken aan het verminderen van overbelasting Samen werken aan het verminderen van overbelasting Doelgroep Wij zijn begonnen met 3 bij ons bekende Marokkaanse mantelzorgers, die alledrie balanceerde op het randje van afknappen. Zij hadden dezelfde

Nadere informatie

Controversiële en emotionele onderwerpen in de klas

Controversiële en emotionele onderwerpen in de klas Controversiële en emotionele onderwerpen in de klas Inhoud Spannend... 2 Belang... 2 Onbalans... 2 Reflectieve dialoog... 2 Verschillen tussen dialoog en debat... 3 Praktische aandachtspunten voor een

Nadere informatie

VOORBEELD / CASUS. Een socratisch gesprek volledig uitgeschreven

VOORBEELD / CASUS. Een socratisch gesprek volledig uitgeschreven Maakt geld gelukkig? VOORBEELD / CASUS Een socratisch gesprek volledig uitgeschreven Hieronder tref je een beschrijving van een socratisch gesprek van ca. 2 ½ uur. Voor de volledigheid hieronder eerst

Nadere informatie

Tot een geloofsgesprek komen. I Ontmoeten

Tot een geloofsgesprek komen. I Ontmoeten Tot een geloofsgesprek komen I Ontmoeten Het geloofsgesprek vindt plaats in een ontmoeting. Allerlei soorten ontmoetingen. Soms kort en eenmalig, soms met mensen met wie je meer omgaat. Bij de ontmoeting

Nadere informatie

Non-Discriminatiecode

Non-Discriminatiecode Horizon College Home www.horizoncollege.nl Gedragscode Non-Discriminatiecode Uitgangspunten Deze code is ontwikkeld conform de intenties gesteld in de missie en de statuten van het Horizon College. Met

Nadere informatie

Wat je zaait is wat je oogst

Wat je zaait is wat je oogst opvoeden & persoonlijke ontwikkeling Wat je zaait is wat je oogst In de vorige Spiegelbeeld stond een artikel over een nieuwe, integrale visie op kinderen, opvoeden en persoonlijke ontwikkeling. U hebt

Nadere informatie

ANTI-SEKSISME GEBRUIKSAANWIJZING. «Wat een mietje! Het is de taak van de vrouw om zich met de kinderen bezig te houden, niet van de man!

ANTI-SEKSISME GEBRUIKSAANWIJZING. «Wat een mietje! Het is de taak van de vrouw om zich met de kinderen bezig te houden, niet van de man! «Een Raad van Bestuur is geen Tupperware-bijeenkomst!» sinds 3 augustus 2014 bestaat er een nieuwe wet ANTI-SEKSISME GEBRUIKSAANWIJZING «Wat een mietje! Het is de taak van de vrouw om zich met de kinderen

Nadere informatie

5 Assertiviteit. 1 Inleiding

5 Assertiviteit. 1 Inleiding DC 5 Assertiviteit 1 Inleiding Als SAW er zul je regelmatig in situaties terecht komen waarin je duidelijk moeten maken wat je wel of niet wilt. Bijvoorbeeld omdat een cliënt op een activiteitenafdeling

Nadere informatie

Voorbeeld meldprotocol. Preventie Seksueel Misbruik Vrijwillig Jeugdwerk

Voorbeeld meldprotocol. Preventie Seksueel Misbruik Vrijwillig Jeugdwerk Voorbeeld meldprotocol Preventie Seksueel Misbruik Vrijwillig Jeugdwerk Voorbeeld Meldprotocol Dit protocol beschrijft hoe je moet handelen bij situaties waarin sprake is van (vermoedens van) seksueel

Nadere informatie

Als opvoeden een probleem is

Als opvoeden een probleem is Als opvoeden een probleem is Inhoud 3 > Als opvoeden een probleem is 3 > De Raad voor de Kinderbescherming 4 > Maakt u zich zorgen over een kind? 5 > Opvoedingsproblemen 6 > De rol van de Raad 10 > Maatregelen

Nadere informatie

De wereld beleven, een hele belevenis

De wereld beleven, een hele belevenis De wereld beleven, een hele belevenis Rensje Plantinga www.ronzebons.nl mei 2011 2 De wereld beleven, een hele belevenis. De Ronzebons, mei 2011 De wereld beleven. In de gezondheidszog in zijn algemeenheid

Nadere informatie

Inhoud. Deel 1 Zelf zorgen voor een gezond gevoelsleven 9

Inhoud. Deel 1 Zelf zorgen voor een gezond gevoelsleven 9 Inhoud Deel 1 Zelf zorgen voor een gezond gevoelsleven 9 1 Emotionele verantwoordelijkheid 11 2 Gevoelens analyseren 15 3 Adequate en inadequate gevoelens onderscheiden 19 4 Gevoelens veranderen 24 5 Gedachten

Nadere informatie

Naslagwerk KOERS. Producten van dit documenten zijn:

Naslagwerk KOERS. Producten van dit documenten zijn: Naslagwerk KOERS Dit document is bedoeld om ieder individu een eigen beeld te laten formuleren van de eigen koers als werkend mens en vervolgens als functionaris. Daarna kun je collectief de afdelingskoers

Nadere informatie

Hoe gelukkig ben je? Opdracht 1

Hoe gelukkig ben je? Opdracht 1 Hoe gelukkig ben je? Geluk is een veranderlijk iets. Het ene moment kun je jezelf diep gelukkig voelen, maar het andere moment lijkt het leven soms maar een zware last. Toch is voor geluk ook een soort

Nadere informatie

Minicursus Verbindend Communiceren. Geschreven door: Jan van Koert

Minicursus Verbindend Communiceren. Geschreven door: Jan van Koert Minicursus Verbindend Communiceren Geschreven door: Jan van Koert Geweldloze communicatie is een wijze van communiceren die leidt tot gehoord en verstaan worden. Met helderheid, zonder beschuldigen en

Nadere informatie

Tweede Kamer der Staten-Generaal

Tweede Kamer der Staten-Generaal Tweede Kamer der Staten-Generaal 2 Vergaderjaar 2001 2002 28 221 Wijziging van het Wetboek van Strafrecht in verband met de strafbaarstelling van beledigende uitlatingen en het aanzetten tot haat, discriminatie

Nadere informatie

Artikel 1. Artikel 2. Artikel 3. 1. Met de algemene zorg voor het statistiekwezen is belast het ABS.

Artikel 1. Artikel 2. Artikel 3. 1. Met de algemene zorg voor het statistiekwezen is belast het ABS. WET van 3 december 2002, houdende voorzieningen met betrekking tot het Statistiekwezen in Suriname (Statistiekwet 2002) (S.B. 2002 no. 97), zoals zij luidt na de daarin aangebrachte wijzigingen bij S.B.

Nadere informatie

Klachtenregeling Kelderwerk

Klachtenregeling Kelderwerk Klachtenregeling Kelderwerk (Seksuele) intimidatie, agressie, geweld, discriminatie en/of onbehoorlijk gedrag Advies Platformoverleg d.d. 6 februari 2008 Vastgesteld d.d. 28 februari 2008 Op grond van

Nadere informatie

Opvoeden na partner geweld Trees Pels Katinka Lunneman Jodi Mak Susanne Tan Meta Flikweert Marjolijn Distelbrin Majone Steketee

Opvoeden na partner geweld Trees Pels Katinka Lunneman Jodi Mak Susanne Tan Meta Flikweert Marjolijn Distelbrin Majone Steketee Opvoeden na partner geweld Trees Pels Katinka Lunneman Jodi Mak Susanne Tan Meta Flikweert Marjolijn Distelbrin Majone Steketee Financiers: Gemeente Rotterdam Gemeente Amsterdam Gemeente Utrecht Gemeente

Nadere informatie

Vrouwelijke genitale verminking en gendergebonden geweld

Vrouwelijke genitale verminking en gendergebonden geweld Vrouwelijke genitale verminking en gendergebonden geweld Hieronder vindt u de praatplaten die u zelf kunt afdrukken. Druk het document recto-verso af (afdrukken vanaf pagina 2 - omdraaien langs korte zijde)

Nadere informatie

WELKE LIEFDESTAAL HEB JIJ?

WELKE LIEFDESTAAL HEB JIJ? WELKE LIEFDESTAAL HEB JIJ? Volgens psycholoog Gary Chapman zijn er vijf universele liefdestalen, waarin mensen liefde kunnen en ontvangen. Iedereen heeft een of twee liefdestalen waardoor hij of zij zich

Nadere informatie

GEDRAGSCODE Samuëlschool ( mei 2013)

GEDRAGSCODE Samuëlschool ( mei 2013) GEDRAGSCODE Samuëlschool ( mei 2013) Deze gedragscode is opgesteld omdat de Samuelschool een veilige school wil zijn. Een school waarin de identiteit en het unieke van iedere persoon uitgangspunt is van

Nadere informatie

Laat Je Rela)e Niet Stuklopen

Laat Je Rela)e Niet Stuklopen Laat Je Rela)e Niet Stuklopen Door Robbert Raas www.stop-jaloezie.com Voorwoord Dit compacte e-book is geschreven als hulp bij de eerste stap naar een leven zonder vervelende jaloezie. Op stop-jaloezie.com

Nadere informatie

GESPREKKEN VOEREN NEDERLANDS AAN HET EINDE VAN DEZE UITLEG:

GESPREKKEN VOEREN NEDERLANDS AAN HET EINDE VAN DEZE UITLEG: AAN HET EINDE VAN DEZE UITLEG: - Kun je een verzorgde brief schrijven. - Kun je op een juiste manier werkwoorden vervoegen. - Schrijf je op een juiste manier in meervoud. - Gebruik je hoofdletters op een

Nadere informatie

BEÏNVLOEDINGSSTIJLEN. Tegenbewegende stijlen. Meebewegende stijlen. = duwen = trekken. evalueren aansporen en onder druk zetten

BEÏNVLOEDINGSSTIJLEN. Tegenbewegende stijlen. Meebewegende stijlen. = duwen = trekken. evalueren aansporen en onder druk zetten BEÏNVLOEDINGSSTIJLEN Er zijn verschillende beïnvloedingsstijlen te onderscheiden. De stijlen kunnen worden onderverdeeld in: TEGENBEWEGENDE STIJLEN MEEBEWEGENDE STIJLEN = duwen = trekken Tegenbewegende

Nadere informatie

Wat het effect van een vraag is, hangt sterk af van het soort vraag. Hieronder volgen enkele soorten vragen, geïllustreerd met voorbeelden.

Wat het effect van een vraag is, hangt sterk af van het soort vraag. Hieronder volgen enkele soorten vragen, geïllustreerd met voorbeelden. Actief luisteren Om effectief te kunnen communiceren en de boodschap van een ander goed te begrijpen, is het belangrijk om de essentie te achterhalen. Je bent geneigd te denken dat je een ander wel begrijpt,

Nadere informatie

30 mei 2016. Onderzoek: Racisme in Nederland?

30 mei 2016. Onderzoek: Racisme in Nederland? 30 mei 2016 Onderzoek: Racisme in Nederland? Over het EenVandaag Opiniepanel Het EenVandaag Opiniepanel bestaat uit ruim 50.000 mensen. Zij beantwoorden vragenlijsten op basis van een online onderzoek.

Nadere informatie