INTERACTION DESIGN. Introductie in Interaction Design

Maat: px
Weergave met pagina beginnen:

Download "INTERACTION DESIGN. Introductie in Interaction Design"

Transcriptie

1 INTERACTION DESIGN Introductie in Interaction Design Auteur: Opleiding: Vak: Elisa Ostet Kunst en Techniek, Saxion Academie Toegepaste Kunst en Techniek Verdieping Interaction Design

2 Introductie 1. Interaction Design 1.1 Wat is Interaction Design? 1.2 De vier uitgangspunten in Interaction Design User-Centered Design Activity-Centered Design Systems Design Genius Design 1.3 De elementen van Interaction Design Beweging Ruimte Tijd Looks Textuur Geluid 1.4 De wetten van Interaction Design 1.5 De kenmerken van een goed Interaction Design 2. Verklarende woordenlijst 3. Bronvermelding

3 Introductie Interaction Design is overal terug te vinden in onze omgeving. Van de knoppen van onze afstandsbediening tot een website waar je vliegtickets kunt bestellen. Overal is nagedacht over de functie en betekenis van de dingen die de gebruiker moet kunnen doen. Niet altijd gaat dat even goed en vaak vergt het ook veel ervaring om in een keer een goed interactie ontwerp te kunnen maken. Iedereen heeft het wel eens meegemaakt dat hij de informatie die hij zocht niet snel op een website kon vinden. Of dat de informatie die hij dacht te vinden er niet stond. Daarnaast zijn diverse keukenapparaten zo ingewikkeld, dat er dikke handleidingen voor moet worden geschreven. Bij een goed interactie ontwerp gebeurt het testen dan ook door de gebruikers zelf. Stap voor stap kom je dan steeds dichter bij een gebruiksvriendelijke website of een broodbakmachine die met een paar simpele stappen zijn werk doet. Elisa Ostet Enschede, mei 2010 NOOT: Dit verslag is opgesteld als introductie in Interaction Design voor het vak Interaction Design aan de Saxion Academie Toegepaste Kunst en Techniek. In dit document heb ik de basisbegrippen van de Interaction Design voor mij zelf op een rijtje gezet. Daarnaast is het een document dat voor studiedoeleinden wordt gebruikt. Binnen Elisa Media komt Interaction Design met name terug in het schrijven van Functioneel Ontwerpen voor websites. Aan de inhoud van dit document kunnen geen verdere rechten worden ontleend.

4 1. Interaction Design 1.1 Wat is Interaction Design? Interaction Design is het zo ontwerpen en vormgeven van producten en diensten dat zij geschikt zijn voor gebruik, makkelijk te hanteren zijn en dat men het plezierig vindt deze producten en diensten te gebruiken. Een interactie ontwerp kan vele vormen aannemen. Het kan betrekking hebben op het gebruik van huishoudelijk apparaten, de pinautomaat, de taxicentrale, de computer en softwareprogramma s tot mobile devices. Wat al deze dingen met elkaar gemeen hebben is dat ze de gebruiker moeten verbinden met de producten die ze gebruiken. Interaction design gaat om het gedrag van mensen. Dingen die op de achtergrond precies het zelfde werken, kunnen door de verschillen in interaction design toch anders aanvoelen. Het ene mobieltje kan hardwarematig het zelfde werken als een ander, maar toch prettiger zijn om mee te werken. Interaction design is geen wetenschap in de zin dat het met vaste regels en wetten werkt. Iets wat nu goed is, kan over 5 jaar verouderd zijn. Bij interaction design gaat het om het oplossen van specifieke problemen onder zijn eigen omstandigheden, zoals de tijd waarin we leven, de mogelijkheden van de techniek en ontwikkelingen van nieuwe methodes. Er zijn wel methodes om met interaction design problemen op te lossen, maar toch worden zelfs deze methodes verder ontwikkeld door de tijd heen. Interaction design is meer een toegepaste kunst. Het gaat om het verbinden van mensen doormiddel van producten en diensten. Het oplossen van problemen zoals Hoe maak ik een verbinding tot stand met een telefoon om mijn familie te kunnen bellen. Het hoeft niet persé met beeldschermen te maken te hebben, met hoe je iets ziet, het kan ook op de achtergrond in de vorm van software of in de vorm van een workflow binnen een bedrijf. Als interaction designer ben je gefocust op users. Users maakt het niet uit of begrijpen niet hoe een product of dienst in elkaar steekt. Ze willen het product of de dienst zonder obstakels gebruiken om hun doelen te bereiken of taak te volbrengen. Daarnaast zijn interaction designers gefocust op het vinden van alternatieven. Dus niet kiezen tussen twee kwaden, maar een derde en betere oplossing proberen te vinden. Door het bouwen van prototypes en deze te testen, komt men tot een oplossing voor het probleem. Als interaction designer werk je veel samen met mensen uit andere disciplines. Je hebt in sommige projecten basiskennis nodig van andere vakgebieden, zoals architectuur of economie. Er zijn vaak bedrijfsdoelen en deadlines die moeten worden gehaald. Informatie moet worden verzameld en verwerkt om tot een goed interactie ontwerp te komen. Je ontwikkeld oplossingen voor een bepaald project. Het is zelden mogelijk om deze oplossingen in zijn geheel één-op-één te kunnen kopieëren naar een ander project. Een van de belangrijkste aspecten in interaction design is emotie. De algemene opvatting is dat door analytisch denken mensen de juiste keuzes zullen maken. Maar producten zonder emotie klikken niet met mensen. Mensen zijn minder geneigd producten te gebruiken of te onderzoeken als ze er geen emotie aan kunnen verbinden.

5 Zoals eerder gezegd wordt er bij interaction design veel samengewerkt met mensen uit andere disciplines. Zelf beslaat interaction design ook veel velden uit overlappende disciplines. Hierdoor is het soms moeilijk om te omschrijven wat interaction design nu precies is en wat het niet is. Hieronder een schema met de relaties tussen de verschillende dicplines. Figuur 1: Naar het voorbeeld uit "Designing for interaction", D. Saffer, p.19 User-experience design (UED): De meeste disciplines vallen geheel of gedeeltelijk onder user-experience design. User-experience design probeert alle aspecten waarbij een user met een product of dienst in aanraking komt te benaderen. Dat kan dus zowel het visuele als audio aspect zijn, maar daarnaast ook interaction design en information architecture. Information architecture (IA): Information architecture beslaat het werkveld van het structureren van content. Hierbij wordt gekeken naar hoe je het beste de informatie kunt ordenen en labelen zodat de gebruiker de informatie snel weer terug kan vinden. Het categoriseren van data is hierbij een goed hulpmiddel. Een website als is een goed voorbeeld hoe men omgaat met information architecture.

6 Communication design (CD): Communication design gaat over het vertalen van de boodschap en inhoud naar een visuele taal. Hierbij gaat het om bijvoorbeeld lettertypes, kleuren en layout. Websites, boeken en folders communiceren allemaal op een visuele wijze hun boodschap. Human-computer interaction (HCI): Interaction design lijkt veel op human-computer interaction. Het wezenlijke verschil is dat met bij HCI kijkt naar de connectie tussen mens en computer, bij interaction design kijkt met naar de connectie tussen mensen onderling. Softwareproducten op de computer zijn een goed voorbeeld van HCI. User-interface engineering (UIE): Bij user-interface engineering ontwerpt men controls van digitale apparaten. Het is een mix van interaction design en HCI. Je vindt UIE terug op displays van telefoons, videocamera s en de afstandsbediening van de televisie. Usability engineering (UE): Door het testen van producten en diensten wil usability engineering ervoor zorgen dat deze dingen ook daadwerkelijk bij de user overkomen. Is het wel nodig dat een bepaalde functie op een product aanwezig is en weten mensen deze functie wel te vinden als ze het nodig hebben? Industrial design (IndD): Bij industrial design kijkt men naar de vorm van producten. Men zoekt uit hoe een product zodanig kan worden ontworpen dat het het gebruikersgemak wordt vergroot en het product ook daadwerkelijk functioneel maakt. Voorbeeld hiervan zijn meubels, fietsen en auto s. Human factors (HF): De producten die bij de verschillende disciplines worden ontworpen worden door de Human Factors beoordeeld op de beperkingen van het menselijk lichaam. Dit gebeurd zowel fysiek als psychologisch. Men kijkt bijvoorbeeld naar de invloed van het langdurig gebruiken van het beeldscherm en toetsenbord. Is het toetsenbord bijvoorbeeld wel goed vormgegeven? Veel ergonomen zul je dan ook in deze discipline terug vinden. 1.2 De vier methodes in Interaction Design Zelfs de meest simpele problemen kunnen een teken zijn dat er meer aan de hand is. Het is niet de bedoeling om problemen groter te maken dan ze zijn, maar om uit te zoeken wat er precies aangepast moet worden. Vaak is het zelfs zo dat het probleem zelf niet helemaal duidelijk omschreven is. Er moet rekening worden gehouden met de doelen van een bedrijf en ga zo maar door. Vooraf wordt er dan vaak ook gesproken met opdrachtgevers, gebruikers en projectgroepen, waarna een projectplan wordt opgesteld. Projectgrenzen worden vastgesteld, waarbinnen het probleem moet worden opgelost. Daarna kan er informatie worden verzameld om dichter bij de oplossing te kunnen komen.

7 Om een probleem aan te pakken kun je bij interaction design gebruik maken van verschillende methodes. Elke methode is geschikt om ieder probleem aan te pakken, maar vaak kies je als designer de methode die het beste bij de situatie past en waar je het beste mee kunt werken. Hieronder een kort overzicht van de verschillende methodes, waarna deze verder uitgelegd worden. Methode Samenvatting Users Designers User-Centerd Gefocust op de Users zijn de richtlijn Designers vertalen Design behoefte en doelen voor het design de behoeftes en Activity-Centerd Design Systems Design Genius Design van de user Gefocust op de taken en activiteiten die gedaan moeten worden Gefocust op de componenten van een systeem Hangt af van de skills en kennis van designers en zijn wil om producten te ontwerpen Users voeren de activiteiten uit Users bepalen de doelen waaraan het systeem moet voldoen Users zijn een bron om de gevonden oplossingen uit te proberen. doelen van de user Designers ontwerpen de tools om de acties te kunnen uitvoeren Designers zoeken uit of alle onderdelen van het systeem op de juiste plek staan Designers zijn de bron van inspriatie User-Centered Design (UCD): Mensen die een product of dienst (moeten gaan) gebruiken, weten zelf heel goed wat hun behoefte, doelen en voorkeuren zijn. De designer moet zich aan hen aanpassen en ervoor zorgen dat users het doel behalen. Users weten het t beste, dat is het idee achter user-centered design. Daarom worden ze idealiter bij ieder stadium van het ontwerpproces betrokken. De roots van UCD liggen in de ergonomie en het industrieel ontwerp. Producten moeten passen bij mensen en niet andersom. Het behalen van doelen is het belangrijkste, de focus ligt op wat een user uiteindelijk wil bereiken. Daarna ontwikkeld de designer de tools, maar altijd met de wensen van de gebruiker in het achterhoofd. Een groot deel van de tijd wordt dan ook gebruikt voor onderzoek om uit te zoeken wat de doelen zijn van de users in elke situatie. In elke stap worden users gevraagd wat ze er van vinden en worden prototypes met users getest. Het nadeel kan zijn dat men doelen achter doelen gaat zoeken, waardoor een probleem veel uitgebreider wordt dan de bedoeling is. Het voordeel van UCD is dat je als designer je eigen wensen en voorkeuren opzij moet zetten. Want jij bent uiteindelijk niet de gebruiker! Activity-Centered Design Zoals de naam als zegt, focust activity-centered design zich op de activiteiten die plaats moeten vinden. Het gaat niet om het doel of de voorkeuren van de gebruiker, maar om dingen die gedaan moeten worden of beslissingen die moeten worden genomen. Acties hebben een begin en een eind en kunnen verschillen in duur. Bij ACD gaat het om de bedoeling van een activiteit. Dit hoeft niet persé het doel opzich te zijn. Wanneer je eten kookt, is je doel het klaar maken van een diner. Maar de reden en/of bedoeling dat je het vuur gebruikt, is om het voedsel gaar te krijgen.

8 Activiteiten zijn opgesplits in taken en beslissingen. Sommige taken zijn zo groot dat zij weer een activiteit op zich zijn en kunnen worden opgesplitst in taken. Ook bij ACD is onderzoek voorafgaand een belangrijk onderdeel in het proces. Hierbij wordt er echter meer gekeken naar het gedrag van mensen en niet naar hun wensen of voorkeuren. De taak en activiteit zijn de leidraad van het ontwerp en niet de user. Toch moet er ook rekening worden gehouden met het feit dat het niet weken moet duren om een activiteit onder de knie te krijgen, dit zou een indicatie kunnen zijn dat het ontwerp niet goed uitgedacht is. Daarnaast heeft ACD als nadeel dat je, door te veel gefocust te zijn op taken, het probleem uit het oog raakt Systems Design System design is de meest analystische en systematische manier van het oplossen van ontwerpproblemen. Ook hier is niet de user belangrijk, maar het systeem. Hier definiëren we het woord systeem als een verzameling van entiteiten die op elkaar reageren. Een systeem kan een computer zijn, maar ook een groep mensen zoals het parlement. De user wordt gezien als de context waarin het systeem moet functioneren. Dit maakt systems design een ideale tool voor het oplossen van complexe problemen en vraagstukken. Het gaat om de context waarin individuele objecten en apparaten op elkaar reageren en waar het product of dienst uiteindelijk voor bedoeld is. Een systeem beschikt over de elementen die de interaction designer moet ontwikkelen om zo een heldere structuur te bieden waar aan het design moet voldoen. Figuur 2; Schema van een systeem, naar het voorbeeld uit "Designing for interaction", D. Saffer, p.36

9 Zonder een feedback-loop kan er niet worden gecontroleerd of een doel behaald is of dat er een fout ontdekt is. Het is bijvoorbeeld erg belangrijk dat wanneer je thermostaat de juiste temperatuur bereikt heeft, hij de boiler een signaal geeft dat het niet meer hoeft te verwarmen. Die verandering is je feedback. Je kunt (delen van ) het systeem aanpassen door controls. Bijvoorbeeld door de temperatuur te wijzigen, hiermee wijzig je dus het doel dat is vastgesteld door het systeem. Bij system design beïnvloeden verstoringen de omgeving. Je hebt storingen die je verwacht en waarbij je van te voren in je systeem een buffer voor kan inbouwen. Dit is anders bij onverwachte storingen. Om een systeem dan toch stabiel te houden kun je besluiten om bijvoorbeeld foutmeldingen weer te geven of mechanismen in te bouwen om het falen van het systeem te voorkomen. Zonder deze buffers zal een systeem vaak crashen waardoor het niet bruikbaar is Genius Design Voor genius design zijn geen vaste regels of structuren te bedenken. Genius design is het ontwerpen van producten en diensten op basis van de ervaring en wijsheid van de designer om design beslissingen te nemen. Vaak wordt genius design toegepast in situaties waarbij er geen tijd, mogelijkheid of geld is om uitgebreid onderzoek te doen. Het kan ook een bewuste keuze zijn om uit veiligheidsoverwegingen nog geen users bij het ontwerp te betrekken. Genius design gaat uit van de veronderstelling dat users baat bij het ontwerp van de designer zouden kunnen hebben. Uiteindelijk worden users pas op het laatst bij het ontwerp betrokken om te testen of de werking wel zo is als de designer bedoeld heeft. Het werkt mee als je als designer uiteindelijk een van de eindgebruikers kunt zijn, maar dan dien je er rekening mee te houden dat het voor jou simpeler eruit kan zien dan voor de onervaren gebruiker. 1.3 De elementen van interaction design Onafhankelijk van welke methode je gebruikt om een probleem aan te pakken, zijn er altijd een paar elementen die meegenomen moeten worden in de oplossing. Interaction design kent een aantal principes en wetten die je als handvaten kunt gebruiken om de blokken van het interactie ontwerp op te bouwen Beweging Objecten die niet bewegen kunnen niet interactief zijn. Interactie is een vorm van communiceren en communiceren gaat over beweging. Dit kan van alles zijn, zoals de geluidsgolven van stemmen en muziek, handen die een pen vast pakken en een beweging maken om zo tekst op papier te krijgen en het typen met de vingers om wat op de computer te zien. De beweging ontstaat doordat we gedrag aan mensen en producten koppelen. Producten en mensen reageren op impulsen die zij van andere producten of mensen krijgen. Beweging wordt gekleurd door de houding, cultuur en persoonlijkheid en de context waarin men zich bevindt. Iemand die oud is, zal langzamer en met meer voorzichtigheid reageren op een nieuw product dan iemand die jong is en gewend is dit type product te gebruiken. Beweging is dus altijd een trigger voor een actie. Wanneer je op het kruisje van je programma klikt (actie), dan sluit het venster zich door te verdwijnen. Dit is de feedback die je op je actie krijgt en je ziet het doordat er beweging in het scherm is. (het venster verdwijnt). Zonder beweging is er geen feedback en interactie mogelijk.

10 1.3.2 Ruimte Beweging vindt altijd plaats in een bepaalde ruimte. Ruimte hoeft niet per definitie een afgebakend terrein te zijn. Ruimte is dan niet vast te pakken. Je hebt op die manier digitale, analoge en fysieke ruimte. Het internet is een voorbeeld van digitale ruimte. De kamer waarin men zich bevindt is een fysieke ruimte, je bent er fysiek aan wezig. Dit is niet mogelijk bij het internet. Analoge ruimtes zijn apparaten zoals stereoinstallaties en wekkers. Vaak vindt interactie plaats in een ruimte dat een combinatie is van digitaal en fysiek. De muzieksoftware op je computer is een digitale ruimte, maar door een signaal uit te sturen kan het muziek afspelen door je boxen in een fysieke ruimte. Door ruimte kun je perspectief creëren op je scherm. Zelfs in 2D kun je door het positioneren van schermen in de ruimte een gevoel van perspectief creëren. Perspectief krijg je door het plaatsen van objecten op een XYZ-as. Voor het interactie ontwerp is het goed om te weten in welke ruimte een product of dienst wordt gebruikt. Het maakt veel verschil of interactie thuis achter het beeldscherm is of dat het op een druk station in een kiosk plaatsvindt Tijd Tijd is een derde factor dat interactie mogelijk maakt. Zonder tijd is er geen beweging mogelijk. Het kost namelijk tijd om van het ene punt naar het andere punt te bewegen. Dit kan om miliseconden gaan bijvoorbeeld bij een muisklik, maar ook om uren. Het kost nog steeds tijd om een paar gigabyte van de ene server naar de andere server te verplaatsen of om deze te kopieëren naar een DVD of USB-stick. Voor een interaction design is het belangrijk om te weten wat de factor tijd doet met mensen. Het kost namelijk tijd om uit te zoeken wat je wilt kopen. Het is dan bijvoorbeeld niet handig als er om de minuut wordt gevraagd wie je bent en wat je zoekt. Dat roept irritaties op. Digitale tijd is niet het zelfde als de tijd die men waarneemt in de fysieke ruimte. Digitale tijd is opgedeeld in veel kleinere eenheden, namelijk miliseconden. De mens kan dit amper waarnemen. Daarom worden veranderingen door computers vaak vertraagd zodat je het kunt zien. Toch merk je direct de impact van de miliseconden. Als het bijvoorbeeld een seconden zou duren dat je computer reageert op je toetsaanslag, dan zou dat je computer onbruikbaar maken. Een ander bijkomstigheid van tijd is dat het ritme kan creëren. Je krijgt een bepaalde verwachting van hoe snel een venster opent of sluit. In games wordt er veel gebruik gemaakt van ritme. Binnen een bepaalde tijd gebeuren er acties of wordt een level afgesloten. Daarnaast is tijd ook nog gekoppeld aan de voedingsduur die een accu of batterij kan leveren aan producten. Bepaalde elementen zoals licht en de aansturing van programma s kan de duur van een accu verkorten. Daar moet rekening mee worden gehouden zodat een product er niet na 10 minuten al mee ophoudt. Daar kun je namelijk amper mee werken Vorm De vorm van een apparaat geeft een indicatie van hoe we hem moeten gebruiken en hoe het reageert op onze acties. Vorm, grootte, kleur en gewicht zijn elementen die bepalend zijn voor de functie van een apparaat. Hierdoor veronderstellen wij hoe wij

11 het kunnen gebruiken. In de psychologie is hier onderzoek naar gedaan. Mensen leren in hun leven hoe men apparaten kan gebruiken en bouwen daardoor een lijst met veronderstellingen op. Zodoende is deze kennis cultureel en contextueel bepaald. Je weet hoe iets werkt omdat je het eerder geprobeerd of gezien hebt. Aan een vorm wordt een functie gekoppeld. Die vorm moet voldoen aan een of meerdere voorwaarden voor het geschikt is voor die functie. Als iets hol is, dan kunnen we het vullen met bijvoorbeeld drinken. Maar het heeft als extra voorwaarde dat het geen gaatjes aan de onderkant mag hebben, want dat kunnen we het beter gebruiken als vergiet. Daarnaast betekent vorm ook emotie. Aan de buitenkant kun je zien of het een serieus ding is of een speeltje. Je kunt zelfs zien of iets waarschijnlijk erg duur is of heel goedkoop. Complexiteit, praktische waarde, levensduur en ga zo maar door zijn ook af te lezen van de vorm. Als interaction designer moet je voor bijna elk product de vorm ontwerpen die erbij past. Kijk hierbij onder andere naar kleur, formaat, structuur, vorm, gewicht en de proporties ten opzichte van andere objecten Textuur Textuur kan een onderdeel zijn van de vorm. De informatie over hoe iets voelt kan de zelfde informatie bevatten als hoe iets eruit ziet. Maar het is een andere dimensie. Vorm heeft meer met zien te maken, terwijl textuur met gaat over voelen. Voor blinden is textuur vaak van groter belang dan de vorm. Textuur gaat over de hardheid of zachtheid van iets en daarmee tevens over emoties. Een knuffelbeer is zacht en nodigt uit tot vastpakken en knuffelen, maar schuurpapier houden we het liefst zo ver mogelijk van ons gezicht vandaan. De functie van een product verandert wanneer zijn textuur verandert. In het voorbeeld van de beer kan een glazen beer eerder voor decoratie zijn dan om mee te knuffelen. Textuur heeft meerdere dimensies. Vibraties en temperatuur zijn andere aspecten van textuur. Door warmte of kou kun je een bepaalde boodschap aan een product meegeven. Een telefoon kan trillen wanneer een bericht binnenkomt Geluid Voor de meeste interaction designs is audio een ondergeschoven kindje. Toch is audio erg belangrijk bij interactie. Vooral waar het gaat om waarschuwingen en apparaten die op de omgeving reageren, geeft audio een extra dimensie aan de boodschap. Zelfs een klein beetje geluid, kan een belangrijk verschil voor een product betekenen. Wanneer je een berichtje ontvangt op de mobiele telefoon, wordt er een (zelfgekozen) toontje afgespeeld. Je wordt gewaarschuwd voor het passeren van een ambulance door zijn harde tonen in een bepaald ritme. Wat zou er gebeuren als je deze twee geluiden zou wisselen? Waarschijnlijk zou je in verwarring raken omdat je het geluid van de ambulance niet herkent of het irriteert je dat het geluid van je beltoon zo hard en monotoon is. Geluid heeft enkele elementen waardoor het herkenbaar is voor de user. Dat zijn de frequenties, volume en toonhoogte. Ze gaan over de warmte van een geluid, de hardheid en het type geluid. Iets wat de zelfde frequentie en volume heeft, kan door het verschil in toonhoogte anders klinken. Zo klinkt een trompet anders dan een keyboard ook al spelen ze hetzelfde.

12 1.4 De wetten van Interaction Design Interaction Design heeft niet veel vaste wetten of regels, maar er zijn een aantal principes die veelvuldig en succesvol worden toegepast. Het zijn de wetten voor een goed interaction design, maar dienen eerder als handleiding dan als onafwendbaar pad te worden gezien. De wet van Moore De wet van Moore zegt dat iedere twee jaar de hoeveelheid transistors op geïntegreerde circuits (zoals computerprocessoren) verdubbeld. Tot nu toe blijkt die wet steeds toepasbaar, wat als gevolg heeft dat apparaten steeds sneller, kleiner en krachtiger worden. De wet van Fitts De wet van Fitts gaat over het behalen van een doel. De wet zegt dat de tijd vanaf het startpunt van een actie tot de finish afhankelijk is van de afstand tot het object en de grootte van het object. Het gaat dus over acties doormiddel van aanraken. Dit kan met een vinger zijn, maar ook met een muis. Het impliceert dat objecten die groot zijn en dichterbij staan, sneller te bereiken zijn dan de kleine objecten. Deze wet heeft gevolgen voor de grootte en positionering van knoppen. Hoe kleiner een knop wordt, hoe moeilijker het is om hem aan te raken of te manipuleren. Daarnaast zijn hoeken en randen perfecte posities om knoppen te plaatsen omdat ze de grenzen van schermen aangeven. Wat je ook probeert, je kunt nooit buiten het kader vallen. Daarom staan menubalken en afsluit knoppen bijna altijd tegen de rand. Een handigheidje dat men bij computerprogramma s hebben ingebouwd, is de functie van de rechtermuisknop. Door op deze knop te klikken vlakbij een object, kun je veel sneller toegang krijgen tot het menu om het object te bewerken. Zo hoef je niet eerst een heel menu te doorlopen. Vaak kost dit meer tijd omdat je naar de hoek van het scherm moet bewegen. De wet van Hick-Hyman De wet van Hick-Hyman zegt dat de tijd die nodig is om een beslissing te maken, afhankelijk is van het aantal keuzes dat men kan maken. Uit onderzoek is gebleken dat mensen uit een grote lijst met keuzemogelijkheden, een groot deel in categoriën verdelen. Daarbij strepen zij een groot deel af, wanneer er een nieuwe stap in het beslissingsproces wordt gemaakt. Dit maakt het eenvoudiger een beslissing te nemen uit een rijtje van 12 keuzemogelijkheden, dan uit twee rijtjes met 6 mogelijkheden. Dit gegeven stelt ontwerpers voor een moeilijke keuze. Het is volgens deze wet dus beter om een rijtje met menu-items te hebben dan enkele dropdown menu s naast elkaar. Toch raken wij gefrustreerd wanneer websites zoals Ilse al hun linkjes op een pagina zouden weergeven. Dit geldt helemaal wanneer onze schermgrootte beperkt is zoals een mobiele telefoon. Je hebt dan liever niet alle opties in een keer in beeld. Daarnaast zegt de wet van Hick-Hyman dat de tijd die nodig is om een beslissing te nemen, afhankelijk is van twee factoren. De eerste factor is herkenning van de keuzes. Een voorbeeld hier van is de home -button op websites. Je komt dan weer terug op de allereerste pagina van de website. De tweede factor is hoe de keuzemogelijkheden gepresenteerd worden. Is het een tekstje, filmpjes of plaatjes, of is het een ingesproken menu van een telefooncentrale.

13 De wet van het Magische Nummer 7 De wet van het Magische Nummer 7 is een afgeleide van de Hick-Hyman-wet. Deze wet zegt dat mensen niet meer dan 7 achtereenvolgende stappen kunnen onthouden. Met een afwijking van 2 naar boven en naar beneden. Daarna gaan mensen fouten maken. Dit impliceert dat je niet te lange menus moet maken waarbij je steeds verder doorklikt en verdwaald. Wanneer je bijvoorbeeld een stappenreeks op het scherm toont met de gemaakte stappen en de huidige positie, geldt deze regel niet. Je kunt immers altijd weer terug door op de stappenreeks te klikken en je hoeft het dus niet uit je geheugen ophalen. De wet van Tesler over het behoud van complexiteit De wet van Tesler vertelt dat elk proces wel enige mate van complexiteit in zich heeft. Elk proces heeft een punt waarbij het niet meer versimpeld kan worden. Je kan alleen van het ene punt naar het andere door je op een bepaalde manier te gedragen. Een voorbeeld is het verzenden van een . Heel veel dingen kunnen geautomatiseerd worden, maar je hebt altijd zowel je eigen adres als die van de ontvanger nodig om een te kunnen versturen. Mist een van beide, dan gaat het dus mis. Er zijn in de loop der tijd allerlei foefjes bedacht om het verzenden van een gemakkelijk te maken. adressen hoeven niet meer volledig te worden ingevuld wanneer het al eens gebruikt is. Het invoeren van de eerste letter is dan al voldoende. Het proces zelf is nog steeds complex, maar een groot deel daarvan wordt ondervangen door software die het geautomatiseerd kan afwerken. Interaction Designers moeten daarmee rekening houden zodat de mate van complexiteit van processen minimaal blijft. Het Poka-Yoke Principe Het Poka-Yoke principe gaat over het sturen van processen in een voorgedefiniërde route zodat fouten worden voorkomen. Gebruikers worden gedwongen op een bepaalde manier te handelen, doordat ontwerpers beperkingen en voorwaarden koppelen aan het ontwerp. Plugjes van bijvoorbeeld audiokabels kunnen maar op 1 manier in de input gestoken worden. Dit is een voorbeeld van Poka-Yoke waarbij fouten worden voorkomen voordat een handeling plaatsvindt. Andere voorbeelden zijn signalen die mensen waarschuwen voor bijvoorbeeld de komst van een trein. Het is hierbij niet altijd mogelijk dat het mis gaat, maar fouten worden zo vroeg mogelijk in het proces gesignaleerd en voorkomen. Directe en indirecte manipulatie Digitale objecten komen in beweging doordat je ze kunt manipuleren. Dit kan direct of indirect. Bijna alle digitale objecten (alles wat je op een scherm ziet) manipuleer je op een indirecte manier. Bits en bites zijn namelijk niet aan te raken, ze zijn niet tastbaar. Hierdoor zijn er twee manieren waarop we met digitale objecten omgaan. Directe manipulatie is de wijze waarop we direct met onze vingers of muis invloed kunnen uitoefenen op dat gene wat er in het scherm gebeurt. We laten dingen verplaatsen, draaien, bewegen, van kleur en grootte veranderen etc.. Voor de mens is het beïnvloeden van deze digitale objecten gemakkelijk te leren omdat we de bewegingen herkennen vanuit onze fysieke ervaringen met objecten. Dit geldt met name voor 3D objecten.

14 Indirecte manipulatie is moeilijker omdat we hierbij gebruik maken van woorden uit een menu of sneltoetsen om datgene gedaan te krijgen wat we van een object verwachten. Denk hier bij aan de CTRL+ALT+DELETE toetsencombinatie om bij het opstarten van Windows je wachtwoord te kunnen invullen. Voordat de GUI een standaard werd, waren vrijwel alle computer commando s en bewerkingen indirect. De wijze waarop objecten gemanipuleerd kunnen worden zou moeten worden meegenomen in het interactie ontwerp. Tegenwoordig kun je bijna alles zowel direct als indirect beïnvloeden. Feedback en Feedforward Bij Feedback gaat het meestal om signalen die aangeven dat er iets gebeurd is. Je drukt op je toetsenbord de toets in met de letter a en op je scherm verschijnt de a in je document. Je beweegt je muis en het pijltje in beeld verplaatst zich. Feedback zou altijd voor moeten komen als iemand een product of service gebruikt. Wanneer dit niet het geval is, kunnen er grote fouten ontstaan. Je denkt bijvoorbeeld dat een formulier niet verzonden is en je drukt nog maals op de knop verzenden waardoor het voor de tweede keer wordt opgestuurd. Je draait het gas aan, maar de kleur van het gas is niet blauw waardoor je niet gewaarschuwd wordt met gevaarlijke situaties tot gevolg. Designers moeten bepalen hoe snel er feedback op treedt na een actie van de gebruiker en in welke vorm dit gaat plaats vinden. Krijg je bijvoorbeeld een pop-up met de tekst Bedankt voor het verzenden van het formulier of wordt je doorgestuurd naar een andere pagina. Bij Feedforward gaat het niet om een bevestiging van informatie achteraf, maar om de kennis vooraf van wat er gaat gebeuren voordat je de actie uitvoert. Gebruikers weten zo wat er gebeurt na een actie en zijn minder bang om een stap verder te gaan in het proces. Voorbeelden van Feedforward zijn buttons met de tekst Klik hier om het formulier te verzenden en de melding op een bord Deze deur geeft toegang tot de machinekamer. Het is makkelijker om feedback te implementeren in een interactie ontwerp, maar om onnodige handelingen of fouten te voorkomen door onwetendheid is het goed om te kijken waar het mogelijk is om ook feedforward te implementeren.

15 1.5 De kenmerken van een goed Interaction Design Een goed interactie ontwerp heeft verschillende kenmerken. Ongeacht het type product of service zijn er een aantal eisen waar een goed interactie ontwerp aan moet voldoen. Niet voor elke product of service zullen alle kenmerken evenveel van belang zijn. Een medisch apparaat moet bijvoorbeeld wel betrouwbaar zijn, maar niet persé een plezier van jewelste zijn om mee te werken. Aan de hand van de volgende kenmerken kun je een goed interactie ontwerp herkennen: Betrouwbaarheid Voordat we een tool gebruiken moeten we al het vertrouwen hebben dat we in staat zijn om de taak te voltooien. Acties en services die onbetrouwbaar zijn of alleen al maar onbetrouwbaar ogen, nodigen niet uit om het te gebruiken. Als je de keuze hebt, ga je ook liever naar een schoon toilet dan naar een toilet dat vies ruikt. Je wilt ook liever dat je telefoon altijd overgaat als er iemand belt en niet dat hij het alleen doet wanneer het uitkomt. Mensen maken in een mum van tijd de beslissing of een actie ons niet gaat verwonden of doden, of een apparaat niet direct breekt of dat privé data direct overal vrij verspreid wordt. Wanneer we iets vertrouwen, zullen we ook sneller geneigd zijn om het te gaan gebruiken ook al zal het misschien toch risico s met zich meebrengen. Een goed product nodigd uit tot gebruik en het leren van het product, omdat gebruikers niet bang zijn dat er iets verkeerd gaat als ze wat fout doen. Passend binnen de context Interaction designers moeten rekening houden met het feit dat het ontwerp moet passen bij de cultuur, situatie en context waar in ze leven. Dit kan namelijk drastische gevolgen hebben voor de uitwerking van het type product of service. Je zou niet moeten willen om een stuk koeienvlees in India te verkopen terwijl het in Europa wel heel normaal is om een koe te eten. In India is het dier heilig. Ook infrastructuur speelt een rol. Wanneer je een website bouwt, moet je er rekening mee houden dat niet overal een snelle internetverbinding beschikbaar is. Er zijn vijf elementen die je helpen bepalen wat er in een bepaalde cultuur speelt. Element Hiërarchie Individualiteit versus collectiviteit Mannelijk versus vrouwelijk Tolerantie Oriëntatie op lange of korte termijn Omschrijving Hiërarchie binnen bedrijfs,- en sociale culturen. Accepteren mensen dat er iemand boven hun staat? Is die gene de baas die je met respect moet behandelen of een collega die gewoon wat meer mag? Is de samenleving gericht op het individu of juist op de groep? Zijn de familiebanden sterk of richt men zich met name op het eigen belang? Hoe sterk zijn de verschillen tussen de seksen? In sterk masculiene culturen worden vaak de traditionele verschillen tussen man en vrouw gehandhaafd. Vrouw zorgt dan bijvoorbeeld voor de kinderen, de man zorgt voor het brood op de plank. Houding tegenover het onbekende / vreemde. Hoe tolerant is een cultuur tegenover nieuwe en onbekende dingen. Accepteren ze snel buitenlandse invloeden of economische invloeden van buitenaf of proberen ze die buiten de deur te houden? Kijkt de samenleving meer naar de waarde van het heden, verleden of de toekomst? M.a.w.; blijven ze voortborduren op traditionele technieken of ontwikkelen ze ook innovatieve ideeën voor nieuwe producten en diensten.

16 Slim De producten en diensten waar we gebruik van maken, moeten slimmer zijn dan wij zelf. Ze moeten ons behoeden voor fouten die we kunnen maken en nemen ons werk uit handen. Het product of de dienst moet een meerwaarde zijn voor de mens om het ook daadwerkelijk nuttig te maken. Je kunt bijvoorbeeld niet zelf tientallen telefoonnummers onthouden, je mobiel kan dat wel. Je wilt niet zelf honderden pagina s doorspitten op zoek naar de juiste informatie, daarvoor gebruik je een zoekmachine waarbij de resultaten kort worden weergegeven. Een goed interactie ontwerp is slim Reactief Het product of de dienst moet een signaal geven waneer wij willen communiceren met het systeem. Het is heel vervelend als de afstandsbediening niet reageert terwijl wij een knop intoetsen. We willen weten wat er gebeurt als wij een actie uitvoeren en we willen er het liefst er niet al te lang op wachten. Een goed interactie ontwerp reageert op de vraag van de gebruiker, ook al is dat een signaal dat de gebruiker nog een paar minuten moet wachten voor het systeem klaar is. Als een systeem reageert voelt een gebruiker zich begrepen en gewaardeerd, er is actie door het systeem ondernomen. Er zijn vier niveaus waarbij de tijd tussen een actie en de reactie van het systeem en de gevoelswaarde van de gebruiker een rol spelen. Element Duur Omschrijving Onmiddelijke actie 0,1 seconde of sneller De gebruiker heeft niet door dat zijn taak onderbroken is door de reactie van het systeem. In een tekstverwerker kun je bijvoorbeeld rustig al na de aanslag van een toets, de volgende toets indrukken zonder dat dit problemen opleverd. Lichte vertraging (stotteren) Onderbreking Verstoring Tussen 0,1 en 1 seconde Langer dan 1 seconde Langer dan 10 seconden of meerdere onderbrekin gen Geeft een merkbare vertraging in de reactie van het systeem. Het is niet erg als dit eenmalig gebeurt in een reeks acties. Maar de meeste gebruikers zullen gefrustreerd raken wanneer je een seconde moet wachten opdat een letter op het scherm verschijnt voor je een nieuwe toets kunt indrukken. Het typen van een lange tekst schiet zo niet op De tijd dat er langer dan een seconde niet door het systeem gereageerd wordt. De aandacht wordt verlegd van de taak naar het systeem zelf. Men raakt bezorgt of de actie wel helemaal goed is gegaan. Wanneer de onderbreking erg lang duurt spreekt men van verstoring. Gebruikers krijgen dan geen tijdige reactie op hun actie. Bij sommige systemen is het niet te voorkomen dat je moet wachten, zoals bij het uploaden van grote bestanden naar het internet. Je kunt dan de bezorgdheid van de gebruiker weghalen door in het scherm een indicatie van de procestijd weer te geven. Op stations en vliegvelden wordt bijvoorbeeld aangegeven wanneer de volgende trein of vliegtuig vertrekt en vanaf welk perron.

17 Helder Een helder interactie ontwerp geeft mensen onverwacht plezier om het systeem te gaan gebruiken. Het is intelligent zonder de gebruiker belachelijk te maken of vervelend te zijn. Een helder interactie ontwerp zorgt dat mensen verrukt raken over het gebruik van het systeem omdat het perfect aansluit op hun wensen en makkelijk in gebruik is. Ludic Niet elk systeem is per definitie een spel dat leuk is om te spelen en te gebuiken. Toch moet het wel bespeelbaar zijn in de zin dat het uitnodigt tot gebruik. Mensen leren voornamelijk door te spelen met dingen. Door serieus spelen ontdekken we de mogelijkheden van producten en diensten en leren we het systeem te gebruiken. Iedereen drukt wel eens op een knop om te zien wat er gebeurt. Voorwaarde dat mensen met het systeem gaan spelen is dat gebruikers zich op hun gemak voelen met het product. Ze moeten niet het gevoel krijgen dat ze snel fouten kunnen maken die er voor zorgen dat het systeem niet meer werkt of dat ze veel foutmeldingen te zien krijgen. Dit maakt mensen nerveus. Aan de andere kant moet het mogelijk zijn acties ongedaan te maken. Mensen gaan sneller spelen met een product als ze hun eerdere acties weer ongedaan kunnen maken. Het is wel productafhankelijk in hoeverre dit kan. Sommige systemen onthouden maar een beperkt aantal acties, terwijl anderen het niet kunnen verloven dat er fouten gemaakt worden. Plezierig Wanneer een product of dienst niet plezierig is om te gebruiken, zullen we er ook niet graag mee werken tenzij we wel moeten voor ons werk of gezondheid. Plezier kan zich uiten doormiddel van schoonheid of door de praktische waarde van de dienst of product. Wanneer producten prachtig zijn vormgegeven, zijn gebruikers sneller geneigd om de fouten van het systeem te vergeven. Wanneer producten functioneel zijn, maken we minder snel fouten en gebruiken we het vaker omdat ze het ons gemakkelijker maken om de taak uit te voeren. Tevens vinden we het lekkerder eten in een mooi restaurant dan in een smoezelig restaurant met TL-lampen ookals zegt het niets over de kwaliteit van het eten zelf. Toch volgt schoonheid de goede werking van een product. We hebben niets aan een mooie telefoon als we vervolgens geen nummers kunnen intoetsen om iemand te kunnen bellen.

18 2. Verklarende woordenlijst User Gebruiker van de product of dienst waarvoor een interaction design wordt opgesteld. 2D Twee dimensionaal. Een object bevat hierbij geen diepte. 2D zijn bijvoorbeeld teksten in boeken. Er wordt alleen gebruik gemaakt van de XY-as. Voor de Renaissance zijn de meeste tekeningen in 2D. Denk hierbij aan de Egyptische iconen. 3D Drie dimensionaal. In tegenstelling tot 2D, maakt 3D gebruik van een extra aslijn (de Z-as) om diepte te creëren in een ruimte. Objecten krijgen hierdoor volume. Door de Z-as is het mogelijk om objecten in een goede verhouding ten op zichte van elkaar te positioneren in een ruimte. Dit heet perspectief. XYZ-as De X-as gaat over breedte, Y-as over de hoogte en de Z-as over de diepte van een object in een 3D-ruimte.

19 3. Bronvermelding Designing for interaction Creating Smart Applications and Clever Devices Dan Saffer New Riders 2007 ISBN Interaction Design Beyond human-computer interaction 2nd Edition Helen Sharp, Jenny Preece and Yvonne Rogers John Wiley & Sons Ltd ISBN Designing for Small Screens AVA Book (diverse auteurs) English translation by Victor Dewsberry AVA Publishing SA 2005 ISBN

afdruk: 26 november 2015 blz. 1

afdruk: 26 november 2015 blz. 1 afdruk: 26 november 2015 blz. 1 Usability design for Uniface developers Intro Intro Waarnemen De Baas OK Controls Foutje Vormgeving Platform, hardware Mentaal model Taak, 80/20-regel Na afloop: Hebt u

Nadere informatie

O&O-competentietest. Ben je een onderzoeker of een ontwerper, een denker of een doener? O&O-competentietest van: Ingevuld door: Datum:

O&O-competentietest. Ben je een onderzoeker of een ontwerper, een denker of een doener? O&O-competentietest van: Ingevuld door: Datum: O&O-competentietest Ben je een onderzoeker of een ontwerper, een denker of een doener? O&O-competentietest van: Ingevuld door: Datum: Ontwikkeld door Expertisecentrum technasium Januari 007 Vormgeving

Nadere informatie

Handleiding FTP. Mocht je na het lezen van deze handleiding nog vragen hebben dan kan je deze sturen naar ron.vliet@dty.nl. Succes.

Handleiding FTP. Mocht je na het lezen van deze handleiding nog vragen hebben dan kan je deze sturen naar ron.vliet@dty.nl. Succes. Handleiding FTP Deze handleiding beschrijft hoe je FTP kunt gebruiken om je foto s van je eigen computer via Internet naar www.dty.nl te sturen. Deze handleiding bestaat uit twee delen: Het kopieren (FTP-en)

Nadere informatie

HANDLEIDING VIEW DESKTOP. Handleiding VIEW Desktop. P. de Gooijer. Datum: 09-01-2013 Versie: 1.3

HANDLEIDING VIEW DESKTOP. Handleiding VIEW Desktop. P. de Gooijer. Datum: 09-01-2013 Versie: 1.3 HANDLEIDING VIEW DESKTOP Document: Auteur: Datum: 09-01-2013 Versie: 1.3 Handleiding VIEW Desktop M. Huibers P. de Gooijer Inleiding Het Hoornbeeck College en Van Lodenstein maakt gebruik van VMware View.

Nadere informatie

OUTLOOK BASISGIDS. De Padvinders Slimmer Werken Coaching

OUTLOOK BASISGIDS. De Padvinders Slimmer Werken Coaching OUTLOOK BASISGIDS De Padvinders Slimmer Werken Coaching Inleiding Deze gids is bedoeld voor mensen die werken met Outlook 2007. Doe je dat niet? Dan kan je deze gids alsnog gebruiken, maar dan zal misschien

Nadere informatie

Handleiding bij WSM MailformGenerator

Handleiding bij WSM MailformGenerator 1. Voorwoord Welkom bij de handleiding voor de WSM MailformGenerator. Deze handleiding hebben we gemaakt om je snel en gemakkelijk uit te leggen hoe de WSM MailformGenerator werkt. Deze handleiding is

Nadere informatie

Point2Share handleiding eindgebruikers Window 8

Point2Share handleiding eindgebruikers Window 8 Point2Share handleiding eindgebruikers Window 8 Wat is Point2Share? Met Point2Share kunt u eenvoudig vergaderingen bijwonen georganiseerd door uw bedrijf waarbij u gebruik maakt van uw Windows 8 tablet

Nadere informatie

Naast deze handleiding kunt u ook via www.eloindeklas.nl filmpjes bekijken, waarin wordt uitgelegd hoe u kunt werken met Ello2.net.

Naast deze handleiding kunt u ook via www.eloindeklas.nl filmpjes bekijken, waarin wordt uitgelegd hoe u kunt werken met Ello2.net. Inleiding Deze handleiding is gemaakt voor leerkrachten, die gebruik (willen) maken van de digitale leeromgeving www.ello2.net van Stichting OWG. Ello2.net is gemaakt met als doel de mogelijkheden van

Nadere informatie

1. Over LEVIY 5. Openen van de activiteit 2. Algemene definities 6. Inloggen op het LEVIY dashboard 3. Inloggen 6.1 Overzichtspagina 3.

1. Over LEVIY 5. Openen van de activiteit 2. Algemene definities 6. Inloggen op het LEVIY dashboard 3. Inloggen 6.1 Overzichtspagina 3. Versie 1.0 05.03.2015 02 1. Over LEVIY Wat doet LEVIY? 08 5. Openen van de activiteit Hoe wordt de activiteit geopend? 2. Algemene definities Behandelen van terugkerende definities. 09 6. Inloggen op het

Nadere informatie

Ontwerpdocument. Maarten Kolthof. NHL Hogeschool Opleiding Communication & Multimedia Design Ontwerpdocument - Maarten Kolthof

Ontwerpdocument. Maarten Kolthof. NHL Hogeschool Opleiding Communication & Multimedia Design Ontwerpdocument - Maarten Kolthof Ontwerpdocument Maarten Kolthof NHL Hogeschool Opleiding Communication & Multimedia Design Ontwerpdocument - Maarten Kolthof Inhoud Algemeen ontwerp 3 Icoon en kleurgebruik Animatie technieken ios 7 kenmerken

Nadere informatie

HANDLEIDING STREAM BOX

HANDLEIDING STREAM BOX HANDLEIDING STREAM BOX 1 Inhoud 1. Algemene informatie... 3 2. Eerste gebruik... 3 2.1 De afstandsbediening... 3 3 De stream software installeren... 4 2. Stream box koppelen aan uw Wifi-netwerk... 8 3.

Nadere informatie

VMBO-ICT-Route examen 2009 Naam: Marc Schattorie Datum: 06-03-09

VMBO-ICT-Route examen 2009 Naam: Marc Schattorie Datum: 06-03-09 VERSLAG BICS INSTRUCTIIEFIILMPJES VMBO-ICT-Route examen 2009 Naam: Marc Schattorie Datum: 06-03-09 Inhoudsopgave Gebruik BICS..blz. 3 Onderzoek naar korte instructiefilms...blz. 3 Onderzoek naar screenrecorders.blz.

Nadere informatie

Inhoudsopgave. Whisper380-computerhulp 2

Inhoudsopgave. Whisper380-computerhulp 2 Versie: 1.0 Gemaakt door: Whisper380 Eigenaar: Whisper380-computerhulp Datum: 23-11-2010 Inhoudsopgave Wat gaan we doen?...3 Wat hebben we nodig?...3 Downloaden van het programma:...3 Het programma registreren

Nadere informatie

Central Station Versie 2.2, 05-05-2011

Central Station Versie 2.2, 05-05-2011 Central Station Versie 2.2, 05-05-2011 2 / 13 Inhoud 1 Inleiding... 5 1.1 Schrijfwijze... 5 1.2 Veel gebruikte termen... 5 1.3 Afkortingen... 5 1.4 Meer informatie... 5 1.5 Doel van de handleiding... 6

Nadere informatie

HANDLEIDING. Emjee ICT diensten Ticketsysteem

HANDLEIDING. Emjee ICT diensten Ticketsysteem HANDLEIDING Emjee ICT diensten Ticketsysteem Inhoud Snel aan de slag... 3 Wachtwoord opvragen... 3 Inloggen... 4 Ticket aanmaken... 4 Schermopbouw... 4 Inleiding... 5 Ticket maken of bellen?... 5 Inloggen...

Nadere informatie

Handleiding Vrijwilligers Humanitas E-Maatjes systeem

Handleiding Vrijwilligers Humanitas E-Maatjes systeem Handleiding Vrijwilligers Humanitas E-Maatjes systeem Deze handleiding is bedoeld voor vrijwilligers van het project E-Maatjes om te kunnen chatten en e-mailen met de gekoppelde deelnemer in een veilige

Nadere informatie

JelcoDesign. Website handleiding. Handleiding Wordpress website s Auteur: Jelco Haverkamp December 2010. Gemaakt door JelcoDesign.

JelcoDesign. Website handleiding. Handleiding Wordpress website s Auteur: Jelco Haverkamp December 2010. Gemaakt door JelcoDesign. Website handleiding JelcoDesign by jelco haverkamp Handleiding Wordpress website s Auteur: Jelco Haverkamp December 2010 Inhoudsopgave 1. Startpagina 2. Berichten 2.1 Categoriën 2.1.1 Categorie aanmaken

Nadere informatie

ZML SO Leerlijn Omgaan met media

ZML SO Leerlijn Omgaan met media ZML SO Leerlijn Omgaan met media OMGAAN MET MEDIA Leerlijnen Kerndoelen Informatiemedia 1.1. Computer 1.2. Televisie/ dvd 1.3. Telefoon Geschreven communicatiemiddelen 2.1 Relevante informatie zoeken en

Nadere informatie

snelsite gids by MoveNext - media design

snelsite gids by MoveNext - media design snelsite gids by MoveNext - media design Noordeinde 2d, 2311 CD Leiden - T +31 71 524 1831 - www.movenext.nl - info@movenext.nl Wie is MoveNext - media design? We zijn een ervaren team van professionals

Nadere informatie

Inhoud! Taak 1.3.6 Joomla en zo Door Paul van der Linden. Taak 1.3.6 Joomla en zo

Inhoud! Taak 1.3.6 Joomla en zo Door Paul van der Linden. Taak 1.3.6 Joomla en zo Inhoud! Taak 1.3.6 Joomla en zo Inhoud!... 1 Voorwoord... 2 Joomla 1.5...3 Website...4 Menu s...5 Artikelen...6 Componenten...7 Extensies...8 Tools...9 Conclusie... 10 Bronvermelding... 11 1 Voorwoord

Nadere informatie

b. verbind je laptop ook met het smartboard via de usb kabel. Deze kabel sluit je aan op het usb kabel aan de rechterkant van het bord.

b. verbind je laptop ook met het smartboard via de usb kabel. Deze kabel sluit je aan op het usb kabel aan de rechterkant van het bord. Workshop 1 Smartboard training Het SMART Board starten 1 Zorg ervoor dat het Smartboard en de projector zijn aangesloten op de computer: a. verbind je laptop met de beamerkabel of VGA kabel met het smartboard.

Nadere informatie

Terminal Services. Document: Terminal Services T.b.v. relatie: Isaeus Auteur: Martin Waltmans Versie: 2.3 Datum: 20-3-2007 KB nummer: 100010

Terminal Services. Document: Terminal Services T.b.v. relatie: Isaeus Auteur: Martin Waltmans Versie: 2.3 Datum: 20-3-2007 KB nummer: 100010 Terminal Services Dit document beschrijft hoe op afstand kan worden ingelogd op een Terminal Server. Lees dit document zorgvuldig, voordat u voor het eerst hiervan gebruik maakt! Isaeus Solutions Tel:

Nadere informatie

HANDLEIDING GRATIS STREAM BOX

HANDLEIDING GRATIS STREAM BOX HANDLEIDING GRATIS STREAM BOX 1 Inhoud Algemene informatie... 3 1. Eerste Gebruik... 3 2. Stream box koppelen aan uw Wifi-netwerk 7 3. Streambox verbinden met internetkabel... 8 4. Schermverhouding aanpassen...

Nadere informatie

HANDLEIDING TOOLS4EVER ISUPPORT ONLINE WEBOMGEVING

HANDLEIDING TOOLS4EVER ISUPPORT ONLINE WEBOMGEVING HANDLEIDING TOOLS4EVER ISUPPORT ONLINE WEBOMGEVING Inhoudsopgave 1. Belangrijkste spelregels... 3 2. Contact met tools4ever international support... 4 isupport webomgeving... 4 Eerste maal inloggen...

Nadere informatie

Handleiding harde schijf wissen:

Handleiding harde schijf wissen: Tim de Hoog www.timdehoog.nl v1 Handleiding harde schijf wissen: Tijdens het gebruik van een pc worden er veel gegevens opgeslagen op de harde schijf. Te denken valt aan foto s, documenten, e-mails, films

Nadere informatie

Handleiding voor het gebruik van de community website van OBS t Padland

Handleiding voor het gebruik van de community website van OBS t Padland Handleiding voor het gebruik van de community website van OBS t Padland Versie: 1.1 Datum: 18 juli 2013 Geschreven door: ict@padland.nl 2013 OBS t Padland. Pagina 1 Inhoud Inleiding... 3 Padland Startpagina...

Nadere informatie

Deel 5: PowerPoint Scannend

Deel 5: PowerPoint Scannend Deel 5: PowerPoint Scannend De mogelijkheden van PowerPoint als ondersteunend middel voor een gedifferentieerde begeleiding van leerlingen met beperkingen. CNO Universiteit Antwerpen 1 Deel 5 PowerPoint

Nadere informatie

Zo werkt conversie optimalisatie!

Zo werkt conversie optimalisatie! Zo werkt conversie optimalisatie! Haal jij al optimaal resultaat uit je bezoekers? Veel ondernemers laten kansen liggen. Dat is niet vreemd maar wel jammer. Als je met dit werkblad en de checklist aan

Nadere informatie

Snelstart. Hoe werkt het Basis Menu? 1 Log in met E-mail adres en Wachtwoord

Snelstart. Hoe werkt het Basis Menu? 1 Log in met E-mail adres en Wachtwoord Snelstart Hoe werkt het Basis Menu? 1 Log in met E-mail adres en Wachtwoord 1 2 Selecteer een client (bijvoorbeeld Fabian met als afbeelding een -1-) waar voor u aan de slag wil. 2 3 Ga rechts boven naar

Nadere informatie

De Cues Filtered Out Theorie

De Cues Filtered Out Theorie De Cues Filtered Out Theorie Sommige mensen zien Computer mediated communication als een mindere vorm van communicatie, ook volgens de Cues Filtered Out theorie ontbreekt er veel aan deze communicatievorm.

Nadere informatie

Handleiding aanmaak CSR

Handleiding aanmaak CSR Handleiding aanmaak CSR Voordat u begint: Om een Certificate Signing Request (CSR) te maken moet het programma OpenSSL geïnstalleerd worden. Dit programma kan geheel gratis gedownload worden vanaf de OpenSSL

Nadere informatie

Cursus Google Agenda. Lieve D Helft. ICT in het basisonderwijs

Cursus Google Agenda. Lieve D Helft. ICT in het basisonderwijs Cursus Google Agenda Lieve D Helft ICT in het basisonderwijs Auteur: Lieve D Helft Titel: Cursus Google Agenda April 2013 2013, Lieve D Helft Lieve.dhelft@telenet.be Alle rechten voorbehouden. Niets van

Nadere informatie

De Kleine WordPress Handleiding

De Kleine WordPress Handleiding Introductie Dit is geen uitgebreide handleiding om een WordPress website of blog mee te bouwen. Het is ook geen overzicht van alle aspecten die een WordPress website zo bijzonder maken en geen verhandeling

Nadere informatie

digitale ontwerp technieken SketchUp

digitale ontwerp technieken SketchUp L DOT digitale ontwerp technieken SketchUp SketchUp L 1.1 Inleiding Veel klanten van een tuinarchitect kunnen zich moeilijk verbeelden hoe de tuintekening van de architect er in werkelijkheid uit komt

Nadere informatie

Ontwerpdocument BVA app Ontwerpdocument BVA app

Ontwerpdocument BVA app Ontwerpdocument BVA app 1 Inhoudsopgave Inleiding Geinterviewde persoon 1e Ontwerp - Zoeksuggesties Probleem Oplossing 2e Ontwerp - Lijst van producten in Kavel Probleem Oplossing 3e Ontwerp - Opslaan knop Probleem Oplossing

Nadere informatie

TIME-TRACKING GROUPING

TIME-TRACKING GROUPING BY QUINTEN DAMEN Tegenwoordig is de mens minder sociaal. Dit komt mede door de sterke aanwezigheid van smartphones. De smartphone moet een hulpmiddel worden om de wereld om je heen te verkennen en het

Nadere informatie

Handleiding. Kliksafe Webmail

Handleiding. Kliksafe Webmail Handleiding Kliksafe Webmail Inhoudsopgave 1. Introductie Nieuwe Web mail 2 1.1. Gebruikmaken van de webmail 2 1.2. Mappenweergave 3 1.3. Nieuwe mail opstellen en verzenden 4 1.4. Bijlagen toevoegen aan

Nadere informatie

Overgang MobileNow naar AirWatch (Apple ios)

Overgang MobileNow naar AirWatch (Apple ios) I&A Adelante Versie: 1.4 Datum: 15-1-2015 Overgang MobileNow naar AirWatch (Apple ios) ipad binnen Adelante worden centraal beheert via zogenaamde Mobile Device Management (MDM) software. Deze software

Nadere informatie

ICT Publisher 2002 1

ICT Publisher 2002 1 ICT Publisher 2002 1 Werken met Publisher 2002 1. Het maken van een eenvoudige publicatie in Publisher Inhoud Wat gaat er gebeuren? Waarom ga ik het doen? Wat wordt het resultaat? Oefeningen en werkwijzen

Nadere informatie

CMS Made Simple eenvoudig uitgelegd CMS MADE SIMPLE- Eenvoudig uitgelegd

CMS Made Simple eenvoudig uitgelegd CMS MADE SIMPLE- Eenvoudig uitgelegd CMS Made Simple eenvoudig uitgelegd CMS MADE SIMPLE- Eenvoudig uitgelegd Introductie Deze handleiding heeft tot doel een eenvoudige stap voor stap handleiding te zijn voor eindgebruikers van CMS Made Simple

Nadere informatie

Xelion Softphone (bellen via de PC) snelstart gids Xelion Phone System Mei 2012

Xelion Softphone (bellen via de PC) snelstart gids Xelion Phone System Mei 2012 Xelion Softphone (bellen via de PC) snelstart gids Xelion Phone System Mei 2012 Voor eindgebruikers; om snel met Xelion te kunnen gaan werken Met dank aan CNE bv - Amstelveen Inhoud 1 PC geschikt maken

Nadere informatie

Handleiding voor het installeren van en werken met Skype

Handleiding voor het installeren van en werken met Skype Handleiding voor het installeren van en werken met Skype 1 Inhoudsopgave: Wat is Skype?... 3 Systeem-eisen Skype... 3 Skype installeren... 4 Skype account aanmaken... 7 Werken met Skype... 10 Skype verwijderen...

Nadere informatie

Basis handleiding CMS

Basis handleiding CMS Basis handleiding CMS Inhoud Basis handleiding CMS... 1 Inloggen... 3 Pagina beheren... 4 Pagina toevoegen/wijzigen... 6 WYSIWYG editor... 8 externe / interne link toevoegen... 9 Plaatjes toevoegen...

Nadere informatie

Handleiding CMS Online Identity Webontwikkeling. Handleiding CMS

Handleiding CMS Online Identity Webontwikkeling. Handleiding CMS Handleiding CMS 1 Inhoudsopgave 1. Inloggen... 3 2. Het CMS... 3 3. Websitecontent... 4 3.1 Een nieuwe pagina toevoegen... 4 3.2 Een pagina wijzigen... 4 3.3 Een pagina verwijderen... 5 4. De WYSIWYG editor...

Nadere informatie

Handleiding aanmaak CSR

Handleiding aanmaak CSR Handleiding aanmaak CSR Voordat u begint: Om een Certificate Signing Request (CSR) te maken moet het programma OpenSSL geïnstalleerd worden. Dit programma kan geheel gratis gedownload worden vanaf de OpenSSL

Nadere informatie

HANDLEIDING GRATIS STREAM BOX

HANDLEIDING GRATIS STREAM BOX HANDLEIDING GRATIS STREAM BOX 1 Inhoud Algemene informatie... 3 1. Eerste Gebruik... 3 2. Stream box koppelen aan uw Wifi-netwerk 7 3. Streambox verbinden met internetkabel... 8 4. Schermverhouding aanpassen...

Nadere informatie

IPMarketing. Krijg inzage in uw potentiële klanten door uw website te analyseren! Handleiding 3.0

IPMarketing. Krijg inzage in uw potentiële klanten door uw website te analyseren! Handleiding 3.0 Krijg inzage in uw potentiële klanten door uw website te analyseren! Handleiding 3.0 Voorwoord Welkom bij de handleiding van IP Marketing 3.0. Hier vindt u alle informatie over het gebruik van het vernieuwde

Nadere informatie

9 redenen waarom jouw website geen klanten oplevert.

9 redenen waarom jouw website geen klanten oplevert. 9 redenen waarom jouw website geen klanten oplevert. Introductie Een goed ingerichte website met een goed uitgevoerde marketingstrategie is het ideale marketing tool voor ondernemers. Een goede website

Nadere informatie

Welkom! Fijn dat je er bent.

Welkom! Fijn dat je er bent. Welkom! Fijn dat je er bent. Blurbs nieuwe tool voor het maken van boeken, BookWright, werd ontworpen om zo intuïtief mogelijk te zijn. Maar iedereen is uniek. En iedereen kan wel wat begeleiding gebruiken.

Nadere informatie

Macht der gewoonte. Macht der gewoonte. Het niveau van uitvoeringsvaardigheid. Het niveau van regelgeleid gedrag. Het niveau van symbolisch denken

Macht der gewoonte. Macht der gewoonte. Het niveau van uitvoeringsvaardigheid. Het niveau van regelgeleid gedrag. Het niveau van symbolisch denken Macht der gewoonte Onderwerp Een uiteenzetting over het foutief handelen veroorzaakt door macht der gewoonte. Hierbij komen de volgende subonderwerpen aan de orde: Macht der gewoonte Het niveau van uitvoeringsvaardigheid

Nadere informatie

HANDLEIDING PATHÉ KLANTENSERVICE ZENDESK

HANDLEIDING PATHÉ KLANTENSERVICE ZENDESK HANDLEIDING PATHÉ KLANTENSERVICE ZENDESK Laatst bijgewerkt: 29-01-2013 Inhoud 1. Hoe komt de klant bij het contactformulier? 3 2. Automatische toewijzingen 6 3. Overzicht agent interface 7 4. Hoe beantwoord

Nadere informatie

Skype. Praktische informatie over Skype

Skype. Praktische informatie over Skype April 2015 Auteur: E.C.Bliek Skype Praktische informatie over Skype Dit bestand omvat een introductie over het programma Skype. Functies, gebruik en een gebruiksinstructie worden behandeld. ICT&Onderwijs

Nadere informatie

8.13 Windows Hulp op afstand

8.13 Windows Hulp op afstand 1 8.13 Windows Hulp op afstand Misschien heeft u een probleem dat u zelf niet kunt oplossen, maar is één van uw (klein)kinderen of kennissen erg handig met computers. Dan kunt u natuurlijk telefonisch

Nadere informatie

Je website is het centrum van al je online activiteiten. Dat werkt allerlei kanten op.

Je website is het centrum van al je online activiteiten. Dat werkt allerlei kanten op. Kathleenferrier.nl: het KF centrum online Handleiding voor de Blog & Nieuwssectie Je website is het centrum van al je online activiteiten. Dat werkt allerlei kanten op. Het is de plek waarvandaan mensen

Nadere informatie

Over de FollowHub. Tip: Bewaar uw gebruikersnaam en wachtwoord zorgvuldig. U heeft ze vaker nodig om in te loggen.

Over de FollowHub. Tip: Bewaar uw gebruikersnaam en wachtwoord zorgvuldig. U heeft ze vaker nodig om in te loggen. Over de FollowHub De FollowHub helpt u bij het plannen en onthouden van dagelijkse activiteiten. U kunt de app voor uzelf gebruiken of voor een familielid, kennis of cliënt. U plant bijvoorbeeld een afspraak

Nadere informatie

Hoe moet je een prachtige presentatie maken?

Hoe moet je een prachtige presentatie maken? Hoe moet je een prachtige presentatie maken? www.meestermichael.nl Geef de presentatie een titel. Klik dit vak aan om jouw presentatie een ondertitel te geven. Hier kun je je presentatie een titel geven

Nadere informatie

Parkinson Thuis Probleemoplossing

Parkinson Thuis Probleemoplossing Parkinson Thuis Probleemoplossing Probleemoplossing Fox Inzicht App In sommige gevallen kan er een handeling van uw kant nodig zijn om ervoor te zorgen dat de apps altijd ingeschakeld zijn. Dit zal voornamelijk

Nadere informatie

Introductie testtooling Wink

Introductie testtooling Wink Introductie testtooling Wink SYSQA B.V. Almere Datum : 10-04-2013 Status : 1.0 Opgesteld door : Organisatie SYSQA B.V. Pagina 2 van 16 Inhoudsopgave 1 Inleiding... 3 1.1 Opbouw... 3 2 Wink... 4 2.1 Wat

Nadere informatie

Dat houdt in; gebruikersnaam en wachtwoord van beide dienen exact hetzelfde te zijn.

Dat houdt in; gebruikersnaam en wachtwoord van beide dienen exact hetzelfde te zijn. Inleiding Heeft u problemen dat de e boeken niet meer overgezet worden vanuit uw Windows of Macintosh computer naar uw ebook Reader, geeft de Reader een melding dat hij gemachtigd is voor een andere gebruiker,

Nadere informatie

ONSCREENKEYS 5. Windows XP / Windows Vista / Windows 7 / Windows 8

ONSCREENKEYS 5. Windows XP / Windows Vista / Windows 7 / Windows 8 ONSCREENKEYS 5 Windows XP / Windows Vista / Windows 7 / Windows 8 [ PRODUCT BESCHRIJVING ] [ Dit vernuftige on-screen toetsenbord met virtuele muis klik mogelijkheden en spraak uitvoer maakt snel typen

Nadere informatie

WELKOM BIJ BOMBERBOT! LES 1: WAT IS PROGRAMMEREN LES 1: WAT IS PROGRAMMEREN WAAR GAAT DEZE LES OVER? INTRODUCTIE

WELKOM BIJ BOMBERBOT! LES 1: WAT IS PROGRAMMEREN LES 1: WAT IS PROGRAMMEREN WAAR GAAT DEZE LES OVER? INTRODUCTIE WELKOM BIJ BOMBERBOT! Bij onze lessen horen ook nog een online game, waarin de leerlingen de concepten die ze geleerd krijgen direct moeten toepassen, en een online platform, waarin u de voortgang van

Nadere informatie

Richtlijnen ICT 2015-2016

Richtlijnen ICT 2015-2016 Richtlijnen ICT 2015-2016 Inhoudsopgave Eerste keer aanmelden in Windows 8.1... 2 Opstarten van programma s... 2 Projecteren... 4 Afsluiten of afmelden toestel... 4 1. Via startknop :... 4 2. Via ALT +

Nadere informatie

Handicom. Symbol for Windows Gold. Pl@nner. Handicom, 2010, Nederland

Handicom. Symbol for Windows Gold. Pl@nner. Handicom, 2010, Nederland Handicom Symbol for Windows Gold Pl@nner Handicom, 2010, Nederland Inhoud 1 Weergaven... 4 1.1 Wisselen tussen RealTime en Plan-modus... 4 1.2 Dag-, Week- en eenvoudige weergave... 4 2 RealTime modus (de

Nadere informatie

Deel I Introductie Clixmaster Studio

Deel I Introductie Clixmaster Studio Deel I Introductie Clixmaster Studio R5.0 Gebruikershandleidingen Clixmaster Studio Handleiding 1/12 Deel I - Introductie Clixmaster Studio 2010 Clixmaster BV Alle rechten voorbehouden. Niets uit deze

Nadere informatie

Quick Guide VivianCMS

Quick Guide VivianCMS Quick Guide VivianCMS Gastenboek creëren Versie: 1.0 Startdatum: 24 juli 2006 Datum laatste wijziging: 24 juli 2006 Opmerking: Gepubliceerd op http://www.viviancms.nl Inhoud 1 Inleiding...3 1.1 Contactformulier

Nadere informatie

De knoppen op de ipad

De knoppen op de ipad De knoppen op de ipad Voordat we de functionaliteiten van de ipad bespreken, geven we een korte uitleg over de knoppen die je op de ipad vindt. Op de volgende pagina staat een grote afbeelding met uitleg.

Nadere informatie

Kerndoel 1: De leerlingen leren gebruik maken van communicatiemedia en technologische hulpmiddelen

Kerndoel 1: De leerlingen leren gebruik maken van communicatiemedia en technologische hulpmiddelen OMGAAN MET MEDIA Kerndoel 1: De leerlingen leren gebruik maken van communicatiemedia en technologische hulpmiddelen Gebied 1: De leerlingen gebruiken mogelijkheden van informatiemedia 1.1 Computer 1.2

Nadere informatie

Uitlegdocument Schoudercom. Hierin vindt u alle standaard informatie voor het mailen van documenten.

Uitlegdocument Schoudercom. Hierin vindt u alle standaard informatie voor het mailen van documenten. Uitlegdocument Schoudercom. Hierin vindt u alle standaard informatie voor het mailen van documenten. Inhoud Hoofdstuk 1: Berichten versturen.... 2 1.1 Toelichting... 2 1.1 Hoe werkt berichten versturen?...

Nadere informatie

Handleiding Office 2013 en Office 365. voor thuisgebruik

Handleiding Office 2013 en Office 365. voor thuisgebruik Handleiding Office 2013 en Office 365 voor thuisgebruik Versie: augustus 2015 1 Inhoudsopgave 1. Wat is Office 365 en wat kun je ermee?... 3 2. Wat je moet weten voordat je gaat installeren?.... 13 3.

Nadere informatie

Handicom. Symbol for Windows. Image Manager. (Versie 4) Handicom, 2011, Nederland

Handicom. Symbol for Windows. Image Manager. (Versie 4) Handicom, 2011, Nederland Handicom Symbol for Windows Image Manager (Versie 4) Handicom, 2011, Nederland Inhoud Inleiding... 2 1. Image Manager hoofdscherm...3 1.1 Onderdelen van het venster...3 1.2 Het scherm veranderen...3 1.2.1

Nadere informatie

Handleiding. Omschrijving Handleiding RaadDigitaal Android. Datum 29-01-2015 Versienummer 2.1

Handleiding. Omschrijving Handleiding RaadDigitaal Android. Datum 29-01-2015 Versienummer 2.1 Handleiding Omschrijving Handleiding RaadDigitaal Android Auteur SIMgroep Datum 29-01-2015 Versienummer 2.1 Inhoudsopgave HANDLEIDING... 1 INHOUDSOPGAVE... 2 1. INLEIDING... 3 2. RAADDIGITAAL INSTALLEREN...

Nadere informatie

HANDLEIDING Windows XP Deel 1

HANDLEIDING Windows XP Deel 1 HANDLEIDING Windows XP Deel 1 Bureaublad en Beeldscherm aanpassen Gemaakt door: De Spanjehelpdesk http://www.spanjehelpdesk.nl Voorwoord Windows XP is het besturingssyteem van uw PC. Het besturingssysteem

Nadere informatie

ActiveBuilder Handleiding

ActiveBuilder Handleiding ActiveBuilder Handleiding Auteur: TalkActive I/S Datum: Juli 2004 Versie: R. 1.01 Taal: Nederlands Copyright 2004 - Talk Active alle rechten voorbehouden. Inhoud: 1. INTRODUCTIE...2 2. SNEL STARTEN...3

Nadere informatie

Snel van start met Twitter?

Snel van start met Twitter? Handleiding Snel van start met Twitter? Tweet, retweet en hashtag?!? Welkom op Twitter, waar nieuws uit niet meer dan 140 tekens bestaat. Volg de stap voor stap uitleg over hoe je deelt en volgt op dit

Nadere informatie

Desktop, Laptop, Netbook, Ultrabook or Tablet? Which is best for what? Keuzes maken

Desktop, Laptop, Netbook, Ultrabook or Tablet? Which is best for what? Keuzes maken Desktop, Laptop, Netbook, Ultrabook or Tablet? Which is best for what?. Keuzes maken Wanneer je een computer wilt aanschaffen denk je tegenwoordig niet meteen meer aan de desktop. De desktop is een "grote"

Nadere informatie

Concept Deze week hebben wij ervoor gekozen om de tiled display, die rechts van de ESC balie staat, te verbeteren door een interactieve applicatie eraan te verbinden. Op dit moment is het display, alhoewel

Nadere informatie

Net2 kaarten bedrukken

Net2 kaarten bedrukken kaarten bedrukken kaarten bedrukken - Welke methode? Er bevinden zich twee pakketen om kaarten te bedrukken in de software. Een basis vast formaat dat al aanwezig is in de software sinds 2003 (V3.16) en

Nadere informatie

Bijlage bij Getting Started Guide International English Edition

Bijlage bij Getting Started Guide International English Edition Bijlage bij Getting Started Guide International English Edition Chapter 3: Aan de slag met Inspiration, een beginnersles Deze beginnersles is een goed startpunt voor het leren gebruiken van Inspiration.

Nadere informatie

Samenvoegen met Word en Excel 2010

Samenvoegen met Word en Excel 2010 Samenvoegen met Word en Excel 2010 Inhoudsopgave Samenvoegen Word-Excel / Mailingen... 2 Tip Samenvoegvelden automatisch markeren... 4 Tip Installeer PDF-creator... 7 Tip Sla het Word-document en Excel-document

Nadere informatie

Handleiding Office 365 IN EEN NOTENDOP ALLES OVER OFFICE 365 CARLO KONIJN CHI COMPUTERS HEERHUGOWAARD

Handleiding Office 365 IN EEN NOTENDOP ALLES OVER OFFICE 365 CARLO KONIJN CHI COMPUTERS HEERHUGOWAARD 2014 Handleiding Office 365 IN EEN NOTENDOP ALLES OVER OFFICE 365 CARLO KONIJN CHI COMPUTERS HEERHUGOWAARD Inhoud Inleiding... 2 Aanmelden bij office 365 via het portaal.... 2 Het portaal en gebruikers:...

Nadere informatie

Inhoud. Handleiding Dododent. Beste tandarts of praktijkmanager,

Inhoud. Handleiding Dododent. Beste tandarts of praktijkmanager, Handleiding Dododent Beste tandarts of praktijkmanager, Hartelijk dank voor de aanschaf van een website bij Dodoworks. Hieronder volgt een uitgebreide handleiding van het Dododent systeem waarmee de website

Nadere informatie

Les 01 uitleg bij de presentatie: Welkom in 'Design research & use context' Deel 1 van de Foundation Course in Interaction Design v2.0 2011.10.

Les 01 uitleg bij de presentatie: Welkom in 'Design research & use context' Deel 1 van de Foundation Course in Interaction Design v2.0 2011.10. Les 01 uitleg bij de presentatie: Welkom in 'Design research & use context' Deel 1 van de Foundation Course in Interaction Design v2.0 2011.10.31 James M. Boekbinder Skype: jboekbinder3641 E-mail: james.boekbinder@gmail.com

Nadere informatie

Update Hoofdstuk 11 Beveiligde E mail. 11.4.1 Software installeren. gebaseerd op de volgende versie: Mozilla Thunderbird 3.1.10

Update Hoofdstuk 11 Beveiligde E mail. 11.4.1 Software installeren. gebaseerd op de volgende versie: Mozilla Thunderbird 3.1.10 Update Hoofdstuk 11 Beveiligde E mail gebaseerd op de volgende versie: Mozilla Thunderbird 3.1.10 11.4.1 Software installeren 5. Vervalt De Importeerassistent zit niet meer in de nieuwe versie 6. Vervalt

Nadere informatie

Patiënten handleiding

Patiënten handleiding Patiënten handleiding Met deze handleiding helpen wij u op weg bij het gebruik van het gezondheidsportaal Ondiep. Diensten die wij met dit portaal aanbieden zijn: 1. rechtstreeks een afspraak maken in

Nadere informatie

Pop Peeper..programma om mail te checken

Pop Peeper..programma om mail te checken 11115-Pop Peeper als mail-melder.doc Blz 1 / 6 1-Inleiding Pop Peeper..programma om mail te checken Gewoonlijk gebruikt men voor de normale email, een mailprogramma dat contact heeft met de mailserver

Nadere informatie

Handleiding Melkvee Connect

Handleiding Melkvee Connect Handleiding Melkvee Connect Inhoudsopgave 1. Wat kun je ermee en hoe werkt het?... 1 2. Je eigen account bewerken... 2 3. Deelnemen aan een netwerk... 4 4. Een netwerk starten... 6 5. Nieuwsberichten plaatsen...

Nadere informatie

HANDLEIDING WEBSITE WWW.MIJNBUURTWELZIJN.NL STICHTING BUURTWELZIJN INFO@MIJNBUURTWELZIJN.NL

HANDLEIDING WEBSITE WWW.MIJNBUURTWELZIJN.NL STICHTING BUURTWELZIJN INFO@MIJNBUURTWELZIJN.NL HANDLEIDING WEBSITE WWW.MIJNBUURTWELZIJN.NL STICHTING BUURTWELZIJN INFO@MIJNBUURTWELZIJN.NL Inhoudsopgave Contents... 1 AANMELDEN... 2 Welkom op onze site!... 2 Mijn Profiel... 3 Basis gegevens:... 3 Profiel

Nadere informatie

Symbol for Windows Planner Versie 0.8

Symbol for Windows Planner Versie 0.8 Symbol for Windows Planner Versie 0.8 Inhoud Inleiding... 3 1. Weergaven... 4 2. RealTime modus (de agenda raadplegen)... 6 2.1. Wat is een modus... 6 2.2. Eenvoudigste weergave... 6 2.3. Uitgebreidere

Nadere informatie

Er verschijnt een overzicht van de twintig eilanden. De introductiefilm en veelgestelde vragen zijn hier te vinden.

Er verschijnt een overzicht van de twintig eilanden. De introductiefilm en veelgestelde vragen zijn hier te vinden. Gebruiksaanwijzing pagina 1 WELKOM BIJ TYPEWORLD KORTE HANDLEIDING Je leert bij NHI-Opleidingen typen: oefenen doe je in TYPEWORLD. Lees dit document goed door om meer te weten te komen over TypeWorld

Nadere informatie

Mijnkmosite Support Guide

Mijnkmosite Support Guide Mijnkmosite Support Guide Mijnkmosite Support Guide 1 Inleiding tot de "Support Guide" 1.1 Doel van de Gids 4 2 Gebruik van de Helpdesk 2.1 2.2 2.3 2.4 Inleiding 6 Hoe tickets te vinden 7 Tickets bewerken

Nadere informatie

Windows is het meest gebruikte besturingssysteem ter wereld.

Windows is het meest gebruikte besturingssysteem ter wereld. 2 Windows, inleiding Windows is het meest gebruikte besturingssysteem ter wereld. 2.1 Windows, een eerste verkenning In het vorige hoofdstuk heb je gezien wat een besturingssysteem is. Nu ga je werken

Nadere informatie

Websites i.s.m. Service @ School

Websites i.s.m. Service @ School Websites i.s.m. Service @ School Inhoudsopgave Introductie...3 Inloggen in het Beheer Panel...3 Aanpassen van de tekst op de pagina s...4 Nieuwe pagina maken...5 Toelichting op enkele knoppen...6 Een link

Nadere informatie

ZorgInlogPortaal.nl. Geachte gebruiker, Handleiding Mijn Virtuele Schijf Versie 2.0

ZorgInlogPortaal.nl. Geachte gebruiker, Handleiding Mijn Virtuele Schijf Versie 2.0 Handleiding Mijn Virtuele Schijf Versie 2.0 ZorgInlogPortaal.nl Geachte gebruiker, Er zijn door ons een aantal aanpassingen gedaan in de achterliggende infrastructuur op de Mijn Virtuele schijf omgeving

Nadere informatie

2 Ik en autisme VOORBEELDPAGINA S

2 Ik en autisme VOORBEELDPAGINA S 2 Ik en autisme In het vorige hoofdstuk is verteld over sterke kanten die mensen met autisme vaak hebben. In dit hoofdstuk vertellen we over autisme in het algemeen. We beginnen met een stelling. In de

Nadere informatie

Handleiding Samzo. thuiszorg voor cliënt en mantelzorger

Handleiding Samzo. thuiszorg voor cliënt en mantelzorger Handleiding Samzo thuiszorg voor cliënt en mantelzorger 1 Inhoudsopgave Hier vindt u de inhoudsopgave van deze handleiding. Klik op een paragraaftitel om direct naar de pagina te gaan met de informatie

Nadere informatie

Outlook 2010 tips & trucs

Outlook 2010 tips & trucs Outlook 2010 tips & trucs I N H O U D S O P G A V E 1 Algemeen... 1 1.1 Werkbalk snelle toegang... 1 1.2 Snelle stappen... 1 2 E-mail... 2 2.1 Regels... 2 2.2 CC mail onderscheiden... 2 2.3 Verwijderde

Nadere informatie

Nu de afbeeldingen, de bestanden zijn geplaatst, de styling is geregeld en de templates aanwezig zijn, kunt u een mailing maken.

Nu de afbeeldingen, de bestanden zijn geplaatst, de styling is geregeld en de templates aanwezig zijn, kunt u een mailing maken. 1 / 10 Mailing aanmaken De module Mailing, maakt gebruik van enkele onderdelen van de module websitebeheer. Het gaat hier om de hoofdstukken Afbeeldingen, Bestanden en Styling. Via deze hoofdstukken leert

Nadere informatie

INRICHTEN VAN DAXIS CLOUD

INRICHTEN VAN DAXIS CLOUD INRICHTEN VAN DAXIS CLOUD Dit is een handleiding over het inrichten van de Daxis Cloud, waarin enkele onderdelen voor het personaliseren worden behandeld. Inhoud 1. Inleiding... 2 2. De metro-omgeving...

Nadere informatie