RESEARCH & DEVELOPMENT BIJ SOFTWARE- BEDRIJVEN

Maat: px
Weergave met pagina beginnen:

Download "RESEARCH & DEVELOPMENT BIJ SOFTWARE- BEDRIJVEN"

Transcriptie

1 Management accounting en control Management control in de praktijk RESEARCH DEVELOPMENT BIJ SOFTWARE- BEDRIJVEN De softwaresector is belangrijk voor de Nederlandse economie. Daarbij is de sector een van de koplopers als het gaat om innovatie. Dat betekent dat research development van groot belang is binnen softwarebedrijven. De auteurs bespreken in dit artikel de specifieke kenmerken van dit soort bedrijven en gaan in het bijzonder in op de vorm van management control die in de sector gebruikelijk is. Daarbij beschrijven ze de casestudies van twee bedrijven. DOOR WOUTER SCHREUDER EN KO ACHTERBERG De Nederlandse softwaresector draagt jaarlijks voor 17,3 miljard (2,8 procent van het bruto nationaal product (BNP)) bij aan de Nederlandse economie (Te Velde et al., 2010). De sector is daarnaast research development (RD)-intensief. Van de arbeidscapaciteit besteedt de sector 9 procent aan onderzoek en ontwikkeling. De sector behoort daarmee tot de koplopers van innovatieve bedrijvigheid in de Nederlandse kenniseconomie. In werkelijkheid is deze bijdrage nog groter. Ook bedrijven die formeel buiten de sector vallen, produceren software. Het productsoftwarebedrijf vormt een subsector. Een productsoftwarebedrijf investeert in het ontwikkelen van een softwareproduct en verkrijgt inkomsten door het verkopen van licenties, door het verrichten van softwareonderhoud en vaak door aanvullende dienstverlening. De bijdrage van productsoftwarebedrijven bedraagt jaarlijks 3,9 miljard. Deze subsector neemt daarmee een substantiële plaats in binnen de Nederlandse economie. Specifieke kenmerken van een productsoftwarebedrijf zijn dat het maken van één of een miljoen kopieën van een product ongeveer hetzelfde kost en dat de brutowinstmarge van productverkoop kan oplopen tot 99 procent. Daarnaast is er vaak sprake van een customer lock-in en is de variëteit van mogelijke producten en diensten bijna oneindig. Het klinkt als een zegetocht. Er schuilt echter een addertje onder het gras, namelijk dat toekomstige opbrengsten moeten opwegen tegen initiële kosten van ontwikkeling. En die kosten beet kan dodelijk zijn. Daarom vraagt investeren in productsoftware om een bijzondere vorm van management control op de bedrijfsresultaten (Cusumano, 2004). In dit artikel gaan we in op die vorm van management control bij productsoftwarebedrijven. We behandelen achtereenvolgens RD-processen en management control, productsoftwarebedrijven en management control en beschrijven casestudies van twee productsoftwarebedrijven. RD-processen en management control RD is te classificeren in drie fasen (Kerssens et al., 1997): ~ basic research: experimenteel of theoretisch onderzoek, gericht op het verkrijgen van nieuwe kennis van onderliggende principes van waarnemingen waarbij het onderzoek niet gericht is op mogelijke toepassingen. Een voorbeeld hiervan is onderzoek naar de (sub)atomaire werkelijkheid door kwantumtheoretici of onderzoek naar de geestelijke oorsprong van fysieke kwalen; ~ applied research: onderzoek gericht op het verkrijgen van nieuwe kennis op een specifiek gebied of specifieke doelstelling. Een voorbeeld hiervan is onderzoek naar de onder- 18 DECEMBER 2011

2 Fasen RD Levers of control BSC-dimensie Basic en applied research Diagnostic: ~ Monitoren voortgang van activiteiten Customer New product development (experimental development) ~ Evalueren winstgevendheid RD-activiteiten ~ Selecteren van RD-projecten Belief Boundary: ~ Bevorderen van coördinatie en communicatie ~ Stimuleren van leren (organisatiebreed) ~ Reduceren van onzekerheid Financial Business process Innovation and learning Figuur 1 Koppeling RD-fasen aan levers of control en BSC (Chiesa et al., 2009) linge samenhang tussen (sub)atomaire deeltjes om daaruit nieuwe scheikundige stoffen te creëren; ~ experimental development (of product of process development): systematisch werk dat voortbouwt op bestaande kennis en gericht is op de toepassing van deze kennis in producten of processen. Een voorbeeld hiervan is onderzoek gericht op het productierijp maken van lasertechnologie of naar het toepasbaar maken van kwantumversleuteling. RD-processen kenmerken zich (afhankelijk van de fase) vooral door technologische onzekerheid, marktonzekerheid of onzekerheid over de projectscope (Davila, 2000). Management control kan een middel zijn om die onzekerheid te reduceren. Aan dit vraagstuk is aandacht besteed door o.a. Chiesa et al. (2009). Chiesa koppelt de RD-fasen aan de levers of control van Simons en aan de dimensies van de balanced scorecard (BSC) van Kaplan en Norton (1992). Dit is weergegeven in figuur 1. Dit sluit aan bij de opvattingen van Simons (1995a) over de paradox tussen creativiteit en control. Elke organisatie heeft potentieel en kent blokkades daarop. De levers of control kunnen een bijdrage leveren aan het vrijmaken van aanwezige creativiteit. Simons opvattingen daarover zijn weergegeven in figuur 2. Kerssens (1997) geeft aan dat gebleken is dat er verschillende problemen zijn met het toepassen van standaard financiële Potential To contribute To do right To achieve To create Figuur 2 Levers of control ~ Motiveren van wetenschappers/engineers Interactive: Organizational blocks Uncertainty about purpose Pressure or temptation Lack of focus or of resources Lack of opportunity or fear of risk Managerial solution Communicate core values and mission Specify and enforce rules of the game Build and support clear targets Open organizational dialogue to encourage learning Control lever Beliefs systems Boundary systems Diagnostic control systems Interactive control systems prestatiemeeteenheden (als profit, return on investment, return on net assets) op RD-processen: ~ het isoleren van RD-activiteiten van andere bedrijfsactiviteiten in hun bijdrage aan het bedrijfsresultaat; ~ de (vaak aanzienlijke) time lag tussen RD-inspanningen en mogelijke financiële opbrengsten; ~ de mate van acceptatie van prestatiemeting binnen RD-afdelingen. Productsoftwarebedrijven vallen in de RD-categorie experimental development (product- en procesontwikkeling). Hiervoor gelden weer specifieke management-controlkarakteristieken. Hier gaan we in de volgende paragraaf verder op in. Productsoftwarebedrijven en management control Bij softwarebedrijven is er vooral sprake van experimental development (product development). Basic of applied research komt weinig voor. Product development kan betrekking hebben op het aanbrengen van aanpassingen in bestaande softwareproducten of op het radicaal ontwikkelen van een nieuw product. In beide gevallen vindt de ontwikkeling van productsoftware plaats tijdens een transformatieproces. Twee methoden van ontwikkeling komen het vaakst voor: ~ lineaire ontwikkeling, waarbij elke fase eenmalig wordt uitgevoerd en wordt afgesloten met een mijlpaalproduct dat als bindend wordt ervaren, de zogenoemde watervalmethode; ~ iteratieve of agile (wendbare) ontwikkeling (komt in de productsoftwarebranche het vaakst voor), waarin het bedrijf kortcyclisch delen van de applicatie oplevert en na elk deel opnieuw prioriteiten stelt. Voorbeelden van agile developmentmethoden zijn Scrum en Extreme Programming. DECEMBER

3 Control mode Key characteristics Antecedent conditions Examples of mechanisms Behavior Rules and procedures articulated Rewards based on following rules procedures Knowledge of appropriate behaviors Behavior observability Development methodology Job description Supervisor-subordinate hierarchy Work assignment Rules procedures Outcome Outcomes and goals articulated Rewards based on producing outcomes goals Outcome measurability Defined target implementation date and/or budget Expected level of performance Defined project milestones Clan Common values, beliefs problem-solving philosophy Identification reinforcement of acceptable behaviors Specific task goals evolve over life of the task Appropriate behaviors unknown Outcomes not measurable Coalitions of individuals with shared ideologies Socialization Hiring training practices Implemented rituals and ceremonies Self Individual defines task goals or procedures Individual monitors, rewards, sanctions self Rewards based, in part, on individual s self-control skills Complex or non-routine task Performance evaluation ambiguity Lack of required rules or procedures Desire to exercise self-control Individual s ability Individual empowerment Self-management Autonomy in what individual does on job Autonomy in how individual does the work Self-set goals, self-monitoring, and self-rewarding Figuur 3 Control-modes met karakteristieken Kirsch (1996) heeft onderzoek gedaan naar de keuze van control modes binnen het ontwikkelingsproces van software. Zij borduurt daarbij voort op het model van Ouchi (1979). Hierin is de keuze van de controlstrategie afhankelijk van de kennis van de controller van het transformatieproces en de mate waarin de output meetbaar is. De dimensie die Kirsch toevoegt, is de observeerbaarheid van gedrag. Haar conclusie is dat hoe beter controllers het ontwikkelingsproces begrijpen en hoe beter taken te observeren zijn, hoe waarschijnlijker het is dat ze behavior controls zullen inzetten. In een later artikel heeft Kirsch (1997) control modes weergegeven, met hun karakteristieken en antecedent conditions. Dit is weergegeven in figuur 3. Elke organisatie heeft potentieel en kent blokkades daarop Een aantal karakteristieken van productsoftwarebedrijven en het productontwikkelingsproces zijn van belang. Cusumano (2004) onderscheidt enkele karakteristieken van de softwaresector: ~ kosten van het product zitten volledig in het ontwikkelingsproces en niet in het productieproces; ~ brutowinstmarge is daardoor erg groot (deze kan oplopen tot 99 procent); ~ kosten gaan daarbij voor de baten uit; ~ mogelijke variëteit van mogelijke producten en diensten is bijna oneindig. Softwarebedrijven kunnen zich in hun product marktmix positioneren langs de volgende assen: ~ productbedrijf of dienstverlenend bedrijf zijn (of een hybride vorm); ~ software aan consumenten of aan bedrijven verkopen, binnen een massa- of nichemarkt; ~ product horizontaal (breed) of verticaal (gespecialiseerd) oriënteren. Veel productsoftwarebedrijven gebruiken agile softwareontwikkelmethoden. Deze zijn gebaseerd op de volgende principes (Hoogendoorn, 2004): ~ Ontwikkel software incrementeel/iteratief. Incrementeel ontwikkelen stelt een bedrijf in staat om het project op te delen in een aantal deelproducten en deze afzonderlijk van elkaar op te leveren. Dit verkleint het risico dat het eindproduct niet is wat de klant wil en de klant kan nu per deelproduct zijn feedback geven, wat het bedrijf weer kan meenemen tijdens de ontwikkeling van het volgende deelproduct. ~ Manage software requirements. Requirements management heeft te maken met het achterhalen, vastleggen en beheren van de behoeften van de klant. ~ Maak gebruik van op componenten gebaseerde architectuur. 20 DECEMBER 2011

4 Systemen met een op componenten gebaseerde architectuur zijn eenvoudig uit te breiden, inzichtelijk en begrijpelijk en bevorderen het hergebruik van bepaalde delen van de programmacode. Aangezien de systemen steeds groter worden, neemt het belang van een goede architectuur toe. ~ Maak prototypes. Door de gebruiker een grafische voorstelling te geven van het product (prototyping), verkleint een bedrijf de faalkans van het project. Een globale, grafische oplossing voor het probleem is door de gebruiker beter te begrijpen dan pagina s vol broncode. Casestudies We hebben twee vergelijkbare productsoftwarebedrijven onderzocht op hun management-controlsystematiek. Beide bedrijven: ~ zijn producenten van productsoftware; ~ zijn werkzaam op de Nederlandse markt; ~ zijn actief in een nichemarkt; ~ zijn van gelijke grootte wat betreft medewerkers en omzet; ~ gebruiken eenzelfde ontwikkelplatform. Context Bedrijf 1 heeft een hybride vorm, waarbij zowel productontwikkeling plaatsvindt als dienstverlening die rechtstreeks gekoppeld is aan het eigen product. Het bedrijf produceert software voor bedrijven binnen een nichemarkt en is verticaal georiënteerd. Het bedrijf levert aanvullende diensten in de vorm van consultancy en verschillende vormen van support op het eigen product. Het bedrijf gebruikt een agile softwareontwikkelingsmethode voor de bouw van het eigen product. Bedrijf 2 heeft ook een hybride vorm, waarbij zowel productontwikkeling als dienstverlening op het eigen product wordt Doelstelling/ niveau ~ Bedrijf Gericht op resultaten Bedrijf 1 Bedrijf 2 ~ Afdeling/team Gericht op bijsturing en leereffect Indicatoren/fase ~ Roadmap Opbrengsten/kosten ~ Ontwerp Figuur 4 Doelstellingen en indicatoren casusbedrijven Financieel georiënteerd Input voor verbeterprocessen en bewustwording gedrag ~ Realisatie Uren/storypoints Uren/evaluatie ramingen/functiepunten ~ Onderhoud Meldingen Meldingen Wens Meetbaar krijgen gedrag Meetbaar krijgen proces geleverd. Het bedrijf levert software aan bedrijven binnen een nichemarkt en is verticaal georiënteerd. Het productbedrijf hanteert de watervalmethode als ontwikkelingsmethode. Hoe beter controllers het ontwikkelingsproces begrijpen en hoe beter taken te observeren zijn, hoe waarschijnlijker het is dat ze behavior controls inzetten Management control Bedrijf 1 heeft verschillende doelstellingen voor het meten van prestaties. Op bedrijfs- en afdelingsniveau is de doelstelling vooral om te rapporteren op resultaten. Voor de afdelingsmanagers geldt dat het doel vooral is om tijdig te kunnen bijsturen. Er is de afgelopen jaren een cultuurverandering doorgevoerd met betrekking tot het meten van prestaties, waarbij de onbewuste angst voor het meten omgevormd is in een cultuur waarin medewerkers juist mogen leren van fouten. Bedrijf 2 meet op bedrijfsniveau voornamelijk op de financiële dimensie. Het verkeert in de fase dat het binnen het ontwikkelbedrijf probeert inzicht te krijgen met behulp van indicatoren, zodat het kan sturen op basis van deze indicatoren. Indicatoren zijn daarbij input voor verbeterprocessen en bewustwording van gedrag. Bij bedrijf 1 ligt er veel nadruk op indicatoren die direct met de productrealisatie en -onderhoudsfase te maken hebben. Het bedrijf kijkt binnen de realisatiefase naar uren en storypoints. Een storypoint is een uitdrukking van de mate van complexiteit van de functionaliteit in een aantal punten. Binnen de onderhoudsfase ligt de nadruk op het aantal meldingen dat binnenkomt. Het bedrijf heeft een poging gedaan om aan de voorkant van het proces inzicht te krijgen in het meten van de opbrengsten versus de begrote kosten, maar besteedt hier door gebrek aan managementsturing weinig aandacht meer aan. Bedrijf 2 legt de nadruk op het meten van uren, waarbij het zowel naar de voor- als nacalculatie kijkt. Wekelijks bepaalt het het aantal nog te besteden uren. Er is een begin gemaakt om met functiepunten te gaan werken. Het werken met functiepunten is een alternatief voor storypoints en maakt de omvang van het systeem inzichtelijk door middel van een functiepuntenanalyse. Het management evalueert jaarlijks de ramingen door de realisatie af te zetten tegen de raming. Hoe DECEMBER

5 kleiner de afwijking, hoe betrouwbaarder de ramingen zijn. Binnen de onderhoudsfase maakt het bedrijf binnen de urenbesteding onderscheid naar het type activiteit. Ook bedrijf 2 meet binnen de onderhoudsfase het aantal meldingen. Beide bedrijven hebben weinig indicatoren beschikbaar in de processtappen voorafgaand aan de realisatie- en onderhoudsfase. Beide bedrijven gebruiken aantal uren en aantal meldingen als belangrijke indicatoren binnen het productontwikkelingsproces. Het probleem met deze indicatoren is dat ze weinig zeggen over de productiviteit, effectiviteit en kwaliteit van het ontwikkelingsproces. De directies van beide bedrijven geven aan dat zij meer inzicht willen hebben in de productiviteit en kwaliteit van het ontwikkelingsproces. De directie van bedrijf 1 legt vooral de nadruk op het meetbaar krijgen van gedrag. Bij bedrijf 2 focust de directie op het meetbaar krijgen van processen. In figuur 4 is dit samengevat. De indicatoren die cursief staan, zijn net in gebruik genomen of zijn nauwelijks meer in gebruik. Conclusie De doelstellingen die beide productsoftwarebedrijven gebruiken binnen het productontwikkelingsproces zijn voornamelijk diagnostisch en interactief van aard. De diagnostische doelstelling is gericht op het rapporteren over de prestaties en het kunnen bijsturen bij afwijkingen. De interactieve doelstelling is gericht op het in gesprek komen met de teams. Deze doelstellingen sluiten aan bij het raamwerk van Chiesa (2009). Hij stelt in dat raamwerk dat bedrijven die zich bezighouden met product development vooral gebruikmaken van diagnostische doelstellingen en daarbij ook interactieve doelstellingen kunnen gebruiken. Beide bedrijven richten zich op outcome als control mode, waarbij ze resultaten zo veel mogelijk meetbaar maken. Bedrijf 1 is daarbij verder, en laat meer grip zien op vooral de realisatie- en onderhoudsfase. Directies van beide bedrijven hebben de wens om meer indicatoren inzichtelijk te maken, dus om nog meer outcome control in te bouwen. De focus zou daarbij moeten liggen op de fasen waarin nog weinig indicatoren aanwezig zijn, namelijk het roadmap- en ontwerpproces. Voor productsoftwarebedrijven geldt dat zij beter investeringsbeslissingen kunnen nemen als ze sneller grip krijgen op de kosten en mogelijke opbrengsten. De beperkende capaciteit is de inzet van menskracht en manuren kunnen slechts eenmaal gebruikt worden. Bedrijf 1 heeft als grote wens om behavior als control mode in te zetten. De vraag bij behavior control binnen productsoftwarebedrijven is in hoeverre gewenst gedrag binnen het ontwikkelingsproces goed te definiëren valt en in hoeverre het gedrag te observeren is. Ten slotte doen we de suggestie dat de agile ontwikkelmethode, waarbij multidisciplinaire teams intensief samenwerken, een voorbeeld is van Ouchi s clan als control mode. Deze stelling moet nader onderzocht worden en kan een nieuw licht werpen op de inzet van control modes binnen productsoftwarebedrijven. Literatuur ~ V. Chiesa et al. (2009). Performance Measurement in RD: Exploring the Interplay between Measurement Objectives, Dimensions of Performance and Contextual Factors, RD Management, 39:5. ~ M.A. Cusumano (2004), The Business of Software, New York: The Free Press. ~ T. Davila (2000), An Empirical Study on the Drivers of Management Control Systems Design in New Product Development, Accounting, Organization and Society, 25. ~ S. Hoogendoorn (2004), Pragmatisch modelleren met UML 2.0, Addison Wesley. ~ R.S. Kaplan en D.P.Norton (1992), The Balanced Scorecard: Measures that Drive Performance, Harvard Business Review. ~ I.C. Kerssens-Van Drongelen en A. Cook (1997), Design Principles for the Development of Measurement Systems for Research and Development Processes, RD Management, 27:4. ~ L.J. Kirsch (1996), The Management of Complex Tasks in Organizations: Controlling the Systems Development Process, Organization Science, 7:1. ~ L.J. Kirsch (1997), Portfolios of Control Modes and IS Project Management, Information Systems Research, 8:3. ~ W.G. Ouchi (1979), A Conceptual Framework for the Design of Organizational Control Mechanisms, Management Science, 25:9. ~ R. Simons (1995a), Control in an Age of Empowerment, Harvard Business Review. ~ R. Simons (1995b), Levers of Control. How Managers Use Innovative Control Systems to Drive Strategic Renewal, Boston, MA: Harvard Business School Press. ~ R. te Velde, J. Veldkamp en M. Plomp (2010), De softwaresector in Nederland Survey 2010: in opdracht van ICT~Office, Dialogic. Wouter Schreuder heeft in april 2011 de opleiding tot Registercontroller aan de Erasmus Universiteit afgerond. Momenteel is hij werkzaam als Senior Controller voor het IT-bedrijf van SNS Reaal. Hij heeft ruim tien jaar werkervaring binnen de IT-sector, waarvan de laatste 4,5 jaar in de functie van controller. Dit artikel is gebaseerd op zijn referaat aan de Registercontrolleropleiding van de Erasmus Universiteit Rotterdam. Ko Achterberg is docent Accounting Information Systems aan de Controllersopleiding van de Erasmus Universiteit. 22 DECEMBER 2011

De softwaresector in Nederland

De softwaresector in Nederland De softwaresector in Nederland Survey 2010 In opdracht van: ICT~Office Project: 2010.002 Publicatienummer: 2010.002-1018 Datum: Utrecht, 23 augustus 2010 Auteurs: Robbin te Velde Jaap Veldkamp Marijn Plomp

Nadere informatie

HRM SCORECARD. PRESENTATIE/WORKSHOP WATCH-Consultancy in samenwerking met REEF/deelt kennis Woensdag 17 november 2010

HRM SCORECARD. PRESENTATIE/WORKSHOP WATCH-Consultancy in samenwerking met REEF/deelt kennis Woensdag 17 november 2010 HRM-scorecard HRM SCORECARD PRESENTATIE/WORKSHOP WATCH-Consultancy in samenwerking met REEF/deelt kennis Woensdag 17 november 2010 Een korte introductie Wat doet WATCH-Consultancy op het gebied van HRM-Consultancy?

Nadere informatie

It s CMMI Jim, but not as we know it! CMMI toegepast op een Compliance organisatie Door Jasper Doornbos Improvement Focus

It s CMMI Jim, but not as we know it! CMMI toegepast op een Compliance organisatie Door Jasper Doornbos Improvement Focus It s CMMI Jim, but not as we know it! CMMI toegepast op een Compliance organisatie Door Jasper Doornbos Improvement Focus Inhoud Compliance vakgebied en organisatie CMMI software en systems engineering

Nadere informatie

TFS als perfecte tool voor Scrum

TFS als perfecte tool voor Scrum TFS als perfecte tool voor Scrum René van Osnabrugge renevo@delta-n.nl About me René van Osnabrugge Communicate @renevo renevo@delta-n.nl http://osnabrugge.wordpress.com Agenda Wat is Scrum? Wat is ALM

Nadere informatie

Enterprisearchitectuur

Enterprisearchitectuur Les 2 Enterprisearchitectuur Enterprisearchitectuur ITarchitectuur Servicegeoriënteerde architectuur Conceptuele basis Organisatiebrede scope Gericht op strategie en communicatie Individuele systeemscope

Nadere informatie

BiZZdesign. Bouwen van sterke en wendbare organisaties met behulp van standaarden, methode, technieken en tools. Research & Development

BiZZdesign. Bouwen van sterke en wendbare organisaties met behulp van standaarden, methode, technieken en tools. Research & Development BiZZdesign Bouwen van sterke en wendbare organisaties met behulp van standaarden, methode, technieken en tools Research & Development 1 Profile CV Joost Niehof Name Grade Nationality Residence Role Joost

Nadere informatie

Safety Values in de context van Business Strategy.

Safety Values in de context van Business Strategy. Safety Values in de context van Business Strategy. Annick Starren en Gerard Zwetsloot (TNO) Papendal, 31 maart 2015. NVVK sessie Horen, Zien en Zwijgen. Safety Values in de context van Business strategy.

Nadere informatie

Stichting NIOC en de NIOC kennisbank

Stichting NIOC en de NIOC kennisbank Stichting NIOC Stichting NIOC en de NIOC kennisbank Stichting NIOC (www.nioc.nl) stelt zich conform zijn statuten tot doel: het realiseren van congressen over informatica onderwijs en voorts al hetgeen

Nadere informatie

Fidelity of a Strengths-based method for Homeless Youth

Fidelity of a Strengths-based method for Homeless Youth Fidelity of a Strengths-based method for Homeless Youth Manon krabbenborg, Sandra Boersma, Marielle Beijersbergen & Judith Wolf s.boersma@elg.umcn.nl Homeless youth in the Netherlands Latest estimate:

Nadere informatie

Enterprise Portfolio Management

Enterprise Portfolio Management Enterprise Portfolio Management Strategische besluitvorming vanuit integraal overzicht op alle portfolio s 22 Mei 2014 Jan-Willem Boere Vind goud in uw organisatie met Enterprise Portfolio Management 2

Nadere informatie

Seminar BSC & IBM Cognos 8 22 September 2009 Yves Baggen- Solution Architect BI Charles van der Ploeg Partner en adviseur van Decido

Seminar BSC & IBM Cognos 8 22 September 2009 Yves Baggen- Solution Architect BI Charles van der Ploeg Partner en adviseur van Decido Seminar BSC & IBM Cognos 8 22 September 2009 Yves Baggen- Solution Architect BI Charles van der Ploeg Partner en adviseur van Decido 2008 IBM Corporation 2 3 Vraag? Hoe goed kent u uw bedrijfsvisie en

Nadere informatie

Maturity van security architectuur

Maturity van security architectuur Renato Kuiper Principal Consultant LogicaCMG renato.kuiper@logicacmg.com LogicaCMG 2006. All rights reserved Over de spreker Renato Kuiper Principal consultant Information Security bij LogicaCMG Hoofdredacteur

Nadere informatie

Performance Management: hoe mensen motiveren met cijfers?

Performance Management: hoe mensen motiveren met cijfers? Performance Management: hoe mensen motiveren met cijfers? Prof. Dr. Werner Bruggeman www.bmcons.com De High Performance Organisatie Kenmerken van hoogperformante organisaties (Manzoni): 1. High level of

Nadere informatie

Voor vandaag. Balanced Scorecard & EFQM. 2de Netwerk Kwaliteit Brussel 22-apr-2004. Aan de hand van het 4x4 model. De 3 facetten.

Voor vandaag. Balanced Scorecard & EFQM. 2de Netwerk Kwaliteit Brussel 22-apr-2004. Aan de hand van het 4x4 model. De 3 facetten. Balanced Scorecard & EFQM 2de Netwerk Kwaliteit Brussel 22-apr-2004 Voor vandaag! Grondslagen van Balanced Scorecard Aan de hand van het 4x4 model! Het EFQM model in vogelvlucht De 3 facetten! De LAT-relatie

Nadere informatie

2 e webinar herziening ISO 14001

2 e webinar herziening ISO 14001 2 e webinar herziening ISO 14001 Webinar SCCM 25 september 2014 Frans Stuyt Doel 2 e webinar herziening ISO 14001 Planning vervolg herziening Overgangsperiode certificaten Korte samenvatting 1 e webinar

Nadere informatie

Denken in processen. Peter Matthijssen. Business Model Innovation. Business Process Management. Lean Management. Enterprise Architecture

Denken in processen. Peter Matthijssen. Business Model Innovation. Business Process Management. Lean Management. Enterprise Architecture Denken in processen Peter Matthijssen Introductie BiZZdesign Consultancy Training Tools Best practices Business Model Innovation Business Process Management Lean Management Enterprise Architecture Wereldwijd

Nadere informatie

Ervaringen met begeleiding FTA cursus Deployment of Free Software Systems

Ervaringen met begeleiding FTA cursus Deployment of Free Software Systems Ervaringen met begeleiding FTA cursus Deployment of Free Software Systems Frans Mofers Nederland cursusmateriaal & CAA's alle cursusmateriaal vrij downloadbaar als PDF betalen voor volgen cursus cursussite

Nadere informatie

Copyright Stork N.V. 1

Copyright Stork N.V. 1 Management, een praktisch framework Taking up the challenge of optimizing your asset performance Stork Management Solutions Global Expertise Partner Complete, end-to-end solution Dedicated professionals

Nadere informatie

De juiste requirements juist

De juiste requirements juist De juiste requirements juist Een voorwaarde voor succesvolle applicatie ontwikkeling Arno van Herk Managing partner Synergio B.V. a.van.herk@synergio.nl 2011 Een brug naar onze presentatie Uniface is Compuware's

Nadere informatie

Talentmanagement in tijden van crisis

Talentmanagement in tijden van crisis Talentmanagement in tijden van crisis Drs. Bas Puts Page 1 Copyright Siemens 2009. All rights reserved Mission: Achieving the perfect fit Organisatie Finance Sales Customer Engineering Project management

Nadere informatie

Balanced Scorecard. Francis Vander Voorde bec@online.be FVV Consulting bvba http://user.online.be/bec

Balanced Scorecard. Francis Vander Voorde bec@online.be FVV Consulting bvba http://user.online.be/bec Balanced Scorecard fvv Francis Vander Voorde bec@online.be FVV Consulting bvba http://user.online.be/bec Het CAF Model FACTOREN RESULTATEN 1. Leiderschap 3. Human Resources Management 2. Strategie & Planning

Nadere informatie

Concept development. Haga Hospital. 17 september 2015

Concept development. Haga Hospital. 17 september 2015 Concept development Haga Hospital 17 september 2015 Marije Talstra 2015 Healthcare consultant at fluent 2003-2015 Healthcare consultant at Twynstra Gudde TUDelft, real estate & housing, urban planning

Nadere informatie

Enterprise Architectuur. een duur begrip, maar wat kan het betekenen voor mijn gemeente?

Enterprise Architectuur. een duur begrip, maar wat kan het betekenen voor mijn gemeente? Enterprise Architectuur een duur begrip, maar wat kan het betekenen voor mijn gemeente? Wie zijn we? > Frederik Baert Director Professional Services ICT @frederikbaert feb@ferranti.be Werkt aan een Master

Nadere informatie

Propositie van de werkgroep Agile Architecting. Louis Stevens Niklas Odding Herman van den Berg Frank Langeveld

Propositie van de werkgroep Agile Architecting. Louis Stevens Niklas Odding Herman van den Berg Frank Langeveld Propositie van de werkgroep Agile Architecting Louis Stevens Niklas Odding Herman van den Berg Frank Langeveld Hanoi traffic Factsheet Werkgroep AA Probleem: Agile zijn is moeilijk. Behoefte aan praktijk

Nadere informatie

Het regelen van ondersteuning op open source software voor overheidsorganisaties. Afstudeerpresentatie Daniël Vijge 12 november 2007

Het regelen van ondersteuning op open source software voor overheidsorganisaties. Afstudeerpresentatie Daniël Vijge 12 november 2007 Het regelen van ondersteuning op open source software voor overheidsorganisaties Afstudeerpresentatie Daniël Vijge 12 november 2007 Inhoud van de presentatie Waarom dit onderzoek? Opzet van het onderzoek

Nadere informatie

Ontwikkeling van simulationbased serious games ten behoeve van logistieke besluitvorming

Ontwikkeling van simulationbased serious games ten behoeve van logistieke besluitvorming faculteit economie en bedrijfskunde center for operational excellence 18-05-2016 1 18-05-2016 1 Ontwikkeling van simulationbased serious games ten behoeve van logistieke besluitvorming Durk-Jouke van der

Nadere informatie

Management van baten Evolutie in denken

Management van baten Evolutie in denken Management van baten Evolutie in denken IPMA interessegroep procesmanagement Versie 0.1 jd0912 Management van baten Setting the direction high Relative market share low low Growth potential high Strategic

Nadere informatie

Recente ontwikkelingen in onderzoek. eerdere bijdrage heeft de auteur enkele studies besproken naar de

Recente ontwikkelingen in onderzoek. eerdere bijdrage heeft de auteur enkele studies besproken naar de Management control: Ontwerp, toepassingen en effectiviteit van kostensystemen Recente ontwikkelingen in onderzoek Naar het ontwerp van kostensystemen, en de antecedenten en gevolgen ervan, wordt de laatste

Nadere informatie

Sneeuwwitje, de zeven dwergen en de boze heks?

Sneeuwwitje, de zeven dwergen en de boze heks? Sneeuwwitje, de zeven dwergen en de boze heks? Over de rol van de Operational Auditor in sturen op kernwaarden, cultuur en gedrag Olof Bik Behavioral & Cultural Governance Trophy Games, 28 nov 2013, Hilversum

Nadere informatie

Leer ze omgaan met onzekerheid. Nils de Witte - StudentsInc

Leer ze omgaan met onzekerheid. Nils de Witte - StudentsInc Leer ze omgaan met onzekerheid Nils de Witte - StudentsInc Programma en introductie Leer ze omgaan met onzekerheid verkennende discussie en ideeën nils de witte wat bedoel ik met onzekerheid waarom is

Nadere informatie

Een andere blik op fraude en integriteit: zicht op geld- en goederenstromen

Een andere blik op fraude en integriteit: zicht op geld- en goederenstromen Een andere blik op fraude en integriteit: zicht op geld- en goederenstromen Hans Schoolderman Building trust in food Food Supply and Integrity Services October 2015 VMT congres, 13 oktober Hans Schoolderman

Nadere informatie

Haal er uit, wat er in zit!

Haal er uit, wat er in zit! De Resource Based View als basis voor Optimalisatie van de IT Waardeketen Haal er uit, wat er in zit! Apeldoorn, 21 Januari 2008 Ralph Hofman Partner BlinkLane Consulting 2 Agenda Introductie BlinkLane

Nadere informatie

Prof. Dr Ir Eric van Heck (RSM) Dr Marcel van Oosterhout (RSM) Utrecht, 22 Juni 2012

Prof. Dr Ir Eric van Heck (RSM) Dr Marcel van Oosterhout (RSM) Utrecht, 22 Juni 2012 Platform Mobiliteit.NU als Smart Business Network Prof. Dr Ir Eric van Heck (RSM) Dr Marcel van Oosterhout (RSM) Utrecht, 22 Juni 2012 Menu 1. Het platform Mobiliteit.NU als Smart Business Network 2. New

Nadere informatie

IT Investeringen en monitoring

IT Investeringen en monitoring IT Investeringen en monitoring Meten van toegevoegde waarde van IT Specifiek Efficiency Toegevoegde waarde Generiek Meten van toegevoegde waarde van IT Welk instrumentarium zetten jullie nu in? Specifiek

Nadere informatie

Benchmark communicatiefunctie

Benchmark communicatiefunctie Benchmark communicatiefunctie Hoe vergelijkje de communicatiefunctievan bedrijven? CommunicatieLab Logeion Caroline Wehrmann 19 November 2013 1 VOORSTELRONDJE 2 Programma Communicatiebenchmark Waarom?

Nadere informatie

Bedrijfsleven en Universiteit Best Practices: T-Labs & LTN

Bedrijfsleven en Universiteit Best Practices: T-Labs & LTN Bedrijfsleven en Universiteit Best Practices: T-Labs & LTN Deutsche Telekom Laboratories: T- Labs One of the largest university-industry research centers London Technology Network LTN helps a company define

Nadere informatie

De Nieuwe Universiteit

De Nieuwe Universiteit De Nieuwe Universiteit Dr. Caroline Nevejan Alumni UvA Social Science Performance Design ApplicaBons Performing Arts Labs (UK) EducaBonal InnovaBon DissertaBon ArBsBc Research Caroline Nevejan, Strategic

Nadere informatie

Verwelkoming door de voorzitter van de adviescommissie, dr. ir. Peter Wouters

Verwelkoming door de voorzitter van de adviescommissie, dr. ir. Peter Wouters 16:00 17:30 Adviescommissie Verwelkoming door de voorzitter van de adviescommissie, dr. ir. Peter Wouters Workshop thema: kansen voor innovatie in bedrijven 16:05 16:30 Operationele activiteiten om innovatie

Nadere informatie

Private Governance : Werkt het? Is het genoeg?

Private Governance : Werkt het? Is het genoeg? Private Governance : Werkt het? Is het genoeg? Workshop Public & Private Governance Wageningen UR / MinBuZa Th Hague, February 1, 2013 The Hague, Febr. 1, 2013 Public & Private Governance slide 1 Initiatieven

Nadere informatie

Global Project Performance

Global Project Performance Return on investment in project management PCI DIAGNOSTIEK IMPLEMENTATIE PRINCE2 and The Swirl logo are trade marks of AXELOS Limited. PCI-DIAGNOSTIEK (PEOPLE CENTERED IMPLEMENTATION) Niet zelden zien

Nadere informatie

INNOVATION BY MAKING LEARNING BY DOING

INNOVATION BY MAKING LEARNING BY DOING INNOVATION BY MAKING LEARNING BY DOING 1 INNOVATION BY MAKING, LEARNING BY DOING Bij alles wat we doen, hanteren we deze twee principes. Innovation happens by making. The only way to learn innovation is

Nadere informatie

Continuous Delivery. Sander Aernouts

Continuous Delivery. Sander Aernouts Continuous Delivery Sander Aernouts Info Support in een notendop Maatwerk softwareontwikkeling van bedrijfskritische kantoorapplicaties Business Intelligence oplossingen Managed IT Services Eigen Kenniscentrum

Nadere informatie

Transvorm Actueel. en de zorg verandert mee. Het werk(en) in de zorg verandert. Hoe reageert u als werkgever en wat doet dat met uw medewerkers?

Transvorm Actueel. en de zorg verandert mee. Het werk(en) in de zorg verandert. Hoe reageert u als werkgever en wat doet dat met uw medewerkers? Transvorm Actueel en de zorg verandert mee Het werk(en) in de zorg verandert. Hoe reageert u als werkgever en wat doet dat met uw medewerkers? Woensdag 17 december 2015 Dr. Monique Veld E-mail: monique.veld@ou.nl

Nadere informatie

Conferentie Examinering in de bpv 31 mei 2013 Workshop : handboeken BPV en het buitenland

Conferentie Examinering in de bpv 31 mei 2013 Workshop : handboeken BPV en het buitenland Conferentie Examinering in de bpv 31 mei 2013 Workshop : handboeken BPV en het buitenland Andre van Voorst : sr adviseur Kenwerk / Examenwerk Mirjam Hensels : projectleider BPV Handboeken Programma Inleiding

Nadere informatie

Samenwerken aan Wereldklasse Havenbedrijf Rotterdam

Samenwerken aan Wereldklasse Havenbedrijf Rotterdam Samenwerken aan Wereldklasse Havenbedrijf Rotterdam 1 Achtergrond Daniëlle van der Sluijs 43 jaar, 2 kinderen, getrouwd Bedrijfskunde (EUR), Postdoc Controllersopleiding (VU) 9 jaar Numico, laatste 5 jaar

Nadere informatie

Support Center GIS-Flanders

Support Center GIS-Flanders Support Center GIS-Flanders Our mission: Ensuring the optimal use of geographic information in Flanders Het Ondersteunend Centrum GIS-Vlaanderen is

Nadere informatie

Best practice verzameling voor het managen van alle aspecten van beheer van ICT-infrastructuur.

Best practice verzameling voor het managen van alle aspecten van beheer van ICT-infrastructuur. ITIL Wat is ITIL? Best practice verzameling voor het managen van alle aspecten van beheer van ICT-infrastructuur. Begrippen Rol Functie Proces Proceseigenaar Procesmanager Product Dienst Problem Problem

Nadere informatie

Kwaliteit in Wessanen. ISO 9001 en 14001 certificatie

Kwaliteit in Wessanen. ISO 9001 en 14001 certificatie Kwaliteit in Wessanen ISO 9001 en 14001 certificatie Inhoud 1. Introductie Wessanen 2. Waarom kwaliteit een speerpunt is 3. De routekaart 4. Het certificatieproces 5. De verbeteringen vasthouden 6. Naar

Nadere informatie

UNIT 2 Begeleiding. Coaching proces, Instrumenten and vaardigheden voor Coacing en mobiliteit for Coaching and Mobility

UNIT 2 Begeleiding. Coaching proces, Instrumenten and vaardigheden voor Coacing en mobiliteit for Coaching and Mobility UNIT 2 Begeleiding Coaching proces, Instrumenten and vaardigheden voor Coacing en mobiliteit for Coaching and Mobility 1 2 Wat is coaching? Coaching is een methode voor het ontwikkelen van potentieel

Nadere informatie

Whitepaper ORMIT: Ontwikkelen loont

Whitepaper ORMIT: Ontwikkelen loont Whitepaper ontwikkelen loont! Inleiding Gemiddeld geeft een organisatie ieder jaar zo n 2% van de loonkosten uit aan opleiden en ontwikkelen. Is deze investering de moeite waard? Zijn medewerkers tevreden

Nadere informatie

De Balanced Scorecard

De Balanced Scorecard De Balanced Scorecard HET VERDUIDELIJKEN EN COMMUNICEREN VAN VISIE EN STRATEGIE NAAR ACTIE DE GESCHIEDENIS VAN DE BALANCED SCORECARD In 1992 veroorzaakte een artikel van Robert Kaplan en David Norton getiteld

Nadere informatie

End-to-End testen: de laatste horde

End-to-End testen: de laatste horde End-to-End testen: de laatste horde Dieter Arnouts Agenda Begrip End-to-End testen in het test proces Praktische aanpak End-to-End Test Omgeving Uitdagingen End-to-End testen: De laatste horde 11/10/2010

Nadere informatie

Workflow Management MIS 3TI 2010-2011

Workflow Management MIS 3TI 2010-2011 Workflow Management MIS 3TI 2010-2011 Een scenario CREATE ORDER PRE-PROCESSINGORDER PROCESSING PRODUCTION SHIPPING Work Collection of tasks that have to be executed sequentially or in parallel, by at least

Nadere informatie

Innovaties in de chronische ziekenzorg 3e voorbeeld van zorginnovatie. Dr. J.J.W. (Hanneke) Molema, Prof. Dr. H.J.M.

Innovaties in de chronische ziekenzorg 3e voorbeeld van zorginnovatie. Dr. J.J.W. (Hanneke) Molema, Prof. Dr. H.J.M. Innovaties in de chronische ziekenzorg 3e voorbeeld van zorginnovatie Dr. J.J.W. (Hanneke) Molema, Prof. Dr. H.J.M. (Bert) Vrijhoef Take home messages: Voor toekomstbestendige chronische zorg zijn innovaties

Nadere informatie

Software Processen. Ian Sommerville 2004 Software Engineering, 7th edition. Chapter 4 Slide 1. Het software proces

Software Processen. Ian Sommerville 2004 Software Engineering, 7th edition. Chapter 4 Slide 1. Het software proces Software Processen Ian Sommerville 2004 Software Engineering, 7th edition. Chapter 4 Slide 1 Het software proces Een gestructureerd set van activiteiten nodig om een software systeem te ontwikkelen Specificatie;

Nadere informatie

Process Mining and audit support within financial services. KPMG IT Advisory 18 June 2014

Process Mining and audit support within financial services. KPMG IT Advisory 18 June 2014 Process Mining and audit support within financial services KPMG IT Advisory 18 June 2014 Agenda INTRODUCTION APPROACH 3 CASE STUDIES LEASONS LEARNED 1 APPROACH Process Mining Approach Five step program

Nadere informatie

DRS HÜLYA TÜRKSEVER PROF DR FINN WYNSTRA ARNOUT KROOK DEPARTMENT OF MANAGEMENT OF TECHNOLOGY AND INNOVATION PURCHASING AND SUPPLY MANAGEMENT

DRS HÜLYA TÜRKSEVER PROF DR FINN WYNSTRA ARNOUT KROOK DEPARTMENT OF MANAGEMENT OF TECHNOLOGY AND INNOVATION PURCHASING AND SUPPLY MANAGEMENT DEPARTMENT OF MANAGEMENT OF TECHNOLOGY AND INNOVATION DRS HÜLYA TÜRKSEVER PROF DR FINN WYNSTRA PURCHASING AND SUPPLY MANAGEMENT ARNOUT KROOK NEDERLANDSE SPOORWEGEN CONCERN INKOOP NRS SEMINAR UTRECHT, 24

Nadere informatie

Quick scan method to evaluate your applied (educational) game. Validated scales from comprehensive GEM (Game based learning Evaluation Model)

Quick scan method to evaluate your applied (educational) game. Validated scales from comprehensive GEM (Game based learning Evaluation Model) WHAT IS LITTLE GEM? Quick scan method to evaluate your applied (educational) game (light validation) 1. Standardized questionnaires Validated scales from comprehensive GEM (Game based learning Evaluation

Nadere informatie

EXIN WORKFORCE READINESS opleider

EXIN WORKFORCE READINESS opleider EXIN WORKFORCE READINESS opleider DE ERVARING LEERT ICT is overal. Het is in het leven verweven geraakt. In een wereld waarin alles steeds sneller verandert, is het lastig te bepalen wat er nodig is om

Nadere informatie

OVERGANGSREGELS / TRANSITION RULES 2007/2008

OVERGANGSREGELS / TRANSITION RULES 2007/2008 OVERGANGSREGELS / TRANSITION RULES 2007/2008 Instructie Met als doel het studiecurriculum te verbeteren of verduidelijken heeft de faculteit FEB besloten tot aanpassingen in enkele programma s die nu van

Nadere informatie

Expertise seminar SURFfederatie and Identity Management

Expertise seminar SURFfederatie and Identity Management Expertise seminar SURFfederatie and Identity Management Project : GigaPort3 Project Year : 2010 Project Manager : Albert Hankel Author(s) : Eefje van der Harst Completion Date : 24-06-2010 Version : 1.0

Nadere informatie

Inkoop en de link naar de value chain

Inkoop en de link naar de value chain Inkoop en de link naar de value chain Inkoop en de link naar de value chain 24 juni 2014 An aligned supply chain Bron: Van Veen, 2011 Historical difference supply chain/ logistics domain vs value chain

Nadere informatie

Heineken Nederland Talent in Ontwikkeling. Presentatie voor Van Harte & Lingsma 30 maart 2010 Nela Wilten

Heineken Nederland Talent in Ontwikkeling. Presentatie voor Van Harte & Lingsma 30 maart 2010 Nela Wilten Heineken Nederland Talent in Ontwikkeling Presentatie voor Van Harte & Lingsma 30 maart 2010 Nela Wilten Vandaag- Agenda Heineken Heineken als wereldwijd bedrijf Heineken Nederland Talentontwikkeling

Nadere informatie

Hoe vergroot ik het lerend vermogen van mijn organisatie? Continue verbeteren, accelerated learning

Hoe vergroot ik het lerend vermogen van mijn organisatie? Continue verbeteren, accelerated learning Aad Streng Jean In het Panhuis Hoe vergroot ik het lerend vermogen van mijn organisatie? Continue verbeteren, accelerated learning Werkwijze workshop Onze visie op leren en continu verbeteren. Deze visie

Nadere informatie

Use-Case 2.0. Requirements Kenniscentrum 15 November 2012. Eric Lopes Cardozo elcardozo@ivarjacobson.com

Use-Case 2.0. Requirements Kenniscentrum 15 November 2012. Eric Lopes Cardozo elcardozo@ivarjacobson.com Use-Case 2.0 Requirements Kenniscentrum 15 November 2012 Eric Lopes Cardozo elcardozo@ivarjacobson.com Agenda Use cases: Een korte geschiedenis Waarom nog steeds use cases gebruiken? Waarom Use-Case 2.0?

Nadere informatie

knkpublishing Microsoft Dynamics De flexibele, innovatieve uitgeverijsoftware Nieuwe kansen in een veranderende media wereld

knkpublishing Microsoft Dynamics De flexibele, innovatieve uitgeverijsoftware Nieuwe kansen in een veranderende media wereld De flexibele, innovatieve uitgeverijsoftware INTEGRATIE CONTINUE INNOVATIE WORKFLOW ONDERSTEUNING ABECON-CONSULTANCY OVER ABECON Microsoft Dynamics Nieuwe kansen in een veranderende media wereld Standaard

Nadere informatie

VisionWaves DELTA. Integraal Management Platform. VisionWaves. Gateway naar de waardeketen, ook voor AMC! Marc van Lokven. Partner Aviation & Defense

VisionWaves DELTA. Integraal Management Platform. VisionWaves. Gateway naar de waardeketen, ook voor AMC! Marc van Lokven. Partner Aviation & Defense VisionWaves DELTA Integraal Management Platform Gateway naar de waardeketen, ook voor AMC! VisionWaves Marc van Lokven Partner Aviation & Defense Agenda Wie is VisionWaves Uitdagingen voor de hedendaagse

Nadere informatie

EXIN WORKFORCE READINESS werkgever

EXIN WORKFORCE READINESS werkgever EXIN WORKFORCE READINESS werkgever DE ERVARING LEERT ICT is overal. Het is in het leven verweven geraakt. In een wereld waarin alles steeds sneller verandert, is het lastig te bepalen wat er nodig is om

Nadere informatie

I N H O U D V l a a m s M i n i s t e r - p r e s i d e n t K r i s P e e t e r s

I N H O U D V l a a m s M i n i s t e r - p r e s i d e n t K r i s P e e t e r s 5 I N H O U D Lijst van figuren 15 Lijst met tabellen 23 Voorwoord Vlaams Minister-president Kris Peeters 25 Dankwoord Inleiding Organisatie van dit boek Deel I Uitdagingen en definities van performance

Nadere informatie

Effectiviteit van organisatie-interventies

Effectiviteit van organisatie-interventies Effectiviteit van organisatie-interventies 1. (HRM) Modellen van effectiviteit 2. Financiële kosten / baten analyse 3. Reflectie 1 1. Effectiveness of, e.g., HRM How does HRM contribute to organizational

Nadere informatie

NIEUWE WERKEN VRAAGT NIEUWE CONTROLLER EEN VERANDERENDE ROL? Casepresentatie jaarcongres controlling / de 9+ controller

NIEUWE WERKEN VRAAGT NIEUWE CONTROLLER EEN VERANDERENDE ROL? Casepresentatie jaarcongres controlling / de 9+ controller 1 NIEUWE WERKEN VRAAGT NIEUWE CONTROLLER EEN VERANDERENDE ROL? 18 april 2013 Casepresentatie jaarcongres controlling / de 9+ controller 2 Introductie Leon Harinck 1. Gestart in accountancy (Big 4) 2. Management

Nadere informatie

6e Sustainability Congres 17 maart 2005. Jacqueline Cramer (EUR) Dick Hortensius (NEN) Louise Bergenhenegouwen (NEN)

6e Sustainability Congres 17 maart 2005. Jacqueline Cramer (EUR) Dick Hortensius (NEN) Louise Bergenhenegouwen (NEN) 6e Sustainability Congres 17 maart 2005 Jacqueline Cramer (EUR) Dick Hortensius (NEN) Louise Bergenhenegouwen (NEN) Programma Voorstel voor ISO Guidance on Social Responsibility Resultaten eerste vergadering

Nadere informatie

Scrum. Een introductie

Scrum. Een introductie Organisatie SYSQA B.V. Pagina 1 van 10 Scrum Een introductie Almere 1999 Proud of it Pagina 1 van 10 Organisatie SYSQA B.V. Pagina 2 van 10 Inhoudsopgave 1 Inleiding... 3 2 Scrum... 4 3 Scrum rollen...

Nadere informatie

EXIN WORKFORCE READINESS professional

EXIN WORKFORCE READINESS professional EXIN WORKFORCE READINESS professional DE ERVARING LEERT ICT is overal. Het is in het leven verweven geraakt. In een wereld waarin alles steeds sneller verandert, is het lastig te bepalen wat er nodig is

Nadere informatie

INNOVATIE MANAGEMENT SYSTEMEN

INNOVATIE MANAGEMENT SYSTEMEN INNOVATIE MANAGEMENT SYSTEMEN INNOVATIE MANAGEMENT NORMEN, INNOTEK GEEL 26/11/2013 PROF. DR. BART LETEN WAARDECREATIE DOOR INNOVATIE MARTWAARDE VAN APPLE INNOVATIE IS EEN COMPLEXE ACTIVITEIT Innovatie

Nadere informatie

Prikkelen tot leren. door de didactische inzet van Virtuele Werelden en Serious Gaming. Presentatie bij: V&VN-congres 2015.

Prikkelen tot leren. door de didactische inzet van Virtuele Werelden en Serious Gaming. Presentatie bij: V&VN-congres 2015. Prikkelen tot leren door de didactische inzet van Virtuele Werelden en Serious Gaming Presentatie bij: V&VN-congres 2015 Lokatie: De Reehorst, Ede Datum: 29-01-2015 Dr. W.J.Trooster Drs. E. Ploeger Domein

Nadere informatie

Het bevorderen van een integrale en duurzame stedelijke en regionale ontwikkeling: beleid en instrumenten

Het bevorderen van een integrale en duurzame stedelijke en regionale ontwikkeling: beleid en instrumenten Het bevorderen van een integrale en duurzame stedelijke en regionale ontwikkeling: beleid en instrumenten Koos van Dijken Platform31 6-2014 - Rotterdam, 17- Inleiding Beleidsontwikkeling Het Reference

Nadere informatie

Management 2.0. Maak je organisa2e proces- driven en je governance integraal! peter.buelens@strategicmcs.be www.strategicmcs.be

Management 2.0. Maak je organisa2e proces- driven en je governance integraal! peter.buelens@strategicmcs.be www.strategicmcs.be Management 2.0 Maak je organisa2e proces- driven en je governance integraal! peter.buelens@strategicmcs.be www.strategicmcs.be Drive thy business or it will drive thee Benjamin Franklin Wat is de uitdaging

Nadere informatie

Agile werken: zó doen we dat

Agile werken: zó doen we dat Agile werken: zó doen we dat Bij Freshheads werken we graag volgens de Agile aanpak. De voordelen? Verhoogde efficiëntie en flexibiliteit, snellere resultaten en grotere betrokkenheid. Maar hoe gaat het

Nadere informatie

Risk & Requirements Based Testing

Risk & Requirements Based Testing Risk & Requirements Based Testing Tycho Schmidt PreSales Consultant, HP 2006 Hewlett-Packard Development Company, L.P. The information contained herein is subject to change without notice Agenda Introductie

Nadere informatie

Modulebeschrijving voor MOD1

Modulebeschrijving voor MOD1 Modulebeschrijving voor MOD1 Fontys Venlo Afd. informatica 12 april 2013 Samenvatting 1 Identificatie Module Modeling 1 ProgressCode MOD1 Docenten Ferd van Odenhoven Afdeling Fontys Hogeschool Techniek

Nadere informatie

Waar staat u met uw internalisering van Ketensamenwerking?

Waar staat u met uw internalisering van Ketensamenwerking? Supply Chain Excellence Maturity Model Waar staat u met uw internalisering van Ketensamenwerking? Prof.dr. Jack AA van der Veen EVO Leerstoel Supply Chain Management Nyenrode Business Universiteit Lunchbijeenkomst

Nadere informatie

Requirements Traceability. Marcel de Baas, Jan Bank, Edwin Buisman, Frits Jacobs, Kitty Spaas, Erik Venema, Arno Zandman

Requirements Traceability. Marcel de Baas, Jan Bank, Edwin Buisman, Frits Jacobs, Kitty Spaas, Erik Venema, Arno Zandman Requirements Traceability Marcel de Baas, Jan Bank, Edwin Buisman, Frits Jacobs, Kitty Spaas, Erik Venema, Arno Zandman 22 Mei 2008 Werkgroep Traceability Doel van de werkgroep: Aanbieden van hulpmiddelen

Nadere informatie

Themaboek IBL2 Beleidsadviseur 5

Themaboek IBL2 Beleidsadviseur 5 Project Balanced Scorecard Vakcode 56012 Verantwoordelijke dhr. H. Kevelham ECTS 6 Kwartiel 1.3 en 1.4 Competenties IBL1, IBL2, IBL3, IBL7 Prestatie-indicatoren 1.1, 1.2, 1.3, 1.4, 1.5, 2.1, 2.2, 2.3,

Nadere informatie

ArchiMate voor kennismodellen van NORA en haar dochters. Marc Lankhorst 16 oktober 2013

ArchiMate voor kennismodellen van NORA en haar dochters. Marc Lankhorst 16 oktober 2013 ArchiMate voor kennismodellen van NORA en haar dochters Marc Lankhorst 16 oktober 2013 Agenda 13:00 introductie ArchiMate-status en -ontwikkelingen en NORA-kennismodel 14:00 parallelle workshops rond de

Nadere informatie

Balanced Scorecard. Een introductie. Algemene informatie voor medewerkers van: SYSQA B.V.

Balanced Scorecard. Een introductie. Algemene informatie voor medewerkers van: SYSQA B.V. Balanced Scorecard Een introductie Algemene informatie voor medewerkers van: SYSQA B.V. Organisatie SYSQA B.V. Pagina 2 van 9 Inhoudsopgave 1 INLEIDING... 3 1.1 ALGEMEEN... 3 1.2 VERSIEBEHEER... 3 2 DE

Nadere informatie

Wat is Sales Benchmarking?

Wat is Sales Benchmarking? benchmarking Wat is Sales Benchmarking? Sales Benchmarking vergelijkt de belangrijkste Sales prestatie indicatoren van uw organisatie met die van uw directe- en indirecte concurrenten. Benchmarking vindt

Nadere informatie

Jan W. Veldsink Msc www.aikima.com

Jan W. Veldsink Msc www.aikima.com Leiderschap in een digitale wereld Jan W. Veldsink Msc www.aikima.com All companies must become internet companies or die, and this is not an option. Intel chairman Andy Grove September 1999 Opmerkelijke

Nadere informatie

Curriculum Vitae. Interim Business Controller RC

Curriculum Vitae. Interim Business Controller RC Curriculum Vitae Interim Business Controller RC Delfin Finance Contactpersoon: Mark Simons Telefoonnummer: +31 (0)6 523 76 775 E-mail: m.simons@delfin.eu Algemeen Kandidaat Ervaring Samenvatting CVK83

Nadere informatie

Prestatiemeting op maat:

Prestatiemeting op maat: PRESTATIEMETING Drs. K.B.M. Bessems is recent als bedrijfseconoom afgestudeerd aan de Universiteit van Tilburg. Drs. J.M.C. Niederer (niederer@telenet.be) is werkzaam in de controllerspraktijk en heeft

Nadere informatie

Test Automatisering? Mislukken Slagen gegarandeerd! Ruud Teunissen - Polteq Test Services BV

Test Automatisering? Mislukken Slagen gegarandeerd! Ruud Teunissen - Polteq Test Services BV Test Automatisering? Mislukken Slagen gegarandeerd! Ruud Teunissen - Polteq Test Services BV Mislukken Slagen gegarandeerd 2 Mislukken Slagen gegarandeerd Management verwacht onmiddellijk R.O.I. Doel:

Nadere informatie

Patient Empowerment. Prof. dr. W.H. van Harten, mei 2009

Patient Empowerment. Prof. dr. W.H. van Harten, mei 2009 Patient Empowerment Prof. dr. W.H. van Harten, mei 2009 Trends in Zorgstelsel Prestatie bekostiging/competitie. Technologische vernieuwing & personalised medicine. Investeringen vragen grootschaligheid

Nadere informatie

Aliens? http://www.youtube.com/watch?v=e5pqleh2hz8

Aliens? http://www.youtube.com/watch?v=e5pqleh2hz8 Aliens? http://www.youtube.com/watch?v=e5pqleh2hz8 Ontwikkelmethoden en technieken Kenmerken van ontwikkelmethoden POMT HC2 2 Vorige week 3 Rollenspel Klant is koning Communicatie en afspraken Documentatie

Nadere informatie

Evo Evolutionary Project Management. Een introductie. Algemene informatie voor medewerkers van SYSQA B.V.

Evo Evolutionary Project Management. Een introductie. Algemene informatie voor medewerkers van SYSQA B.V. Evo Evolutionary Project Management Een introductie Algemene informatie voor medewerkers van SYSQA B.V. Organisatie SYSQA B.V. Pagina 2 van 10 Inhoudsopgave 1. INLEIDING... 3 2. EVO... 4 3. FASERING...

Nadere informatie

Best Practice Seminar 14 NOVEMBER 2013

Best Practice Seminar 14 NOVEMBER 2013 Best Practice Seminar 14 NOVEMBER 2013 14.00: Welkom Best Practice Seminar 14.10: Centraal PMO als middelpunt van projecten en programma s Yvonne Veenma, Stedin 14.50: Pauze 15.30: Governance in een Enterprise

Nadere informatie

Strategisch management en vertrouwen

Strategisch management en vertrouwen Strategisch management en vertrouwen Niels van der Weerdt PhD Dept. Strategic Management Rotterdam School of Management, Erasmus University Nederlands Centrum voor Sociale Innovatie Strategisch management

Nadere informatie

CREATING VALUE THROUGH AN INNOVATIVE HRM DESIGN CONFERENCE 20 NOVEMBER 2012 DE ORGANISATIE VAN DE HRM AFDELING IN WOELIGE TIJDEN

CREATING VALUE THROUGH AN INNOVATIVE HRM DESIGN CONFERENCE 20 NOVEMBER 2012 DE ORGANISATIE VAN DE HRM AFDELING IN WOELIGE TIJDEN CREATING VALUE THROUGH AN INNOVATIVE HRM DESIGN CONFERENCE 20 NOVEMBER 2012 DE ORGANISATIE VAN DE HRM AFDELING IN WOELIGE TIJDEN Mieke Audenaert 2010-2011 1 HISTORY The HRM department or manager was born

Nadere informatie

Agile, Scrum en Kanban in de praktijk

Agile, Scrum en Kanban in de praktijk Agile, Scrum en Kanban in de praktijk Wat is agile en wat kenmerkt agile projecten? Agile in de praktijk: rollen, teams en best practices Hoe om te gaan met requirements in agile projecten? Hoe agile projecten

Nadere informatie

Agile bij grote administratieve systemen. Omgaan met requirements

Agile bij grote administratieve systemen. Omgaan met requirements Agile bij grote administratieve systemen Omgaan met requirements 1 Agenda Wat is een groot systeem? Aanpak van een groot systeem Agile alignment Agile en requirements (en architectuur) Agile en governance

Nadere informatie

Introduction to KM. Kampala CIKM Workshop 2013 Joost Lieshout

Introduction to KM. Kampala CIKM Workshop 2013 Joost Lieshout Introduction to KM Kampala CIKM Workshop 2013 Joost Lieshout Good to know Introductions Your CIKM experience Outline CIKM Sessions Tuesday Introduction to KM & Groupwork Introduction to (CI)KM Strategy

Nadere informatie