Doorbraak 3D. Samenwerkingsinitiatief van overheid, wetenschap en bedrijfsleven. Versie 0.1. Oktober 2014

Maat: px
Weergave met pagina beginnen:

Download "Doorbraak 3D. Samenwerkingsinitiatief van overheid, wetenschap en bedrijfsleven. Versie 0.1. Oktober 2014"

Transcriptie

1 Doorbraak 3D Samenwerkingsinitiatief van overheid, wetenschap en bedrijfsleven Versie 0.1 Oktober 2014 Trekkers: Wetenschap: Jantien Stoter Overheid: Rob van de Velde Bedrijfsleven: Henk Scholten

2 Inhoudsopgave 3D: waar staan we? 3 Doorbraak 3D 4 Status van dit document 4 Ambities 3D NL: input voor Manifest 5 De roadmap 6 Gezamenlijke sturing 3D 6 3D data basisvoorziening 6 Inwinning&Beheer 6 Ontsluiting 7 Kennis/innovatie 8 Gebruik 8 Communicatie 9 Organisatie en besturing 9 Rollen, taken en verantwoordelijkheden 9 Rol van het bedrijfsleven 9 Financiering 9 Organisatie 10 Verhouding tot andere initiatieven 10 Realisering 10 Monitoring 10 Committerende partijen 10 Bijlage Roadmap Doorbraak 3D 10

3 Doorbraakproject 3D 1 3D: waar staan we? De afgelopen tien, vijftien jaar zijn technologieën voor het genereren, beheren en gebruiken van 3D geo-informatie uitgegroeid tot volwassen producten. In steeds meer toepassingen is 3D niet meer weg te denken: stedelijke planning; zonnestudies; gaming, simulatiemodellen voor openbare orde en veiligheid, overstromingen, geluid, fijnstof en duurzame energie; landschapsarchitectuur; monitoring bouwprojecten; schaduwanalyses; etcetera. 3D is haalbaar, betaalbaar en we zijn ervan overtuigd dat je in 3D dingen kunt doen die je niet kunt doen in 2D. In een artikel in GeoInformation Management International 2 worden de economische baten van 3D geodata voor de USA zelfs geschat op 690 miljoen dollar per jaar. Nederland is weliswaar kleiner (waardoor het bedrag lager is), maar het belang van een 3D geo-ict aanpak voor velerlei activiteiten van individuen, bedrijven en overheden is vergelijkbaar. Recente ontwikkelingen 3D Er is een grote hoeveelheid 3D brondata beschikbaar (zoals het recent als open data vrijgegeven Actueel Hoogtebestand Nederland); Steden, provincies en andere overheden investeren in 3D stadsmodellen; Uitwisseling tussen de bouwwereld en de geo-wereld krijgt serieuze aandacht; Internationale 3D standaarden worden volwassen; Een wereldwijd unieke 3D registratie van de Nederlandse geologische ondergrond is beschikbaar (als open data); Een landsdekkende grootschalige 3D-referentieset is gedefinieerd: Basisregistratie Gootschalige Topografie (maar nog niet gerealiseerd); Een landsdekkende mid-schalige referentie set is in ontwikkeling (gebaseerd op de TOP10NL van de Basisregistratie Topografie) en zal naar verwachting als open data beschikbaar komen Het landelijk samenwerkingsverbandbeeldmateriaal is sinds 2012 van kracht waarin het merendeel van de Nederlandse overheid deelneemt en waarmee jaarlijks stereo luchtfoto s beschikbaar komen, een belangrijke bron voor 3D ontwikkelingen. Door de BouwInformatieRaad is via de ontwikkeling van de concepten bibliotheek en standaarden voor de uitwisseling van bouwproces informatie, het fundament gelegd voor afspraken over het gebruik en uitwisseling van 3D informatie. Ondanks recente ontwikkelingen in 3D, is 3D in Nederland (en Nederland is hierin niet uniek) nog geen gemeengoed en wordt 3D nog lang niet door alle overheden ingezet, waardoor niet alle potenties van 3D worden benut. 3D wordt weliswaar door steeds meer partijen opgepakt, maar dat gebeurt bijna altijd op project basis en voor/door individuele organisaties. Deze versnippering werkt remmend op 3D ontwikkelingen en kennisopbouw, maakt 3D onnodig duur (een 3D model opbouwen voor een zonnestudie alleen is niet haalbaar) en geeft onzekerheid bij marktpartijen over de invulling en continuïteit van 3D. De acceptie van 3D is vergelijkbaar met die van de kleurentelevisie. We kunnen ons bijna 1 Geïnspireerd op Routekaart Open Geodata 2 usgs_establishes_new_3d_elevation_programme.html

4 niet meer voorstellen dat de wereld op TV vroeger zwart-wit was. Een doorbraak liet bijna twintig jaar op zich wachten, mogelijk door een gebrek aan content en goede marketing. Doorbraak 3D Doorbraak 3D wil via een nationale aanpak een doorbraak in 3D geo-informatie bewerkstelligen door een groot aantal partijen zich te laten committeren aan 3D ambities beschreven in een manifest. In een bijbehorende roadmap (zie volgende sectie) worden mijlpalen benoemd om deze 3D ambities te realiseren. Hiervoor werkt de overheid, het bedrijfsleven en de wetenschap samen in een publiek-privaat doorbraakteam. Doorbraak 3D gaat over de hele keten: van inwinning tot gebruik. De geodetisch 3D infrastructuur is een belangrijk onderdeel hiervan. Doelstellingen van Doorbraak 3D 3D ontwikkelingen en investeringen op het gebied van 3D inwinning, beheer, distributie en gebruik coördineren Onderbenutting 3D oplossen door belemmeringen in het gebruik weg te nemen 3D geodata kwalitatief, continu en zonder beperkingen versneld beschikbaar stellen binnen bestaande overheidsprocessen en portals (OLO, Omgevingswet, PDOK) alsmede via open data formaten (CityGML, KML, GeoJSON, etc). De inwinning, het beheer en de ontsluiting van 3D geo-data wordt gerealiseerd via nieuwe vormen van samenwerking en contractering tussen publieke partijen en marktpartijen, Het realiseren en borgen van een constructieve samenwerking tussen overheden, bedrijven en wetenschap met betrekking tot 3D. Oppakken van de nieuwe ICT uitdagingen die 3D met zich meebrengt ingen Doorbraak 3D is urgent. Als we dit niet doen zal de versnippering op 3D gebied blijven bestaan en alleen maar toenemen nu steeds meer overheden op allerlei niveaus de stap naar 3D overwegen. De onderbenutting van 3D en de inefficiëntie van de huidige aanpak blijft bestaan, en innovaties op 3D gebied worden aanzienlijk belemmerd. Een nationale aanpak voor 3D voorkomt dat het wiel op meerdere plekken tegelijk wordt uitgevonden, dat 3D onnodig duur wordt en dat er concurrerende standaarden ontstaan. Bovendien biedt een nationale aanpak een grotere kans op commercieel succes omdat risico s worden verkleind, bijvoorbeeld doordat de overheid als launching customer optreedt. Met een nationale aanpak zorgen we er ook voor dat onze internationale positie op het gebied van 3D wordt verstevigd en uitgebouwd. Status van dit document Dit document is tot stand gekomen op basis van initiële discussies en brainstromsessies met belanghebbenden en stakeholders uit bedrijfsleven, overheid en wetenschap. Het dient als discussiestuk ter bespreking binnen diverse verbanden om zo het manifest en de roadmap verder vorm te geven. Ook willen we via een open discussie invulling geven aan het samenwerkingsverband dat via een GeoSamen aanpak de praktische stappen zal zetten om de roadmap te realiseren.

5 Ambities 3D NL: input voor Manifest De wereld is in 3D, dus laten we het ook op die manier gaan zien! Opbrengsten van een nationale aanpak waarin 3D gemeengoed is 3D modellen liggen dichter bij de werkelijkheid, waardoor grotere nauwkeurigheid kan worden bereikt, met minder fouten; Plannen en beheer van de omgeving om ons heen wordt daardoor veel efficiënter. Evenals toepassingen die met Smart Cities samenhangen (veiligheid; mobiliteit; duurzame energie) Een nationale aanpak zorgt voor richting in het inwinnen, beheer, ontsluiting en gebruik van 3D geodata. Dit zorgt voor efficiëntie, kwaliteit en innovaties. Uiteindelijk meer besparingen (tijd, geld, producten en menskracht) doordat 3D investeringen worden gebundeld en gecoördineerd en meervoudig gebruik van eenmaal ingewonnen 3D geodata mogelijk wordt; Het bedrijfsleven wordt gestimuleerd om te investeren in het gebruik van 3D geodata bij het ontwikkelen van nieuwe diensten en producten. Het opbouwen van internationaal gezien unieke kennis (die we ook in het buitenland kunnen benutten); Het inspireren van creatieve geesten; Het werken aan een op de toekomst voorbereidde geodata infrastructuur De ambities waaraan de ondertekende partijen van het manifest zich committeren zijn: - Het gebruik van 3D technologie en informatie draagt bij aan het versterken van het maatschappelijk en politiek draagvlak voor de inrichting en beheer van de ruimte in Nederland, zoals nagestreefd door het Jaar van de Ruimte in D ontwikkelingen in Nederland zijn gecoördineerd. - Continue en constructieve samenwerking tussen overheden, bedrijven en wetenschap geborgd in een nationaal 3D samenwerkingsprogramma. - Er is een 3D geodetische infrastructuur waarin x, y en z zijn geïntegreerd - In 2016 is betrouwbare en actuele 3D data beschikbaar van heel Nederland voor een veelvoud aan toepassingen (stedelijke ontwikkeling, geluid energie, luchtkwaliteit, mobiliteit, etc). Deze data bestaat o.a. uit luchtfoto s, hoogte informatie, 3D informatie over topografie, 3D data over de geologische ondergrond etc. Een belangrijke bron is een kwalitatief hoogwaardig Actueel Hoogebestand Nederland dat in de bijhouding directe relaties zal hebben met andere data sets zoals beeldmateriaal en BGT. Maar ook met nieuwe bronnen zoals de radarmetingen van de in maart gelanceerde satelliet van het Copernicus programma en de diensten die agrariërs gebruiken om correctiesignalen op te halen voor hun GPS metingen bij tractorgeleding en teeltwerkzaamheden. - Zowel de inwinning&beheer als ontsluiting van 3D geodata zal worden gerealiseerd via nieuwe vormen van Privaat Publieke Samenwerking. - In het proces van de digitalisering van de Omgevingswet is duidelijk hoe de derde dimensie een rol speelt in de informatievoorziening - Alle relevante informatie modellen (kabels & leiding, Basisregistratie Ondergrond) hebben een uitbreiding in 3D - Er is voldoende aanbod van 3D cursussen en opleidingen op allerlei niveaus - Vanuit Nederland is er actieve inbreng in internationale 3D standaardisatieorganisaties - Continue pilot Living Lab om 3D netwerk in gang te houden en open issues te blijven agenderen via use cases - Binnen een groot scala aan toepassingen is 3D gemeengoed: water, energie, bouw&constructie, simulatoren, omgevingsplan, landschapsarchitectuur

6 De roadmap Om deze ambities te realiseren is een roadmap nodig met mijlpalen. Deze roadmap is in de bijlage gevisualiseerd. De mijlpalen zijn: Gezamenlijke sturing 3D Opstellen van 3D visie in 2014 waarin bovenstaande punten verder zijn uitgewerkt en waarin open 3D issues zijn geagendeerd. Deze visie moet duidelijk maken wie de probleemeigenaren zijn en wie de klanten en wat de precieze ambities zijn in tijd, kosten en opbrengsten. Platform 3D NL Het continueren en uitbreiden van het bestaande kennisnetwerk 3D in een Platform 3D NL. Binnen dit netwerk zullen overheidspartijen, kennisinstellingen en bedrijfsleven gestimuleerd worden om elkaar te vinden en gezamenlijke activiteiten op te pakken zoals het realiseren van de mijlpalen in de roadmap. De huidige Special Interest Group NL zal opgaan in dit Platform 3D. 3D data basisvoorziening Voor 2D hebben we voorheen versnipperde initiatieven (zoals bestemmingsplannen en GBKN) inmiddels goed gecoördineerd middels informatiemodellen (IMRO, IMGeo voor genoemde voorbeelden), standaarden en nationale portals als PDOK en NGR. En hebben we middels de BGT (en BRT) geregeld dat de topografie van een stukje Nederland slechts één keer mag worden ingewonnen met verplicht gebruik door andere overheden. Voor 3D is het echter nog heel gewoon dat sommige gebieden meerdere malen worden gemodelleerd voor verschillende opdrachtgevers en toepassingen. Het zou effectiever zijn wanneer 3D basisdata eenmaal zou worden ingewonnen en eventueel na aanpassing en/of uitbreiding her te gebruiken zou zijn. Om breed (her)gebruik van 3D geodata te bevorderen is een 3D data basisvoorziening nodig welke 3D data kwalitatief, continu en zonder beperkingen beschikbaar stelt. De activiteiten om deze voorziening te realiseren zijn op te delen in twee onderdelen: inwinning&beheer en ontsluiting. Voor beiden geldt dat deze idealiter via een Publiek Private Samenwerking wordt gerealiseerd, waarbij basis data (overheid) wordt gescheiden van data met added value (toepassing). Added value kan ook bestaan uit het gebruiksvriendelijk ontsluiten van 3D basisdata. De wijze waarop deze publieke private samenwerking zal worden ingevuld, ligt nog open. Er wordt in eerste instantie gekeken naar best practices en methodieken voor contractvormen en innovatief aanbesteden, zoals die in de bouwsector zijn ontwikkeld. Inwinning&Beheer De huidige inwinning en beheer van landsdekkende 3D data sets zijn versnipperd: AHN, beeldmateriaal (welke als bron kan dienen voor hoogtepunten automatisch gegenereerd uit luchtfoto s) en informatie over de ondergrond. Daarnaast is 3D TOP10NL in ontwikkeling (BRT) en is voor de BGT een uitbreiding naar 3D gefaciliteerd in het informatiemodel dat de inhoud van de BGT definieert: IMGeo. Ook zijn er 3D geodata initiatieven van individuele organisaties zoals het Digitaal Terrein Bestand (RWS) en diverse 3D stadsmodellen (Eindhoven, Rotterdam, Den Haag) en zijn er naar verwachting ook initiatieven die niet bekend zijn bij het doorbraakteam. Door verschillen in aansturing, update cycli en belanghebbenden zijn deze 3D data producten niet op elkaar afgestemd waardoor synergie ontbreekt en daarmee de potentie dat inspanningen voor het ene 3D data product ten gunste zijn van een ander 3D data product. Omdat overzicht in waar welke 3D data beschikbaar is en onder welke

7 voorwaarden ontbreekt, wordt hergebruik belemmerd. De mijlpaal op de roadmap om deze belemmering op te lossen is dat er vanaf 2015/2016 geïntegreerde inwinning en beheer van 3D geo-data is georganiseerd (data en besturing). De eerste stap is om de stuurgroepen van AHN2 en beeldmateriaal te vragen om in beeld te brengen welke stappen nodig en voorzien zijn in synergie van de beide processen. Daarna kunnen ook op basis van de andere bronnen een implementatieplan voor synergie bij inwinnging&beheer van 3D geodata worden geschreven. Hiervoor is inzicht nodig in de eisen waaraan deze voorziening moet voldoen (inwinning, beheer, besturing) en ook wat nodig is deze voorziening de komende jaren te realiseren. Dit zal worden gedaan in een proof of concept (PoC) combinatie Inwinninge&Beheer (welke deels zal worden uitgevoerd binnen kaders van AHN2 en beeldmateriaal). In de PoC wordt beknopt beschreven en praktisch beproefd hoe AHN met beeldmateriaal en de BGT/BRT/Ondergrondse (en mogelijke andere brondata) samenhangt. Voorbeelden van samenhang die in de PoC beproefd kunnen worden zijn: 1. Het constateren van veranderingen in AHN door de puntenwolken uit de jaarlijkse beeldmateriaal foto s te vergelijken met de AHN. Dit geeft de volgende vragen: a. Is de kwaliteit van de puntenwolken uit het beeldmateriaal voldoende? b. Is deze kwaliteit gebiedsgebonden? 2. Zijn de BGT veranderingen, ongeveer 10% per jaar, een goede bron om de AHN up-todate te houden? Kan ander bron materiaal voor AHN-updates worden gebruikt zoals InSar voor harde gebieden? Of wellicht nog andere bronnen zoals de precisie lokatiemetingen uit de teeltwerkzaamheden en automatische tractorgeleiding voor zachte ondergrond? Via een dienst kan een agrariër correctiesignalen ophalen om zijn GPS gemeten locatie tot op de cm-nauwkeurig vast te stellen. Deze dienst levert ook de z-waarde op ten opzichte van NAP. Aangezien 70 % van Nederland bestaat uit landbouwgronden en GPS-gebruik steeds meer gemeengoed wordt bij agrariërs is dit mogelijk een interessante databron om het AHN mee te actualiseren. 3. Is de BGT-indeling geen betere indeling voor AHN levering dan de huidige classificatie? a. Dient de BGT niet de bron te zijn voor het classificeren van punten? b. Zorgt deze vorm van uitlevering niet voor het zeer eenvoudig genereren van 3D BGT? 4. In hoeverre dragen 3D BGT (BRT) gebaseerd op AHN en AHN zelf bij aan het nauwkeurig genereren van een 3D fotobeeld NL (textuur)? 5. Kunnen de puntenwolken uit AHN en beeldmateriaal leiden tot mutatiesignaleringen voor de BGT/BRT? 6. Wat is de te prefereren ontwikkeling van 3D BGT: eerste ontwikkeling via postprocessing (met AHN2) en updaten via preprocessing (tijdens inwinning)? Of ook updaten via postproessing? Idem voor 3D BRT. 7. Hoe verhoudt 3D TOP10NL (d.w.z. een op TOP10NL genormaliseerde puntenwolk) zich tot het product AHN2? 8. Hoe kan data over de bovengrond en ondergrond worden geïntegreerd (wat is de samenhang tussen deze twee typen gegevens)? Ontsluiting Om hergebruik van 3D geodata mogelijk te maken is een ontsluiting van 3D geodata nodig waarbij de diverse 3D producten op elkaar zijn afgestemd. Dat is momenteel geenszins het geval. Afgestemde ontsluiting betekent niet dat ontsluiting via één omgeving moet zijn georganiseerd. Afstemming moet er voor zorgen dat 3D data makkelijk vindbaar, integreerbaar en herbuikbaar zijn. Op dit moment is het voor een gemiddelde overheidsorganisatie niet duidelijk welke 3D geodata al voorhanden is voor hergebruik noch hoe 3D data uit verschillende toepassingen kan worden gecombineerd.

8 Voor de 3D ontsluiting moet een implementatieplan worden geschreven welke beschrijft hoe deze ontsluiting eruit moet zien (welke formaten: CityGML, KML, GeoJSON?, welke voorzieningen: nationale portal, Google API, xapi?). Het implementatie plan beschrijft ook de semantische relaties met relevante gegevenscatalogi zoals CB-NL (concepten bibliotheek NL) en de gegevenscatalogus voor de Omgevingswet. Een PoC 3D Ontsluiting zal inzicht geven geven in de manier waarop 3D data gebruiksvriendelijk kunnen worden ontsloten via bestaande open standaard technologieën zoals WFS (vector), WCS (voxel) en OGC Web 3D Service Interface Standard (W3DS). De huidige AHN2 downloadservice is een mooie tussenoplossing, maar veel te ingewikkeld voor gebruikers en bovendien kaartblad gebaseerd. Voor breed gebruik van deze 3D data moet een echte 3D ontsluitingsomgeving worden onderzocht, zowel voor downloads als viewing. Dat geldt ook voor andere 3D data voor zowel vde boven en ondergrond als voxel en vector. Kennis/innovatie Gebrek aan kennis over 3D, met name binnen de toepassingen kan wel eens de grootste belemmering zijn van een breed gebruik van 3D. Om deze belemmering op te heffen zal er een 3D kenniscentrum komen. Het doel van dit centrum is enerzijds om 3D opleidingen te coördineren op allerlei niveaus: van academisch tot de professional en anderzijds om kennisvragen rond 3D te coördineren en de benodigde aandacht te geven (bijvoorbeeld door het organiseren van financiering) zodat kennisopbouw wordt gestimuleerd. Het centrum zal opereren naar het voorbeeld van (en in nauwe samenwerking met) het kenniscentrum Open data. In het Kenniscentrum Open Data (opgericht in mei 2012) werken wetenschap en praktijk nauw samen aan bestuurlijk-juridische vraagstukken rond beschikbaarheid van geografische overheidsdata. Het kenniscentrum zal er voor zorgen dat de internationaal sterke positie van Nederland op 3D gebied wordt verstevigd en uitgebouwd. Belangrijk is ook om vanaf het begin een brug te slaan met ICT ontwikkelingen vanwege de nieuwe uitdagingen die 3D data met zich meebrengt. Gebruik Het uiteindelijk doel van Doorbraak 3D is om gebruik van 3D gemeengoed te maken. 3D wordt al in veel toepassingen gebruikt. Maar deze voorbeelden zijn onvoldoende gebleken voor overheidsorganisaties om op grote schaal 3D te gaan toepassen. Een grotere adoptie van 3D is dan ook eerder te verwachten vanuit een technology push waarin bovenstaande belemmeringen (zoals ontbreken van een 3D geodata voorziening) worden opgeheven. Dat neemt niet weg dat we best practices, inspirererende voorbeelden en 3D toepassingen bekendheid moeten blijven geven. Om 3D te verankeren in bestaande processen, zullen pilots en use cases worden uitgevoerd in een continuerend living lab. Deze laten vanuit een privaat-publieke samenwerking zien wat je met 3D kunt doen ook wat er nog geregeld moet worden aan afspraken (standaarden), data, beleid en regelgeving om 3D in te zetten in specifieke processen (zoals gedaan is in de 3D pilot die van heeft gelopen). De pilots en uses cases helpen ook mee om Doorbraak 3D concreet te houden en om het belang van dit initiatief voor bestuurders en beslissers duidelijk te maken. De pilot die inmiddels is gestart in dit kader is 3D en de Omgevingswet. In deze pilot wordt vanuit een samenwerking van 3D specialisten en specialisten uit het ruimtelijke ordenings (RO) domein (Gemeenten, Stedenbouwkundigen, Softwareleveranciers) geëxperimenteerd met de derde dimensie van omgevingsaspecten om te laten zien op welke wijze 3D meerwaarde kan bieden voor de omgevingswet. De ervaringen zullen inzicht geven over welke afspraken er nodig zijn om de 3D beschrijving van verschillende omgevingsaspecten te definiëren en hoe de derde dimensie een rol speelt in de informatievoorziening in het proces

9 van de digitalisering van de Omgevingswet, alsmede welke verdere ontwikkelingen nodig zijn om 3D als planningsinstrument te kunnen inzetten. Op eenzelfde manier kan een pilot inzicht geven in welke generieke aanpak nodig is om een betere link tussen de bouw- en geo-informatie-wereld te realiseren en daarmee hergebruik van data tussen beide domeinen. Communicatie Internationaal CityGML SWIG IFC afstemming Participeren in voor NL relevante ontwikkelingen. Organisatie en besturing Rollen, taken en verantwoordelijkheden Doorbraak 3D zal nieuwe samenwerkingsverbanden verkennen waarbij in de geest van GeoSamen zal worden samengewerkt, met duidelijke verantwoordelijkheden voor overheid, bedrijfsleven en wetenschap. Rol van het bedrijfsleven Als het gaat om de rol van het bedrijfsleven, gaat het om zeer uiteenlopende rollen en belangen: Voor de geodetische en fotogrammetrische inwinningsbedrijven levert een doorbraak 3D meer werk op als er steeds meer inwinning in 3D zal plaats vinden. Voor de bedrijven die zich bezighouden met informatie via omgevingsmodellen (simulaties) gaat het om een 3D aanpak bij het modelleren van omgevingsaspecten zoals geluid, water, emissie. Voor hen is dit een verhoudingsgewijs nieuwe tak van sport. Voorbeelden zijn het 3Di consortium, maar ook DGMR, en vele andere specifieke bedrijven Er zijn ook bedrijven die baat hebben bij doorbraak 3D omdat zij 3D direct kunnen inpassen in hun bedrijfsprocessen. Een voorbeeld zijn de dakdekkers die vanuit hun kantoor nu offertes kunnen maken in plaats van via plaatselijk opmeten. Of de aanbesteding van onderhoud waarbij de gegevens in 3D worden aangeleverd (COINS, RWS). Maar ook de hele energiesector gaat gebruik maken van 3D, zoals de zonneatlas. Een andere groep van bedrijven die gebaat zijn bij een doorbraak 3D zijn bedrijven die zich bezig houden met visualisatie en (burger)participatie. Hier gaat het vaak ook om de integratie van een of meerdere onderdelen die hiervoor zijn genoemd. Goede voorbeelden zijn de locatie van windmolens welke momenteel zeer actueel is in Nederland en de 3D stadsmodellen waar ruimtelijke ingrepen worden gepresenteerd en bediscussieerd. Gaming bedrijven en bedrijven die simulaties bouwen (zoals voor defensie, brandweer, politie, terrorismebestrijding, trein, binnenvaart, kraansimulatoren) hebben een grote behoefte aan 3D modellen van de werkelijkheid. Tenslotte heeft de Geo ICT industrie baat bij een doorbraak 3D omdat 3D een innovatie betekent in de Geo-ICT wereld en zij software, cursussen, hardware, etc. leveren aan al hun 'nieuwe' klanten. Rollen overheid en wetenschap Nog nader uit te werken. Financiering De insteek van het doorbraakproject is om in publiek-privaat samenwerkingsverband de benodigde middelen te leveren.

10 Organisatie De projectorganisatie wordt gevormd door een vaste stuurgroep ( doorbraakteam ) en één of meer flexibele werkgroepen (zoals de hierboven genoemde werkgroep rond de pilot 3D en de Omgevingswet ). In het doorbraakteam zijn overheden, bedrijfsleven en wetenschap vertegenwoordigd. Al naar gelang de belemmering die aan de orde is stelt de stuurgroep een passende werkgroep samen. Verhouding tot andere initiatieven Andere doorbraakprojecten (open data, MKB, BIG data) Smart City 3D SIG NL Digitale Steden Agenda Open BIM loket Realisering De mijlpalen benoemd in de roadmap realiseren te samen de doorbraak 3D. Na vaststelling van deze roadmap worden de mijlpalen toegedeeld aan actiehouders in het doorbraakteam. De actiehouders concretiseren een aanpak om mijlpalen te realiseren op te ruimen. Het doorbraakteam houdt de regie en borgt de samenhang. Monitoring Nog nader in te vullen Committerende partijen Onderwijs, Onderzoek en Wetenschap Hogeschool Utrecht TU Eindhoven TU Delft U Twente VU Amsterdam escience TNO Overheid Kadaster RWS Politie Provincie Overijssel Rotterdam, Den Haag Waterschapshuis Geonovum NCTV Ministeries: Economische Zaken Binnenlandse Zaken en Koninkrijksrelaties (Wonen, Rijksvastgoedbedrijf) Infrastructuur en Milieu Defensie Veiligheid en Justititie Bedrijfsleven GeoBusiness Cyclomedia Nelen&Schuurmans Esri

11 Future Insight Geodan Fugro Bentley

12 Bijlage Road map Doorbraak 3D D Q1 Q2 Q3 Q4 Q1 Q2 Q3 Q4 Q1 Q2 Q3 Q4 Gezamenlijke sturing 3D visie Platforms Platform 3D NL SIG3D 3D data basisvoorziening PvE PPS constructie AHN2 Implementatieplan synergie inwinning en beheer PoC combinatie Inwinning Beeldmateriaal AHN TOP10NL 3D Geintegreerde inwinning en beheer? (data en besturing) BGT Ondergrond Ontsluiting Kennis/innovatie PoC 3D Ontlsuiting PvE PPS constructie aanlsuiten bij ICT ontwikkelingen Implementatieplan ontsluiting 3D (welke formaten: CityGML, KML, GeoJSON?, welke voorzieningen: PDOK, Google API, xapi? ) Geintegreerde ontlsuiting 3D data producten 3D kenniscentrum 3D cursussen en opleidingen Gebruik Het is niet de bedoeling om vanuit Geo met use cases te komen. We zien 3D als een technology push. Best practices, inspirererende voorbeelden en 3D toepassingen Pilot 3D en omgevingswet definieren en uitvoeren van use cases Communicatie Internationaal Participeren in voor NL relevante ontwikkelingen. CityGML SWG IFC afstemming

3D GeoInformatie: wat kun je ermee?

3D GeoInformatie: wat kun je ermee? 3D GeoInformatie: wat kun je ermee? Prof dr Jantien Stoter Delft University of Technology Inhoud 3D intro Wat is er al? 3D BGT 3D BAG 3D TOP10NL Manifest Doorbraak 3D Wat is 3D? Wat is 3D? Hoogte, diepte

Nadere informatie

Doorbraakproject Open Geodata als grondstof voor groei en innovatie. Belemmeringen rondom Open Geodata wegnemen

Doorbraakproject Open Geodata als grondstof voor groei en innovatie. Belemmeringen rondom Open Geodata wegnemen Doorbraakproject Open Geodata als grondstof voor groei en innovatie Belemmeringen rondom Open Geodata wegnemen Agenda Context Wat gaan we doen Belemmeringen De aanleiding Topsectoren aanpak onder Rutte

Nadere informatie

Doorbraakproject Open Geodata als grondstof voor groei en innovatie. Belemmeringen rondom Open Geodata wegnemen

Doorbraakproject Open Geodata als grondstof voor groei en innovatie. Belemmeringen rondom Open Geodata wegnemen Doorbraakproject Open Geodata als grondstof voor groei en innovatie Belemmeringen rondom Open Geodata wegnemen De aanleiding Topsectoren aanpak onder Rutte 1 Wat is er gebeurd Digitale Agenda.nl (17 mei

Nadere informatie

Samenwerken aan een 3D standaard in NL

Samenwerken aan een 3D standaard in NL Samenwerken aan een 3D standaard in NL Jantien Stoter, projectleider (Kadaster, TU Delft, Geonovum) Edward Verbree (TU Delft) Rick Klooster (Gemeente Apeldoorn) Sisi Zlatanova (TU Delft) Marcel Reuvers

Nadere informatie

Startnotitie 3D Doorbraak ontsluiting en toegang

Startnotitie 3D Doorbraak ontsluiting en toegang Startnotitie 3D Doorbraak ontsluiting en toegang Over deze notitie Op 20 en 21 januari 2015 vond met een werkonferentie de aftrap van 3D Doorbraak plaats. Eén van de onderwerpen was 3D ontsluiting en toegang.

Nadere informatie

De impact van 3D. 3D Pilot-NL. O v e r h e i d & I C T

De impact van 3D. 3D Pilot-NL. O v e r h e i d & I C T 3D Pilot-NL De impact van 3D 3D geo-informatie zal belangrijker worden bij het plannen en beheer van ons zeer dichtbevolkte en intensief gebruikte land. Dit was de motivatie voor de 3D Pilot-NL, een initiatief

Nadere informatie

Hoe spreek je het uit? Heb je wel eens gehoord van PDOK? Nico Claij 6 juni 2013 6/11/2013

Hoe spreek je het uit? Heb je wel eens gehoord van PDOK? Nico Claij 6 juni 2013 6/11/2013 Heb je wel eens gehoord van PDOK? Nico Claij 6 juni 2013 Hoe spreek je het uit? Péé Déé Ooo Kaa PuhDOK Péé DOK Publieke Dienstverlening Op de Kaart 1 Programma 1. Inleiding 2. Het merk PDOK 3. Beleidskader

Nadere informatie

3D bestemmingsplannen en BIM

3D bestemmingsplannen en BIM 3D bestemmingsplannen en BIM Kansen voor bouw- en woningtoezicht? Tim Dijkmans (TNO) en Edward de Wit (gemeente Den Haag) Inhoud Inleiding TNO Het project 3D bestemmingsplannen en BIM Toenemende complexiteit

Nadere informatie

Raadsvoorstel 2013 Rockanje, 1 oktober 2013 Nr. 83169/74225

Raadsvoorstel 2013 Rockanje, 1 oktober 2013 Nr. 83169/74225 Raadsvoorstel 2013 Rockanje, 1 oktober 2013 Nr. 83169/74225 Raadsvergadering van 28 en 31 oktober 2013 Agendanummer 11 Aan Onderwerp: de gemeenteraad. Krediet Basisregistratie Grootschalige Topografie

Nadere informatie

Roadmap BIM Loket. Versie 7, 1 december 2015. 1.1 Inleiding

Roadmap BIM Loket. Versie 7, 1 december 2015. 1.1 Inleiding Roadmap BIM Loket Versie 7, 1 december 2015 1.1 Inleiding Eind april 2015 is de Stichting BIM Loket opgericht. Afgelopen maanden is de organisatie ingericht en opgestart. Mede op verzoek vanuit de BIR

Nadere informatie

BABVI/U201101511 Lbr. 11/056

BABVI/U201101511 Lbr. 11/056 Brief aan de leden T.a.v. het college en de raad informatiecentrum tel. (070) 373 8020 betreft Overheidsbrede inkoop van beeldmateriaal uw kenmerk ons kenmerk BABVI/U201101511 Lbr. 11/056 bijlage(n) -

Nadere informatie

BIM-loket draagt bij aan BIM in de praktijk van RWS

BIM-loket draagt bij aan BIM in de praktijk van RWS BIM-loket draagt bij aan BIM in de praktijk van RWS Herman Winkels/Jacqueline Meerkerk Programmamanager BIM/Directeur BIM Loket GeoBuzz Den Bosch 25 november 2015 Wat is BIM? 1. BIM is een 3-dimensionaal

Nadere informatie

SVB-BGT faciliteert bronhouders voor de bijhouding. Welke taak bronhouder Welke taken bij SVB-BGT

SVB-BGT faciliteert bronhouders voor de bijhouding. Welke taak bronhouder Welke taken bij SVB-BGT SVB-BGT faciliteert bronhouders voor de bijhouding Welke taak bronhouder Welke taken bij SVB-BGT Generiek Proces Bijhouding Mutatiesignalering bij bronhouder Mutatiemelding Opdracht aan marktpartij Inwinning

Nadere informatie

HEXAGON GEOSPATIAL BENELUX 2015

HEXAGON GEOSPATIAL BENELUX 2015 HEXAGON GEOSPATIAL BENELUX 2015 Assetmanagement met ruimtelijke modellen Antea Group Emiel Huizinga & Cesar Blaauwgeers 2D en 3D mutatiesignalering Asset Management met ruimtelijke modellen Agenda Intermezzo

Nadere informatie

Onderzoeksplan van de NCG subcommissie Ruimtelijke Basisgegevens. Nederlandse Commissie voor

Onderzoeksplan van de NCG subcommissie Ruimtelijke Basisgegevens. Nederlandse Commissie voor Onderzoeksplan van de NCG subcommissie Ruimtelijke Basisgegevens Luc Heres, George Vosselman Nederlandse Commissie voor Geodesie De NCG is het Nederlandse platform van wetenschappers uit de geodesie en

Nadere informatie

Kernregistratie Openbare Ruimte Overheid & ICT, Utrecht

Kernregistratie Openbare Ruimte Overheid & ICT, Utrecht Kernregistratie Openbare Ruimte Overheid & ICT, Utrecht DE KERNREGISTRATIE OPENBARE RUIMTE IS EEN ONMISBAAR INSTRUMENT VOOR IEDERE OVERHEIDSORGANISATIE DIE BEHEERTAKEN IN DE OPENBARE RUIMTE HEEFT René

Nadere informatie

en in praktijk Intergraph Shuttle Geo in Business Intelligence Shuttle

en in praktijk Intergraph Shuttle Geo in Business Intelligence Shuttle Bijpraatsessies geostandaarden Geo-standaarden in bedrijf en in praktijk Geo-standaarden in bedrijf en in praktijk Bijpraatsessies geo-standaarden in de e- overheid 10:00-10:20 NEN 3610 Oracle en Open

Nadere informatie

Basisregistratie Ondergrond (BRO) Van Peilbuis Tot Portal (VPTP) Hans van der Meij. Geologische Dienst Nederland, TNO

Basisregistratie Ondergrond (BRO) Van Peilbuis Tot Portal (VPTP) Hans van der Meij. Geologische Dienst Nederland, TNO Basisregistratie Ondergrond (BRO) Van Peilbuis Tot Portal (VPTP) Hans van der Meij Geologische Dienst Nederland, TNO Onderwerpen GDN/TNO, Wie zijn wij? De Basisregistratie Ondergrond BRO in vogelvlucht

Nadere informatie

De BGT: de kaart van Nederland

De BGT: de kaart van Nederland De BGT: de kaart van Nederland AGIV 27 november 2014 Ruud van Rossem, Programmamanager BGT 1 december 2014 Waarom de BGT? 2 1 december 2014 Doel van de BGT De hele overheid gebruikt dezelfde basisset grootschalige

Nadere informatie

PDOK. Publieke Dienstverlening op de Kaart

PDOK. Publieke Dienstverlening op de Kaart PDOK De PDOK partners werken dagelijks met ruimtelijke vraagstukken. Om deze vraagstukken op te lossen, hebben zij elkaars gegevens nodig. Gezamenlijk realiseren zij daarom een geo-informatie voorziening

Nadere informatie

Kadaster. Bijeenkomst VIAG 28 augustus 2015. Henk Polet Key accountmanager

Kadaster. Bijeenkomst VIAG 28 augustus 2015. Henk Polet Key accountmanager Kadaster Henk Polet Key accountmanager Wie, wat en hoe Organisatie Taken Kadaster Uitvoering Continuering Rechtzekerheid Gids Platform 2 Organisatie 3 Taken Wettelijke taken het bijhouden van de openbare

Nadere informatie

Inhoudsopgave. 1 Inleiding...3. 2 Gebruikte termen...4. 3 Deelnemende partijen...5. 4 Gebruiksrechten- en voorwaarden...6

Inhoudsopgave. 1 Inleiding...3. 2 Gebruikte termen...4. 3 Deelnemende partijen...5. 4 Gebruiksrechten- en voorwaarden...6 Producten en Dienstencatalogus Beeldmateriaal 2012/2013 Inhoudsopgave 1 Inleiding...3 2 Gebruikte termen...4 3 Deelnemende partijen...5 4 Gebruiksrechten- en voorwaarden...6 5 Producten...7 5.1 HRL stereobeelden...7

Nadere informatie

Digitalisering en de Omgevingswet wat betekent dat in de praktijk?

Digitalisering en de Omgevingswet wat betekent dat in de praktijk? Digitalisering en de Omgevingswet wat betekent dat in de praktijk? VIAG congres 2 november 2015 Even voorstellen.. Monique van Scherpenzeel Geonovum Provero Ruimtelijke ordening en ICT Digitale aspecten

Nadere informatie

Nederland 3D. Productbeschrijving Aandachtspunten Aan te leveren gegevens. www.geonext.nl

Nederland 3D. Productbeschrijving Aandachtspunten Aan te leveren gegevens. www.geonext.nl Nederland 3D www.geonext.nl Inhoud Pag. Inleiding 3 Overzicht producten 4 Opwaardering 3D vectorbestand naar LOD0 5 Maaiveldtriangulatie 6 LOD1 3D stadsmodel 7 LOD2 3D stadsmodel 8 Taludmodellering 9 Inkleuren

Nadere informatie

SOCIALSPATIAL: WHY, HOW & WHAT

SOCIALSPATIAL: WHY, HOW & WHAT SOCIALSPATIAL: WHY, HOW & WHAT WHY HOW WHAT WHY WHY Wij geloven dat er maatschappelijke vraagstukken zijn waar geoinformatie kan helpen in het creëren van baanbrekende oplossingen. WHAT HOW HOW WHAT Sociale

Nadere informatie

5. Werkgever. 5. Werkgever. 5. Werkgever. 6. Stelling

5. Werkgever. 5. Werkgever. 5. Werkgever. 6. Stelling Agenda 2. Introductie Fred Janssen 4. 06-GPS 6. Stelling Branchevereniging GeoBusiness Nederland: bedrijven uit de geoinformatiesector werken samen om hun belangen te behartigen. Ruim 100 bedrijven Doel:

Nadere informatie

Verslag Workshop Omgevingswet / Laan van de Leefomgeving

Verslag Workshop Omgevingswet / Laan van de Leefomgeving Verslag Workshop Omgevingswet / Laan van de Leefomgeving Datum: Dinsdag 14 april 2015 Tijd: 13.00 tot 17.00 uur Waar: GeoBusiness Nederland Woerden Verslag: Camille van der Harten 1 1 Inleiding De omgevingswet

Nadere informatie

BGT-info. Jaargang 3 maart 2012 nummer 13. De Stuurgroep BGT positief:

BGT-info. Jaargang 3 maart 2012 nummer 13. De Stuurgroep BGT positief: BGT-info Jaargang 3 maart 2012 nummer 13 Dit informatieblad over de Basisregistratie Grootschalige Topografie (BGT) is een uitgave van het programmabureau BGT. In dit nummer: Stuurgroep BGT positief: Ontwerp

Nadere informatie

Stage- en/of afstudeeronderwerpen

Stage- en/of afstudeeronderwerpen Stage- en/of afstudeeronderwerpen Afdeling Basisinformatie Van Rob Poll-van Dasselaar Datum 10 juli 2015 Inhoudsopgave 1 De afdeling 3 2 Stage lopen of afstuderen 4 3 De opdrachten 5 4 Geïnteresseerd?

Nadere informatie

StadsDashboard. Staat van de Stad brengt slimme logistiek in beeld. Merle Blok 12 mei 2015

StadsDashboard. Staat van de Stad brengt slimme logistiek in beeld. Merle Blok 12 mei 2015 StadsDashboard Staat van de Stad brengt slimme logistiek in beeld Merle Blok 12 mei 2015 Missie TNO verbindt mensen en kennis om innovaties te creëren die de concurrentiekracht van bedrijven en het welzijn

Nadere informatie

Digitale Plannen en de nieuwe WRO

Digitale Plannen en de nieuwe WRO Digitale Plannen en de nieuwe WRO Afstemming tussen Geo-Informatiemodellen Paul Janssen, Geonovum Presentatie Wie is Geonovum? Wat is een geo-informatiemodel? Rol van een geo-informatiemodel Stelsel van

Nadere informatie

Virtueel Bouwen BIM Stand van toepassing

Virtueel Bouwen BIM Stand van toepassing Virtueel Bouwen BIM Stand van toepassing Jan Straatman, Balance & Result Organisatie Adviseurs b.v. 1 i.s.m. Willem Pel, Balance & Result en Hans Hendriks, debimspecialist 15 november 2010 Virtueel bouwen

Nadere informatie

Herkomst Contact Email Dataset Format(s) Beschrijving Directory Waterschapshuis Edward e.verbree@tudelft.nl AHN2 testlocatie xyz, grid,

Herkomst Contact Email Dataset Format(s) Beschrijving Directory Waterschapshuis Edward e.verbree@tudelft.nl AHN2 testlocatie xyz, grid, Activiteit 1: Aanbod : Overzicht beschikbare data Status: 10 06 2011 Onderstaande bestanden zijn terug te vinden op de door de TU Delft beschikbaar gestelde server. Herkomst Contact Email Dataset Format(s)

Nadere informatie

DATA-AQUILAE. Slimmer met DATA Miniseminar Gebiedsmodellen CORSTENS INFORMATIE-ARCHITECTUUR 31 maart 2015

DATA-AQUILAE. Slimmer met DATA Miniseminar Gebiedsmodellen CORSTENS INFORMATIE-ARCHITECTUUR 31 maart 2015 DATA-AQUILAE Slimmer met DATA Miniseminar Gebiedsmodellen CORSTENS INFORMATIE-ARCHITECTUUR 31 maart 2015 Ad Steenbakkers a.steenbakkers@data-aquilae.nl Begrippenkader Open, Big, Linked Data Wereld van

Nadere informatie

Digitalisering en de Omgevingswet wat betekent dat in de praktijk?

Digitalisering en de Omgevingswet wat betekent dat in de praktijk? Digitalisering en de Omgevingswet wat betekent dat in de praktijk? BWT congres 29 oktober 2015 Even voorstellen.. Monique van Scherpenzeel Geonovum Provero Ruimtelijke ordening en ICT Digitale aspecten

Nadere informatie

Klik om de stijl te bewerken

Klik om de stijl te bewerken Geocraft.NL Juffrouw, mag ik mijn werkstuk in Minecraft 3D inleveren? ECP 2015 Paul van Zoggel Slimme Leefomgeving Geodan Geocraft.NL > Geo-ICT adviesbureau > 150 geo-professionals > 30 jaar ervaring Minecraft

Nadere informatie

Kennismanagement voor omgevingsrecht

Kennismanagement voor omgevingsrecht Kennismanagement voor omgevingsrecht Handreiking: mogelijkheden voor een regionale uitvoeringsdienst Anneke van Leeuwen, 21 december 2011 Inleiding Voor een kwalitatief goede uitvoering van de VTH taken

Nadere informatie

Transitie BGT: gezien vanuit marktpartijen. GBKN Deelnemersdag St.GBKN Flevoland en St.GBKN Gelderland 5 oktober 2011 Wim van Pijkeren

Transitie BGT: gezien vanuit marktpartijen. GBKN Deelnemersdag St.GBKN Flevoland en St.GBKN Gelderland 5 oktober 2011 Wim van Pijkeren Transitie BGT: gezien vanuit marktpartijen GBKN Deelnemersdag St.GBKN Flevoland en St.GBKN Gelderland 5 oktober 2011 Wim van Pijkeren Achtereenvolgens Geo Business Nederland Vertrekpunt branche Onderzoek

Nadere informatie

Intentieverklaring Opstart Digitale Delta. 16 mei 2012

Intentieverklaring Opstart Digitale Delta. 16 mei 2012 Intentieverklaring Opstart Digitale Delta 16 mei 2012 1 Intentieverklaring Opstart Digitale Delta ambitie De Digitale Delta heeft als ambitie om een open platform, gebaseerd op open standaarden, te realiseren

Nadere informatie

Efficiënter inwinnen, beheren en informeren door BRK levering

Efficiënter inwinnen, beheren en informeren door BRK levering Efficiënter inwinnen, beheren en informeren door BRK levering Verandering in uw gemeentelijke organisatie Mickel Langeveld Adviseur Tactisch Informatie Management We zijn operationeel en zijn in december

Nadere informatie

De praktijk van Open Data. Praktijkvoorbeelden

De praktijk van Open Data. Praktijkvoorbeelden De praktijk van Open Data Praktijkvoorbeelden Aan de slag Data publiceren en beheren - tot aan de voordeur of verder? metadata datasets en standaarden registers Metadata Druiftype: Regent Herkomst: Maastricht

Nadere informatie

ONTWIKKEL EEN GEZAMENLIJKE VISIE OP HET DUURZAAM BODEMGEBRUIK. Bijeenkomst XXX dag-maand-jaar, Locatie

ONTWIKKEL EEN GEZAMENLIJKE VISIE OP HET DUURZAAM BODEMGEBRUIK. Bijeenkomst XXX dag-maand-jaar, Locatie ONTWIKKEL EEN GEZAMENLIJKE VISIE OP HET DUURZAAM BODEMGEBRUIK Bijeenkomst XXX dag-maand-jaar, Locatie OPZET VAN DE PRESENTATIE Bodemvisie Waarom? Doel Middel Ingrediënten SPRONG Wie, wat, waarom? Het proces

Nadere informatie

Voortgang en planning. Leo van der Sluijs Productmanager PDOK

Voortgang en planning. Leo van der Sluijs Productmanager PDOK Voortgang en planning Leo van der Sluijs Productmanager PDOK Klantendag PDOK, INSPIRE, BGT 20 november 2013 Agenda PDOK Highlights tweede helft 2013 Klantsignalen BRK en PDOK Planning 2014 Hoofddoelstelling

Nadere informatie

Beeldmateriaal 2014 2015. René van der Velden

Beeldmateriaal 2014 2015. René van der Velden Beeldmateriaal 2014 2015 - René van der Velden Beeldmateriaal 2014 2015 1. Achtergronden, aanleiding, ambitie en doelstellingen 2. Beeldmateriaal: producten 3. Planning 4. Kosten Aanleiding landelijk initiatief

Nadere informatie

Geo-Informatie. AGGN 7 Juni 2012 GIS Internet en Mobiel

Geo-Informatie. AGGN 7 Juni 2012 GIS Internet en Mobiel Geo-Informatie AGGN 7 Juni 2012 GIS Internet en Mobiel Sjaak Dieleman WUR, GIS Opleiding Nieuwland Geo-Informatie Detachering waterschap Ministerie van Buitenlandse Zaken (Azië) FAO - Wereld Voedsel Organisatie

Nadere informatie

Provincies op de Kaart

Provincies op de Kaart Provincies op de Kaart Gerard Beukema, 30-11-2011, Congres Geografische Informatie Nederland In het regeerakkoord van het nieuwe kabinet zijn de contouren geschetst van een omvangrijke decentralisatie.

Nadere informatie

Open Geodata combineren in de praktijk

Open Geodata combineren in de praktijk Open Geodata combineren in de praktijk Jan-Willem van Aalst www.imergis.nl, www.opentopo.nl Versie 5 september 2015 Jan-Willem van Aalst, www.imergis.nl Slide: 1 Onderwerpen in deze sessie Aanleiding/context:

Nadere informatie

Gelderland Flevoland en Overijssel

Gelderland Flevoland en Overijssel Gelderland Flevoland en Overijssel Rijn en IJssel Rivierenland Groot Salland Reest en Wieden Vallei en Veluwe Provincie Gelderland Provincie Overijssel Twente IJsselland Flevoland Flevoland - Koploper

Nadere informatie

Beleid en standaarden

Beleid en standaarden Beleid en standaarden Grondstof voor Nationale en Europese Geo-Infrastructuren Noud Hooyman 17-11-2004 Inhoud Wat is een Nationale Geo Infrastructuur Waar doen we het voor Stroomlijning Basisgegevens:

Nadere informatie

verwachten? Symposium BGT Ernst Koperdraat, wnd directeur SVB BGT Doel van de wet BGT

verwachten? Symposium BGT Ernst Koperdraat, wnd directeur SVB BGT Doel van de wet BGT Wat kunt u van het SVB BGT verwachten? Symposium BGT Ernst Koperdraat, wnd directeur SVB BGT Doel van de wet BGT lleoverheden gebruiken de zelfde basisset aan gegevens lle overheden gebruiken de zelfde

Nadere informatie

Integratie locatie-informatie in de bouw met BIM

Integratie locatie-informatie in de bouw met BIM Integratie locatie-informatie in de bouw met BIM Dik Spekkink Programmateam BIR Open Geodag, Utrecht, 2 september 2015 Bouw Informatie Raad Overheidsopdrachtgevers Branche-organisaties Architecten Ingenieursbureaus

Nadere informatie

BGT-keten in opbouw. Marcel Reuvers Ernst Koperdraat

BGT-keten in opbouw. Marcel Reuvers Ernst Koperdraat BGT-keten in opbouw Marcel Reuvers Ernst Koperdraat 16 september 2013 Agenda Vertikale keten 1. Stapsgewijs naar een volledig werkende keten 2. De plateauplanning 2013-2016 3. Het komende jaar 4. Wat betekent

Nadere informatie

Aanleiding Maatregelenpakket uit 2008 ter verbetering van de ICT/GIS functie (DB 8-12-2008).

Aanleiding Maatregelenpakket uit 2008 ter verbetering van de ICT/GIS functie (DB 8-12-2008). voorstel aan dagelijks bestuur routing met data: overleg portefeuillehouder : 9 november 2010 dagelijks bestuur : vergaderdatum commissie wb : datum commissie bcwvm : datum algemeen bestuur : datum ab

Nadere informatie

Bijlage 1. Overzicht van de basisvoorziening in het NUP: afspraken en gevolgen voor de gemeente

Bijlage 1. Overzicht van de basisvoorziening in het NUP: afspraken en gevolgen voor de gemeente Bijlage 1. Overzicht van de basisvoorziening in het NUP: afspraken en gevolgen voor de gemeente Waar hieronder wordt gesproken over partijen is bedoeld: gemeenten, provincies, waterschappen en rijksdiensten

Nadere informatie

DIGITAAL, DAT WORDT NORMAAL

DIGITAAL, DAT WORDT NORMAAL DIGITAAL, DAT WORDT NORMAAL Walter de Koning / SIKB 25 september 2008 SIKB-Congres 2008_P_08_31725 Inhoud Meer vraag naar geo-informatie Informatiemodel bij bodem (SIKB 0101) Project digitaal normaal Archeologie

Nadere informatie

FORUM STANDAARDISATIE 10 juni 2015 Agendapunt 2. Open standaarden, lijsten Stuk 2D Intake-advies voor Dutch Revit Standard (DRS)

FORUM STANDAARDISATIE 10 juni 2015 Agendapunt 2. Open standaarden, lijsten Stuk 2D Intake-advies voor Dutch Revit Standard (DRS) FS 150610.2D FORUM STANDAARDISATIE 10 juni 2015 Agendapunt 2. Open standaarden, lijsten Stuk 2D Intake-advies voor Dutch Revit Standard (DRS) Advies Het Forum Standaardisatie wordt geadviseerd om de Dutch

Nadere informatie

Aanpak Duurzaam GWW- Aan de slag!

Aanpak Duurzaam GWW- Aan de slag! Aanpak Duurzaam GWW- Aan de slag! Johan van Dalen, ProRail, Cindy de Groot, Provincie Zuid-Holland Esther Veendendaal, RVO 5 juni 2014 Ontstaan van Duurzaam GWW Het begon met Duurzaam Inkopen Nu verder

Nadere informatie

SamenwerkingsVerband Bronhouders BGT

SamenwerkingsVerband Bronhouders BGT SamenwerkingsVerband Bronhouders BGT de stand van zaken Adrie Noorlander Bouwteam SVB-BGT Contactmiddag Stichting GBKN-Zuid, 16 november 2011 Onderwerpen Algemene stand van zaken BGT Organisatie SVB BGT

Nadere informatie

LED & de integratie in slimme netwerken met diverse sensoren, bieden nieuwe kansen voor openbare verlichting,

LED & de integratie in slimme netwerken met diverse sensoren, bieden nieuwe kansen voor openbare verlichting, / solution partner of the at TU/e De vraag Samenhangende vraagstellingen mbt openbare verlichting: Mogelijke vervanging van 21.000 lichtmasten in de stad Strategie die breder kijkt dan energiebesparing

Nadere informatie

Implementatie van een nationale 3D Standaard

Implementatie van een nationale 3D Standaard Implementatie van een nationale 3D Standaard Dr Jantien Stoter, projectleider 3D Pilot Werkzaam bij: TU Delft & Geonovum & Kadaster Inhoud 1. Achtergrond: 3D in huidige praktijk 2. Implementatie van 3D

Nadere informatie

Basisregistratie Grootschalige Topografie: Visualisatie 1.2. April 2014

Basisregistratie Grootschalige Topografie: Visualisatie 1.2. April 2014 Basisregistratie Grootschalige Topografie: Visualisatie 1.2 April 2014 Colofon BGT-programma (opdrachtgever) Auteurs Contactpersonen Beheer Ministerie van Infrastructuur en Milieu E-mail: postbus.bgt@minienm.nl

Nadere informatie

BEANTWOORDING VAN VRAGEN UIT VERGADERINGEN VAN HET DAGELIJKS BESTUUR, DE COMMISSIES EN HET ALGEMEEN BESTUUR

BEANTWOORDING VAN VRAGEN UIT VERGADERINGEN VAN HET DAGELIJKS BESTUUR, DE COMMISSIES EN HET ALGEMEEN BESTUUR DB-vergadering 08-02-2010 BEANTWOORDING VAN VRAGEN UIT VERGADERINGEN VAN HET DAGELIJKS BESTUUR, DE COMMISSIES EN HET ALGEMEEN BESTUUR vraag van uit de vergadering van dagelijks bestuur dagelijks bestuur

Nadere informatie

Kenniscentrum Risicomanagement

Kenniscentrum Risicomanagement Deskundigheid op het gebied van veiligheid High Tech Human Touch Samenwerking Het is de ambitie van het om opdrachtgevers, zoals bedrijven, overheden, nationale en internationale organisaties, te ondersteunen

Nadere informatie

Open data en trends binnen de overheid. André van der Zande

Open data en trends binnen de overheid. André van der Zande Open data en trends binnen de overheid André van der Zande Open data en trends binnen de overheid 23 januari 2014 Kennisuitwisseling 2 Pheidipidus 490 voor chr. Ptolemaeus 150 na chr. Submarine Cable Map

Nadere informatie

Klimaatadaptatie in Zwolle (IJsselvechtdelta)

Klimaatadaptatie in Zwolle (IJsselvechtdelta) Agenda Stad Concernstaf CSADV Stadhuis Grote Kerkplein 15 Postbus 538 8000 AM Zwolle Telefoon (038) 498 2092 www.zwolle.nl Klimaatadaptatie in Zwolle (IJsselvechtdelta) Hoe houden we onze delta leefbaar

Nadere informatie

De complete oplossing voor uw kadastrale informatievoorziening.

De complete oplossing voor uw kadastrale informatievoorziening. De complete oplossing voor uw kadastrale informatievoorziening. Foto: Mugmedia Het Kadaster gaat de levering van kadastrale informatie ingrijpend vernieuwen. Het huidige proces van verwerken van kadastrale

Nadere informatie

Gebruikershandleiding Beeldmateriaal

Gebruikershandleiding Beeldmateriaal Gebruikershandleiding Beeldmateriaal Inhoudsopgave 1 Inleiding...3 1.1 Wat is de Landelijke Voorziening Beeldmateriaal?...3 2 Levering van de luchtfoto s...4 2.1 Luchtfoto s via webservices...4 2.2 Luchtfoto

Nadere informatie

Aan de voorzitter van de Tweede Kamer der Staten-Generaal Postbus 20018 2500 EA DEN HAAG

Aan de voorzitter van de Tweede Kamer der Staten-Generaal Postbus 20018 2500 EA DEN HAAG a 1 > Retouradres Postbus 16375 2500 BJ Den Haag Aan de voorzitter van de Tweede Kamer der Staten-Generaal Postbus 20018 2500 EA DEN HAAG Datum: 22 april 2013 Betreft: Beleidsreactie op het advies "De

Nadere informatie

Smart City Rotterdam. Een visie op een slimme toekomst

Smart City Rotterdam. Een visie op een slimme toekomst Smart City Rotterdam Een visie op een slimme toekomst Opdracht Deze studie is verricht in opdracht van de dienst Stadsontwikkeling van de gemeente Rotterdam. Contactpersonen voor de begeleiding van deze

Nadere informatie

Kiezen voor WSO2. Yenlo WSO2 ontbijtsessie. M inisterie van Infrastructuur en Milieu

Kiezen voor WSO2. Yenlo WSO2 ontbijtsessie. M inisterie van Infrastructuur en Milieu M inisterie van Infrastructuur en Milieu Kiezen voor WSO2 Yenlo WSO2 ontbijtsessie Auteurs Paul Leunissen (Enterprise Architect IenM, 06 5250 6691) Stephen Oostenbrink (Enterprise Architect IenM, 06 4211

Nadere informatie

plan van aanpak opschaling e- health

plan van aanpak opschaling e- health plan van aanpak opschaling e- health Matthijs Jantzen Projectleider E-health GGz Centraal even voorstellen Historicus Informatiemanager Webmaster Stafmedewerker historie e-health GGz Centraal 2008 eerste

Nadere informatie

ORBIT GIS GeoSpatial Business Intelligence

ORBIT GIS GeoSpatial Business Intelligence ORBIT GIS GeoSpatial Business Intelligence GeoSpatial Business Intelligence Ruimtelijke informatie is alomtegenwoordig. Gezien 90% van alle bedrijfsgegevens locatie-gerelateerd zijn, kan u uw organisatie

Nadere informatie

Met genoegen kondigen we de verkiezing van De Slimste Binnenstad van Nederland aan.

Met genoegen kondigen we de verkiezing van De Slimste Binnenstad van Nederland aan. Gemeente t.a.v. het College van Burgemeester en wethouders Datum: 24-2-2015 verkiezing@smartdatacity.org Aankondiging Slimste Binnenstad van Nederland Bijlage: Toelichting Geacht college, Met genoegen

Nadere informatie

Geo-informatie is dood Leve geo-informatie!

Geo-informatie is dood Leve geo-informatie! Geo-informatie is dood Leve geo-informatie! Geo aspecten van NORA Ron Bloksma, namens Geonovum ron.bloksma@grontmij.nl NORA Wie kent NORA 2.0? Nederlandse Overheid Referentie Architectuur eoverheid & 1Overheid

Nadere informatie

Diensteninnovatie: wat is dat?

Diensteninnovatie: wat is dat? Over de AWT De Adviesraad voor het Wetenschaps- en Technologiebeleid (AWT) adviseert regering en parlement over beleid voor wetenschap, technologie en innovatie De AWT adviseert gevraagd en ongevraagd.

Nadere informatie

gisib de Core applicationen de Apps Historie Historie Ontwikkelingen Ontwikkelingen

gisib de Core applicationen de Apps Historie Historie Ontwikkelingen Ontwikkelingen gisib de Core applicationen de Apps Wat is gisib ook alweer? Wat maakt gisib onderscheidend in de markt? Uit welke onderdelen bestaat gisib? Wat betekent dat voor u? Historie KOAC-NPC en DG Groep eigen

Nadere informatie

ICT-Doorbraakproject Big Data

ICT-Doorbraakproject Big Data ICT-Doorbraakproject Big Data Waarom een doorbraakproject big data? Business is steeds meer datagedreven. Met behulp van big data wordt inzicht verkregen in onderliggende verbanden (o.a. klanttevredenheid,

Nadere informatie

BIM: kennis delen is macht! ing. Gerrie Mühren MBA Voorzitter, Benelux chapter buildingsmart

BIM: kennis delen is macht! ing. Gerrie Mühren MBA Voorzitter, Benelux chapter buildingsmart BIM: kennis delen is macht! ing. Gerrie Mühren MBA Voorzitter, Benelux chapter buildingsmart Inleiding Kennismaking: Beton- en Staalconstructeur Betontechnoloog IPMA gecertificeerd projectmanager Sinds

Nadere informatie

Living Labs: we doen het gewoon

Living Labs: we doen het gewoon Living Labs: we doen het gewoon Conclusies VISD 1. Gegevensuitwisseling in het sociaal domein vraagt om een gezamenlijke aanpak. Nú standaarden afspreken en starten met de ontwikkeling van ICT-voorzieningen.

Nadere informatie

URD Delta oost Doel Resultaten Vervolg

URD Delta oost Doel Resultaten Vervolg URD Delta oost Doel Resultaten Vervolg URD Dag 7 februari 2014 Prof. E. van der Krabben Radboud Universiteit Drs. E. Opdam, NC Advies Gebiedsontwikkeling nat en droog Gebiedsontwikkeling nat en droog Doel:

Nadere informatie

Samenwerkingsconvenant. DataLand en KING

Samenwerkingsconvenant. DataLand en KING Samenwerkingsconvenant DataLand en KING Samen werken aan gemeentelijke ondersteuning, ontzorging en ontwikkeling Het Kwaliteitsinstituut Nederlandse Gemeenten KING en DataLand sluiten dit convenant af

Nadere informatie

Simacan Connect verwerkt en harmoniseert verschillende databronnen, zodat deze te gebruiken zijn met eigen databronnen.

Simacan Connect verwerkt en harmoniseert verschillende databronnen, zodat deze te gebruiken zijn met eigen databronnen. Integratie van verkeersinformatie in logistieke processen Simacan, onderdeel van de OVSoftware Groep (www.ovsoftware.nl), richt zich op het verwerken, beschikbaar maken en inzichtelijk maken van grote

Nadere informatie

Eagle One: Gebruik van geoinformatie bij crisismanagement. gineke.snoeren@eagle4s.com

Eagle One: Gebruik van geoinformatie bij crisismanagement. gineke.snoeren@eagle4s.com Eagle One: Gebruik van geoinformatie bij crisismanagement gineke.snoeren@eagle4s.com Kenmerken van een crisis De rol van informatievoorziening & GIS Eagle One theorie Eagle One - Praktijk Lessons Learned

Nadere informatie

1 HET VERHAAL VAN OPEN DATA NRC, 3 maart 2014 2 CONTEXT VOOR ONDERZOEK Wat betekent open data voor de Nederlandse beleidspraktijk? Hoe moet je als individuele publieke organisatie omgaan met ontwikkelingen

Nadere informatie

Volgens goed gebruik worden de activiteiten en aandachtspunten binnen de vereniging ingericht op een planmatige aanpak vertaald in dit jaarplan.

Volgens goed gebruik worden de activiteiten en aandachtspunten binnen de vereniging ingericht op een planmatige aanpak vertaald in dit jaarplan. JAARPLAN 2014 Inleiding Volgens goed gebruik worden de activiteiten en aandachtspunten binnen de vereniging ingericht op een planmatige aanpak vertaald in dit jaarplan. De vereniging heeft vertrouwen in

Nadere informatie

Voorstel ontwikkeling duurzaamheidsparagraaf Zoetermeer. 1. Inleiding

Voorstel ontwikkeling duurzaamheidsparagraaf Zoetermeer. 1. Inleiding Voorstel ontwikkeling duurzaamheidsparagraaf Zoetermeer 1. Inleiding Zoetermeer wil zich de komende jaren ontwikkelen tot een top tien gemeente qua duurzaam leefmilieu. In het programma duurzaam Zoetermeer

Nadere informatie

Voorbeelden van Geoinformatie. gemeentelijke overheid. Kadastrale kaart. Grootschalige Basiskaart Rioolbeheergegevens. Groenbeheergegevens

Voorbeelden van Geoinformatie. gemeentelijke overheid. Kadastrale kaart. Grootschalige Basiskaart Rioolbeheergegevens. Groenbeheergegevens Agenda Wat is Geo-informatie? Even voorstellen: Geonovum Wat houdt het geo-werkveld bezig? NORA dossier Geo-informatie / Geo in Gemma Geo-standaarden Laan van de leefomgeving Voorbeelden van Geoinformatie

Nadere informatie

BAG BGT Bert ten Brinke Nieuwland Geo-Informatie 16 oktober 2014

BAG BGT Bert ten Brinke Nieuwland Geo-Informatie 16 oktober 2014 BAG BGT Bert ten Brinke Nieuwland Geo-Informatie 16 oktober 2014 Agenda Kennismaken Relatie basisregistraties / BAG / BGT Wat is de BGT LSV-BGT Relatie BAG BGT Relatie BGT / Maatschappij en binnengemeentelijke

Nadere informatie

Click to edit Master subtitle style NOIV Congres 2011 GIS Open In Verbinding. Marcel de Rink

Click to edit Master subtitle style NOIV Congres 2011 GIS Open In Verbinding. Marcel de Rink Click to edit Master subtitle style NOIV Congres 2011 GIS Open In Verbinding Marcel de Rink Open? Of Gesloten? Agenda Waarom is Esri Open? Waarin is Esri Open? Open Open Open Open Standaarden Source Data

Nadere informatie

Fugro GeoServices B.V.

Fugro GeoServices B.V. De combinatie van diensten op het gebied van geodesie, geofysica en geotechniek levert geïntegreerde, pragmatische totaaloplossingen. Dit om de invloed van (ondergrondse) bouwwerkzaamheden en winning van

Nadere informatie

SKB-Duurzame Ontwikkeling Ondergrond Showcase Amersfoort

SKB-Duurzame Ontwikkeling Ondergrond Showcase Amersfoort SKB-Duurzame Ontwikkeling Ondergrond Showcase Amersfoort Water, bodem en groen vormen de groene alliantie. De gemeente Amersfoort borgt de alliantie in drie etalagegebieden én in haar structuurvisie, het

Nadere informatie

2015-2016: WE GAAN HET DOEN!

2015-2016: WE GAAN HET DOEN! 2015-2016: WE GAAN HET DOEN! De BZW is het krachtigste ondernemerscollectief in Zuid-Nederland en het regionale netwerk van VNO-NCW. De BZW is een inspirerende plek voor ontmoeting en samenwerking, succesvol

Nadere informatie

Van goed plan tot infrastructuur. Paul Hanraets Programmamanager GEO OOV

Van goed plan tot infrastructuur. Paul Hanraets Programmamanager GEO OOV Van goed plan tot infrastructuur Paul Hanraets Programmamanager GEO OOV Belang Geo-info voor de OOV Essentieel voor de plaatsbepaling van het incident en omvang van het effectgebied Basis voor communicatie

Nadere informatie

LSV GBKN 25 jaar Publiek Private samenwerking in de keten tijd voor verandering Basisregistratie Grootschalige Topografie BGT

LSV GBKN 25 jaar Publiek Private samenwerking in de keten tijd voor verandering Basisregistratie Grootschalige Topografie BGT LSV GBKN 25 jaar Publiek Private samenwerking in de keten tijd voor verandering Basisregistratie Grootschalige Topografie BGT meeting GIN regio Zuid en AGIV "Qui audet adipiscitur" Vrijdag 25 juni 2010

Nadere informatie

Routekaart Doorbraakproject. Open Geodata als grondstof voor groei en innovatie

Routekaart Doorbraakproject. Open Geodata als grondstof voor groei en innovatie Routekaart Doorbraakproject Open Geodata als grondstof voor groei en innovatie 01000101010010100ROUTEKAARTDOORBRAAKPROJECTOPENGEODATAALSGRONDSTOFVOOR GROEIENINNOVATIE111101010101010101001011010010100101010001010010100010100101110

Nadere informatie

Makelaarsuite. Onderwerp: Datum: Aanwezigen: Stefan Kuijpers Pim Bouwer

Makelaarsuite. Onderwerp: Datum: Aanwezigen: Stefan Kuijpers Pim Bouwer Makelaarsuite Onderwerp: Datum: Aanwezigen: Stefan Kuijpers Pim Bouwer Onderwerp: Datum: Aanwezigen: Gemeenten vormen de brug tussen de burgers en overheid Onderwerp: Datum: Aanwezigen: Deze rol staat

Nadere informatie

Welkom ACHTER ELK SUCCES SCHUILT EEN GOED COMPUTERPLAN

Welkom ACHTER ELK SUCCES SCHUILT EEN GOED COMPUTERPLAN Welkom ACHTER ELK SUCCES SCHUILT EEN GOED COMPUTERPLAN Léon Sigo Directeur ComputerPlan ACHTER ELK SUCCES SCHUILT EEN GOED COMPUTERPLAN Onze organisatie Sinds 1982 32 jaar ICT ervaring 50 medewerkers Meer

Nadere informatie

Voorsprong door gebundelde kennis

Voorsprong door gebundelde kennis Advies- en ingenieursbureau dhv.nl Voorsprong door gebundelde kennis samenwerking bij complexe mobiliteitsprojecten Altijd een oplossing verder Een opdrachtgever met raad en daad bijstaan betekent meer

Nadere informatie

Producten- en Dienstencatalogus PDOK ten behoeve van Data-aanbieders

Producten- en Dienstencatalogus PDOK ten behoeve van Data-aanbieders Producten- en Dienstencatalogus PDOK ten behoeve van Data-aanbieders Datum: 3 december 2012 Versie: 1.0 Status: definitief Versiehistorie Versie Datum Wijzigingen ten opzichte van de vorige versie Inhoudsopgave

Nadere informatie