PSYCHOSOCIALE BEGELEIDING

Maat: px
Weergave met pagina beginnen:

Download "PSYCHOSOCIALE BEGELEIDING"

Transcriptie

1 PSYCHOSOCIALE BEGELEIDING Inleiding: Het is moeilijk om in 2 uren tijd een ervaring van enkele jaren weer te geven. Ik heb u enkele naslagwerken opgegeven eerder dan u een saaie tekst te moeten serveren. Sowieso denk ik dat na de vele lessen psychologie en psychiatrie die ik zelf reeds heb mogen genieten tijdens mijn opleiding, eigenlijk uw eigen training en dagdagelijkse ervaring veel meer zullen doorwegen. De bedoeling is dan ook om u slechts een indruk te geven omtrent deze problematiek en u enkele details meer in het licht te zetten. De rest is aan u zelve: het zal vallen en opstaan zijn. Psychosociale begeleiding Pagina 1

2 PSYCHOSOCIALE BEGELEIDING... 1 Inleiding: 1 I. EERSTE CONTACT:... 3 Details: 3 II. HET GESPREK: De gesprekpartners: 4 2. Gesprekstechnieken: 4 3. De waarheid: 4 III. INHOUD VAN HET GESPREK: Wat wordt aan de patiënt gezegd: 6 2. Wie vertelt het aan de patiënt: 6 3. Hoe wordt het aan de patiënt gezegd: 6 4. Wat wordt aan de patiënt gezegd over de behandeling: 7 5. Einde van het gesprek: 7 IV. REACTIES VAN DE PATIËNT: Ongeloof / ontkenning, nadien emotionele reactie: 8 2. Evolutie naar acceptatie / berusting: 8 3. Andere gevoelens: 8 V. Gesprekken naar het einde toe:... 9 Psychosociale begeleiding Pagina 2

3 I. EERSTE CONTACT: Dit is waarschijnlijk het belangrijkste element. Het is het moment waar je elkaar gaat inschatten en waarderen. Goethe zei ooit: als je het eerste knoopsgat overslaat dan krijg je je jas nooit meer goed dicht. Details: tijdstip afspraak nakomen. opstaan en begroeten met handdruk. rustige omgeving, niet gestoord worden. een glimlach, herhaaldelijk oogcontact, een schouderklopje bij het buitengaan, zijn vaak een aanmoediging. Psychosociale begeleiding Pagina 3

4 II. HET GESPREK: 1. De gesprekpartners: Patiënt zelf: zorgen voor voldoende privacy; zittend, eventueel op het bed. Verpleegkundigen of andere mensen van het team: het is belangrijk dat er 1 coördinator is met daar rond een team gebouwd dat aanvullend werkt. Patiënten hebben soms de neiging de arts te ontzien en hun bijkomstige zorgen of problemen slechts kenbaar geeft t.o.v. een verpleegkundige. Daarenboven kan deze laatste instaan bij het opvangen van emoties ontstaan na het gesprek. Ze kan eventueel nog vragen beantwoorden of zaken duidelijk maken die niet zo goed werden verstaan. Tevens laten wij de mogelijkheid open van verdere ondersteuning, psychologisch, sociaal, verpleegkundig. De directe naasten: deze zijn meestal doch niet altijd, meer objectief en iets minder emotioneel betrokken. Ze kunnen vaak de informatie beter opnemen. Een juiste inschatting van de stabiliteit van de partner is wel belangrijk. Bijkomend voordeel voor een relatie tussen 2 partners als beiden evenredig zijn ingelicht. Het is daarenboven moeilijk voor de patiënt zelve om dergelijke moeilijke onderwerpen nadien nogmaals zelf te moeten overbrengen aan zijn partner. 2. Gesprekstechnieken: Goede dossierkennis, zowel medisch als psychosociaal. Het juiste moment kiezen: voldoende privacy (niet tijdens het bezoekuur), eventueel als de partner aanwezig is, desnoods s avonds of in het weekend. Voldoende tijd nemen, zowel om zelf te spreken als om te luisteren. Een zittend gesprek is vaak een teken dat men gekomen is om onder andere te luisteren. Dialoog waarbij toch de arts leidinggevend blijft zijn. Op deze manier is hij zeker dat alle elementen aan bod zijn geweest en op deze manier kan hij soms de verwarrende emoties van de patiënt ordenen zodat hij het gemakkelijker heeft om ze te verwerken. Dit impliceert dat men ook luistert, hetgeen geduld vergt en discipline. Dit geeft hem tevens de gelegenheid om na te gaan of patiënt wel degelijk begrepen heeft wat hem werd uitgelegd. De belangrijkste elementen: herhalen; pauzeren om de boodschap te laten doordringen en te verwerken. 3. De waarheid: Voorbeeld: patiënte met maagkanker ; uitgelegd als een maagzweer; s anderendaags bracht ze aardbeien omdat ze zo gelukkig was want ze dacht dat ze kanker had. De aardbeien hebben bitter gesmaakt. Psychosociale begeleiding Pagina 4

5 Vroeg of laat zal men altijd een verwerkingstermijn doormaken die door droefheid of zwarte gevoelens worden gekenmerkt. De vraag is of dat door het opschuiven van deze periode, door de mededeling uit te stellen, een voordeel eerder dan een nadeel betekent van het eerder vertellen. Een arts-patiënt relatie kan natuurlijk verstoord worden door een vroege en eerlijke mededeling doch het risico is veel groter wanneer de waarheid op een andere manier uitkomt en meestal komt de waarheid toch uit. Men riskeert dan ook dat patiënt u nooit meer zal vertrouwen. Bovendien: Bij borstkanker wordt altijd de waarheid gezegd omdat men niet anders kan, men voelt immers het bolletje. Waarom dan ook niet bij andere kankers die niet zichtbaar of voelbaar zijn. Ze zijn immers even levensbedreigend. Men kan moeilijk iets als goed en goedaardig afschilderen om dan verder te moeten uitwijken over uitgebreide chirurgie, bestraling, chemotherapie, Maatschappelijke of financiële aspecten: zelfstandige, jonger individu met kinderwens, testamentvoorzieningen. Het is veel gemakkelijker de waarheid te vertellen uiteindelijk, omdat leugens men altijd moet onthouden. Indien men achteraf betrapt wordt of zich verspreekt zal het veel moeilijker zijn om nog het vertrouwen te krijgen. De meeste patiënten willen het uiteraard zelf weten wat hun lot uiteindelijk is. Uitzonderingen: 1. Hoge leeftijd. 2. Niet beschikken over het volledig mentaal of intellectueel vermogen. 3. Psychiatrisch labiel of voorgeschiedenis. Psychosociale begeleiding Pagina 5

6 III. INHOUD VAN HET GESPREK: 1. Wat wordt aan de patiënt gezegd: Hiervoor zijn geen vaste regels. Best wordt informatie gegeven op maat, afgestemd op de individuele patiënt. Men moet zijn patiënt weliswaar de direct noodzakelijke inlichtingen geven zonder zich te verstrengelen in details. De waarheid kan op verschillende manieren worden gezegd, op verschillende wijzen worden gekleurd. Bijvoorbeeld 1: uitleg omtrent staging: uitleggen als op zoek gaan naar uitzaaiingen of anderzijds nazien of alle andere organen in orde zijn en tevens een uitgangsfoto naar de toekomst te hebben. Voorbeeld 2: grootte van het gezwel: dit is van minder belang, andere factoren zijn belangrijker ; het is ongeveer het gemiddelde dat we aantreffen ; het is vrij groot maar dat zien we vaak gezien ze weinig klachten geven. Uiteraard kan men positieve bevindingen (info houden van de patiënt) natuurlijk gebruiken om zijn moraal te bevorderen in positieve zin. Prognose, statistische getallen of percentages dient men best te mijden. Het best is een open einde te laten om nadien niet op zijn uitspraak te moeten terugkomen. 2. Wie vertelt het aan de patiënt: Veelal heeft een patiënt te maken met meerdere artsen of paramedici waarbij het gevaar op tegenstrijdige informatie groot is. Het is dan ook best dat 1 arts de coördinator blijft bij de diagnostiek en behandeling. Wat de paramedische informatie betreft kan elk specialist op zijn territorium zijn functie uitoefenen. Patiëntenbesprekingen zijn dan natuurlijk belangrijk om zich op elkaar af te stemmen en om herevaluaties te doen van de evolutie van de patiënt. 3. Hoe wordt het aan de patiënt gezegd: Het is best na een kleine inleiding de slechte boodschap reeds over te dragen. Het geeft u de gelegenheid om de rest van het gesprek in te gaan over vragen en emoties. Ook hier is het opnieuw belangrijk om de waarheid te spreken evenals het op een vriendelijke wijze kenbaar te maken. Hulpmiddelen hierbij zijn: De mededeling met gevoel brengen. Psychosociale begeleiding Pagina 6

7 Medeleven in het uitdrukken van zijn bezorgdheid is beter dan een koude professionele afstandelijkheid. Goed woordkeuze, eventueel eufemismen. Vertragen van het tempo van de mededeling zodat de boodschap beter kan doordringen. Het is als het besturen van een olietanker, voorzichtig manoeuvreren. Achterhalen hoe de boodschap is overgekomen. Er is immers altijd een fase van ontkenning en ongeloof aanwezig. Zolang men deze fase nog niet gepasseerd is bestaat het risico dat hij niet zal openstaan voor de rest van het gesprek. Soms kan het noodzakelijk zijn om een tweede gesprek te hebben nadien om hierover verder in te gaan. De emotionele schok veroorzaakt door het horen van de diagnose wordt ook gemilderd door nadien aan te geven op welke manier we de ziekte gaan aanpakken. Op deze manier kan men hoop scheppen. 4. Wat wordt aan de patiënt gezegd over de behandeling: Curatieve therapie: artsen willen nu éénmaal altijd graag goed nieuws brengen, doch moet men ervoor zorg dragen dat men steeds een open einde laat en met nooit 100% zekerheid geeft over genezing. De teleurstelling en eventueel wantrouwen zal nadien dermate groter zijn bij falen van de therapie. Palliatieve therapie: hierbij is het belangrijk aan te geven dat de behandeling geen genezing kan bieden. Zonder in te gaan op details of percentages of prognoses is het belangrijk te benadrukken dat men de ziekte wenst te stabiliseren en op zijn minst klachten voorkomen. Het is belangrijk de patiënt te betrekken in zijn keuze gezien dit hem het gevoel geeft van actief mee te kunnen doen. Het is beter het gevecht actief aan te gaan in plaats van passief. Vele mensen verpersoonlijken dan de ziekte als de vijand die men moet bevechten. 5. Einde van het gesprek: Korte samenvatting. Beleidsplan. Volgende afspraak. Gelegenheid voor een vervolggesprek omtrent praktische vragen (vragenlijstje opstellen), eventueel met bijkomende naasten. Inlichten van de huisarts. Patiënt krijgt het gevoel dat een heel team zich met zijn probleem bezighoudt en gaat zich meer gesterkt voelen in zijn strijd. Psychosociale begeleiding Pagina 7

8 IV. REACTIES VAN DE PATIËNT: 1. Ongeloof / ontkenning, nadien emotionele reactie: Ontkenning is een mechanisme van zelfbescherming en schept hoop. Het is een antidotum voor angst. 2. Evolutie naar acceptatie e / berusting: 3. Andere gevoelens: a. Angst: Ffysisch: klachten, nevenwerkingen van therapie. Psychisch Sterven Familie, vrienden b. Humor en cynisme: De beste houding van de arts hiertegenover is een neutrale houding. c. Boosheid: Deze kan gericht zijn (tegen de arts omwille van een laattijdige diagnose, tegen het falen van een onderzoek; ) of ongericht zijn. De beste houding is hier opnieuw een neutrale houding. d. Verdriet: Nota: het is belangrijk bij deze gevoelens een informatiestop in te bouwen om ze eerst te laten verwerken. Dit kan gebeuren door een pauze in te lassen en later eventueel in een volgend proces. Psychosociale begeleiding Pagina 8

9 V. Gesprekken naar het einde toe: Met moet net zo goed als de term kanker ook de term dood leren gebruiken. Immers wat niet wordt uitgesproken kan in angst of fantasieën een eigen leven gaan leiden en veel erger overkomen dan het in werkelijkheid is. Door bovendien deze termen te gebruiken geeft men de indruk dat men erboven staat, dat men ervaring heeft en dat men een goede raadgever kan zijn. Wel moet men goed beseffen dat gebruik van deze 2 woorden voor de eerste keer in een gesprek enkel toelaatbaar zijn wanneer de arts ook voldoende tijd heeft om er dieper op in te gaan en alle vragen te beantwoorden. Het is steeds moeilijk om het juiste tijdstip te kiezen om de patiënt te vertellen wanneer hij dood gaat. Enerzijds verkiest hij een wisselende gemoedstoestand en anderzijds is het niet altijd duidelijk hoeveel tijd een patiënt nu nog precies heeft. Het is belangrijk opnieuw zijn medeleven te tonen eerder dan medelijden. Patiënt krijgt op deze manier ook het gevoel dat men hem ten allen tijde zal bijstaan. Wanneer men éénmaal over de ernst van de ziekte heeft gesproken dient men hier niet steeds op terug te komen. Net zomin als we in de zon kunnen blijven kijken kunnen we de dood niet steeds onder ogen zien. De communicatie van de arts met de patiënt hoeft niet enkel langs verbale weg te lopen. Ook afstappen van routinevisiten kunnen de patiënt aangenaam verrassen. Sowieso is het sterven van iemand die zijn dood heeft geaccepteerd een ontroerend gebeuren dikwijls door rijkdom en warme emoties omgeven. Tenslotte moet men er zich ervan onthouden in de terminale fase eerder door zich te richten tot de familie dan tot de patiënt. Psychosociale begeleiding Pagina 9

PSYCHOSOCIALE BEGELEIDING IN DE ONCOLOGIE

PSYCHOSOCIALE BEGELEIDING IN DE ONCOLOGIE PSYCHOSOCIALE BEGELEIDING IN DE ONCOLOGIE Inleiding: Het is moeilijk om in 2 uren tijd een ervaring van enkele jaren weer te geven. Ik heb u enkele naslagwerken opgegeven eerder dan u een saaie tekst te

Nadere informatie

28/11/2010. Belgische kankerregistratie nieuwe diagnoses. Vera Callebaut Psychologe/psychotherapeute UZA. 156 per dag.

28/11/2010. Belgische kankerregistratie nieuwe diagnoses. Vera Callebaut Psychologe/psychotherapeute UZA. 156 per dag. Belgische kankerregistratie 2005 Vera Callebaut Psychologe/psychotherapeute UZA 57.185 nieuwe diagnoses 156 per dag Slecht nieuws bij diagnose recidief progressie behandeling heeft geen effect meer behandeling

Nadere informatie

Slecht nieuws goed communiceren

Slecht nieuws goed communiceren Slecht nieuws goed communiceren M A N U K E I R S E F A C U L T E I T G E N E E S K U N D E, K U L E U V E N Waarheid is een van de meest krachtige medicamenten waarover men beschikt, maar men moet nog

Nadere informatie

Ieder zijn waarheid. Dirk Hendrickx. oncologie (digestieve) palliatief support team. Coda Hospice Wuustwezel

Ieder zijn waarheid. Dirk Hendrickx. oncologie (digestieve) palliatief support team. Coda Hospice Wuustwezel Ieder zijn waarheid Dirk Hendrickx psycholoog AZ Klina Brasschaat oncologie (digestieve) palliatief support team Coda Hospice Wuustwezel Uitgangspunt: omgang met sterfelijkheid (Yalom, 2008) Er zijn mensen

Nadere informatie

m a n u k e i r s e E m e r i t u s h o o g l e r a a r F a c u l t e i t g e n e e s k u n d e K U L e u v e n

m a n u k e i r s e E m e r i t u s h o o g l e r a a r F a c u l t e i t g e n e e s k u n d e K U L e u v e n Kanker in je leven een emotionele aardbeving m a n u k e i r s e E m e r i t u s h o o g l e r a a r F a c u l t e i t g e n e e s k u n d e K U L e u v e n Kanker: een emotionele aardbeving Je gewone

Nadere informatie

Psychosociale aspecten bij longkankerpatiënten. Christine De Coninck Palliatief Support Team UZ Gent 1 december 2007

Psychosociale aspecten bij longkankerpatiënten. Christine De Coninck Palliatief Support Team UZ Gent 1 december 2007 Psychosociale aspecten bij longkankerpatiënten Christine De Coninck Palliatief Support Team UZ Gent 1 december 2007 Overzicht Inleiding Prevalentie psychosociale problemen Specifieke aspecten bij longkanker

Nadere informatie

Partner ondersteuning 1

Partner ondersteuning 1 Partnerondersteuning 1 Je partner heeft borstkanker, wat nu? Informatie voor je partner Kanker heb je niet alleen. Ook jij als partner wordt mee betrokken in de strijd. Het bericht is voor jou net zo n

Nadere informatie

Slecht nieuws goed communiceren. Dr. Piet Vercauter OLV-Ziekenhuis Aalst-Ninove-Asse 22/04/2016

Slecht nieuws goed communiceren. Dr. Piet Vercauter OLV-Ziekenhuis Aalst-Ninove-Asse 22/04/2016 Slecht nieuws goed communiceren Dr. Piet Vercauter OLV-Ziekenhuis Aalst-Ninove-Asse Piet.vercauter@olvz-aalst.be 22/04/2016 Communicatie in de oncologie Slecht nieuws meedelen is een proces Structuur van

Nadere informatie

Psychosociale hulp voor patiënten met kanker

Psychosociale hulp voor patiënten met kanker Psychosociale hulp voor patiënten met kanker Beter voor elkaar Psychosociale hulp voor patiënten met kanker Inhoud Inleiding 2 Oncologieverpleegkundigen 3 Stomaverpleegkundigen 4 Geestelijke verzorging

Nadere informatie

Gezinsinterventie Gezinsgesprekken voor gezinnen waarbij de ouder psychische problemen heeft

Gezinsinterventie Gezinsgesprekken voor gezinnen waarbij de ouder psychische problemen heeft Gezinsinterventie Gezinsgesprekken voor gezinnen waarbij de ouder psychische problemen heeft Inhoudsopgave Klik op het onderwerp om verder te lezen. Zorgen en vragen 1 Gezinsinterventie 2 Tien praktische

Nadere informatie

Psychosociale problemen bij kanker

Psychosociale problemen bij kanker Psychosociale problemen bij kanker mogelijkheden voor begeleiding in het azm Psychosociale problemen bij kanker Inleiding 3 Reacties 3 Begeleiding 3 Wanneer hulp inschakelen 4 Vroegtijdige herkenning 4

Nadere informatie

WAARGENOMEN HINDERNISSEN EN FACILITATOREN VOOR HUISARTS-PATIËNT COMMUNICATIE IN

WAARGENOMEN HINDERNISSEN EN FACILITATOREN VOOR HUISARTS-PATIËNT COMMUNICATIE IN WAARGENOMEN HINDERNISSEN EN FACILITATOREN VOOR HUISARTS-PATIËNT COMMUNICATIE IN PALLIATIEVE ZORG: EEN SYSTEMATISCHE OVERZICHTSSTUDIE Slort, W., Schweitzer, B.P.M., Blankenstein, A. H., Abarshi, E. A.,

Nadere informatie

Hoop doet leven, al is het maar voor even. Corine Nierop- van Baalen 15 april 2013 Amersfoort

Hoop doet leven, al is het maar voor even. Corine Nierop- van Baalen 15 april 2013 Amersfoort Hoop doet leven, al is het maar voor even Corine Nierop- van Baalen canierop@diaconessenhuis.nl 15 april 2013 Amersfoort Inhoud Betekenis hoop palliatieve patiënten met kanker Moeilijkheden die hulpverleners

Nadere informatie

Kinderen op bezoek op de Intensive Care

Kinderen op bezoek op de Intensive Care Kinderen op bezoek op de Intensive Care Informatie voor ouders/verzorgers Als een ouder of een familielid op de Intensive Care is opgenomen, kan dit voor kinderen veel vragen oproepen. Kinderen hebben

Nadere informatie

Communicatie. Els Ronsse. april 2008

Communicatie. Els Ronsse. april 2008 Communicatie Els Ronsse april 2008 Communicatie =? Boodschappen Heen en weer Coderen loopt bij mensen met autisme vaak fout Maar communicatie is meer. Relatiegericht Aandacht vragen Bevestiging geven Aanmoedigen

Nadere informatie

Meer weten over RADIOTHERAPIE

Meer weten over RADIOTHERAPIE Meer weten over RADIOTHERAPIE Deze brochure probeert u een beter inzicht te geven in de verschillende stappen van uw bestralingsbehandeling. Als u hier geen antwoord vindt op een vraag, aarzel dan niet

Nadere informatie

Het slecht nieuws gesprek : een oncologische visie. Wesley Teurfs Medisch oncoloog ZNA Stuivenberg/Sint-Erasmus/Middelheim 04/06/2016

Het slecht nieuws gesprek : een oncologische visie. Wesley Teurfs Medisch oncoloog ZNA Stuivenberg/Sint-Erasmus/Middelheim 04/06/2016 Het slecht nieuws gesprek : een oncologische visie Wesley Teurfs Medisch oncoloog ZNA Stuivenberg/Sint-Erasmus/Middelheim 04/06/2016 Het slecht nieuws gesprek 1. Inleiding 2. Doelstellingen 3. 10 stappen

Nadere informatie

Dokter, ik heb kanker..

Dokter, ik heb kanker.. Dokter, ik heb kanker.. huisartsen-duodagen noordwest utrecht november 2006 Anette Pet Klinisch psycholoog-psychotherapeut Hoofd Patiëntenzorg Welmet Hudig Theoloog Therapeut Het Helen Dowling Instituut

Nadere informatie

Psychosociale begeleiding

Psychosociale begeleiding Borstkliniek Voorkempen Psychosociale begeleiding Borstkliniek Voorkempen Sofie Eelen psychologe AZ St Jozef Malle 9-12-2008 1 Diagnose van kanker Schokkende gebeurtenis Roept verschillende gevoelens en

Nadere informatie

Psychosociale problemen bij kanker

Psychosociale problemen bij kanker INTERNE GENEESKUNDE Psychosociale problemen bij kanker Mogelijkheden voor begeleiding in het Laurentius ziekenhuis Deze brochure is bedoeld voor mensen waarbij de diagnose kanker is gesteld en voor hun

Nadere informatie

In gesprek gaan met ouders in verband met een vermoeden van kindermishandeling

In gesprek gaan met ouders in verband met een vermoeden van kindermishandeling In gesprek gaan met ouders in verband met een vermoeden van kindermishandeling 1. Aandachtspunten voor een gesprek met ouders i.v.m. een vermoeden van kindermishandeling: Als je je zorgen maakt over een

Nadere informatie

OBSERVATIEFOCUS Oordeel observator

OBSERVATIEFOCUS Oordeel observator OBSERVATIEFOCUS Oordeel observator. Structuur gesprek 6. Specifieke modellen. Non-verbale. Informeren. Emoties hanteren. Verbale Geef een globaal oordeel over elke dimensie op een -puntenschaal waarbij

Nadere informatie

BORSTKANKER NIKS OM JE VOOR TE SCHAMEN!

BORSTKANKER NIKS OM JE VOOR TE SCHAMEN! BORSTKANKER NIKS OM JE VOOR TE SCHAMEN! Een folder over keuze vrijheid. Voor patient, professionals en andere betrokkenen. Over hoe ik werd benaderd. Hoe ik denk dat het anders kan. En hoe ik tot de beslissing

Nadere informatie

Reader Gespreksvoering

Reader Gespreksvoering Reader Gespreksvoering Achtergrondinformatie Soorten vragen Actief Luisteren Slecht nieuws Gesprek Fasen in het gesprek Soorten Vragen In een gesprek kun je verschillende soorten vragen stellen. Al je

Nadere informatie

Ongeneeslijk ziek. Samen uw zorg tijdig plannen

Ongeneeslijk ziek. Samen uw zorg tijdig plannen Ongeneeslijk ziek Samen uw zorg tijdig plannen Inhoudsopgave 1. Inleiding...3 1.1 Een naaste die met u meedenkt...3 1.2 Gespreksonderwerpen...3 2. Belangrijke vragen...3 2.1 Lichamelijke veranderingen...3

Nadere informatie

Vroegsignalering van angst bij kanker

Vroegsignalering van angst bij kanker Vroegsignalering van angst bij kanker Symposium juni 2016, Amsterdam Hoe harder we angst bevechten, hoe meer ze ons verleidt en verstikt. Hoe meer we de angst in de ogen zien, hoe sneller ze vrijheid biedt.

Nadere informatie

Palliatieve zorg in het ZGT

Palliatieve zorg in het ZGT 30 oktober 2014 Mw. Dr. I.M. Oving Internist-Oncoloog Palliatieve zorg in het ZGT Op het juiste moment en de juiste plaats Namens het palliatief consult team Palliatieve zorg, op het juiste moment en de

Nadere informatie

NVAB-richtlijn blijkt effectief

NVAB-richtlijn blijkt effectief NVAB-richtlijn blijkt effectief Nieuwenhuijsen onderzocht de kwaliteit van de sociaal-medische begeleiding door bedrijfsartsen van werknemers die verzuimen vanwege overspannenheid, burn-out, depressies

Nadere informatie

EEN CHONDROSARCOOM WAT BETEKENT HET?

EEN CHONDROSARCOOM WAT BETEKENT HET? EEN CHONDROSARCOOM WAT BETEKENT HET? Oncologie/0137 Deze informatiebrochure is bestemd voor personen met een chondrosarcoom en alle anderen die hier heel dichtbij betrokken zijn zoals familie, vrienden,

Nadere informatie

EWINGSARCOOM Wat betekent het?

EWINGSARCOOM Wat betekent het? EWINGSARCOOM Wat betekent het? Oncologie/0138 Deze informatiebrochure is bestemd voor personen met een Ewingsarcoom en alle anderen die hier heel dichtbij betrokken zijn: familie, vrienden, We geven u

Nadere informatie

Patiënteninformatie. Psychologische hulp voor (ex-)patiënten met kanker Psychologische hulp voor patiënten met kanker.

Patiënteninformatie. Psychologische hulp voor (ex-)patiënten met kanker Psychologische hulp voor patiënten met kanker. Patiënteninformatie Psychologische hulp voor (ex-)patiënten met kanker 1220036 Psychologische hulp voor patiënten met kanker.indd 1 06-09-16 11:38 Psychologische hulp voor (ex-)patiënten met kanker Medische

Nadere informatie

PATIËNTEN INFORMATIE. Psychosociale zorg. voor mensen met kanker

PATIËNTEN INFORMATIE. Psychosociale zorg. voor mensen met kanker PATIËNTEN INFORMATIE Psychosociale zorg voor mensen met kanker 2 PATIËNTENINFORMATIE Door middel van deze informatiefolder wil het Maasstad Ziekenhuis u informeren over psychosociale zorg voor mensen met

Nadere informatie

Cultuur sensitief counselen over hiv ( testen) bij Subsaharaanse Afrikaanse migranten (SAM)

Cultuur sensitief counselen over hiv ( testen) bij Subsaharaanse Afrikaanse migranten (SAM) Cultuur sensitief counselen over hiv ( testen) bij Subsaharaanse Afrikaanse migranten (SAM) Dr Kristien Wouters, Dr Christiana Nöstlinger Instituut voor Tropische Geneeskunde / Helpcenter ITG Avondseminarie

Nadere informatie

Leven tot het einde PALLIATIEVE ZORG. Vzw CASSIERS Woon- en zorgcentrum. 7 e Geniestraat Houthulst

Leven tot het einde PALLIATIEVE ZORG. Vzw CASSIERS Woon- en zorgcentrum. 7 e Geniestraat Houthulst Leven tot het einde PALLIATIEVE ZORG Vzw CASSIERS Woon- en zorgcentrum 7 e Geniestraat 3 8650 Houthulst Laat dankbare herinneringen verder leven in momenten van verdriet zoals vogels zingen in de regen.

Nadere informatie

Klachtencommissie Huisartsenzorg Midden-Nederland. Uitspraak

Klachtencommissie Huisartsenzorg Midden-Nederland. Uitspraak Klachtencommissie Huisartsenzorg Midden-Nederland Uitspraak KERN: Klager verwijt de aangeklaagde huisarts dat deze hem preventief onderzoek naar darmkanker heeft geweigerd, dit ondanks zijn leeftijd en

Nadere informatie

Handreiking slecht-nieuwsgesprek

Handreiking slecht-nieuwsgesprek V i a B e e l d K o p t e k s t 2 2 Handreiking slecht-nieuwsgesprek Hoe werkt het in de praktijk? Handreiking slecht-nieuwsgesprek Handreiking slecht-nieuwsgesprek 10 stappen om gesprek te structureren

Nadere informatie

Hoop doet leven, al is het maar voor even. Corine Nierop- van Baalen 3 december 2014 Ede

Hoop doet leven, al is het maar voor even. Corine Nierop- van Baalen 3 december 2014 Ede Hoop doet leven, al is het maar voor even Corine Nierop- van Baalen canierop@diaconessenhuis.nl 3 december 2014 Ede Inhoud Betekenis hoop palliatieve patiënten met kanker Moeilijkheden die hulpverleners

Nadere informatie

Patiënteninformatiedossier (PID) (Non) Hodgkin. onderdeel ZIEKTEBELEVING. (NON) HODGKIN Ziektebeleving

Patiënteninformatiedossier (PID) (Non) Hodgkin. onderdeel ZIEKTEBELEVING. (NON) HODGKIN Ziektebeleving Patiënteninformatiedossier (PID) (Non) Hodgkin onderdeel ZIEKTEBELEVING (NON) HODGKIN Inhoud... 3 Emoties... 4 Omgaan met de ziekte... 4 Praten over uw gevoelens... 5 Uw gedachten opschrijven... 5 Andere

Nadere informatie

Chemotherapie. De gespecialiseerd verpleegkundige

Chemotherapie. De gespecialiseerd verpleegkundige Chemotherapie De chirurg heeft met u overlegd welke behandeling u krijgt in verband met borstkanker. Een mogelijke behandeling is chemotherapie. Aangezien het nog enige tijd kan duren voordat u een gesprek

Nadere informatie

Vroegtijdige zorgplanning

Vroegtijdige zorgplanning Vroegtijdige zorgplanning Manu Keirse Hoogleraar, Faculteit der Geneeskunde KU Leuven Ondervoorzitter Federatie Palliatieve Zorg Vlaanderen Het levenseinde voorzien 74 % sterven in zorgvoorzieningen 1/3

Nadere informatie

Fasen-theorie volgens Kübler-Ross

Fasen-theorie volgens Kübler-Ross Fasen-theorie volgens Kübler-Ross 1 Fasen-theorie De fasen-theorie van bestaat uit vijf kernwoorden. Dit zijn: ontkenning, woede, marchanderen, depressie en aanvaarding. In schemavorm: Fase 1: Ontkenning

Nadere informatie

PSYCHOSOCIALE ZORG VOOR PATIËNTEN MET KANKER

PSYCHOSOCIALE ZORG VOOR PATIËNTEN MET KANKER PSYCHOSOCIALE ZORG VOOR PATIËNTEN MET KANKER 536 Inleiding Als u van uw behandelend specialist te horen krijgt dat u kanker heeft, krijgen u en uw naasten veel informatie en emoties te verwerken. Door

Nadere informatie

Hoop doet leven, al is het maar voor even. Corine Nierop- van Baalen 1 juni 2015 Breda

Hoop doet leven, al is het maar voor even. Corine Nierop- van Baalen 1 juni 2015 Breda Hoop doet leven, al is het maar voor even Corine Nierop- van Baalen canierop@diaconessenhuis.nl 1 juni 2015 Breda Inhoud Betekenis hoop palliatieve patiënten met kanker Moeilijkheden die hulpverleners

Nadere informatie

Ondersteunende zorg voor mensen met kanker

Ondersteunende zorg voor mensen met kanker Ondersteunende zorg voor mensen met kanker Máxima Oncologisch Centrum (MOC) Inleiding Als u van uw behandelend arts te horen krijgt dat u kanker heeft, krijgen u en uw naasten veel informatie en emoties

Nadere informatie

Palliatieve zorg in de psychiatrie Heidi de Kam, verpleegkundig specialist GGZ

Palliatieve zorg in de psychiatrie Heidi de Kam, verpleegkundig specialist GGZ Palliatieve zorg in de psychiatrie 07-10-2016 Heidi de Kam, verpleegkundig specialist GGZ Palliatieve unit Ervaringen tot nu toe gedurende 5-jarig bestaan PTZ in psychiatrie Verlieservaringen, ontkenning

Nadere informatie

De psycholoog. Afdeling Psychiatrie en Medische Psychologie

De psycholoog. Afdeling Psychiatrie en Medische Psychologie De psycholoog Afdeling Psychiatrie en Medische Psychologie Inleiding In deze folder kunt u lezen over de manier van werken van de psycholoog in het Waterlandziekenhuis. Aan de orde komen onder meer de

Nadere informatie

http://toelatingsexamen.110mb.com

http://toelatingsexamen.110mb.com Arts-patiëntgesprek Dit onderdeel bestaat uit meerkeuzevragen met 4 antwoordmogelijkheden, waarvan je er meestal al meteen 2 kan elimineren omdat ze te extreem zijn. Je moet eigenlijk op je gevoel afgaan

Nadere informatie

minstens 80% van de respondenten akkoord + helemaal akkoord, minstens 80% van de respondenten niet akkoord + helemaal niet akkoord,

minstens 80% van de respondenten akkoord + helemaal akkoord, minstens 80% van de respondenten niet akkoord + helemaal niet akkoord, 4.7. Itemlijst postenquête PST-leden In het onderstaande deel bespreken we de itemlijst die in de enquête voor de leden van het PST was opgenomen. De itemlijst werd samengesteld op basis van de definities

Nadere informatie

Psychosociale problemen bij kanker. Mogelijkheden voor begeleiding

Psychosociale problemen bij kanker. Mogelijkheden voor begeleiding Psychosociale problemen bij kanker Mogelijkheden voor begeleiding Inleiding Deze folder is bedoeld voor mensen waarbij de diagnose kanker is gesteld en voor hun partner, familie en/of vrienden. Het krijgen

Nadere informatie

Kinderen op bezoek op de intensive care

Kinderen op bezoek op de intensive care Kinderen op bezoek op de intensive care Handreiking voor ouders mca.nl Inhoudsopgave Hoe vertel ik mijn kind(eren) dat zijn/hun vader, moeder of ander familielid ernstig ziek op de IC ligt? 1 Hoe bereid

Nadere informatie

Afdeling Heelkunde, locatie AZU. Voorstadium van borstkanker (Carcinoma in situ)

Afdeling Heelkunde, locatie AZU. Voorstadium van borstkanker (Carcinoma in situ) Afdeling Heelkunde, locatie AZU Voorstadium van borstkanker (Carcinoma in situ) Inleiding Na een aantal onderzoeken blijkt dat u een voorstadium van borstkanker heeft. Het medische woord hiervoor is carcinoma

Nadere informatie

Relaties Hanteren. Leesteksten bij het onderdeel Samenvatten. Pagina 1 van 6

Relaties Hanteren. Leesteksten bij het onderdeel Samenvatten. Pagina 1 van 6 Relaties Hanteren Leesteksten bij het onderdeel Samenvatten Pagina 1 van 6 Responscategorieën Hulpverleners kunnen op verschillende manieren leiding geven aan een gesprek. Deze vormen van reacties van

Nadere informatie

Als je weet dat je niet meer beter wordt. Palliatieve zorg

Als je weet dat je niet meer beter wordt. Palliatieve zorg 00 Als je weet dat je niet meer beter wordt Palliatieve zorg Het is moeilijk voor u en uw naasten om te horen dat u niet meer beter wordt. Er is geen genezing meer mogelijk voor uw ziekte. Maar er is nog

Nadere informatie

Ondersteuning bij de diagnose kanker (de lastmeter)

Ondersteuning bij de diagnose kanker (de lastmeter) Ondersteuning bij de diagnose kanker (de lastmeter) De diagnose kanker kan grote impact op u en uw naaste(n) hebben. De ziekte en de behandeling kunnen niet alleen lichamelijke klachten met zich meebrengen,

Nadere informatie

Ondersteuning bij kanker

Ondersteuning bij kanker Het bericht dat kanker is geconstateerd laat je niet onberoerd. Meestal volgt een ingrijpende tijd. Misschien komt u voor situaties te staan waar u zich geen raad mee weet, ook wanneer de behandeling al

Nadere informatie

Als je zelf klachten hebt over werk of een werksituatie, dan kun je een beroep doen op de Werknemersklachtenregeling.

Als je zelf klachten hebt over werk of een werksituatie, dan kun je een beroep doen op de Werknemersklachtenregeling. Een klacht, wat nu? Voorwoord Alle medewerkers in ons ziekenhuis zetten zich steeds zo goed mogelijk in voor een goede zorg- en dienstverlening. Desondanks kan het voorkomen dat patiënten of bezoekers

Nadere informatie

Keten Palliatieve Zorg

Keten Palliatieve Zorg Keten Palliatieve Zorg Wat is palliatieve zorg? Palliatieve zorg begint wanneer iemand te horen heeft gekregen dat hij/zij ongeneeslijk ziek is en behandeling niet meer mogelijk is. Dat is een harde boodschap

Nadere informatie

Docentenhandleiding KIES VAARDIG! klas 1/2 VMBO-TL/HAVO/VWO

Docentenhandleiding KIES VAARDIG! klas 1/2 VMBO-TL/HAVO/VWO Docentenhandleiding KIES VAARDIG! klas 1/2 VMBO-TL/HAVO/VWO INHOUDSOPGAVE Inleiding 3 Lesdoelen 4 Overzicht werkvormen 5 Uitleg werkvormen 1. Beeld bij kiezen 6 2. Grote en kleine keuzes 6 3. Gevolgen

Nadere informatie

Stoma en continentie: nieuwe perspectieven. Liesbeth Kooyman 15 februari 2016

Stoma en continentie: nieuwe perspectieven. Liesbeth Kooyman 15 februari 2016 Stoma en continentie: nieuwe perspectieven Liesbeth Kooyman 15 februari 2016 Vandaag kijken we naar Gevolgen van de diagnose en de behandeling Moeilijkheden die de patiënt tegen kan komen Medische interacties

Nadere informatie

Ondersteuning van mensen met kanker en hun naasten

Ondersteuning van mensen met kanker en hun naasten Ondersteuning van mensen met kanker en hun naasten Inhoudsopgave Pagina Inleiding 2 Algemene informatie 2 Artsen en verpleegkundigen 3 Psychosociale hulpverlening 4 Aanvullende zorg 5 Meer informatie

Nadere informatie

Richtlijnen Palliatieve en Supportieve zorg

Richtlijnen Palliatieve en Supportieve zorg Laarbeeklaan 101 1090 Brussel Oncologisch Handboek Palliatieve zorg V1.2008 PALLIATIEVE ZORG: TOELICHTING EN PRAKTISCHE RICHTLIJNEN 1 Inleiding In 2002 werden drie wetten met betrekking tot de zorg voor

Nadere informatie

Wat er ook aan de hand is, de gevolgen zijn hetzelfde. Je bent een aantal lichamelijke functies, die je voorheen als vanzelfsprekend aannam, kwijt.

Wat er ook aan de hand is, de gevolgen zijn hetzelfde. Je bent een aantal lichamelijke functies, die je voorheen als vanzelfsprekend aannam, kwijt. Hoofdstuk 7 Emoties Nu is het tijd om door te gaan. Je hebt je dwarslaesie, je bent hopelijk klaar met al de medische dingen, nu is het tijd om ook je gevoelens aandacht te geven. Dus: ga lekker zitten,

Nadere informatie

Hoe verwerk je een. schokkende gebeurtenis? Informatie voor ouders

Hoe verwerk je een. schokkende gebeurtenis? Informatie voor ouders Hoe verwerk je een schokkende gebeurtenis? Informatie voor ouders Niemand is echt voorbereid op een schokkende gebeurtenis en als het gebeurt heeft dat voor iedereen ingrijpende gevolgen. Als kinderen

Nadere informatie

Wat als ik niet meer beter word...

Wat als ik niet meer beter word... Wat als ik niet meer beter word... 1 Deze folder is bedoeld voor mensen die ongeneeslijk ziek zijn en voor hen die betrokken zijn bij een ziek familielid of een andere zieke naaste waarvan het levenseinde

Nadere informatie

Meer informatie MRS 0610-2

Meer informatie MRS 0610-2 Meer informatie Bij de VGCt zijn meer brochures verkrijgbaar, voor volwassenen bijvoorbeeld over depressie en angststoornissen. Speciaal voor kinderen zijn er brochures over veel piekeren, verlatingsangst,

Nadere informatie

DE KERSTNIEUWSBRIEF 2008 JOKE BORST INBALANCE

DE KERSTNIEUWSBRIEF 2008 JOKE BORST INBALANCE DE KERSTNIEUWSBRIEF 2008 JOKE BORST INBALANCE D E C E M B E R O N T M O E TI N G S M A A N D De maand december is voor mij een maand van ontmoeten: het vieren van het Sinterklaas- en Kerstfeest en natuurlijk

Nadere informatie

Palliatieve zorg. 1. Wat is palliatieve zorg? 1.1 Definitie WHO 2002

Palliatieve zorg. 1. Wat is palliatieve zorg? 1.1 Definitie WHO 2002 Palliatieve zorg 1. Wat is palliatieve zorg? 1.1 Definitie WHO 2002 De Wereldgezondheidsorganisatie (WHO) heeft in 2002 een vernieuwde definitie van palliatieve zorg opgesteld: "Palliatieve zorg bevordert

Nadere informatie

SAMENVATTING. Samenvatting

SAMENVATTING. Samenvatting SAMENVATTING. 167 Met de komst van verpleegkundigen gespecialiseerd in palliatieve zorg, die naast de huisarts en verpleegkundigen van de thuiszorg, thuiswonende patiënten bezoeken om te zorgen dat patiënten

Nadere informatie

Accuraat communiceren

Accuraat communiceren Accuraat communiceren Erna Pluym Senior Trainer Consultant/ Business Development Manager erna.pluym@acerta.be 0472 92 11 66 Communicatie, waarom zo belangrijk? Communicatie, waarom zo belangrijk? Had ik

Nadere informatie

Voorlichting, advies en instructie Niveau 3

Voorlichting, advies en instructie Niveau 3 Antwoorden stellingen Voorlichting, advies en instructie Niveau 3 NU ZORG Editie 2014 Pagina 1 Hoofdstuk 1. Preventief werken 1. Preventie is: gezondheidsproblemen voorkomen en gezond gedrag stimuleren.

Nadere informatie

Inleiding. Autisme & Communicatie in de sport

Inleiding. Autisme & Communicatie in de sport Sanne Gielen Inleiding Starten met een nieuwe sport is voor iedereen spannend; Hoe zal de training eruit zien? Zal de coach aardig zijn? Heb ik een klik met mijn teamgenoten? Kán ik het eigenlijk wel?

Nadere informatie

Hulp voor patiënten met kanker

Hulp voor patiënten met kanker Hulp voor patiënten met kanker Inleiding Wanneer de diagnose kanker bij u is gesteld, breekt er voor u en uw naasten een moeilijke tijd aan. U krijgt geestelijk en lichamelijk heel wat te verwerken. Door

Nadere informatie

Na de schok... Informatie voor ouders

Na de schok... Informatie voor ouders Na de schok... Informatie voor ouders Niemand is echt voorbereid op een schokkende gebeurtenis en als het gebeurt heeft dat voor iedereen ingrijpende gevolgen. Als kinderen samen met hun ouders een aangrijpende

Nadere informatie

De lange weg is vaak te kort.

De lange weg is vaak te kort. www.hhzhlier.be 1 h.-hartziekenhuis vzw De lange weg is vaak te kort. Dr. F. Krekelbergh Geriater Verantwoordelijke arts palliatieve zorgen Levenseinde is belangrijk moment Vroeg of laat Leven : veel verlieservaringen

Nadere informatie

Omgaan met kanker. Moeheid

Omgaan met kanker. Moeheid Omgaan met kanker Moeheid Vermoeidheid is een veelvoorkomende bijwerking van kanker of de behandeling ervan. Ruim 60% van alle mensen zegt last van vermoeidheid te hebben, zelfs dagelijks. De vermoeidheid

Nadere informatie

We gaan de behandeling staken

We gaan de behandeling staken We gaan de behandeling staken Communicatie met familieleden dr Erwin J.O. Kompanje Department of Intensive Care n = 1353 Survivors n = 1135 Non-survivors n = 218 analysis of 208 patients - WLS n = 174

Nadere informatie

MedPsych Center (MPC) Voor klinische patiënten

MedPsych Center (MPC) Voor klinische patiënten MedPsych Center (MPC) Voor klinische patiënten Brengt medische en psychische kennis samen MedPsych Center (MPC) voor klinische patiënten 1. Welkom 3 2. Voor welke patiënten is de MPU bedoeld? 3 3. Wachtlijst

Nadere informatie

Project Versterking van Palliatieve Zorg in Suriname

Project Versterking van Palliatieve Zorg in Suriname Project Versterking van Palliatieve Zorg in Suriname Ernstig zieke mensen voor wie geen genezing meer mogelijk is, willen de laatste fase van hun leven graag thuis doorbrengen in hun eigen vertrouwde omgeving.

Nadere informatie

1.1. Het creëren van een veilige en vertrouwde omgeving

1.1. Het creëren van een veilige en vertrouwde omgeving Pedagogisch Beleidsplan 1.1. Het creëren van een veilige en vertrouwde omgeving Een veilige en vertrouwde omgeving is de basis van waaruit een kind zich kan gaan ontwikkelen. Het is dus belangrijk dat

Nadere informatie

Deze patiënteninformatie is eigendom van: Naam: Adres: Postcode: Woonplaats: Telefoon:

Deze patiënteninformatie is eigendom van: Naam: Adres: Postcode: Woonplaats: Telefoon: Deze patiënteninformatie is eigendom van: Naam: Adres: Postcode: Woonplaats: Telefoon: Inhoudsopgave: 1. Inleiding 2. Belangrijke namen en telefoonnummers 3. Wat is kanker (algemeen) 4. Behandeling van

Nadere informatie

Palliatief Consult Team

Palliatief Consult Team Palliatief Consult Team Voor wie is deze folder bedoeld Deze folder is bedoeld voor patiënten en hun naasten voor wie het Palliatief Consult Team (PCT) in consult is gevraagd door de behandelend arts.

Nadere informatie

Wat te doen als er niets meer aan te doen is? Over palliatieve zorg en ergotherapie

Wat te doen als er niets meer aan te doen is? Over palliatieve zorg en ergotherapie Groeien in leven en sterven Wat te doen als er niets meer aan te doen is? Over palliatieve zorg en ergotherapie Dr. Alexander Verstaen (psycholoog) Centrum PERENNIS Federatie Palliatieve Zorg Vlaanderen

Nadere informatie

MOGELIJKE BEHANDELINGEN

MOGELIJKE BEHANDELINGEN Patiënteninformatiedossier (PID) PROSTAATKANKER onderdeel MOGELIJKE BEHANDELINGEN PROSTAATKANKER 2 Inhoud Behandelingen bij prostaatkanker... 4 Curatieve behandelingen... 4 Active surveillance... 4 Operatie...

Nadere informatie

Vermoeidheid bij een neurologische aandoening

Vermoeidheid bij een neurologische aandoening Vermoeidheid bij een neurologische aandoening Vermoeidheid is een algemeen verschijnsel bij verschillende neurologische aandoeningen. Vermoeidheid komt bijvoorbeeld veel voor na een beroerte, bij multiple

Nadere informatie

Een kind helpen. na een misdrijf of verkeersongeluk. Slachtofferhulp 0900-0101. (lokaal tarief) na een misdrijf of een verkeersongeluk

Een kind helpen. na een misdrijf of verkeersongeluk. Slachtofferhulp 0900-0101. (lokaal tarief) na een misdrijf of een verkeersongeluk Een kind helpen na een misdrijf of verkeersongeluk Slachtofferhulp H E L P T na een misdrijf of een verkeersongeluk 0900-0101 (lokaal tarief) Een misdrijf of een verkeersongeluk kan een diepe indruk bij

Nadere informatie

Voorlichtingsgesprek. chemo- en/of doelgerichte therapie. Dagbehandeling Oncologie

Voorlichtingsgesprek. chemo- en/of doelgerichte therapie. Dagbehandeling Oncologie 00 Voorlichtingsgesprek chemo- en/of doelgerichte therapie Dagbehandeling Oncologie De arts heeft met u gesproken over een behandeling met chemotherapie en/of doelgerichte therapie. Vóór het starten van

Nadere informatie

Verbindingsactietraining

Verbindingsactietraining Verbindingsactietraining Vaardigheden Open vragen stellen Luisteren Samenvatten Doorvragen Herformuleren Lichaamstaal laten zien Afkoelen Stappen Werkafspraken Vertellen Voelen Willen Samen Oplossen Afspraken

Nadere informatie

Palliatieve zorg unit. Afdeling West 52

Palliatieve zorg unit. Afdeling West 52 Palliatieve zorg unit Afdeling West 52 Inleiding U bent opgenomen op de Palliatieve zorg unit van afdeling West 52. Wij realiseren ons dat de opname een ingrijpend moment is in uw leven. Wij willen dan

Nadere informatie

Het nazorgtraject. Borstcentrum Máxima locatie Eindhoven

Het nazorgtraject. Borstcentrum Máxima locatie Eindhoven Het nazorgtraject Borstcentrum Máxima locatie Eindhoven In de afgelopen periode bent u behandeld voor borstkanker. Nu uw behandeltraject is afgesloten begint het nazorgtraject. Hieronder vindt u informatie

Nadere informatie

Communicatie in de palliatieve zorg

Communicatie in de palliatieve zorg Communicatie in de palliatieve zorg Met patiënten, met hun omgeving, met andere hulpverleners 1Dr. Stéphanie De Maesschalck Inleiding Voorstelling Eigen vragen/casussen kort in groepjes van 3-tal Enkele

Nadere informatie

Het voorlichtingsgesprek

Het voorlichtingsgesprek INTERNE GENEESKUNDE Het voorlichtingsgesprek In gesprek over chemo- en doelgerichte therapie Inleiding De arts heeft met u gesproken over een behandeling met chemo- of doelgerichte therapie. Vóór het starten

Nadere informatie

Kanker en seksualiteit Infofolder voor hulpverleners.

Kanker en seksualiteit Infofolder voor hulpverleners. Kanker en seksualiteit Infofolder voor hulpverleners. Deze folder is bedoeld voor hulpverleners van kankerpatiënten met seksuele problemen. Thema kanker en seksualiteit bespreekbaar maken De diagnose en

Nadere informatie

waardering Zwolle Jonge mantelzorgers (jonger dan 18 jaar) zijn in de onderzoeken van de gemeente niet meegenomen,

waardering Zwolle Jonge mantelzorgers (jonger dan 18 jaar) zijn in de onderzoeken van de gemeente niet meegenomen, Zwolle Rapportage Mantelzorg in beeld Resultaten uit onderzoeken onder mantelzorgers 2012 en 2014 De gemeente Zwolle wil de positie van de mantelzorger versterken en hun taak verlichten. Met de komst van

Nadere informatie

Psychiatrie. Therapieprogramma. www.catharinaziekenhuis.nl

Psychiatrie. Therapieprogramma. www.catharinaziekenhuis.nl Psychiatrie Therapieprogramma www.catharinaziekenhuis.nl Inhoud Het therapieprogramma... 3 Waarom groepstherapie?... 3 De groepsindeling... 4 De observatiegroep... 4 De behandelgroep... 4 Werkwijze therapeuten...

Nadere informatie

Inzet maatschappelijk werk voor tinnitusbegeleiding

Inzet maatschappelijk werk voor tinnitusbegeleiding Inzet maatschappelijk werk voor tinnitusbegeleiding Marieke Rutgers Maatschappelijk werker Dag der Akoepedie 24 april 2014 Inhoud van presentatie Tinnitusspreekuur Kerntaak maatschappelijk werk Model somato-psychische

Nadere informatie

Eerste richtlijnen voor het omgaan met euthanasie vragen van cliënten en hun families die bij Geriant in behandeling zijn

Eerste richtlijnen voor het omgaan met euthanasie vragen van cliënten en hun families die bij Geriant in behandeling zijn Eerste richtlijnen voor het omgaan met euthanasie vragen van cliënten en hun families die bij Geriant in behandeling zijn Praat erover: 1. Je hoeft niet alles te weten of te begrijpen over euthanasie bij

Nadere informatie

ENKELE HULPMIDDELEN EN TIPS BIJ HET VOEREN VAN EEN GESPREK VOOR GESPREKSVOERDERS

ENKELE HULPMIDDELEN EN TIPS BIJ HET VOEREN VAN EEN GESPREK VOOR GESPREKSVOERDERS ENKELE HULPMIDDELEN EN TIPS BIJ HET VOEREN VAN EEN GESPREK VOOR GESPREKSVOERDERS Geef de voorbereidingsvragen aan je medewerkers enkele dagen voor het gesprek plaatsvindt Bereid jezelf goed voor door de

Nadere informatie

In gesprek over uw behandeling op de afdeling Medische Oncologie

In gesprek over uw behandeling op de afdeling Medische Oncologie In gesprek over uw behandeling op de afdeling Medische Oncologie Bron: Weert JCM van, Jansen J, Best A de, Posma E, Noordman J, Groot J de, Meulen N van der, Ouwerkerk J, Dulmen S van. In gesprek over

Nadere informatie

Aspecifieke klachten aan arm, nek en/of schouder 1

Aspecifieke klachten aan arm, nek en/of schouder 1 Aspecifieke klachten aan arm, nek en/of schouder 1 blijven? In de linkerkolom vindt u de verschillende onderwerpen die in deze folder behandeld worden. Door te klikken op deze items gaat u direct naar

Nadere informatie

Kinderen en ziek zijn. Nele Janssens Studiedag 25 maart 2011 1

Kinderen en ziek zijn. Nele Janssens Studiedag 25 maart 2011 1 Nele Janssens Studiedag 25 maart 2011 1 welkom Nele Janssens Studiedag 25 maart 2011 2 Kinderen en verlies Een kind hecht zich (hechting= het proces waarbij een kind voor zijn gevoel van welbevinden in

Nadere informatie