Meesterlijk lesgeven & Pedagogisch vakmanschap

Maat: px
Weergave met pagina beginnen:

Download "Meesterlijk lesgeven & Pedagogisch vakmanschap"

Transcriptie

1 APS voortgezet onderwijs Meesterlijk lesgeven & Pedagogisch vakmanschap Excelleren in de dagelijkse didactiek en de praktijk van pedagogisch handelen

2 De praktijk bepaalt Goed onderwijs staat of valt met de kwaliteit van de docent. Het op niveau houden van die kwaliteit vergt dan ook de constante aandacht van schoolleiding en docenten. Praktisch toepasbare didactische vaardigheden zijn daarbij cruciaal. Want ondanks alle kennis en kunde waar je als docent over beschikt, wordt het verschil dagelijks in de klas gemaakt. Niet alleen didactische, maar zeker ook pedagogische vaardigheden zijn van belang. Naast de inhoud en de wijze van lesgeven maakt de dagelijkse interactie met leerlingen mede de les. Hoe leg je de verbinding tussen meer contact en beter leren? Hoe help je als docent de leerling om leren leuk te vinden én te blijven vinden? En hoe leer je leerlingen zich te ontwikkelen tot volwaardige deelnemers van de samenleving, met de kennis en sociale vaardigheden die daarvoor nodig zijn? Vragen die iedere dag opnieuw in de praktijk aan de orde komen. In de praktijk wordt zichtbaar wat het succes bepaalt: een aanpak afgestemd op de individuele leerling en rekening houdend met de context van het moment. APS ondersteunt u graag om de didactische en pedagogische praktijk in uw school te verrijken, verdiepen en verbreden. Het aanbod in deze brochure is daarop gericht. Wij hopen velen van u in het werk te ontmoeten. APS Meesterlijk lesgeven & Pedagogisch vakmanschap Kitty van Dijck Otto de Loor Iris Meljes Erik van Vliet

3 Als iedere dag anders is In de visie van APS is de praktijk, ook voor het versterken van didactische en pedagogische vaardigheden, bepalend. Natuurlijk volg je de vakliteratuur en laatste inzichten, maar papier is geduldig en de werkelijkheid weerbarstig. Hoe houd je rekening met de realiteit? Niet alleen door je kennis op te frissen en ervaringen met vakgenoten te delen. Een training die de praktijk als uitgangspunt neemt en het doen centraal stelt kan net het verschil maken en de vaardigheden aanscherpen. Veel voorbeelden die direct toepasbaar zijn. Het gaat tijdens de koffie weer over onderwijs. Training in de klas zorgt voor minder lesuitval. Dat vind ik ook een belangrijk punt. Ik heb weer zin om 2F les te geven. We ontwikkelen samen en daarbij krijg ik voortdurend goede vooruitzichten op de volgende stap. Ik ben me bewuster van wie ik ben, wat ik wil en wat mijn belemmeringen zijn. Stuur schoolsucces Als schoolleiding heeft u baat bij een zo hoog mogelijk niveau van de docenten. Daarmee stuurt u het schoolsucces van leerlingen én de school zelf. Alle trainingen zijn samengesteld om docenten op individueel niveau zo veel mogelijk in de dagelijkse praktijk te laten excelleren. Versterk vaardigheden Als docent kent u de dagelijkse praktijk als geen ander. U kunt uw eigen vaardigheden versterken door die praktische ervaring als uitgangspunt én trainingsonderwerp te nemen. Alle trainingen hebben dan ook de praktische toepasbaarheid van de onderwerpen als kern. Denken én doen De persoonlijke ervaring van APS-trainers in de dagelijkse praktijk als docent, mentor of leidinggevende waarborgt ons vermogen om beleid en theorie naar de dagelijkse realiteit te kunnen vertalen, en andersom. 4 5

4 Algemeen Colofon Inhoud Stichting APS is een not-for-profit onderwijsinstituut op het gebied van leren, onderwijsvormgeving, schoolontwikkeling en leiderschap. Via advies, training, coaching, projectleiding, onderzoek en ontwikkeling, werken wij met docenten, leidinggevenden en bestuurders aan duurzame vernieuwing. Onze aanpak is geënt op wetenschappelijke inzichten, deelname aan innovatieprojecten en ervaring in de praktijk van alledag. Het resultaat? Kinderen en jongeren leren hun talenten ten volle te ontwikkelen. Dat is leren inspireren volgens APS. Titel Meesterlijk lesgeven & Pedagogisch vakmanschap. Excelleren in de dagelijkse didactiek en de praktijk van pedagogisch handelen Samenstellers Kitty van Dijck Otto de Loor Iris Meljes Erik van Vliet Teksten Paul Sijtsma Vormgeving/opmaak Fotografie Shutterstock Druk Ten Brink, Meppel APS, 2015 APS Zwarte Woud SJ Utrecht Postbus AL Utrecht De praktijk bepaalt 3 Als iedere dag anders is 5 Inhoud 7 Meesterlijk lesgeven 9 Lesgeven is méér Meesterschap op maat 13 Digitale didactiek 14 Didactisch meesterschap 15 Dagelijks differentiëren 16 U werkt te hard 17 Didactische week 18 Pedagogisch vakmanschap 19 Lesgeven is méér 21 Opgroeien op maat 21 De leraar als persoon I: Meer mens, meer meester 23 De leraar als persoon II: Resultaat door reflecteren 24 De leraar als persoon III: De pit van pedagogisch vakmanschap 25 De leraar als persoon IV: Leerlingen bespreken: van opmerkingen naar plan van aanpak 26 Verstaan en verbinden I: Positieve groepsvorming 27 Verstaan en verbinden II: Gesprekstechniek 28 Verstaan en verbinden III: Lastig gedrag/lastige klas: van doormodderen naar doorstarten 29 Verstaan en verbinden IV: Excelleren met deugden 30 Verstaan en verbinden V: Jongens, aanpakken! 31 Verstaan en verbinden VI: Geef pesten prioriteit 32 Verstaan en verbinden VII: Lijkt de veiligheid vertrokken? 33 Van leerling tot burger I: Alles is leren 34 Van leerling tot burger II: Leerlingbemiddeling: leren conflicten te hanteren 35 Van leerling tot burger III: Motiveren door differentiëren 36 Praktisch 37 6 Meesterlijk lesgeven & Pedagogisch vakmanschap 7

5 Meesterlijk lesgeven

6 Lesgeven is méér Lesgeven is meer dan het lesprogramma uitvoeren. Het is ook meer dan je vakkennis etaleren. Lesgeven is vooral rekening houden met de leerling, de groep en het activeren van het leervermogen. De didactische praktijk gaat over het maximaal activeren van dit leervermogen, het opbouwen van de leerstof met de leerlingen, het betrekken van de leerlingen bij de leerstof door het bieden van kaders en het inzetten van werkvormen die een wezenlijke bijdrage leveren aan het verhogen van het leerrendement. APS ondersteunt docenten bij het werken in de dagelijkse lespraktijk. We hebben de opvatting en ervaring dat die ondersteuning het best werkt als die zo dicht mogelijk op, en het liefst in, die praktijk plaatsvindt. Het lokaal en de school zijn de dagelijkse biotoop van het leren. Daar vindt de interactie plaats tussen docent en leerlingen en daar zet de docent zijn vakmanschap in. Onze trainingen zijn daar ook op gericht. Wat verdienen leerlingen meer dan docenten die zich professioneel ontwikkelen op het gebied van hun inspiratie, didactisch vakmanschap en resultaatgericht lesgeven? En wat verdienen docenten meer dan dat zij op deze manier hun werkplezier in de dagelijkse praktijk vergroten? De volgende pagina s beschrijven het aanbod waarmee docenten en scholen hun didactische vaardigheden kunnen versterken

7 Meesterschap op maat APS heeft vijf trainingen ontwikkeld die, ieder op een eigen wijze, vanuit de praktijk de didactische vaardigheden van docenten versterken. Met de gereedschapskist Digitale didactiek krijgen docenten technologische toepassingen met didactische voorbeelden in handen om leerlingen te activeren in de les. Een gedifferentieerde aanpak speelt in op verschillen in ICT-bekwaamheid van de docenten. Naast de APS-trainer worden ook de expertise en kwaliteiten van docenten en eventueel leerlingen ingezet. Met Didactisch meesterschap wordt duidelijk dat meesterschap zit in de kleine accenten die een docent legt. Het herkennen van de eigen aardigheden en onaardigheden vormt een belangrijk onderdeel van deze training activerende didactiek. Resultaat is een up-to-date en aangescherpt didactisch vermogen. Met Dagelijks differentiëren wordt zichtbaar dat verschillen tussen leerlingen benut kunnen worden. Al is de lesstof gelijk, de mogelijkheden van leerlingen variëren. En ook is de ene docent de andere niet. Al die verschillen zien én toepassen in de klas zorgt voor leerlingen die zich meer gezien en erkend voelen. Resultaat is een hogere prestatiemotivatie. Met U werkt te hard wordt duidelijk dat de docent niet alles zelf hoeft te doen. Achteroverleunende leerlingen bij de les betrekken leidt tot actievere leerlingen. Er worden handreikingen gegeven om leerlingen echt onderdeel van het onderwijs te maken. Resultaat is meer participatie én een lagere werkdruk. De Didactische week is een intensieve coaching op didactische vaardigheden in de eigen klas. De persoonlijke dagelijkse praktijk is hier het vertrekpunt. Er wordt directe feedback gegeven op alle aspecten van het docentschap. Resultaat is verbetering van de individuele didactische expertise. Extra pluspunt is dat de docent in de eigen les getraind wordt en er dus geen lesuitval is

8 Digitale didactiek Didactisch meesterschap Door met deze kleine praktische toepassingen in de klas aan de gang te gaan ben ik echt over mijn koudwatervrees heen. Heldere, concrete inzichten waar ik mee verder kan. Als het gaat om ICT-bekwaamheid zijn de verschillen onder docenten erg groot. Trainingen waar alles veel te langzaam gaat of juist weer te snel, kunnen erg frustrerend zijn. Kies je er als docent voor om je onderwijs te verrijken met ICT maar beschik je nog niet over basiskennis? Of wil je juist een stap verder en aan de slag met webtools, apps, Prezi en filmpjes? Het uitgangspunt is een gedifferentieerd traject waarin de aanwezige expertise op het gebied van ICT in de school wordt benut. De APS-trainer zet in op het didactisch gebruik van technologie en laat voorbeelden zien die direct toe te passen zijn in de praktijk. Docenten krijgen zo op elk niveau praktische digitale tools in handen om hun onderwijs te verrijken. Hoe houd je leerlingen uitgedaagd? Hoe maak je van samenwerken meer dan bij elkaar zitten? Wat doe je met die lastige leerling? Vragen waar iedere docent mee te maken heeft en vaak zelf wel een antwoord op weet. Maar is dat ook de enige en juiste aanpak? Of kun je met kleine aanpassingen het eigen didactische vermogen verbeteren? Tijdens de vijf dagdelen van deze training vormt de dagelijkse praktijk in de klas het vertrekpunt. Daarbij hanteren de trainers zelf de methoden die toegepast kunnen worden. Op die manier ervaart de docent zelf welk effect bepaalde onderwijsvormen hebben op het gedrag in de klas. De eigen praktijk staat centraal tijdens de training. Aan de hand van ervaringen worden didactische repertoires behandeld waarmee de docent concrete inzichten en tips krijgt. Toepasbaarheid van theoretische begrippen als inductief werken of werkvormen als denken-delen-uitwisselen worden getoetst aan de realiteit. Individuele lesbezoeken met gerichte feedback maken vaak deel uit van het traject. Na de vijf dagdelen heeft de docent zijn didactische kennis en vaardigheden verdiept en opgefrist. Met duidelijke handvatten die direct bruikbaar zijn kan het lesgeven leuker én leerzamer worden gemaakt voor leerling en docent. 14 Meesterlijk lesgeven & Pedagogisch vakmanschap 15

9 Dagelijks differentiëren U werkt te hard Ik weet nu hoe ik meer rekening kan houden met al die verschillen. Eindelijk het gevoel dat ik niet alles zelf moet doen. Hoe benut je verschillen tussen leerlingen in de les? Hoe zorg je ervoor dat één leerling niet de maatstaf wordt? Wat zijn verschillen in mogelijkheden en doelen die ertoe doen? Differentiatie staat sinds enige tijd hoog op de onderwijsagenda. Maar hoe houd je eigenlijk rekening met verschillen in achtergrond, cultuur, sekse, leermotivatie en niveau? Want er moet ook nog gewoon worden lesgegeven. Tijdens de vier dagdelen van deze training vormen concreet ervaren verschillen tijdens de les het vertrekpunt. Dat begint met het bewust worden van alle aanwezige variatie in de klas. Er worden praktische tips gegeven om in alle onderdelen van de les ruimte te bieden aan differentiatie en de verschillen te benutten. Theoretische methoden vormen daarbij de leidraad. Het verschil tussen convergente (de docent is sturend in de omgang met verschillen) en divergente (de leerling is sturend in de omgang met verschillen) differentiatie wordt toepasbaar gemaakt. Na de vier dagdelen heeft de docent zich de verschillende methoden om verschillen te benutten in de les eigen gemaakt en kan hij het lesgeven beter op relevante én aanwezige verschillen afstemmen. Hoe betrek je leerlingen meer bij de les? Hoe verminder je de werkdruk en verbeter je het leerrendement tegelijkertijd? Wanneer doe je wel wat met leerlawaai en wanneer niet? Als docent voelt het haast vanzelfsprekend om de wijsheid in pacht te hebben. Die dagelijkse druk kan ook contraproductief werken. Leerlingen zijn steeds meer gewend zelf een inbreng te hebben. Ze haken af of schieten in de contramine als ze onvoldoende mogelijkheid tot samen scholen krijgen. Leerlingen bij de les houden door ze er actief onderdeel van te maken levert dan ook meer op voor leerling én docent. Dat kan door de nieuwsgierigheid te prikkelen, eigen ervaringen van leerlingen te gebruiken en klassikale oefeningen in individuele taken op te delen. Ook in deze trainingen staat de eigen praktijk centraal. Er worden werkvormen toegepast die de docent het effect van de gehanteerde methoden zelf laten ervaren. Daarnaast wordt de praktijk zo dicht mogelijk benaderd door leerlingen in de training in te zetten. Na vier dagdelen training durven docenten meer en vaker los te laten en te delen. Ze beschikken over bruikbare handvatten om lessen uitdagender te maken en de wil tot werken te vergroten. Van tips om de klas te managen met andere opstellingen en groepsvormen tot concrete instructiemethoden. 16 Meesterlijk lesgeven & Pedagogisch vakmanschap 17

10 Didactische week Heel concreet, waardoor je de tips meteen in de volgende les kunt gebruiken. Hoe optimaliseer ik het tempo van mijn les? Hoe kan ik reacties op mijn houding en uitstraling gebruiken? Wat zijn nuttige tips om mijn kwaliteiten te versterken? Tijdens de Didactische week wordt er op de werkvloer training en begeleiding gegeven. Daarmee krijgen docenten feedback op het moment dat de les nog vers in het geheugen ligt: meteen na afloop. Juist die directe manier, in de eigen klas en met de eigen leerlingen, zorgt voor maatwerk. Hoewel het confronterend lijkt als er iemand letterlijk op je vingers kijkt, zijn de reacties van deelnemers positief. Doel is te verbeteren en te versterken, niet om te bekritiseren. Het verschil zit vaak in kleine didactische aanpassingen die een docent zelf niet of nauwelijks doorheeft. Docenten experimenteren onder begeleiding met onder meer het tempo en de opbouw van het lesprogramma en de actieve deelname van de leerlingen aan de les. Na een volle week intensieve begeleiding met regelmatige mondelinge en schriftelijke terugkoppeling, krijgt de docent inzicht in de eigen kwaliteiten en kansen. Resultaat is, naast bruikbare tips voor de dagelijkse realiteit, een certificaat voor het lerarenregister. Ook kunnen de verslagen worden gebruikt voor opname in het bekwaamheidsdossier. Pedagogisch vakmanschap 18 Meesterlijk lesgeven & Pedagogisch vakmanschap 19

11 Lesgeven is méér Lesgeven is meer dan het lesprogramma uitvoeren. Het is ook meer dan weten hoe je kunt lesgeven. Lesgeven is vooral laveren. Laveren met jongeren, ieder met een eigen unieke achtergrond, met ervaringen, karakter, talent, eigenaardigheden, nukken en grillen. De pedagogische praktijk is het bieden van een kader, het scheppen van ruimte en het betrekken van leerlingen. APS heeft een raamwerk samengesteld rondom die pedagogische kant van het onderwijs. De praktijk van het opgroeien. Je als mens, als persoon ontwikkelen. Daarin kun je kijken naar het individu zelf, de relatie tussen het individu en de ander, en de rol van het individu in de samenleving. Als docent neem je iedere dag jezelf mee naar school. Met je eigen opvattingen, gewoonten en ervaringen. Dat leuke weekend, die eerste ontmoeting met een nog onbekende nieuwe collega én de nieuwe kabinetsplannen voor het onderwijs neem je allemaal mee de klas in. Hetzelfde geldt voor de leerlingen. Die de baard in de keel krijgen, nieuwe vriendschappen sluiten en in contact komen met onbekende werelden. Die al doende leren omgaan met persoonlijke, sociale en maatschappelijke ontwikkelingen. Deze twee constant fluctuerende werelden van docent en leerling schuren regelmatig. En hebben daarmee invloed op de dynamiek van de les en de opname van de lesstof. Als docent werk je dagelijks met al deze verstoringen van het lesprogramma. Maar uiteindelijk vormt alles wat er in een les gebeurt het programma, de leerlingen én de docent. In de wisselwerking leren we de leerling en onszelf om te gaan met het leven. Als persoon, in een groep en in de maatschappij. De volgende pagina s beschrijven het aanbod waarmee docenten en scholen hun pedagogische vaardigheden kunnen versterken. Opgroeien op maat APS heeft op drie niveaus trainingen ontwikkeld die, ieder op een eigen wijze, vanuit de praktijk de pedagogische vaardigheden van docenten en de invulling van de pedagogische opdracht versterken. De niveaus zijn gegroepeerd rond de leraar als persoon, de leraar in interactie met individuele leerlingen en in interactie met de groep en de leraar als onderdeel van de samenleving. Met De leraar als persoon wordt duidelijk dat handelen vanuit je eigen persoon bij het omgaan met leerlingen cruciaal is om goed contact te maken. Het herkennen en inzetten van de eigen aardigheden en onaardigheden vormt een belangrijk onderdeel van deze trainingen. Hoe kijk je naar je eigen handelen, je eigen keuzes en je eigen persoon? Doel is om als echt persoon voor de klas te staan. Resultaat is het versterken van zelfkennis en eenduidig en authentiek handelen. Met Verstaan en verbinden wordt zichtbaar hoe het vermogen tot het maken van contact met leerlingen versterkt kan worden. Leren zien wat er speelt in een groep 20 21

12 en daarop inspelen en bijsturen als het nodig is, zijn de onderwerpen die in de trainingen aan bod komen. Resultaat is een veiliger groepsvorming en een sterker pedagogisch contact met leerlingen. Met Van leerling tot burger wordt stilgestaan bij de rol van het onderwijs bij de ontwikkeling van leerlingen tot actief deelnemer van de samenleving. Kennis van jezelf en van de samenleving is nodig om je als leerling te ontwikkelen tot zelfstandig persoon. De school speelt hier actief een rol in door leerlingen te betrekken bij het beleid en de dagelijkse schoolpraktijk. Resultaat is een sterkere schoolgemeenschap en participatie in de school en in de samenleving. De leraar als persoon I: Meer mens, meer meester Inzichten waar ik weer verder mee kan. Hoe krijg je nieuw elan in de les? Waar vind je weer inspiratie en passie voor het vak? Wat doe je met die lastige klas? Vragen die niet over de lesinhoud gaan, maar over de rol van de docent. Iedereen twijfelt vroeg of laat over de eigen rol en aanpak. Ben ik wel de leraar die ik wil zijn? Hoe zorg ik dat ik niet steeds opnieuw in dezelfde situatie beland? Kan ik mijn stijl van werken verbeteren? En hoe doe ik dat dan? In een aantal individuele coachgesprekken krijgt de docent inzicht in die eigen stijl van werken. Daarbij is de dagelijkse praktijk het vertrekpunt. Desgewenst met observatie van de werkomgeving op school of in de les. Soms zijn patronen ontstaan die hun effectiviteit hebben verloren. Op basis van concrete kwesties worden alternatieven voorgesteld om het handelen en het gedrag aan te passen. De toepasbaarheid van de opgedane inzichten wordt in opvolgende coachgesprekken getoetst. In de meeste situaties zijn maximaal vijf coachgesprekken voldoende om helderheid in het eigen handelen te krijgen. De inspiratie is weer terug en de docent heeft duidelijke handvatten om meer eigen invulling aan het lesgeven te geven. Als mens is de docent het werk weer meester. 22 Meesterlijk lesgeven & Pedagogisch vakmanschap 23

13 De leraar als persoon II: Resultaat door reflecteren De leraar als persoon III: De pit van pedagogisch vakmanschap Wat een simpele vraag allemaal kan doen. Ik voel weer verbinding. Hoe geef je effectieve feedback? Hoe zorg je dat aanwijzingen niet als kritiek worden gezien? Wat zijn manieren om leerlingen de opgedane kennis te laten blijven toepassen? Feedback, het reageren op en reflecteren van gedrag, is een krachtig middel om het leerresultaat te verbeteren. Maar hoe zet je dit middel zo goed mogelijk in? Wat zijn feedback en reflectie eigenlijk? Hoe krijg je inzicht in je eigen handelen en keuzes? En hoe gebruik je die theoretische kennis in de dagelijkse praktijk? Vertrekpunt voor de training vormt de visie dat het leerproces de verantwoordelijkheid is van de docent én leerling. Tijdens de training wordt duidelijk dat goed reageren begint met helder gestelde én begrepen doelen. Weten wat de verwachtingen zijn en waar je als leerling aan toe bent zijn cruciaal om goed te kunnen leren. Er worden concrete tips gegeven om feedback en reflectie in te zetten in de dagelijkse praktijk. Leren reageren op het handelen van leerlingen is daarbij ook reflecteren op het eigen handelen. Welke keuzes maak je als docent en hoe help je leerlingen concreet verder? Verschillende vormen van feedback en reflectie komen aan bod. Na afloop van de training heeft de docent zich de verschillende methoden eigen gemaakt om feedback effectief te benutten in de les. Er wordt meer resultaat geboekt met reageren op het leerproces van leerlingen. Reflecteren geeft resultaat. Hoe maak je contact met leerlingen? Hoe stem je af op de sfeer? Wanneer geef je ruimte en wanneer daag je uit? Hoe praat je vanuit passie? Lesgeven is meer dan de vakmatige inhoud en de didactiek. Leerlingen geven regelmatig aan dat de omgang met een docent bepalend is om lol in het leren te krijgen én te houden. Daar komen vaardigheden bij kijken die je niet alleen uit de boeken haalt. Praktijkervaring is cruciaal om aan te leren voelen wanneer je welk repertoire inzet. Vanuit persoonlijke eigenschappen en gewoonten reageert iedere docent anders op leerlingen en klassen. Het verschil wordt vaak gemaakt door goed te kunnen luisteren naar wat er leeft en daarop in te spelen. Zonder de verbinding te verliezen beweeg je soms mee en duw je soms terug. Door te prikkelen, te spiegelen of te reflecteren creëer je zo een krachtige leeromgeving waarbij iedereen in de groep bij de les blijft. In deze training van vier tot zes dagdelen krijgen de deelnemers inzicht in de eigen pedagogische vragen en behoeften. Die vormen de basis voor het behandelen en oefenen van een aantal gespreksvormen en begeleidingsstijlen. De theorie wordt niet geschuwd; het boek Pedagogisch vakmanschap in het voortgezet onderwijs vormt het vertrekpunt van deze training. De praktijk komt echter ook nadrukkelijk aan bod; tussen de bijeenkomsten door wordt geoefend in de eigen lespraktijk, waarna de ervaringen worden gedeeld. Wanneer stel je grenzen, hoe kun je blijven inspireren en hoe kun je de wil tot werken bij leerlingen vergroten? Na deze training zijn docenten en mentoren beter in staat om begeleidingsbehoeften bij leerlingen te herkennen en er adequaat op te reageren. Ook zijn er bruikbare handvatten om groepsprocessen te analyseren en diverse gespreksvormen in te zetten. In pedagogisch opzicht verbetert de omgang met leerlingen. 24 Meesterlijk lesgeven & Pedagogisch vakmanschap 25

14 De leraar als persoon IV: Leerlingen bespreken: van opmerkingen naar plan van aanpak Verstaan en verbinden I: Positieve groepsvorming Goed om eens naar het grotere plaatje te kijken. Nu sta ik niet meer voor een groep, maar ben ik er onderdeel van. Hoe zorg je dat de leerlingbespreking geen momentopname blijft? Wat kun je concreet met de bevindingen doen? Wie spelen er allemaal een rol? En wat is mijn eigen bijdrage? Leerlingbesprekingen verlopen lang niet altijd volgens een duidelijk plan van aanpak. De aantallen leerlingen maken ook dat er onvoldoende tijd is om uitgebreid bij iedere leerling stil te staan. Hoe kom je dan verder dan wat losse opmerkingen? Ja, het gaat goed. Maar ook bij succes is bijstelling van persoonlijke leerdoelen gewenst. Wat wordt er eigenlijk concreet met de bevindingen gedaan? Wie pakt het op? En hoe wordt de voortgang gevolgd, ook als daar anderen dan de docent bij betrokken zijn? De praktijk leert dat er vaak geen duidelijke afspraken zijn tussen alle betrokkenen bij het leerproces van individuele leerlingen. Tijdens deze training wordt duidelijk dat de leerlingbespreking een onderdeel is van een groter onderwijsplan. Met voorbeelden uit de dagelijkse praktijk komen verschillende instrumenten aan bod om de voortgang van leerlingen effectief te analyseren. Daarbij wordt gekeken naar de rol van de individuele leerling, de context van de groep en de rol van de docent. Ook komen de aanloop tot een leerlingbespreking en het geven van opvolging aan de bevindingen aan bod. Doel is meer inzicht te brengen in ieders concrete bijdrage aan de ontwikkeling van leerlingen. Observatie in de praktijk kan deel uitmaken van deze training. Resultaat is een effectiever verloop van de leerlingbespreking en concrete handvatten voor signalering, analyse en aanpak van aandachtspunten in het leerplan van leerlingen. Wat is een groep eigenlijk? En hoe wordt een groep een veilige leeromgeving? Hoe herken ik de onderstroom? Welke invloed heeft een nieuwe leerling in de klas? Je staat als docent dagelijks voor een groep. De praktijk is dat we vaak te weinig vat hebben op de vorming en het veiligheidsgevoel van een groep. Dat belemmert het leerproces en kan zelfs voor uitval van leerlingen of de docent zorgen. De ervaring leert dat iedere groep dezelfde fasen van ontwikkeling doorloopt. Kennis en inzicht in die fasen helpen docenten in de dagelijkse omgang met wisselende groepen, van vroege tot late adolescentie. In deze training verdiepen we ons aan de hand van concrete voorbeelden in de verschillende stadia van groepsvorming. De praktijk van de eigen klas wordt in kaart gebracht. Factoren die van invloed kunnen zijn, zijn nieuwe leerlingen, de onderbreking door vakantieperioden of de specifieke schoolcultuur. Vanuit eigen ervaringen verkennen we gespreksvormen en handvatten om groepen te begrijpen én aan te sturen. Ook wordt stilgestaan bij de positie van de docent als deelgenoot aan de groep. Resultaat is een veilige groepsvorming, waarin door iedereen optimaal geleerd kan worden. Deelnemers aan de training krijgen naast theoretische kennis over groepen vooral praktische werkvormen aangereikt. 26 Meesterlijk lesgeven & Pedagogisch vakmanschap 27

15 Verstaan en verbinden II: Gesprekstechniek Verstaan en verbinden III: Lastig gedrag/lastige klas: van doormodderen naar doorstarten Ik besef nu dat er meer is dan alleen de boodschap. Deze aanpak heeft voor een doorbraak gezorgd. Hoe breng ik slecht nieuws? Wat zeg ik tegen ouders die geen contact willen? Moet ik altijd een antwoord klaar hebben? Wanneer is een gesprek geslaagd? Dagelijks voeren we vele praatjes en gesprekken. Leuke en lastige gesprekken, met leerlingen, ouders en collega s. Weten wanneer je moet spreken of zwijgen is niet altijd duidelijk. Het voeren van een goed gesprek draagt bij aan de relatie tussen docent en leerlingen. En speelt daarmee een rol in de kwaliteit van het onderwijs. Een gesprek is meer dan de boodschap. Naast de inhoud spelen de onderliggende emoties en de interactie tussen de gespreksdeelnemers een belangrijke rol. Het leren herkennen van die lagen en ze actief inzetten helpt bij het laten slagen van een gesprek. In deze training wordt ingegaan op mogelijke gesprekstechnieken. Daarbij zijn ervaringen uit de eigen praktijk het vertrekpunt: welke gesprekken lopen, welke gaan moeizaam en waar zitten de knelpunten? De theorie van de diverse gespreksvormen die beschikbaar zijn wordt duidelijk in concrete voorbeelden. Er wordt geoefend met onder meer voortgangsgesprekken, begeleidingsgesprekken en confrontatiegesprekken. Het theoretisch kader wordt gegeven met behulp van Konigs gespreksinterventies en Theory U. Resultaat is het kunnen voeren van effectievere gesprekken, in wisselende omstandigheden en met verschillende boodschappen. Deelnemers zijn in staat hun eigen aandeel in gesprekken te kunnen herkennen en sturen. Hoe ga je om met een lastige klas of leerling? Heb ik er alleen last van of is het probleem omvangrijker? Waar begin ik? Zijn jongens lastiger dan meisjes? Een lastige leerling laat zich meestal niet eenvoudig leiden. En een hele klas die in de contramine schiet kan het een docent flink moeilijk maken. Vaak proberen we het gedrag zelf bij te sturen, zonder goed naar de oorzaken te kijken. En wat voor de ene docent een incident lijkt is voor de andere een terugkerend probleem. Structureel lastig gedrag is een zaak die de hele school aangaat: docenten, schoolleiding én leerlingen. De aanpak vraagt consequent handelen door alle betrokkenen, afgestemd op de praktijk. In dit programma is de invulling afhankelijk van de probleemanalyse. Na een intake wordt een aanpak op maat samengesteld. Daar zijn training en coaching van docenten een onderdeel van, maar ook teambijeenkomsten en een dialoog tussen docenten, team en leerlingen. De concrete situatie op de school vormt het vertrekpunt voor het bepalen van de aanpak. Die resulteert in zowel persoonlijke als gezamenlijke handvatten en standaarden om met lastig gedrag om te gaan. Doel is op een systematische wijze lastig gedrag in een vroeg stadium aan te pakken én zo mogelijk zelfs te voorkomen. Resultaat is een grotere bewustwording van de onderliggende oorzaken van lastig gedrag. Docenten zijn beter in staat om lastig gedrag te herkennen en aan te pakken. Daarbij zowel rekening houdend met de eigen rol als ook in samenwerking met leerlingen en schoolleiding. Lesgeven wordt weer leuk. 28 Meesterlijk lesgeven & Pedagogisch vakmanschap 29

16 Verstaan en verbinden IV: Excelleren met deugden Verstaan en verbinden V: Jongens, aanpakken! Ik kan leerlingen nu veel beter op waarde schatten. Goed te weten wat er in die hoofden rond raast. Hoe laat je leerlingen excelleren? Welke rol spelen deugden bij de persoonsontwikkeling? Hoe speel ik in op de normen en waarden van leerlingen? Welke waarden zijn voor mij belangrijk? Het generatieverschil tussen docent en leerling kan leiden tot onbegrip en misverstand. Is gedrag brutaal of een uiting van een zelfstandige mening? Leerlingen zijn steeds meer gewend een stem te hebben en hanteren eigen codes. Deugden als eerlijkheid en loyaliteit, maar ook moed en creativiteit komen anders tot uitdrukking dan volwassenen verwachten. Anders is daarbij niet altijd slechter, en het vormen van deugden, normen en waarden is een belangrijk onderdeel in het ontwikkelingsproces. Om kunnen gaan met die fasen van karaktervorming binnen het leerproces is te leren. In deze workshop, die ook als lezing wordt aangeboden, wordt ingegaan op de rol van deugden, normen en waarden binnen het vak van docent. Met ervaringen uit de praktijk onderzoeken we hoe het pedagogisch handelen van docenten in kan spelen op deze morele uitgangspunten. De doeldomeinen kwalificatie, socialisatie en persoonsvorming vormen de context om het instrumentarium van de docent te vergroten. Resultaat is een beter contact met leerlingen en het kunnen aanvoelen en inspelen op ogenschijnlijk gebrek aan omgangsvormen en handelingsprincipes. Deelnemers zijn hiermee in staat leerlingen nog meer te laten excelleren in hun ontwikkeling. Waarom lopen jongens vaker vertraging op in het onderwijs? Wat maakt jongens anders? Kunnen meisjes ook jongensachtig zijn? Hoe speel ik in op al die verschillen? Jongens lijken vaak lastig. Ze zijn fysiek sterk aanwezig en hebben behoefte aan veel beweging. Al te lang stilzitten is dan een opgave. Ook zijn jongens vaak gevoelig voor groepsdruk. Ze volgen het stoerste vriendje of klasgenootje, goedschiks én kwaadschiks. Resultaat van dit verschil tussen jongens en meisjes gedurende de pubertijd zorgt ervoor dat jongens slechter presteren. Ze blijven vaker zitten, vallen vaker uit, halen lagere cijfers. Onderliggende oorzaak van het jongensachtige gedrag ligt vooral in de biologie. Jongens krijgen plotseling te maken met grote lichamelijke veranderingen, waar ze mee om moeten leren gaan. Testosteron en een andere werking van het jongensbrein vragen om een aanpak die beter is afgestemd op de haantjes in de klas. In dit programma wordt uitgebreid stilgestaan bij jongensachtig gedrag. Gedrag dat ook bij meisjes voor kan komen. Er wordt niet alleen gekeken naar biologische verschillen, maar ook naar manieren die omgaan met jongensachtig gedrag makkelijker maken. Een positieve benadering, humor en voldoende structuur helpen om leerlingen met veel jongensgedrag te stimuleren op school. Aan de hand van concrete ervaringen in de les krijgen de deelnemers handreikingen om overactieve en competitieve leerlingen beter te laten leren. Variatie in tempo, inhoud én leermaatjes helpen letterlijk om bij de les te blijven. Doel is in te spelen op aanwezige verschillen in de klas en jongensachtig gedrag meer als manier van leren dan als last te zien. Resultaat is een grotere bewustwording van jongensachtig gedrag en de onderliggende oorzaken. Docenten zijn beter in staat om dit gedrag te herkennen en erop in te spelen. Rekening houden met verschillen in gedrag zorgt voor betere leerprestaties van de hele klas. 30 Meesterlijk lesgeven & Pedagogisch vakmanschap 31

17 Verstaan en verbinden VI: Geef pesten prioriteit Verstaan en verbinden VII: Lijkt de veiligheid vertrokken? Het loopt nu minder uit de hand. We zijn weer toegerust op de toekomst. Wat maakt pesten anders dan plagen? Hoe herken ik pestgedrag in een vroeg stadium? Hoe zet ik de hele groep in om pesten aan te pakken? Pesten staat volop in de belangstelling. In de media en bij de overheid. Vooral excessen springen in het oog, maar pesten komt overal en altijd voor. Pesten belemmert de ontwikkeling van leerlingen. Het is niet uit te bannen, wel in te dammen. Er wordt van scholen en docenten een actieve stellingname tegen pestgedrag gevraagd. Daarvoor is kennis en inzicht in oorzaken en achtergronden van pestgedrag nodig. Pesten vergt een aanpak die de klas overstijgt en de hele school aangaat. Iedere docent moet in staat zijn om pesten te herkennen en kordaat aan te pakken. Een goed leerklimaat begint met een veilige omgeving waar pesten opvalt en aangepakt wordt. In dit programma krijgen docenten grip op pestgedrag. Er wordt ingegaan op achtergronden van uitdagen, plagen en pesten. Pesten en plagen komt bij iedere groep voor, van jong tot oud. Maar pesten is kwetsend, met opzet en vaak langdurig. Met voorbeelden uit de praktijk van alledag krijgen deelnemers in deze training inzicht in pesten als sociaal proces. Er worden praktische handreikingen gegeven om pestgedrag gestructureerd in te dammen en een anti-pestbeleid op te zetten. Doel is pestgedrag te signaleren en te beperken. Daarbij spelen zowel docenten en leerlingen als de schoolleiding een rol. Resultaat is een veiliger schoolklimaat waarin pesten niet is verbannen, maar zichtbaar wordt én aangepakt wordt. Docenten herkennen en erkennen de verschillen tussen plagen en pesten en weten hoe ze moeten ingrijpen. De school ziet een eigen anti-pestbeleid als onderdeel van het creëren van een veilige leeromgeving. Wanneer is een incident een indicatie? Is het beleid nog bij de tijd? Weet iedereen wat te doen? Een incident op school kan een enorme impact hebben. Dan is het zorg om het veiligheidsbeleid op waarde te kunnen schatten. Is het een losstaand incident of een indicatie dat er meer aan de hand is? Niet iedere school houdt het eigen veiligheidsbeleid regelmatig tegen het licht. Protocollen zijn wel aanwezig, maar toepassing in de praktijk komt gelukkig zelden aan de orde. De dagelijkse drukte vraagt vaak alle aandacht. Dan kan een onverwachte gebeurtenis tot onzekerheid leiden. Wie doet ook alweer wat? Wie moeten we erbij betrekken? Zijn er nieuwe inzichten bij andere scholen? Een regelmatige bijstelling van het beleid en de taken is gewenst om goed in te kunnen blijven spelen op incidenten. Dit programma bestaat uit een grondige analyse van het veiligheidsbeleid op school. Interviews met vertegenwoordigers van alle geledingen leerlingen, docenten, mentoren, ondersteunend personeel en andere betrokkenen zorgen voor een actueel overzicht en inzicht in de praktijk. Aan de hand van de bevindingen worden concrete aanbevelingen gedaan. Daarbij wordt ook rekening gehouden met ervaringen die APS bij andere scholen in het land heeft opgedaan, ontwikkelingen in overheidsbeleid en de manier waarop media met veiligheidsonderwerpen op scholen omgaan. De geïnterviewden worden in overleg met de schoolleiding en het bestuur geselecteerd. Resultaat is een aangescherpt veiligheidsbeleid waar docenten en schoolleiding adequaat mee kunnen handelen. De school is in staat incidenten te onderscheiden van structurele hiaten in het creëren van een veilige leeromgeving. 32 Meesterlijk lesgeven & Pedagogisch vakmanschap 33

18 Van leerling tot burger I: Alles is leren Van leerling tot burger II: Leerlingbemiddeling: leren conflicten te hanteren Mijn lokaal is nu ook vergaderzaal geworden. Leerlingen kunnen veel meer aan dan ik dacht. Wat is leren buiten de les? Hoe breng ik burgerschap in de school? Wat is leerlingparticipatie? Welk belang heb ik hierbij? Scholen hebben de handen al vol aan het voldoen aan het normale lesprogramma. Maar onderdeel van de pedagogische opdracht is ook om invulling te geven aan grote termen als burgerschap en verantwoordelijke deelnemer aan de samenleving. Leerlingen betrekken bij het onderwijs en leren oog te hebben voor aspecten die de klas overstijgen vormen daarin het vertrekpunt. Dat kan gaan om de leerlingenraad, maar ook over omgangsregels of het organiseren van feesten en andere activiteiten. Doel van dit programma is het bepalen van een koers om leerlingparticipatie een vaste plek binnen de school te geven. Vanuit de praktijk van de school wordt gekeken in welke mate leerlingen betrokken zijn bij activiteiten, het eigen leren en de leeromgeving. Waar mogelijk worden kansen gecreëerd om leerlingen een actieve rol te bieden en zelfs een maatschappelijke stage in te vullen. In samenspraak met schoolleiding, docenten en leerlingen worden concrete actiepunten bepaald. Na afloop van het programma heeft de deelnemer de vaardigheden om leerlingparticipatie een volwaardige rol binnen de school te geven. Op individueel niveau én als team of school. Leerlingen voelen zich actief betrokken en mede-eigenaar van de leeromgeving. Hoe treedt mijn school op in een conflict tussen leerlingen? Wanneer wordt een ruzietje een conflict? Welke rol kunnen leerlingen zelf spelen? Wie is er eindverantwoordelijk? Ruzie komt overal en altijd voor. Een onenigheid, een opmerking die verkeerd valt of een uit de hand gelopen stoeipartij. Het gaat erom hoe je een conflict hanteert en oplost. Leerlingen signaleren conflicten vaak veel eerder dan volwassenen. Scholen zetten leerlingen mede daarom in om te bemiddelen bij conflicten. APS ontwikkelde een succesvolle methode waarbij interne coaches worden opgeleid om leerlingbemiddelaars te werven en te trainen. Eenmaal ingebed in de school heeft de inzet van leerlingen in conflictsituaties aantoonbare resultaten: scholen met leerlingbemiddeling zien een daling in conflicten en verbaal en fysiek geweld. In dit programma worden de leerlingen getraind. Docenten en mentoren zijn betrokken bij de voorbereiding en uitvoering en hun inbreng groeit gaandeweg de training. Doel is dat bemiddelaars leren zelf geen partij te kiezen maar een vrijwillig bemiddelingsproces voorstellen en begeleiden. Ze oefenen met gespreksvaardigheden, het herkennen van emoties en het stoppen van ruzies. Tijdens het trainingsprogramma krijgen de docenten en mentoren steeds meer de rol van coach voor de leerlingbemiddelaars. Doel is dat docenten uiteindelijk zelf leerlingen kunnen trainen tot leerlingbemiddelaar. Na deze training zijn leerlingen in staat conflicten en het verloop van conflictsituaties te herkennen. Ze hebben praktische vaardigheden om actief te bemiddelen bij conflicten, in samenspraak met coachende docenten. Deelnemende docenten zijn na afloop in staat zelf leerlingen te begeleiden. Docenten worden ontlast, leerlingen onderling meer betrokken en bemiddelaars doen competenties op die levenslang van waarde blijven. Resultaat is dat leerlingen zelf conflicten leren beheersen en oplossen, met als gevolg een veiliger schoolklimaat. 34 Meesterlijk lesgeven & Pedagogisch vakmanschap 35

19 Van leerling tot burger III: Motiveren door differentiëren Praktisch Al die verschillen maken het juist weer leuk. Hoe zet ik verschillen actief in tijdens de les? Hoe geef ik ruimte aan de eigenheid van leerlingen? Wat doe je met de sociale variatie in een klas? Eenheid in verscheidenheid. Dat motto geldt steeds vaker in het onderwijs. Ruimte geven aan de verschillen om gezamenlijk tot een beter resultaat te komen. Afstemmen op die verschillen gaat verder dan differentiatie in inhoud en proces. Juist de variatie in sociale achtergrond en de groepsdynamiek spelen een belangrijke rol bij het tot stand komen van een leerklimaat. Verschillen in waarden, in ontwikkelingsfase, in afkomst en in leerstijl kunnen bijdragen aan het leren van elkaar. Juist het kennismaken met elkaars verschillen kan leiden tot een krachtige leeromgeving waar leerlingen niet alleen van de docent leren, maar ook van elkaar. In een aantal trainingen wordt onderzocht en vorm gegeven aan de vraag hoe ruimte kan worden gegeven aan verschillen; zowel didactisch en organisatorisch als pedagogisch. De dagelijkse praktijk vormt daarbij het vertrekpunt om ervaringen uit te wisselen. Er wordt ingegaan op verschillen in ontwikkelingsfase, leerstijl en groepsdynamiek. Hoe stem je je eigenheid als docent af op de variatie in de klas? En hoe zet je juist die variatie in tijdens het lesgeven? Na afloop zijn deelnemers beter in staat te differentiëren en de eigen stijl van begeleiden af te stemmen op de wisselende behoeften van leerlingen. Dat resulteert in een aantrekkelijke leeromgeving waarin iedereen van elkaar en met elkaar leert. Verschillen worden niet langer als storend, maar als motiverend gezien. Wij zijn van mening dat de praktijk altijd het uitgangspunt van onze trainingen moet zijn. Daarom worden de trainingen voor Meesterlijk lesgeven & Pedagogisch vakmanschap op maat aangeboden. Na een intakegesprek worden de specifieke inhoud, de duur, de locatie en de data in overleg vastgesteld. APS staat geregistreerd bij het CRKBO (Centraal Register Kort Beroepsonderwijs), waardoor over onze trainingen en coaching geen btw hoeft te worden betaald. Informatie Voor meer informatie kunt u terecht bij: Otto de Loor Erik van Vliet Cedeo-erkend APS is een Cedeo-erkende instelling. Dat betekent concreet dat we zijn getoetst op continuïteit en klanttevredenheid. Onze klanten zijn tevreden tot zeer tevreden over onze adviseurs en uitvoering. 36 Meesterlijk lesgeven & Pedagogisch vakmanschap 37

20 39

21

Een Positief. leer en leefklimaat. op uw school

Een Positief. leer en leefklimaat. op uw school Een Positief leer en leefklimaat op uw school met TOPs! positief positief denken en doen Leerlingen op uw school ontwikkelen zich het beste in een positief leer- en leefklimaat; een klimaat waarin ze zich

Nadere informatie

Trainingen en workshops voor praktijkopleiders en leidinggevenden. Jouw talent, onze ambitie!

Trainingen en workshops voor praktijkopleiders en leidinggevenden. Jouw talent, onze ambitie! Trainingen en workshops voor praktijkopleiders en leidinggevenden Jouw talent, onze ambitie! Je vindt het belangrijk om te blijven investeren in je eigen ontwikkeling. Zeker als je nieuwe vaardigheden

Nadere informatie

ONDERWIJSONTWIKKELING - ACTIVERENDE DIDACTIEK

ONDERWIJSONTWIKKELING - ACTIVERENDE DIDACTIEK ONDERWIJSONTWIKKELING - ACTIVERENDE DIDACTIEK Iedereen heeft er de mond van vol: Het beste uit de leerling halen Recht doen aan verschillen van leerlingen Naast kennis en vaardigheden, aandacht voor het

Nadere informatie

Zontrainingen Specialist in trainingen voor de kinderopvang. Zontrainingen Het beste bieden aan kinderen, ouders en collega s in de kinderopvang

Zontrainingen Specialist in trainingen voor de kinderopvang. Zontrainingen Het beste bieden aan kinderen, ouders en collega s in de kinderopvang Zontrainingen Specialist in trainingen voor de kinderopvang Zontrainingen Het beste bieden aan kinderen, ouders en collega s in de kinderopvang Inhoud Pagina 1. Inleiding 3 2. Over zontrainingen 3 3. Over

Nadere informatie

EFFECTIEF LEIDINGGEVEN. Een gave of een vak?

EFFECTIEF LEIDINGGEVEN. Een gave of een vak? EFFECTIEF LEIDINGGEVEN Een gave of een vak? Een training van COMMUNICERENENZO Mensen zijn belangrijk. Resultaten ook Mensen zijn belangrijk en waardevol. Resultaten worden behaald dankzij mensen. Zij voegen

Nadere informatie

Brochure Montessori Academie 2015-2016

Brochure Montessori Academie 2015-2016 Brochure Montessori Academie 2015-2016 De Montessori Academie is een onderdeel van het Montessori Kenniscentrum. Vanuit de Montessori Academie wordt jaarlijks een aantal cursussen aangeboden. In deze brochure

Nadere informatie

OPLEIDING LEIDINGGEVEN IN DE KINDEROPVANG. Een opleiding om hoger op te komen

OPLEIDING LEIDINGGEVEN IN DE KINDEROPVANG. Een opleiding om hoger op te komen OPLEIDING LEIDINGGEVEN IN DE KINDEROPVANG 2012 Een opleiding om hoger op te komen 1 OPLEIDING 2012 Ervaring: De training heeft me sterker gemaakt in mijn rol als leidinggevende. Ik heb mijn beleid en doelen

Nadere informatie

COMMUNICATIE training. effectief communiceren met iedereen

COMMUNICATIE training. effectief communiceren met iedereen COMMUNICATIE training effectief communiceren met iedereen Een training van COMMUNICERENENZO Mensen zijn belangrijk. Resultaten ook Mensen zijn belangrijk en waardevol. Resultaten worden behaald dankzij

Nadere informatie

Verantwoording gebruik leerlijnen

Verantwoording gebruik leerlijnen Verantwoording gebruik leerlijnen In de praktijk blijkt dat er onder de deelnemers van Samenscholing.nu die direct met elkaar te maken hebben behoefte bestaat om de ontwikkeling van de beroepsvaardigheden

Nadere informatie

Young Professional programma. Voorbeeld van de opbouw van een YP programma

Young Professional programma. Voorbeeld van de opbouw van een YP programma Young Professional programma Voorbeeld van de opbouw van een YP programma 1 Flow van het programma: Het programma Intake (½ dag) Ik & mijn leiderschap (2 dagen groepsprogramma) Ik & de ander (2 dagen groepsprogramma)

Nadere informatie

Ontwikkeling. Opleiding Persoonlijke Ontwikkeling

Ontwikkeling. Opleiding Persoonlijke Ontwikkeling Ontwikkeling Opleiding Persoonlijke Ontwikkeling Opleiding Persoonlijke Ontwikkeling Waarom? Ik heb het idee dat ik wel eens tekortschiet als het erom gaat anderen duidelijk te maken wat ik bedoel. Ik

Nadere informatie

Scholingsplan 2012-2013. Samen in ontwikkeling

Scholingsplan 2012-2013. Samen in ontwikkeling Scholingsplan 2012-2013 Samen in ontwikkeling Inhoudsopgave Inleiding 3 Pijlers 4 Kader 5 Deskundigheidsbevordering 2012-2013 6 Beschrijvingen van de scholingen 7 Aanmelden voor externe scholingen 9 Inleiding

Nadere informatie

Van werkdruk naar werkplezier

Van werkdruk naar werkplezier Van werkdruk naar werkplezier Het Programma Onze visie Werkdruk leidt tot minder werkplezier, wrijving in de samenwerking en op termijn mogelijk verzuim door stressklachten. Als medewerkers echter uitgedaagd

Nadere informatie

Strategisch beleidsplan Stichting Promes 2015-2018

Strategisch beleidsplan Stichting Promes 2015-2018 Strategisch beleidsplan Stichting Promes 2015-2018 Voorwoord. De planperiode van 2011-2014 ligt bijna achter ons en geeft ons reden tot nadenken over de doelen voor de komende vier jaar. Als we terugdenken

Nadere informatie

Leiderschap bij C1000

Leiderschap bij C1000 Leiderschap bij C1000 Leiderschap bij C1000 in beeld Module 1: Persoonlijk leiderschap Module 2: Leidinggeven Ander (1op1) Module 3: Leidinggeven Team Module 4: Leiderschap verandering Module 1: Persoonlijk

Nadere informatie

YoungWorks. weet wat jongeren beweegt. & leerconcepten

YoungWorks. weet wat jongeren beweegt. & leerconcepten YoungWorks Academy weet wat jongeren beweegt ONderwijs & leerconcepten InhoudsOpgave 5 YoungWorks Academy, onderwijs en leerconcepten 9 Thema s & Lezingen en presentaties 10 Workshops en trainingen 12

Nadere informatie

Master in. Leadership MAAK HET VERSCHIL VERBIND HART EN HARD START: ZIE AGENDA KLANTWAARDERING:

Master in. Leadership MAAK HET VERSCHIL VERBIND HART EN HARD START: ZIE AGENDA KLANTWAARDERING: Master in Leadership MAAK HET VERSCHIL VERBIND HART EN HARD START: ZIE AGENDA KLANTWAARDERING: Master in Leadership: Weet jij wat jouw hart sneller doet kloppen? Communiceren en continue verbeteren met

Nadere informatie

Opleiding Docent Weerbaarheid

Opleiding Docent Weerbaarheid Over MOVISIE MOVISIE is hét landelijke kennisinstituut en adviesbureau voor toepasbare kennis, adviezen en oplossingen bij de aanpak van sociale vraagstukken op het terrein van welzijn, participatie, sociale

Nadere informatie

Managementworkshops. Communicatie: alle gedrag is communicatie. Gespreksvaardigheden: succesvol praten en luisteren

Managementworkshops. Communicatie: alle gedrag is communicatie. Gespreksvaardigheden: succesvol praten en luisteren Managementworkshops Door de toenemende dynamiek in de zorg verandert de rol van de leidinggevende. Een leidinggevende krijgt te maken met: Decentralisatie van verantwoordelijkheden Groter wordende span

Nadere informatie

Managementworkshops. Communicatie: alle gedrag is communicatie. Gespreksvaardigheden: succesvol praten en luisteren

Managementworkshops. Communicatie: alle gedrag is communicatie. Gespreksvaardigheden: succesvol praten en luisteren Managementworkshops Door de toenemende dynamiek in de zorg verandert de rol van de leidinggevende. Een leidinggevende krijgt te maken met: Decentralisatie van verantwoordelijkheden Groter wordende span

Nadere informatie

21st Century Skills Training

21st Century Skills Training Ontwikkeling van competenties voor de 21 e eeuw - Vernieuwend - Voor werknemers van nu - Met inzet van moderne en digitale technieken - - Integratie van social media - Toekomstgericht - Inleiding De manier

Nadere informatie

competentieprofiel groepsleerkracht/ docent algemeen vormend onderwijs Het Driespan

competentieprofiel groepsleerkracht/ docent algemeen vormend onderwijs Het Driespan Samenwerken Omgevingsgericht/samenwerken Reflectie en zelfontwikkeling competentieprofiel groepsleerkracht/ docent algemeen vormend onderwijs Het Driespan Competentieprofiel stichting Het Driespan, (V)SO

Nadere informatie

FIT-traject onderwijsvernieuwing met ICT en sociale media. draagvlak inspiratie motivatie vernieuwing 21st century skills borging

FIT-traject onderwijsvernieuwing met ICT en sociale media. draagvlak inspiratie motivatie vernieuwing 21st century skills borging FIT-traject onderwijsvernieuwing met ICT en sociale media draagvlak inspiratie motivatie vernieuwing 21st century skills borging Via het Klavertje 4 Model zet u sociale media en ICT breed in Didactische

Nadere informatie

Docenten die hun onderwijs meer willen afstemmen op de individuele verschillen tussen leerlingen en hun leeropbrengst willen vergroten.

Docenten die hun onderwijs meer willen afstemmen op de individuele verschillen tussen leerlingen en hun leeropbrengst willen vergroten. 1. Differentiëren Onderzoeken welke manieren en mogelijkheden er zijn om te differentiëren en praktische handvatten bieden om hiermee aan de slag te gaan. Vervolgens deze kennis toepassen in de praktijk

Nadere informatie

Groei in Leiderschap & Management - Jaaropleiding

Groei in Leiderschap & Management - Jaaropleiding Groei in Leiderschap & Management - Jaaropleiding Zakenwijzer Het is tijd voor nieuw en ander leiderschap en management We kunnen ons niet meer verloven te blijven doen wat we deden. Als alles verandert,

Nadere informatie

Coaching van zelfsturende teams: Ontwikkelprogramma. voor interne coaches

Coaching van zelfsturende teams: Ontwikkelprogramma. voor interne coaches Coaching van zelfsturende teams: Ontwikkelprogramma voor interne coaches Yvette Paludanus en Alyanna Bijlsma December 2014 1 Inleiding De zorg is in transitie. Er is een wens en noodzaak om de cliënt en

Nadere informatie

COACHING. Coaching. Waarom coaching? Werkwijze Waarom kiezen voor HRD Group? Interesse? Bent u geïnteresseerd in coaching door HRD Group?

COACHING. Coaching. Waarom coaching? Werkwijze Waarom kiezen voor HRD Group? Interesse? Bent u geïnteresseerd in coaching door HRD Group? Coaching Coaching Waarom coaching? Werkwijze Waarom kiezen voor HRD Group? Interesse? Bent u geïnteresseerd in coaching door HRD Group? Neem dan gerust contact met ons op. T 030-6911138 E info@hrd-group.nl

Nadere informatie

Rondleiding door de digitale omgeving op www.tumult.nl en alle mogelijkheden om er een activerende les mee te geven

Rondleiding door de digitale omgeving op www.tumult.nl en alle mogelijkheden om er een activerende les mee te geven Tumult Kick-off Voor wie: Docenten die (voor het eerst) aan de slag gaan met het lesmateriaal van Tumult. NB Ook andere docenten van de school zijn van harte welkom! Samen een goede start van het schooljaar

Nadere informatie

Samenwerking. Betrokkenheid

Samenwerking. Betrokkenheid De Missie Het Spectrum is een openbare school met een onderwijsaanbod van hoge kwaliteit. We bieden het kind betekenisvol onderwijs in een veilige omgeving. In een samenwerking tussen kind, ouders en school

Nadere informatie

Communicatieworkshops

Communicatieworkshops Communicatieworkshops De invulling van de zorg en de dienstverlening aan cliënten verandert en daarmee veranderen ook de taken van de begeleider en verzorgende: Van zorg in ondersteuning Van aanbodgestuurd

Nadere informatie

STEVIGE STAP TRAINING 1. stevige stap training. www.kinderpraktijklandsmeer.nl info@kinderpraktijklandsmeer.nl

STEVIGE STAP TRAINING 1. stevige stap training. www.kinderpraktijklandsmeer.nl info@kinderpraktijklandsmeer.nl STEVIGE STAP TRAINING 1 stevige stap training www.kinderpraktijklandsmeer.nl info@kinderpraktijklandsmeer.nl 2 KINDERPRAKTIJK LANDSMEER STEVIGE STAP TRAINING 3 INFORMATIE BROCHURE STEVIGE STAP TRAINING

Nadere informatie

Profielschets. Ondernemende school

Profielschets. Ondernemende school Profielschets Ondernemende school Scholen met Succes Postbus 3386 2001 DJ Haarlem www.scholenmetsucces.nl info@scholenmetsucces.nl tel: 023 534 11 58 fax: 023 534 59 00 1 Scholen met Succes Een school

Nadere informatie

Hulp bij ADHD. Scholingsaanbod

Hulp bij ADHD. Scholingsaanbod Hulp bij ADHD Dit heeft mijn beeld van ADHD enorm verrijkt. Ik zie nu veel mogelijkheden om kinderen met ADHD goede begeleiding te bieden deelnemer workshop bij Fontys Hogescholen Copyright 2010 Hulp bij

Nadere informatie

Verantwoording 1.1 Keuze van de titel

Verantwoording 1.1 Keuze van de titel 1 13 Verantwoording 1.1 Keuze van de titel Voor je ligt het handboek Training sociale vaardigheden. Dit boek is geschreven voor iedereen die te maken heeft met kinderen tussen de tien en vijftien jaar

Nadere informatie

Master in. Leadership MAAK HET VERSCHIL IN 2015 VERBIND HART EN HARD START: FEB 2015 KLANTWAARDERING:

Master in. Leadership MAAK HET VERSCHIL IN 2015 VERBIND HART EN HARD START: FEB 2015 KLANTWAARDERING: Master in Leadership MAAK HET VERSCHIL IN 2015 VERBIND HART EN HARD START: FEB 2015 KLANTWAARDERING: Master in Leadership Weet jij wat jouw hart sneller doet kloppen? Collega s die precies doen wat jij

Nadere informatie

In gesprek met ouders. Spel en ontwikkeling! (module 1 en 2) (module 3 en 4) Doel Verkrijgen van inzicht in het belang van spel en

In gesprek met ouders. Spel en ontwikkeling! (module 1 en 2) (module 3 en 4) Doel Verkrijgen van inzicht in het belang van spel en Peuters spelender wijs! Een praktische verdiepingscursus voor pedagogisch medewerkers in peuterspeelzalen en kinderdagverblijven De ontwikkeling van jonge kinderen gaat snel. Ze zijn altijd op ontdekkingstocht

Nadere informatie

Resultaat vanuit zingeving

Resultaat vanuit zingeving Resultaat vanuit zingeving WIE ZIJN WE? WAT DOEN WE? Berry de Boer en Edwin Luijendijk 2 training-nu Training-NU We leven in een tijd waarin veranderingen elkaar steeds sneller opvolgen. Eén gouden idee

Nadere informatie

In 3 maanden regie op je leven

In 3 maanden regie op je leven In 3 maanden regie op je leven In 3 maanden regie op je leven? Ons leven verandert voortdurend. Soms door onszelf ingegeven, in andere gevallen door keuzes van anderen of door onvoorziene omstandigheden.

Nadere informatie

Professionaliseringstraject voor de LC/LD docent

Professionaliseringstraject voor de LC/LD docent Amersfoortse Docenten Academie Professionaliseringstraject voor de LC/LD docent in samenwerking met: Professionaliseringstraject voor de LC/LD docent De Academie nodigt jou uit om deel te nemen aan ons

Nadere informatie

Teamkompas voor Zelfsturing

Teamkompas voor Zelfsturing Teamkompas voor Zelfsturing Wat is het teamkompas: Met dit instrument kun je inzicht krijgen in de ontwikkeling van je team als het gaat om effectief samenwerken: Waar staan wij als team? Hoe werken wij

Nadere informatie

Intercultureel vakmanschap in de stage

Intercultureel vakmanschap in de stage Handreiking C Intercultureel vakmanschap in de stage Handreiking voor hsao-opleidingen en stageverlenende instellingen in de jeugdzorg HBO-raad, oktober 2012 Project intercultureel vakmanschap in het hsao

Nadere informatie

Eigentijds Onderwijs

Eigentijds Onderwijs Eigentijds Onderwijs Workshops voor onderwijsprofessionals Het workshop-aanbod van Impuls ondersteunt scholen bij Passend Onderwijs. Daarnaast sluit het aan op het werken met de Impulsklas. Zie naast deze

Nadere informatie

opleiding Leergang Train de Trainer Trainers in

opleiding Leergang Train de Trainer Trainers in Trainers in opleiding Leergang Train de Trainer Het is niet de sterkste die overleeft, ook niet de slimste, maar degene die het meest openstaat voor verandering. Unieke insteek! De wereld om ons heen verandert

Nadere informatie

Training KED-Coach Basis

Training KED-Coach Basis Training KED-Coach Basis Nederland Onze Trainingen en Diensten Het team van KED-SENS heeft haar aanbod van trainingen en diensten overzichtelijk in kaart gebracht. Alle mensen zijn uniek en leren en ontwikkelen

Nadere informatie

7 SAMENVATTING EN SLOTBESCHOUWING

7 SAMENVATTING EN SLOTBESCHOUWING 7 SAMENVATTING EN SLOTBESCHOUWING In het onderstaande vatten we de belangrijkste resultaten samen door antwoord te geven op de onderzoeksvragen. In de slotbeschouwing gaan we kort in op de belangrijkste

Nadere informatie

TRAININGENGIDS MC CONSULTANTS B.V. R. (Robert) Kuipers

TRAININGENGIDS MC CONSULTANTS B.V. R. (Robert) Kuipers TRAININGENGIDS MC CONSULTANTS B.V. P.A.M. (Petra) Vanderlyde Mr. H.E. (Harriëtte) van Luijken Mr. A.J.P.M. (Jan) Snoeijer A.P.M. (Arnold) Vanderlyde A. (André) Tolman, MFP H.F.M. (Henk) Vanderlyde F.G.R.

Nadere informatie

Sollicitatietraining: op weg naar stage & werk

Sollicitatietraining: op weg naar stage & werk Sollicitatietraining: op weg naar stage & werk De jongeren die zich aanmelden bij Maljuna Frato hebben een grote afstand tot de arbeidsmarkt en hebben weinig of geen zicht op hun mogelijkheden, kwaliteiten

Nadere informatie

Aanbod Persoonlijke Vaardigheden

Aanbod Persoonlijke Vaardigheden Aanbod Persoonlijke Vaardigheden Naast de huidige in-house trainingen is er ook op individuele basis een aanbod van trainingen waaraan oio-medewerkers kunnen deelnemen. Deze trainingen zijn gericht op

Nadere informatie

Het Grote Interactiespel voor Kinderdagverblijven

Het Grote Interactiespel voor Kinderdagverblijven Het Grote Interactiespel voor Kinderdagverblijven Ben je een betrokken leidinggevende, docent, trainer of coach die (aankomend) pedagogisch medewerkers wil stimuleren om de belangrijkste pedagogische vaardigheden

Nadere informatie

spoorzoeken en wegwijzen

spoorzoeken en wegwijzen spoorzoeken en wegwijzen OVERZICHT OPLEIDINGEN OPBRENGSTGERICHT LEIDERSCHAP Opbrengstgericht leiderschap Opbrengstgericht werken en opbrengstgericht leiderschap zijn termen die de afgelopen jaren veelvuldig

Nadere informatie

Annette Koops: Een dialoog in de klas

Annette Koops: Een dialoog in de klas Annette Koops: Een dialoog in de klas Als ondersteuning bij het houden van een dialoog vindt u hier een compilatie aan van Spreken is zilver, luisteren is goud : een handleiding voor het houden van een

Nadere informatie

De Piramide van Pavlov, de interactiedriehoek en de rubrics

De Piramide van Pavlov, de interactiedriehoek en de rubrics De Piramide van Pavlov, de interactiedriehoek en de rubrics Hoe kunnen we gedragsproblemen in het onderwijs substantieel verminderen? Een integrale benadering voor op de werkvloer leidt tot minder ervaren

Nadere informatie

REEF-carrièremanagement. voor jouw persoonlijke groei. delen om te groeien

REEF-carrièremanagement. voor jouw persoonlijke groei. delen om te groeien REEF-carrièremanagement voor jouw persoonlijke groei delen om te groeien REEF hecht veel waarde aan de persoonlijke groei van zijn medewerkers. Daarom helpt REEF je in de eerste plaats aan uitdagende en

Nadere informatie

Training KED-Coach Gevorderd

Training KED-Coach Gevorderd Training KED-Coach Gevorderd Nederland Onze Trainingen en Diensten Het team van KED-SENS heeft haar aanbod van trainingen en diensten overzichtelijk in kaart gebracht. Alle mensen zijn uniek en leren en

Nadere informatie

Competentieprofiel voor coaches

Competentieprofiel voor coaches Competentieprofiel voor coaches I. Visie op coaching Kwaliteit in coaching wordt in hoge mate bepaald door de bijdrage die de coach biedt aan: 1. Het leerproces van de klant in relatie tot diens werkcontext.

Nadere informatie

Leergang Teamcoaching. Grip op teams DÉ LEERGANG VOOR SUCCESVOLLERE TEAMS

Leergang Teamcoaching. Grip op teams DÉ LEERGANG VOOR SUCCESVOLLERE TEAMS Leergang Teamcoaching Grip op teams DÉ LEERGANG VOOR SUCCESVOLLERE TEAMS Leergang Teamcoaching Grip op teams DÉ LEERGANG VOOR SUCCESVOLLERE TEAMS Heb jij nog grip op de teams waarmee je werkt? Iedereen

Nadere informatie

Vind je eigen kracht, en durf hem te gebruiken! Doelgroep: Volwassenen en kinderen die vastlopen op sociaal en emotioneel gebied.

Vind je eigen kracht, en durf hem te gebruiken! Doelgroep: Volwassenen en kinderen die vastlopen op sociaal en emotioneel gebied. individueel Vind je eigen kracht, en durf hem te gebruiken! Tijdens de gespreksessies leer je jezelf beter kennen en krijg je inzicht op je eigen ontwikkelingsperspectief Je bent geen slachtoffer van je

Nadere informatie

CONFLICTCOACHING BIJ TEAMS Over vastlopen en weer vlottrekken

CONFLICTCOACHING BIJ TEAMS Over vastlopen en weer vlottrekken CONFLICTCOACHING BIJ TEAMS Over vastlopen en weer vlottrekken Training voor professionals die op effectieve wijze conflicten in teams willen begeleiden. Conflictcoaching bij teams Introductie Vastlopende

Nadere informatie

Doelstellingen professionaliseringstraject Het SWV heeft als doelstellingen voor het professionaliseringstraject geformuleerd:

Doelstellingen professionaliseringstraject Het SWV heeft als doelstellingen voor het professionaliseringstraject geformuleerd: projectplan professionaliseringstraject Samenwerkingsverband VO Zuid-Kennemerland 2014-2016 Mendelcollege Doelstellingen professionaliseringstraject Het SWV heeft als doelstellingen voor het professionaliseringstraject

Nadere informatie

Profielschets. Teamleider vwo bovenbouw

Profielschets. Teamleider vwo bovenbouw Profielschets Teamleider vwo bovenbouw Rotterdam, 2016 Profielschets Teamleider vwo bovenbouw (LD) Libanon Lyceum Omvang: 1,0 fte met een beperkte lesgevende taak. Vooraf Het Libanon Lyceum in Rotterdam

Nadere informatie

Professional Coach Week

Professional Coach Week Professional Coach Week Een week intensief werken aan de coach in jezelf. 2-6 september 2013 27-31 januari 2014 associatie voor coaching DORPSSTRAAT 1 5735 EA AARLE-RIXTEL TEL. 0492-385544 WWW.ASSOCIATIEVOORCOACHING.COM

Nadere informatie

SCHATTEN VAN ADVOCATEN

SCHATTEN VAN ADVOCATEN SCHATTEN VAN ADVOCATEN PRAKTIJKOPLEIDINGEN VOOR DE ADVOCATUUR Vaardigheden in de praktijk Coachen in de praktijk Leidinggeven in de praktijk Teamwork in de praktijk SCHATTEN VAN ADVOCATEN Wij zijn er van

Nadere informatie

Training KED-Coach Basis

Training KED-Coach Basis Training KED-Coach Basis Nederland Onze Trainingen en Diensten Het team van KED-SENS heeft haar aanbod van trainingen en diensten overzichtelijk in kaart gebracht. Alle mensen zijn uniek en leren en ontwikkelen

Nadere informatie

Competenties en bekwaamheden van een Daltonleerkracht

Competenties en bekwaamheden van een Daltonleerkracht Naam: School: Daltoncursus voor leerkrachten Competenties en bekwaamheden van een Daltonleerkracht Inleiding: De verantwoordelijkheden van de leerkracht zijn samen te vatten door vier beroepsrollen te

Nadere informatie

Impulsklas aan de slag met gedrag

Impulsklas aan de slag met gedrag Impulsklas aan de slag met gedrag workshop-aanbod voorjaar2015 De Impulsklas workshops voor teams Het workshop-aanbod van Impuls sluit aan bij het werken met de Impulsklas en passend onderwijs. Zie naast

Nadere informatie

2. Waar staat de school voor?

2. Waar staat de school voor? 2. Waar staat de school voor? Missie en Visie Het Rondeel gaat uit van de Wet op het Basisonderwijs. Het onderwijs omvat de kerndoelen en vakgebieden die daarin zijn voorgeschreven. Daarnaast zijn ook

Nadere informatie

WEERBAARHEIDSTRAININGEN

WEERBAARHEIDSTRAININGEN WEERBAARHEIDSTRAININGEN INBEDDEN IN EEN MEERSPOREN WEERBAARHEIDSBELEID voor BASISSCHOLEN VAN HET SAMENWERKINGSVERBAND BREVOORDT Sacha Jansen Schuiling, weerbaarheidstrainingen Groenlo, oktober 2010 INLEIDING

Nadere informatie

Wil jij nog meer sportplezier bij jouw verenigingen?

Wil jij nog meer sportplezier bij jouw verenigingen? Wil jij nog meer sportplezier bij jouw verenigingen? Scoor dan met ons topaanbod! Een programma van sportbonden en NOC*NSF dat sportief gedrag stimuleert en ongewenst gedrag aanpakt. Vraag kinderen waarom

Nadere informatie

COMMUNICATIE technieken. voor leidinggevenden

COMMUNICATIE technieken. voor leidinggevenden COMMUNICATIE technieken voor leidinggevenden Een training van COMMUNICERENENZO Mensen zijn belangrijk. Resultaten ook Mensen zijn belangrijk en waardevol. Resultaten worden behaald dankzij mensen. Zij

Nadere informatie

van, voor en door de leraar Discussienota Uitgangspunten Herijking Bekwaamheidseisen

van, voor en door de leraar Discussienota Uitgangspunten Herijking Bekwaamheidseisen van, voor en door de leraar Discussienota Uitgangspunten Herijking Bekwaamheidseisen Inhoudsopgave Hoofdstuk 1 / De kern en inhoud als uitgangspunt... 4 1.1 de kern... 4 1.2 de inhoud... 5 Hoofdstuk 2

Nadere informatie

Talent Ontwikkel Programma. Prikkelend ontwikkelingstraject voor jonge talenten die vooruit willen.

Talent Ontwikkel Programma. Prikkelend ontwikkelingstraject voor jonge talenten die vooruit willen. Talent Ontwikkel Programma Prikkelend ontwikkelingstraject voor jonge talenten die vooruit willen. Een intensief trainingsprogramma vol interessante onderwerpen en handvatten om zelf mee aan de slag te

Nadere informatie

Beoordelingsrapport. Keimaat is een product van b&t begeleiding en training B.V.

Beoordelingsrapport. Keimaat is een product van b&t begeleiding en training B.V. Beoordelingsrapport Keimaat is een product van b&t begeleiding en training B.V. Beoordelingsrapport van: mevr. K. Rozegeur Dit beoordelingsrapport is gemaakt op: 8 juli 2010 Beoordelingsperiode: augustus

Nadere informatie

Opleiding tot kindercoach met inzet van paarden

Opleiding tot kindercoach met inzet van paarden Opleiding tot kindercoach met inzet van paarden Inleiding Kinderen zijn volop in ontwikkeling. Coaching met behulp van paarden geeft op het terrein van denken, doen en voelen veel beweging.om al die veranderingen

Nadere informatie

Het Manager Groei Programma. Een kwaliteitsproduct van Power coaching training en advies en Maas Organisation & Career Development

Het Manager Groei Programma. Een kwaliteitsproduct van Power coaching training en advies en Maas Organisation & Career Development Het Manager Groei Programma Een kwaliteitsproduct van Power coaching training en advies en Maas Organisation & Career Development Management wordt leiderschap Het Manager Groei Programma is een intensief

Nadere informatie

Het Grote Interactiespel voor Kinderdagverblijven

Het Grote Interactiespel voor Kinderdagverblijven Het Grote Interactiespel voor Kinderdagverblijven Ben je een betrokken leidinggevende, docent, trainer of coach die (aankomend) pedagogisch medewerkers wil stimuleren om de belangrijkste pedagogische vaardigheden

Nadere informatie

Leiderschapsontwikkeling: inspiratie en resultaat

Leiderschapsontwikkeling: inspiratie en resultaat OPEN YOUR EYES Leiderschapsontwikkeling: inspiratie en resultaat Leiderschap ontwikkeling vanuit de kern Leiderschap is van grote invloed op de resultaten van de organisatie. Hoe kunnen we onze ambities

Nadere informatie

Kaarten voor Leerling-bemiddeling

Kaarten voor Leerling-bemiddeling Math Boesten Communicatie & Conflicthantering Mediation Training Coaching Arno Callemeijn Communicatie & Conflicthantering Mediation Training Coaching Kaarten voor Leerling-bemiddeling Een handzaam hulpmiddel

Nadere informatie

Leergang Transformatief Leiderschap

Leergang Transformatief Leiderschap feedback geven living labs advie processen/bijeenkomsten transformatief leiderschap coach perso Leergang Transformatief Leiderschap Anderen bewegen begint bij jezelf Succesvol mensen en organisaties in

Nadere informatie

Hulp bij ADHD. Scholingsaanbod

Hulp bij ADHD. Scholingsaanbod Hulp bij ADHD Dit heeft mijn beeld van ADHD enorm verrijkt. Ik zie nu veel mogelijkheden om kinderen met ADHD goede begeleiding te bieden deelnemer workshop bij Fontys Hogescholen Copyright 2010 Hulp bij

Nadere informatie

Samen in gesprek over plezier in het werk

Samen in gesprek over plezier in het werk Samen in gesprek over plezier in het werk Gesprekshandleiding Samen in gesprek over plezier in het werk Inleiding Werkdruk is een ervaring. Twee mensen in dezelfde situatie, in dezelfde organisatie kunnen

Nadere informatie

INTRODUCTIE TOOLBOX voor GEBRUIKERS. duurzame plaatsing van werknemers met autisme

INTRODUCTIE TOOLBOX voor GEBRUIKERS. duurzame plaatsing van werknemers met autisme INTRODUCTIE TOOLBOX voor GEBRUIKERS duurzame plaatsing van werknemers met autisme 1 Welkom bij toolbox AUTIPROOF WERKT Autiproof Werkt is een gereedschapskist met instrumenten die gebruikt kan worden bij

Nadere informatie

crisishulpverlening bedrijfsmaatschappelijk werk verzuim aanpak re-integratie teambalans het nieuwe leidinggeven trainingen

crisishulpverlening bedrijfsmaatschappelijk werk verzuim aanpak re-integratie teambalans het nieuwe leidinggeven trainingen crisishulpverlening bedrijfsmaatschappelijk werk verzuim aanpak re-integratie teambalans het nieuwe leidinggeven trainingen Zinthese Plus is een bureau gespecialiseerd in het gedrag van mensen in hun werkomgeving.

Nadere informatie

Meedoen& Meetellen. Wat betekent het voor mensen met een verstandelijke beperking? Trainingsmodules voor professionals

Meedoen& Meetellen. Wat betekent het voor mensen met een verstandelijke beperking? Trainingsmodules voor professionals Meedoen& Meetellen Wat betekent het voor mensen met een verstandelijke beperking? Trainingsmodules voor professionals Samenstelling trainingsmodule Eline Roelofsen Roel Schulte www.verwondering.nu Illustratie

Nadere informatie

FiT. Mastering Financiality. In tien maanden tijd je circle of influence vergroten

FiT. Mastering Financiality. In tien maanden tijd je circle of influence vergroten FiT Mastering Financiality. In tien maanden tijd je circle of influence vergroten Vergroot je circle of influence Niemand kan de financiële gevolgen van strategische beslissingen beter inzichtelijk maken

Nadere informatie

Succesvol Conflicten Oplossen

Succesvol Conflicten Oplossen Eendaagse Workshop Succesvol Conflicten Oplossen Vergroot uw effectiviteit in het hanteren van conflicten Workshop Succesvol Conflicten Oplossen Conflicten op de werkvloer zijn lastig maar ze horen erbij.

Nadere informatie

ASSERTIVITEIT. beter communiceren vanuit jezelf

ASSERTIVITEIT. beter communiceren vanuit jezelf ASSERTIVITEIT beter communiceren vanuit jezelf Een training van COMMUNICERENENZO Mensen zijn belangrijk. Resultaten ook Mensen zijn belangrijk en waardevol. Resultaten worden behaald dankzij mensen. Zij

Nadere informatie

ken jezelf en en verbeter je relaties met anderen

ken jezelf en en verbeter je relaties met anderen DISC KLEURENTRAININGEN: ken jezelf en en verbeter je relaties verbeter met anderen je relaties met anderen Waarom klikt het met de ene persoon direct en verloopt het contact met andere altijd moeizaam?

Nadere informatie

Training Leiderschap. Nederland

Training Leiderschap. Nederland Training Leiderschap Nederland Onze Trainingen en Diensten Het team van KED-SENS heeft haar aanbod van trainingen en diensten overzichtelijk in kaart gebracht. Alle mensen zijn uniek en leren en ontwikkelen

Nadere informatie

Pedagogisch beleid Kinderopvang Haarlem Spelend Groeien

Pedagogisch beleid Kinderopvang Haarlem Spelend Groeien Pedagogisch beleid Kinderopvang Haarlem Spelend Groeien Inleiding Kinderopvang Haarlem heeft één centraal pedagogisch beleid. Dit is de pedagogische basis van alle kindercentra van Kinderopvang Haarlem.

Nadere informatie

Opleiding Professioneel en inspirerend trainen Post-HBO registeropleiding tot trainer communicatieve en managementvaardigheden

Opleiding Professioneel en inspirerend trainen Post-HBO registeropleiding tot trainer communicatieve en managementvaardigheden Opleiding Professioneel en inspirerend trainen Post-HBO registeropleiding tot trainer communicatieve en managementvaardigheden Persoonlijk leiderschap en trainersvakmanschap Zoek je een gedegen opleiding

Nadere informatie

Inhoud. Klaar voor de start? 11

Inhoud. Klaar voor de start? 11 Inhoud Klaar voor de start? 11 1 Bouwen op een fundament 16 A De praktijk 16 B Zelfreflectie 17 C De theorie 18 1.1 Ontwikkelen van onderwijs 18 1.2 De elementen van het onderwijsontwikkelmodel 20 D Toepassen

Nadere informatie

Cursus Leiderschapsvaardigheden

Cursus Leiderschapsvaardigheden Cursus Leiderschapsvaardigheden Persoonlijk Leiderschap Strategisch Leidinggeven Samenwerken Beleid en Organisatie Leiderschapsvaardigheden en Managementtools Algemene informatie De opleiding Leiderschapsvaardigheden

Nadere informatie

TALENTPUNT. Een Development Program speciaal voor HR professionals

TALENTPUNT. Een Development Program speciaal voor HR professionals FOCUS ON THE FUTURE Je bent een HR professional met veel ambitie en je wilt succesvol(ler) zijn. Je bent gericht op de nieuwste HR ontwikkelingen en nieuwsgierig naar hoe andere HR professionals zaken

Nadere informatie

Psychiatrie. Therapieprogramma. www.catharinaziekenhuis.nl

Psychiatrie. Therapieprogramma. www.catharinaziekenhuis.nl Psychiatrie Therapieprogramma www.catharinaziekenhuis.nl Inhoud Het therapieprogramma... 3 Waarom groepstherapie?... 3 De groepsindeling... 4 De observatiegroep... 4 De behandelgroep... 4 Werkwijze therapeuten...

Nadere informatie

Brochure Het Grote Interactiespel voor Kinderdagverblijven 2014

Brochure Het Grote Interactiespel voor Kinderdagverblijven 2014 Brochure Het Grote Interactiespel voor Kinderdagverblijven 2014 Hét spel om kinderopvangteams met plezier de belangrijkste pedagogische vaardigheden te laten inoefenen www.bewustekinderopvang.nl & www.interactiespel.nl

Nadere informatie

Competentieprofiel werkbegeleider

Competentieprofiel werkbegeleider Competentieprofiel werkbegeleider Voor verzorgenden en verpleegkundigen Ontwikkeld door: Hennie Verhagen (Evean) Joukje Stellingwerf (Puur Zuid) Maaike Hakvoort (ZGAO) Brenda van der Zaag (ROC TOP) Kim

Nadere informatie

Het nieuwe leren. Het Nieuwe Leren Concurrentie analyse

Het nieuwe leren. Het Nieuwe Leren Concurrentie analyse Het nieuwe leren Het Nieuwe Leren Concurrentie analyse Conclusies (I) Het Nederlandse begrip Het nieuwe leren is niet zo n bekend begrip, is vooral gefocused op onderwijs. Het nieuwe leren wordt vooral

Nadere informatie

www.ludenstraining.nl Trainingen voor Young Professionals

www.ludenstraining.nl Trainingen voor Young Professionals www.ludenstraining.nl Trainingen voor Young Professionals Rendement van talent Porties VAN GOED NAAR Ludens Talentontwikkeling is een jong trainingsbureau met veel ervaring. Wij zijn gespecialiseerd in

Nadere informatie

Productcatalogus AIRO Visie

Productcatalogus AIRO Visie Productcatalogus AIRO Visie Onderwijs Agogiek Inspireren Reflecteren Ontwikkelen Meer info? 0642083525 1 www.airovisie.nl Indeling Inleiding..pagina 3 Team training.. pagina 4 Groepsondersteuning...pagina

Nadere informatie

Wil je professioneel leren coachen?

Wil je professioneel leren coachen? Wil je professioneel leren coachen? Coaching is in deze tijd een vanzelfsprekend begrip geworden. Het lijkt wel of iedereen met coaching bezig is. Bij doorvragen blijkt, dat coaching een zeer rekbaar begrip

Nadere informatie