informatiepakket Revalidatie CI CI NN Cochleair Implantatie team Noord- Nederland

Maat: px
Weergave met pagina beginnen:

Download "informatiepakket Revalidatie CI CI NN Cochleair Implantatie team Noord- Nederland"

Transcriptie

1 informatiepakket Revalidatie CI CI NN Cochleair Implantatie team Noord- Nederland Universitair Medisch Centrum Groningen 1/1/2014

2 Informatiepakket revalidatie CI INHOUDSOPGAVE 1. HOOFDACTIVITEITEN 2 2. HET LOGBOEK 2 3. HOORTRAININGSOEFENINGEN 3 4. ERVARINGSVERHALEN 5 5. DAGSCHEMA AFREGELING/REVALIDATIE 8 6. GELUIDSWAARNEMING 9 1

3 1. HOOFDACTIVITEITEN Bij de voornaamste activiteiten van uw revalidatie zijn de audioloog, logopedist en maatschappelijk werker betrokken. Deze activiteiten bestaan uit: 1) Afregeling CI 2) Hoortraining 3) Instructie oefenpartner 4) Uitleg Hoorproces CI 5) Uitleg inhoud koffer / hulpmiddelen 6) Gesprek maatschappelijke werk ( op verzoek) 2. HET LOGBOEK We raden u aan gedurende het revalidatieproces een logboek bij te houden. Dit logboek omvat uw persoonlijke, soms emotionele ervaringen (zowel positief als negatief). Tijdens het rapporteren laat u de gebeurtenissen van de dag de revue passeren en dit maakt dat u deze bewust beleeft. Voor het verwerken van ervaringen is dit heel zinvol. Daarnaast kan het teruglezen van de eigen ervaringen, zowel tijdens de revalidatie als daarna, u helpen om over een 'dood punt' heen te komen. De hoorervaringen worden vaak al snel gewoon, waardoor u vergeet hoe het geluid klonk in het allereerste begin. Het beschrijven van allerlei ervaringen rondom CI is voor veel mensen niet eenvoudig. Ter ondersteuning is een lijst met aandachtspunten opgesteld die als kapstok kan dienen. 1) Welke positieve geluidservaringen waren er vandaag? a) verrassende geluiden b) nieuwe geluiden c) prettige geluiden 2) Welke negatieve geluidservaringen waren er vandaag? a) verwarrende, chaotische geluiden b) vreemde, onbegrepen geluiden c) te druk, lastig d) storend e) pijnlijk, onaangenaam etc. 3) Waren er momenten waarop u de processor bewust hebt afgezet of uitgedaan? Andere momenten dan gebruikelijk? 4) Waren er bijzondere reacties van mensen in uw omgeving? 5) Waren er vandaag technische problemen? Zoals problemen met batterijen, snoertjes, etc. 6) Waren er vandaag medische problemen zoals: a) pijn of irritatie bij de inwendige spoel b) oorpijn c) duizeligheid d) ongecontroleerde bewegingen van gezichtsspiertjes e) vreemde smaak in de mond f) ongewone speekselproductie (te veel, te weinig) 2

4 7) Wat is de algemene indruk van de dag? Erg goed, best tevreden, zoals anders, niet zo best, baaldag etc. 8) Hebt u vandaag ook luisteroefeningen gedaan? Zo ja, welke? Beschrijf uw ervaring, moeilijk, makkelijk, vermoeiend, hoe lang geoefend, etc. 9) Hoe lang hebt u vandaag het CI gedragen? 10) Hebt u vandaag iets gewijzigd in de instelling van het apparaat? (ander programma, volume, microfoongevoeligheid) 3. HOORTRAININGSOEFENINGEN Deze oefeningen kunt u gedurende de dag doen, alleen of samen met uw oefenpartner. Als u naast het CI nog een hoortoestel draagt, is het aan te raden deze tijdens het oefenen uit te schakelen. Zo spreekt u alleen het geïmplanteerde oor aan, waardoor u zeker weet dat uw prestaties toe te schrijven zijn aan het CI. U krijgt aan het eind van de 2 e revalidatiedag de oefeningen mee naar huis. Het is de bedoeling dat u kiest uit de verschillende oefeningen. Probeer elke dag even te oefenen, en dan liever een paar keer kort dan één keer heel lang. Logboek Dagelijks bijhouden van uw ervaringen met het CI. Lezen Kies uit: a) voorlezen tekst volgen b) voorlezen spraakafzien en naspreken c) voorlezen meelezen en naspreken met goede intonatie en accenten Woordoefeningen Kies uit: a) herhalen van dagen, maanden, getallen, een categorie (bijv. kleuren, automerken, bloemen, kleding, namen etc.) b) twee woorden tegenover elkaar zetten: lang kort, aantal lettergrepen, rijmwoorden, hetzelfde of verschillend? Zinsoefeningen Kies uit: a) de zinnen uit een alinea van een tekst door elkaar b) dagelijkse uitingen c) vraagzinnen Geheugenoefeningen a) getallen: etc. b) data: donderdag 5 maart c) twee of drie namen Geluiden a) informeel in uw eigen omgeving b) reageren op het roepen van uw naam: - in de kamer - van benedenverdieping naar boven en omgekeerd c) vooral luisteren naar geluiden in uw omgeving en proberen te onthouden hoe ze klinken. 3

5 Muziek a) oude kinderliedjes b) eenvoudige muziek met weinig instrumenten (bijv. alleen vocaal of met slechts één of twee instrumenten) c) ritmische en melodische muziek d) muziek met en zonder zang Televisie Selecteer een aantal programma s: bijv. een praatprogramma, muzikaal programma en een show: a) Schakel zelf van programma naar programma. Hoort u verschil tussen: - stem ander geluid? - mannenstem vrouwenstem? b) Uw oefenpartner schakelt van programma naar programma, u probeert met uw ogen dicht aan te geven of u: - een stem of een ander geluid hoort - een mannenstem of een vrouwenstem hoort c) s Ochtends wordt het journaal ieder kwartier herhaald. - Beluister het journaal een aantal maal en kijk of u merkt dat u steeds meer kunt verstaan. - Kijk een paar keer met ondertiteling (TT 888) en daarna zonder. Kunt u volgen wat er gezegd wordt? - Luister naar het journaal op de M-stand en op de T-stand. Hoort u verschil? Gesprekken Probeer samen met uw oefenpartner (en als dit goed gaat ook met andere bekenden) eenvoudige gesprekjes te voeren over van tevoren afgesproken alledaagse onderwerpen, zoals het avondeten, de boodschappen, het nieuws, het weer etc. 4

6 4. Ervaringsverhaal Er wonen elektroden in mijn slakkenhuis. Een CI verslag. Nee, geen krakers. In overleg en met toestemming van Hogerhand is het slakkenhuis bewoond geraakt. En Hogerhand bestaat uit een groep deskundigen die me binnenste buiten keerden wat betreft het slakkenhuis en omgeving. De KNO-arts was voor het binnenste van mijn oren,de audioloog onderzocht of de oren nog geluid opvingen en hoe het met je evenwicht gesteld is. De andere deskundigen bestonden uit een maatschappelijk werkster,logopedisten en een psychologe, Allemaal om te kijken hoe je functioneert in je leefomgeving met je zeer slechte gehoor. Er moest uiteindelijk nog een verbouwing (operatie)plaatsvinden voor de elektroden konden intrekken in het slakkenhuis. Het was een spannende tijd;hangend tussen hoop en vrees. De vrees dat het alsmaar slechter wordende gehoor iets te maken had met mijn andere kwaal,multiple sclerose,bleek gelukkig niet zo te zijn. Een andere kwaal, Large Vestibular Aquaduct Syndroom is de boosdoener die heel mijn leven de slechthorendheid heeft veroorzaakt. De vrees dat de verbouwing (operatie)niet doorging om wat voor reden dan ook. En dan zou ik doof zijn. Afgesloten van de omgeving en nog dieper geïsoleerd raken. De hoop dat de verbouwing (operatie) wel door ging en ik met mijn nieuwe gehoor (de elektroden) opnieuw leerde horen. Nieuwe kansen of niet? Ik wist al lang wat een CI inhield. Ten tijde van mijn actieve periode bij de Nederlandse Vereniging Van Slechthorenden werden,toen CI als een mogelijkheid kwam om doven en zeer ernstig slechthorenden een nieuw gehoor aan te bieden, lezingen over dit onderwerp gehouden. Toen kon de operatie en revalidatie alleen nog maar in Leiden en Utrecht plaatsvinden. En ik hoorde toen ook alleen maar de positieve verhalen van geslaagde CI s. Er werd wel gezegd dat het ook fout kon gaan,maar wat precies? Ook hoorde ik van de discussies tussen de dove mensen. Sommige dove mensen wilden perse geen CI operatie. Ze waren tevreden met hun doofheid en de daaruit voortvloeiende dovencultuur. En slechthorende mensen (je wordt slechthorend na een CI operatie) vonden ze eigenlijk nergens bijhoren. Niet bij de doven, niet bij horenden. Bovendien kende ik een aantal mensen met een CI en van een hen had ik het hele CI avontuur van dichtbij meegemaakt. De voorlichting van de CI-commissie klonk mij bekend,de nieuwigheidjes waren nu dat de techniek,zowel operatief als spraakprocessor, zijn verbeterd en ik met mijn eigen ogen kon zien hoe de implantaat er uit ziet. Ook werd verteld dat er nogal wat bijwerkingen bij de operatie kunnen zijn. Zoals duizeligheid,misselijkheid, een loopoor,smaakverandering,een scheef gezicht en nog wat andere bijwerkingen. Toch nog schrikken, het ja-telefoontje kwam onverwacht heel snel. Men had gezegd dat je op de wachtlijst kwam en het nog wel een drie maanden kon duren voor je opgeroepen werd voor de operatie. Ik kreeg maar twee weken. En zo gingen mijn man en ik naar het UMCG; ik zenuwachtig, mijn man liep doodgemoedereerd te filmen. Zo kun je aan buitenstaanders ook nog wat laten zien. Beelden verduidelijken soms meer dan er alleen maar over te vertellen. Zenuwachtig ik, filmend mijn man, liepen we naar de verpleegafdeling van de KNO van het UMCG. De zaalzuster wilde wat informatie en de zaalarts deed nog wat onderzoekjes. En maar wachten tot de volgende dag,tot het uur van de Operatie daar was. Die nacht heb ik goed geslapen,ondanks de zenuwen, zaalrumoer van de nachtzusters en broeders. Dat rumoer dringt toch niet tot je door,je hoort het niet maar je werd af en toe wakker van het schijnsel van de zaklampen als een zieke om hulp gebeld had. 5

7 Voor dat je naar de OK gaat,ga je nog even douchen. Ik had begrepen dat ik na tienen naar de OK zou gaan maar dat was al voor tienen. Op mijn dooie gemak douchen,natuurlijk De zaalzuster op de douchedeur bonken en geprobeerd met een noodsleutel de deur te openen. Ik hoorde dat bonken niet en het lukte niet de deur open te krijgen. Doodgemoedereerd stapte ik uit de douche en een beetje giechelig stond de zuster al klaar met de operatiehemd en probeerde de situatie uit te leggen en duwde me naar het bed dat al klaar stond. Met een rotvaart naar de OK gereden of eigenlijk de pre OK ruimte waar ik allerhande kraantjes op mijn pols geprikt kreeg voor het infuus en narcosemiddelen. In sommige ziekenhuizen word je al suffig gemaakt op zaal maar hier pas op de OK en dan wordt de reeks narcosemiddelen aangesloten en je krijgt nog een kapje. Het gekke was dat de zenuwen weg waren en ik denk dat het komt door het geloop van OK zusters en broeders en dokters en weet ik veel wat er allemaal liep. Af en toe werd er een bed binnengereden,daar was iemand al onder handen genomen geweest en verder wakker moest worden. Zo belandde ik ook in de OK. Ik had nog een hoorapparaat op,die houd je op tot je onder narcose bent en je hebt het weer op als je wakker wordt. Communicatie voor de operatie gaat dan makkelijker en het helpt bij het wakker worden uit de narcose. Via je apparaat dringt er nog geluid door. Dat kan natuurlijk alleen als je niet aan dat oor geopereerd bent. Het eerste wat ik hoorde toen ik wakker werd uit de narcose was: Ja, ze is wakker!. De operatie was goed verlopen en mijn man kreeg als eerste te horen dat de hersens reageerden op het geluid van de elektroden. De audioloog checkt dat tijdens de operatie. De elektroden hebben als bewoners mijn slakkenhuis in bezit genomen. Zonder dat ik er ook maar iets van gemerkt heb. De dag van de operatie ben ik zo suffig dat ik geen bezoek wil. En ook geen smsjes. Bovendien was ik erg misselijk en moest veel overgeven. Later op de dag als ik omhoog wilde om rechtop te zitten werd ik zo duizelig dat ik weer gauw ging liggen en slapen. De volgend dag wilde ik ook geen eten, alle eten en drinken rook vies en smaakte erg vies. De duizeligheid en misselijkheid waren na twee dagen weg,maar het eten en drinken bleven vies ruiken. Alleen de laatste dag in het ziekenhuis heb ik een beetje gele vla gegeten en een half bekertje chocolademelk. Producten die ik nooit eet of drink. Ik heb gelukkig geen pijn gehad. De bewoners van mijn slakkenhuis hebben zich wat de pijn betreft netjes gedragen. Met een prachtige witte tulband van verband om mijn hoofd en daarboven van mijn haar een mislukt palmboomkruintje zag ik er niet eens zo gek uit. We hadden met alle CI dragers/draagsters wel een nieuwe modetrend in de verbandmiddelen kunnen lanceren. Met gekleurd verband (rood b.v. ) met zwart viltstift je geopereerde oor gemarkeerd, met gekleurde pleisters naar wens, waren we al een heel eind gekomen. Het vrolijkt de boel wel op.de tulband blijft 4 dagen zitten,wordt weggeknipt, en als de wond er goed uit ziet mag je naar huis. Een week later worden de hechtingen eruit gehaald en dan, met het afregelen in het vooruitzicht, kan de wond goed gaan genezen. Vijf weken later De eerste afregeling. Ik was nog zenuwachtiger dan bij de operatie. Het maalde maar door mijn hoofd:stel je voor dat het niets wordt. Misschien hoor je een verschrikkelijk geluid en breekt het benauwde zweet je uit. Ik nam me voor niets maar dan ook niets meer over een CI te lezen,toch heb ik dat nog wel een paar keer gedaan. Verslagen van mensen op internet. Ik wist dat ik voor verrassingen zou kunnen komen te staan en hoe moest je dat dan opvangen? Van een ander is het makkelijk te lezen maar wat als het jou overkomt? Ik zei steeds tegen mezelf:stel je verwachting maar op nihil en stop al die zenuwen weg. Die elektroden wonen er nu wel,maar als ze als bewoners niet bevallen?je kunt ze niet eens op straat gooien. Bij de audioloog werd de spraakprocessor met toebehoren uitgestald en voorgedaan hoe je ze moest gebruiken. Uiteindelijk hing de processor aan mijn oor en werd aangesloten op de toonregelaar. Steek je vinger maar omhoog als je een toon hoort, zei de audioloog. Bij de eerste toon was ik zeer verbaasd en opgelucht. HET GAAT LUKKEN!!!! 6

8 En inderdaad,het geluid wat je hoort is heel anders dan bij een gehoorapparaat. In het begin klonk het gesprokene als een slechte radio in een put. Mijn man en de audioloog hadden vreemde stemmen maar ik kon ze met spraakafzien duidelijk verstaan en er waren tegelijkertijd een heleboel geluiden erbij. Kraken, piepen ruisen en veel andere geluiden die ik nog niet kon thuisbrengen. In de wachtzaal van de KNO kwamen de geluiden als een verwarde vloedgolf over me heen. Zo kon ik naar huis en een heleboel geluiden leren horen. Veel geluiden had ik nog nooit gehoord. Mijn eigen lichaam wat kan dat een herrie produceren,aangestoken gas,krakende trap,stromend water,regen tegen het raam en toen de wasmachine. Ik ben echt op de loop gegaan,weg van dat verschrikkelijk geluid. En alsmaar vragen wat dat voor een geluid is. Soms riepen de geluiden een grote irritatie op,soms werd ik er een beetje misselijk van. Het moet allemaal wennen,je hersens moeten die geluiden ook verwerken,zeker de hersenen die nooit door enig geluid geprikkeld zijn. Mijn bewoners hebben wat te verwerken. De revalidatie, enige dagen later. We zijn benieuwd wat ik nu kan horen en ook verstaan. In een aparte oefenkamer leer je langzamerhand de woorden te herkennen en je man doet ook mee. Eerst mag je nog spraakafzien en daarna moet je proberen zonder te kijken te verstaan. De elektroden moeten wat voor de kost doen nu ze daar in mijn slakkenhuis zitten. De oefeningen vielen erg mee. Natuurlijk moet je je inspannen om iets te verstaan,maar dat gaat steeds beter. En het oefenkamertje plus een ervaren logopediste zijn de ideale omstandigheden om te luisteren en te verstaan. Buiten en thuis niet. Ik had steeds de neiging spraak te lezen,maar dat is niet bedoeling. Ik zei dan dat het in mijn genen zit;ik heb immers nooit anders gedaan. Met een paar keer opnieuw afregelen op de KNO en de oefeningen in de logopediekamer waaronder ook telefoneren en via de ringleiding luisteren en thuis luisteren heb je langere periode om te oefenen en wennen tegelijk. Dat omvat ongeveer twee maanden. De periodes tussen het afregelen, naar de volgende afregeling worden dan steeds langer. Het onderscheid tussen twee medeklinkers zoals peer/veer, boot /poot,pot/bot enz. hoor ik niet, ook later niet. Alleen in zinsverband versta ik het wel. In het begin had ik veel last van sissen in de geluiden die ik hoorde. Dat sissen is wat minder geworden,het is er nog steeds. Vooral praten van een ander kan soms erg hinderlijk zijn,vooral als ik moe ben in mijn hoofd. Ik hoop dat het uiteindelijk toch verbetert. Maar ik weet,dat de bewoners in mijn slakkenhuis, kwalitatief mijn leven een stuk aangenamer gemaakt hebben. De hele periode vanaf de onderzoeken tot en met de revalidatie heb ik (ook mijn man) als heel positief bevonden. Dat komt natuurlijk omdat alles ook goed verlopen is. De bejegening van al die hulpverleners was vriendelijk,rustig en geduldig. Bovendien was/is de sfeer tijdens de revalidatie gezellig. Ik wil van hier uit, Oosterwolde, dan ook alle hulpverleensters/verleners van de CINN heel hartelijk danken en wens hun nog veel succes met hun werk. Trijn de Groot. 7

9 5. DAGSCHEMA AFREGELING/REVALIDATIE Nieuw revalidatieschema: Week 1 Dagdeel 1 Dagdeel 2 afregeling en aansluitend 2 x 1 uur hoortraining 2 x 1 uur hoortraining Week 2 Dagdeel 1 Dagdeel 2 afregeling en aansluitend 2 x 1 uur hoortraining 2 x 1 uur hoortraining Week 3 Dagdeel 1 Dagdeel 2 afregeling en aansluitend 2 x 1 uur hoortraining 2 x 1 uur hoortraining (het evaluatieformulier wordt meegenomen naar huis, en na 3 maanden besproken) De revalidatiedagdelen kunnen zijn: - Maandagmorgen en woensdagmorgen - Dinsdagmorgen en donderdagmorgen - Woensdagmorgen en vrijdagmorgen - Maandagmiddag en woensdagmiddag - Dinsdagmiddag en donderdagmiddag - Woensdagmiddag en vrijdagmiddag Na 1 maand Na 3 maanden Na 6 maanden afregeling en aansluitend 1 of 2 x 1 uur hoortraining afregeling en aansluitend 1 of 2 x 1 uur hoortraining (evaluatie van revalidatie met de logopedist) afregeling en aansluitend 1 of 2 x 1 uur hoortraining Na 1 jaar Terugkomdag (groep van max. 6 patiënten) waarop: evaluatie nav. de vragenlijst Kwaliteit van leven met MW of logopedist, informatie over hulpmiddelen en muziektraining. 8

10 6. GELUIDSWAARNEMING A. BETEKENIS GEVEN AAN EN BENOEMEN VAN GELUIDEN De wereld om ons heen is vol geluiden. Horende mensen hebben van jongs af aan geleerd deze geluiden op te merken en er betekenis aan te geven. Na verloop van tijd dringen bepaalde geluiden niet meer door tot het bewustzijn, omdat ze op dat moment niet relevant zijn. Denk bijvoorbeeld aan het tikken van de klok tijdens een gesprek. Wil je echter weten hoe laat het is, dan ga je bewust luisteren hoeveel keer de klok slaat. De stadia van hoorontwikkeling ; 1. DETECTIE Het waarnemen van de aanwezigheid van geluid (geluid is wel of niet aanwezig). 2. DISCRIMINATIE Het kunnen onderscheiden van twee geluiden. Met andere woorden zijn deze geluiden (of woorden) hetzelfde of verschillend. 3. IDENTIFICATIE/HERKENNING Het kunnen koppelen van een specifiek geluid (woord) aan een specifieke bron (begrip). 4. VERSTAAN/BEGRIJPEN De betekenis van het gehoorde geluid (woord) wordt herkend. Geluiden worden voortgebracht door een geluidsbron die lucht in trilling brengt. Geluiden kunnen heel verschillend van karakter zijn. We onderscheiden diverse kenmerken: hard-zacht (volume) hoog-laag (toonhoogte) lang-kort (duur) geluiden met een impulskarakter (bijv. handgeklap) geluiden met een duurkarakter (bijv. een draaiende motor) geluiden met een ruiskarakter (bijv. bladgeritsel, de klanken f-s-g) geluiden met een afwisseling tussen lang en kort waardoor een bepaald ritmepatroon ontstaat. zuivere geluiden (bijv. van een fluit) complexe geluiden (bijv. spraakklanken) eentonige geluiden De beleving van geluid is subjectief. Zie omschrijvingen als: zacht te zacht hard te hard aangenaam onaangenaam pijnlijk prettig vervelend irritant mooi lelijk afschuwelijk De typering van geluid zal vaak worden gedaan door te vergelijken met eerder waargenomen geluid; vanuit contrastervaringen. Het kunnen benoemen of beschrijven van geluidswaarnemingen is een ondersteuning bij het herkennen en onthouden van geluid. Revalidanten met een CI zullen meestal kunnen herkennen vanuit hun herinneringen aan geluid, hoewel sommige sensaties niet overeenkomen met eerder opgedane ervaringen. 9

11 B. BEWUSTWORDING VAN OMGEVINGSGELUIDEN Het spontaan reageren op geluid is een vaardigheid die, bij mensen die al langere tijd doof zijn, verloren kan zijn gegaan. Men is eraan gewend geraakt dat de ander het gesprek begint met een visueel (wapperen met je hand) of voelbaar (aantikken) signaal. Als van tevoren gevraagd wordt een reactie te geven op een geluid (hand opsteken, ja zeggen), zoals bij het maken van een audiogram, kan men zich richten op het geluid. Omdat men voorbereid is, is de aandacht is gericht op het horen van een stimulus. Als men hier echter niet op voorbereid is en de aandacht dus niet specifiek op een luistertaak gericht is, kan het moeilijk zijn geluid spontaan waar te nemen. Voorbeelden zijn: een onverwachte klop op de deur, een telefoon die rinkelt, of hoesten. Om weer te leren te reageren op geluiden kan de logopedist of oefenpartner of iemand anders u in de thuissituatie wijzen op geluiden. Als de telefoon gaat, tikt men u op de schouder en zegt: de telefoon gaat. Dat is alles. U hoeft niets te bevestigen. U wordt alleen op de hoogte gebracht (informele training). Andere voorbeelden zijn: Ik deed het autoportier dicht, dat maakt geluid. Er werd op de deur geklopt. Het geluid van de tv staat aan. De wasmachine maakt geluid. Ik kan mijn voetstappen horen. Er praat iemand. Ik hoor geluid van het verkeer. Soms is het moeilijk voor de partner om niet óók nog om een bevestiging te vragen: Hoorde je dat niet?. Maar in dit vroege stadium is dat niet nodig. Het belangrijkste is dat u, de revalidant, bewust wordt gemaakt van de aanwezigheid van geluid. 10

12 Belangrijke adressen: CINN Secr: Gerda Boven Secretaresse CI-team donderdag en vrijdagmiddag afwezig UMCG afd. KNO Huispost BB20 Postbus RB Groningen tel SMS fax Veel informatie vindt u ook op onze WEBSITE: 11

Cochleaire implantatie bij volwassenen informatie voor werkgevers

Cochleaire implantatie bij volwassenen informatie voor werkgevers Cochleaire implantatie bij volwassenen informatie voor werkgevers Eén van uw werknemers/collega s is ernstig slechthorend. Op dit moment wordt door het CI-team VUmc beoordeeld of hij/zij baat zou kunnen

Nadere informatie

Revalidatie CI kinderen

Revalidatie CI kinderen informatiepakket Revalidatie CI kinderen CI NN Cochleair Implantatie team Noord- Nederland Universitair Medisch Centrum Groningen 1/1/2014 Inhoudsopgave 1. HOOFDACTIVITEITEN 3 2. PROGRAMMA REVALIDATIE

Nadere informatie

Cochleaire implantatie en logopedie

Cochleaire implantatie en logopedie Cochleaire implantatie en logopedie Nancy de Ruiter- Flokstra Logopediste NSDSK nderuiter@nsdsk.nl Het cochleaire implantaat Het CI-team Revalidatie en logopedie Het Cochleaire Implantaat Het oor Hoe een

Nadere informatie

cochleaire implantatie bij kinderen

cochleaire implantatie bij kinderen cochleaire implantatie bij kinderen inleiding Een cochleair implantaat (CI) is een hulpmiddel dat ernstig slechthorende of dove kinderen en volwassenen de mogelijkheid biedt om geluid en spraak te kunnen

Nadere informatie

Neus correctie 2012. Aanleiding. Intake gesprek. Stap 1: Wat gaan we doen

Neus correctie 2012. Aanleiding. Intake gesprek. Stap 1: Wat gaan we doen Neus correctie 2012 Aanleiding Al een tijdje heb ik last van mijn neus. Als kind van een jaar of 5 kreeg ik een schep tegen mijn neus, wat er waarschijnlijk voor heeft gezorgd dat mijn neus brak. Als kind

Nadere informatie

Gespreksrichtlijnen tussen goeden slechthorenden

Gespreksrichtlijnen tussen goeden slechthorenden Gespreksrichtlijnen tussen goeden slechthorenden Communiceren doe je met zijn tweeën Deze folder is bedoeld voor de goedhorenden die in hun omgeving iemand kennen die slechthorend is, en voor slechthorenden

Nadere informatie

CI De rol van de maatschappelijk werker. Agaath Dondorp Voorheen: Audiologisch Centrum / CI-team VUMC Dag der akoepedie 23 april 2009

CI De rol van de maatschappelijk werker. Agaath Dondorp Voorheen: Audiologisch Centrum / CI-team VUMC Dag der akoepedie 23 april 2009 CI De rol van de maatschappelijk werker Agaath Dondorp Voorheen: Audiologisch Centrum / CI-team VUMC Dag der akoepedie 23 april 2009 Rol maatschappelijk werker CI-team Selectiecriteria voor de maatschappelijk

Nadere informatie

Ga je mee om de wonderlijke wereld van de zintuigen te ontdekken? Linda van de Weerd

Ga je mee om de wonderlijke wereld van de zintuigen te ontdekken? Linda van de Weerd Ga je mee om de wonderlijke wereld van de zintuigen te ontdekken? 1 Linda van de Weerd Inhoud Moet je horen! 3 Trillingen 4 Luister! 5 Hard en zacht 6 Dichtbij en ver weg 7 Hoog en laag 8 Doof zijn 9 Moeilijke

Nadere informatie

Hoe verloopt de muzikale ontwikkeling bij dove en slechthorende kinderen En de invloed die de ontwikkeling van het Cochleair Implant daar op heeft

Hoe verloopt de muzikale ontwikkeling bij dove en slechthorende kinderen En de invloed die de ontwikkeling van het Cochleair Implant daar op heeft Hoe verloopt de muzikale ontwikkeling bij dove en slechthorende kinderen En de invloed die de ontwikkeling van het Cochleair Implant daar op heeft Marianne Bloemendaal Inleiding Zingen en musiceren, ondersteunt

Nadere informatie

Operatie Cochleaire Implantatie bij uw kind

Operatie Cochleaire Implantatie bij uw kind Operatie Cochleaire Implantatie bij uw kind Op basis van de vooronderzoeken en in overleg met u (en eventueel uw kind) is besloten dat uw kind een cochleair implantaat krijgt. In deze folder leest u informatie

Nadere informatie

Tips bij slechthorendheid

Tips bij slechthorendheid Libra R&A Audiologie Tips bij slechthorendheid Deze folder is bedoeld voor mensen die met elkaar in gesprek willen gaan en waarbij een van de gesprekspartners slechthorend is. Technische hulpmiddelen,

Nadere informatie

Logopedie Sophie Gortzak maart 2010

Logopedie Sophie Gortzak maart 2010 Logopedie Sophie Gortzak maart 2010 Inleiding Ik doe mijn werkstuk over logopedie omdat ik het een interessant onderwerp vond en mijn moeder is logopedist. Mijn hoofdstukken zijn: 1Wat is logopedie? 2Wie

Nadere informatie

In de war? Op de Intensive Care

In de war? Op de Intensive Care In de war? Op de Intensive Care Albert Schweitzer ziekenhuis juni 2015 pavo 1168 Inleiding Uw partner of familielid is in het Albert Schweitzer ziekenhuis opgenomen op de Intensive Care. Waarschijnlijk

Nadere informatie

Cochleair implantaat: CI

Cochleair implantaat: CI Cochleair implantaat: CI Vera Prijs Inhoud Anatomie van het oor CI systeem CI-traject in UMCUtrecht Mogelijkheden en beperkingen Modaliteiten Toekomstige ontwikkelingen Anatomie van het gehoor Het binnenoor

Nadere informatie

Figuur Fout! Geen tekst met opgegeven opmaakprofiel in document.-1 Cochleair implantaat

Figuur Fout! Geen tekst met opgegeven opmaakprofiel in document.-1 Cochleair implantaat Cochleair implantaat Inleiding Als iemand doof of zeer ernstig slechthorend is en hoortoestellen brengen (nog langer) onvoldoende resultaat met zich mee, dan wordt tegenwoordig een cochleair implantaat

Nadere informatie

De patiënt met acuut optredende verwardheid (delier)

De patiënt met acuut optredende verwardheid (delier) De patiënt met acuut optredende verwardheid (delier) De patiënt met acuut optredende verwardheid/delier Uw familielid, vriend(in) of kennis is opgenomen vanwege een ziekte, een ongeval en/of een operatie.

Nadere informatie

Patiënteninformatie. Acuut optredende verwardheid. (delier) Acuut optredende verwardheid (delier)

Patiënteninformatie. Acuut optredende verwardheid. (delier) Acuut optredende verwardheid (delier) Patiënteninformatie Acuut optredende verwardheid (delier) Acuut optredende verwardheid (delier) 1 Acuut optredende verwardheid (delier) Intensive Care, route 3.3 Telefoon (050) 524 6540 Inleiding Uw familielid

Nadere informatie

Revalidatie van het gehoor bij volwassenen

Revalidatie van het gehoor bij volwassenen Revalidatie van het gehoor bij volwassenen Gehoor en communicatie zijn van groot belang voor de mens. Wanneer er een beperking van gehoor, spraak of taal optreedt, heeft dat vaak grote gevolgen voor het

Nadere informatie

lichaam is gestopt met groeien? De groei zou gemiddeld 0,2 millimeter per jaar bedragen. Dit komt neer

lichaam is gestopt met groeien? De groei zou gemiddeld 0,2 millimeter per jaar bedragen. Dit komt neer Wist je dat... onze oren blijven groeien, ook nadat de rest van ons lichaam is gestopt met groeien? De groei zou gemiddeld 0,2 millimeter per jaar bedragen. Dit komt neer op een centimeter in vijftig jaar.

Nadere informatie

van beugel tot burn-out

van beugel tot burn-out vier kant reeks van beugel tot burn-out 20 verhalen over gezondheid Uitgeverij Eenvoudig Communiceren Oren Je ziet op straat vaak mensen met een koptelefoontje in hun oren. Ze luisteren bijvoorbeeld naar

Nadere informatie

Botverankerde hoortoestellen

Botverankerde hoortoestellen Botverankerde hoortoestellen Albert Schweitzer ziekenhuis september 2014 pavo 0006 Inleiding De KNO-arts heeft met u besproken dat u een botverankerd hoortoestel gaat krijgen. In deze folder leest u meer

Nadere informatie

Tijdens de video- hometraining worden verschillende begrippen gebruikt. In de bijlage geven we een korte omschrijving van deze begrippen.

Tijdens de video- hometraining worden verschillende begrippen gebruikt. In de bijlage geven we een korte omschrijving van deze begrippen. Bijlage 11 Voorbeeld informatie VHT: Bouwstenen voor geslaagd contact Informatie Video - hometraining Belangrijke begrippen initiatieven herkennen volgen ontvangstbevestiging beurt verdelen leidinggeven

Nadere informatie

Onderwerp: Acute verwardheid of delier

Onderwerp: Acute verwardheid of delier Onderwerp: 1 Informatie over acute verwardheid of delier Voor wie is deze folder bedoeld? Deze folder is bedoeld voor patiënten die worden opgenomen in het Ikazia Ziekenhuis. Zoals de verpleegkundige aan

Nadere informatie

Als papa of mama een bolletje in het hoofd heeft Informatie voor kinderen van 8 tot 12 jaar over brughoektumor bij hun papa of mama

Als papa of mama een bolletje in het hoofd heeft Informatie voor kinderen van 8 tot 12 jaar over brughoektumor bij hun papa of mama Als papa of mama een bolletje in het hoofd heeft Informatie voor kinderen van 8 tot 12 jaar over brughoektumor bij hun papa of mama Deze folder legt uit wat er gebeurt als je papa of mama een bolletje

Nadere informatie

Voorlezen is leuk en nuttig. Maar hoe doe je dat eigenlijk, goed voorlezen? Hieronder vindt u de belangrijkste tips en trucs.

Voorlezen is leuk en nuttig. Maar hoe doe je dat eigenlijk, goed voorlezen? Hieronder vindt u de belangrijkste tips en trucs. R.K. Basisschool Anselderlaan 10 6471 GL Eygelshoven Tel: 045-5351434 De fijne kneepjes van het voorlezen Voorlezen is leuk en nuttig. Maar hoe doe je dat eigenlijk, goed voorlezen? Hieronder vindt u de

Nadere informatie

2 Ik en autisme VOORBEELDPAGINA S

2 Ik en autisme VOORBEELDPAGINA S 2 Ik en autisme In het vorige hoofdstuk is verteld over sterke kanten die mensen met autisme vaak hebben. In dit hoofdstuk vertellen we over autisme in het algemeen. We beginnen met een stelling. In de

Nadere informatie

Plotsdoofheid. Informatie voor patiënten die plotseling geheel doof worden. Informatie voor patiënten. Canisius-Wilhelmina Ziekenhuis

Plotsdoofheid. Informatie voor patiënten die plotseling geheel doof worden. Informatie voor patiënten. Canisius-Wilhelmina Ziekenhuis Informatie voor patiënten Plotsdoofheid Informatie voor patiënten die plotseling geheel doof worden G456-Q CWZ / 09-04 Canisius-Wilhelmina Ziekenhuis Uw behandelend arts heeft voorgesteld om vanwege uw

Nadere informatie

Logopedie na cochleaire implantatie. info voor de patiënt. hoofd, hals en zenuwstelsel

Logopedie na cochleaire implantatie. info voor de patiënt. hoofd, hals en zenuwstelsel hoofd, hals en zenuwstelsel info voor de patiënt Logopedie na cochleaire implantatie UZ Gent, Centrum voor Gehoor- en Spraakrevalidatie Ter Sprake Dienst Neus-, Keel- en Oorheelkunde Logopedie na cochleaire

Nadere informatie

KIKA-LEGE-FLESSEN-ACTIE

KIKA-LEGE-FLESSEN-ACTIE 27 AGENDA Maandag 25 mei: 2 e Pinksterdag Dinsdag 26 mei: Deze week groepsmail over Wonderlijk Gemaakt uit (Zie info verderop.) Vrijdag 29 mei: Kijkochtend (kleuters vrij) Maandag 1 juni t/m woensdag 3

Nadere informatie

Otosclerose. Informatie voor patiënten over gehoorverlies door botvorming op de grens tussen middenoor en binnenoor. Informatie voor patiënten

Otosclerose. Informatie voor patiënten over gehoorverlies door botvorming op de grens tussen middenoor en binnenoor. Informatie voor patiënten Informatie voor patiënten Otosclerose Informatie voor patiënten over gehoorverlies door botvorming op de grens tussen middenoor en binnenoor G437-S CWZ / 09-04 Canisius-Wilhelmina Ziekenhuis Uw behandelend

Nadere informatie

Het medicijn Gammaglobuline onder je huid Subcutaan

Het medicijn Gammaglobuline onder je huid Subcutaan Het medicijn Gammaglobuline onder je huid Subcutaan Wilhelmina Kinderziekenhuis Wat staat er in deze folder Informatie voor ouders 2 Het medicijn Gammaglobuline onder je huid (subcutaan) 4 Wil je meer

Nadere informatie

Wat na cochleaire implantatie?

Wat na cochleaire implantatie? hoofd, hals en zenuwstelsel info voor de patiënt Wat na cochleaire implantatie? UZ Gent, Dienst Neus-, Keel- en Oorheelkunde Wat na cochleaire implantatie: praktisch Revalidatie Medische revalidatie Na

Nadere informatie

Delirium op de Intensive Care (IC)

Delirium op de Intensive Care (IC) Deze folder is bedoeld voor de partners, familieleden, naasten of bekenden van op de Intensive Care (IC) afdeling opgenomen patiënten. Door middel van deze folder willen wij u als familie* uitleg geven

Nadere informatie

Omgaan met. heb een CI op het werk

Omgaan met. heb een CI op het werk Hoofdstuk 1 Vertel ik aan mijn baas en Omgaan met collega s dat ik autisme heb een CI op het werk Aandachtspunten bij mensen met een cochleair implantaat Inhoud pagina Inleiding 1 1. Wat is een CI? 3 2.

Nadere informatie

H53586.0314. Verwijderen neus- en/of keelamandelen bij kinderen

H53586.0314. Verwijderen neus- en/of keelamandelen bij kinderen H53586.0314 Verwijderen neus- en/of keelamandelen bij kinderen Inleiding U bent bij de KNO-arts geweest die heeft voorgesteld de neus-en/of keelamandelen bij uw kind te verwijderen. Wat er gaat gebeuren

Nadere informatie

~ (]J. -S ca. /;a.;j ~ ~/ ~ Ir'! '. - - --~ '-' 1 C\) 4. Middenoor. s. Slakkenhuis. 6. Gehoorzenuw ,.. ...

~ (]J. -S ca. /;a.;j ~ ~/ ~ Ir'! '. - - --~ '-' 1 C\) 4. Middenoor. s. Slakkenhuis. 6. Gehoorzenuw ,.. ... I 3. I H-o'~ hoort een oo~? I, I. Geluidsgolven I I 2. Gehoorgang - Trommelvlies I J 4. Middenoor s. Slakkenhuis 6. Gehoorzenuw '0..,.. '-' 1... C\) -S ca ~ (]J /;a.;j ~ ~/ ~ Ir'! '. - - --~ Inhoudsopgave

Nadere informatie

Optimale ontwikkeling prenatale fase tot en met zes jaar

Optimale ontwikkeling prenatale fase tot en met zes jaar Optimale ontwikkeling prenatale fase tot en met zes jaar Naast het muzikale ontwikkelingsgebied (waarneming van, ontwikkeling van het muzikaal geheugen, enzovoort) is tevens zichtbaar welke muzikale gedragsvorm

Nadere informatie

Het medicijn Gammaglobuline in je bloed

Het medicijn Gammaglobuline in je bloed Het medicijn Gammaglobuline in je bloed Onder ouders verstaan wij ook verzorger(s), pleeg- of adoptieouder(s) U kunt wijzigingen of aanvullingen op deze informatie door geven per e-mail: patienteninformatiewkz@umcutrecht.nl

Nadere informatie

HULPMIDDELENINFO FM-GELUIDSOVERDRACHTSYSTEMEN

HULPMIDDELENINFO FM-GELUIDSOVERDRACHTSYSTEMEN HULPMIDDELENINFO FM-GELUIDSOVERDRACHTSYSTEMEN JANUARI 2011 Een beschrijving van een hulpmiddel of een aanpassing in deze tekst wil niet zeggen dat het hulpmiddel of de aanpassing terugbetaald wordt door

Nadere informatie

Ik ga je wat vertellen, je hoeft alleen maar te volgen wat ik zeg, mijn stem is nu het enige wat voor jou belangrijk is om te volgen.

Ik ga je wat vertellen, je hoeft alleen maar te volgen wat ik zeg, mijn stem is nu het enige wat voor jou belangrijk is om te volgen. Oefening 1: Nodig: 2 personen en een boom of een huisdier: Zoek een plek op bij een boom of in de buurt bij je paard of ander huisdier waar je even niet gestoord wordt en veilig even je ogen dicht kunt

Nadere informatie

Centrum Bijzondere Tandheelkunde Midden-Brabant

Centrum Bijzondere Tandheelkunde Midden-Brabant Inschrijfformulier afdeling angstbegeleiding (1) Naam + voorletter: Geboortedatum: Adres: Postcode en woonplaats: Telefoon/mobiel: BSN nummer: Naam eigen tandarts: Naam huisarts: M / V Omschrijf in het

Nadere informatie

Nieuwsbrief Olleke Bolleke februari 2015

Nieuwsbrief Olleke Bolleke februari 2015 Nieuwsbrief Olleke Bolleke februari 2015 Ons eerste thema van het jaar is: Ik ben ziek. Het thema slaat goed aan omdat er in deze periode héél veel peuters ziek zijn. We beginnen met een boekje voorlezen:

Nadere informatie

Oren om te horen. 1. Leesopdracht

Oren om te horen. 1. Leesopdracht 1. Leesopdracht Lees de onderstaande tekst goed door. De tekst gaat over de werking van het gehoor en is erg handig voor maken van de overige opdrachten in dit boekje. Oren om te horen Je oren zijn er

Nadere informatie

Lesbrief 6. Gezondheid

Lesbrief 6. Gezondheid www.edusom.nl Opstartlessen Lesbrief 6. Gezondheid Wat leert u in deze les? Praten met de dokter. Zinnen maken. Zeggen dat iets niet zo is. Veel succes! Deze les is ontwikkeld in opdracht van: Gemeente

Nadere informatie

Jij krijgt een operatie van de KNO-arts. Hieronder lees je het verhaal van Jaap, hij krijgt ongeveer dezelfde operatie.

Jij krijgt een operatie van de KNO-arts. Hieronder lees je het verhaal van Jaap, hij krijgt ongeveer dezelfde operatie. Jij krijgt een operatie van de KNO-arts. Hieronder lees je het verhaal van Jaap, hij krijgt ongeveer dezelfde operatie. Het verhaal begint thuis, en op de foto zie je Jaap. Vandaag gaat Jaap met zijn moeder

Nadere informatie

Hoe werkt het oor? Het oor is onder te verdelen in: 1. Uitwendige gehoorgang;

Hoe werkt het oor? Het oor is onder te verdelen in: 1. Uitwendige gehoorgang; Plotsdoofheid Hoe werkt het oor? Het oor is onder te verdelen in: 1. Uitwendige gehoorgang; 2. Trommelvlies waarachter zich het middenoor bevindt. Hierin bevinden zich de drie gehoorbeentjes en via de

Nadere informatie

Voorbereidingsboek Operatie

Voorbereidingsboek Operatie Voorbereidingsboek Operatie Dit fotoboek is bedoeld om jou en je ouder(s) / verzorger(s) een indruk te geven over de gang van zaken rondom de operatie. We hopen dat deze informatie duidelijk en compleet

Nadere informatie

Niet veel mensen krijgen deze ziekte en sommige volwassenen hebben er vaak nog nooit van gehoord of weten er weinig vanaf.

Niet veel mensen krijgen deze ziekte en sommige volwassenen hebben er vaak nog nooit van gehoord of weten er weinig vanaf. Je leest waarschijnlijk dit boekje omdat je mama of papa of iemand anders speciaal in je familie Amyotrofische Lateraal Sclerose heeft. Het is een lang woord en het wordt vaak afgekort tot ALS. Niet veel

Nadere informatie

Keel- Neus- Oorheelkunde Trommelvliesbuisjes plaatsen

Keel- Neus- Oorheelkunde Trommelvliesbuisjes plaatsen Keel- Neus- Oorheelkunde Trommelvliesbuisjes plaatsen Inleiding Uw kind krijgt binnenkort trommelvliesbuisjes. Dit is een kleine ingreep waarvoor uw kind even naar het ziekenhuis moet. Uw kind krijgt een

Nadere informatie

De twee zaken waarover je in dit boek kunt lezen, zijn de meest vreemde zaken die Sherlock Holmes ooit heeft opgelost.

De twee zaken waarover je in dit boek kunt lezen, zijn de meest vreemde zaken die Sherlock Holmes ooit heeft opgelost. Sherlock Holmes was een beroemde Engelse privédetective. Hij heeft niet echt bestaan. Maar de schrijver Arthur Conan Doyle kon zo goed schrijven, dat veel mensen dachten dat hij wél echt bestond. Sherlock

Nadere informatie

Op bezoek. bij Sam op de Intensive Care

Op bezoek. bij Sam op de Intensive Care Op bezoek S bij Sam op de Intensive Care Hoi, ik ben Sam en ik lig op de Intensive Care S Ik heb een fotoboekje gemaakt. Zo kun je alvast zien waar ik ben en wat iedereen op de afdeling doet. Natuurlijk

Nadere informatie

Operatie aan de stembanden (microlarynoscopie)

Operatie aan de stembanden (microlarynoscopie) Keel-, Neus- en Oorheelkunde Operatie aan de stembanden (microlarynoscopie) www.catharinaziekenhuis.nl Inhoud Waarom deze operatie?... 3 Om een diagnose te stellen... 3 Om stemproblemen te verhelpen...

Nadere informatie

Waar kunt u nu aan merken dat uw kind niet goed hoort of moeite heeft met luisteren?

Waar kunt u nu aan merken dat uw kind niet goed hoort of moeite heeft met luisteren? Horen en Luisteren Horen en luisteren Horen en luisteren zijn niet hetzelfde. Horen heeft te maken met de geluiden die het oor binnenkomen; luisteren heeft te maken met wat je met die geluiden doet. Om

Nadere informatie

Slechthorendheid bij ouderen

Slechthorendheid bij ouderen Slechthorendheid bij ouderen Ir. T.T. Prinzen Klinisch fysicus-audioloog Pento Audiologisch Centrum Amersfoort Inhoud inleiding (anatomie en pathologie) soorten gehoorverlies hoe hoort een slechthorende?

Nadere informatie

Stemwerkschrift. Inhoud

Stemwerkschrift. Inhoud Stemwerkschrift Inhoud Allerlei dingen, die slecht zijn voor je stem Schreeuwen Voor je ouders Schreeuwen Schrapen en kuchen Voor je ouders Schrapen en kuchen Gekke stemmetjes nadoen Voor je ouders Gekke

Nadere informatie

Een land waar. mensen goed geïnformeerd zijn over handicaps

Een land waar. mensen goed geïnformeerd zijn over handicaps Een land waar mensen goed geïnformeerd zijn over handicaps Lilian (48) vraagt haar zoontje om even een handje te komen geven. Dat doet hij en dan gaat hij weer lekker verder spelen. Wij nemen plaats aan

Nadere informatie

Plotsdoofheid (Sudden deafness)

Plotsdoofheid (Sudden deafness) Keel-, Neus- en Oorheelkunde Plotsdoofheid (Sudden deafness) www.catharinaziekenhuis.nl Patiëntenvoorlichting: patienten.voorlichting@catharinaziekenhuis.nl KNO037 / Plotsdoofheid 2 Plotsdoofheid (Sudden

Nadere informatie

Gratis Rapport : Wat Te Doen Voor, Tijdens En Na Je Eerste Marathon. - Eelco de Boer -

Gratis Rapport : Wat Te Doen Voor, Tijdens En Na Je Eerste Marathon. - Eelco de Boer - Gratis Rapport : Wat Te Doen Voor, Tijdens En Na Je Eerste Marathon - Eelco de Boer - Gratis Rapport : Wat Te Doen Voor, Tijdens En Na Je Eerste Marathon Beste lezer, Ik hoop dat jouw doorzettingsvermogen

Nadere informatie

KNO. Stemproblemen bij volwassenen

KNO. Stemproblemen bij volwassenen KNO Stemproblemen bij volwassenen Stemproblemen bij volwassenen De Keel- Neus- Oorarts heeft u onderzocht en verteld wat de oorzaak van uw stemprobleem is en wat er aan gedaan kan worden. In deze folder

Nadere informatie

regio Gooi en Vechtstreek Niet uitgeslapen? Jongeren en slapeloosheid www.cjggooienvechtstreek.nl

regio Gooi en Vechtstreek Niet uitgeslapen? Jongeren en slapeloosheid www.cjggooienvechtstreek.nl regio Gooi en Vechtstreek Niet uitgeslapen? Jongeren en slapeloosheid www.cjggooienvechtstreek.nl n Niet uitgeslapen? Jongeren en slapeloosheid We slapen gemiddeld zo n zeven tot acht uur per nacht. Dat

Nadere informatie

Onco-Move. Bewegen tijdens chemotherapie

Onco-Move. Bewegen tijdens chemotherapie Onco-Move Bewegen tijdens chemotherapie Introductie De behandeling van kanker, in het bijzonder de chemotherapie en/of radiotherapie, kan aanleiding zijn tot langdurige vermoeidheid en conditieverlies.

Nadere informatie

Inleiding. Hoe werkt het oor?

Inleiding. Hoe werkt het oor? Otosclerose Inleiding Samen met uw KNO- arts heeft u besloten om vanwege uw gehoor en/of oorklachten een onderzoek te laten verrichten naar eventuele otosclerose. Deze folder geeft u informatie over wat

Nadere informatie

Amandelen verwijderen bij kinderen

Amandelen verwijderen bij kinderen Amandelen verwijderen bij kinderen Wanneer en hoe worden de neus- en keelamandelen verwijderd Binnenkort worden bij uw kind de amandelen verwijderd. In deze folder kunt u meer lezen over deze behandeling.

Nadere informatie

Online Psychologische Hulp Angst & Paniek

Online Psychologische Hulp Angst & Paniek Online Psychologische Hulp Angst & Paniek 2 Therapieland Therapieland Online Psychologische Hulp In deze brochure maak je kennis met de online behandeling Angst & Paniek van Therapieland. Je krijgt uitleg

Nadere informatie

i!i' ] ] ] ] ] 1 ~ 1 ~ Door: A /isha Chandoe Groep Bb VanOstadeschoo/ 1..

i!i' ] ] ] ] ] 1 ~ 1 ~ Door: A /isha Chandoe Groep Bb VanOstadeschoo/ 1.. 1 ~ 1 ~ j J ) J J J I, i!i' 1 Al 1.. Door: A /isha Chandoe Groep Bb VanOstadeschoo/ j 1.. l.. '-....t L- '- '- Inhoud: 1.Inleiding. 2. Wat is een oor? 3. Hoe zit je oor in elkaar? 4. De drie delen van

Nadere informatie

Met een rugzakje vol info ga ik naar huis, veel gesprekken, leuke manier van middagvulling.

Met een rugzakje vol info ga ik naar huis, veel gesprekken, leuke manier van middagvulling. Leerzaam, leuk, nieuwe contacten opgedaan, nieuwe ideeën. Het open Space concept is geweldig. Met een rugzakje vol info ga ik naar huis, veel gesprekken, leuke manier van middagvulling. Ontspannen maar

Nadere informatie

Patiënteninformatie. Delier of plotse verwardheid. GezondheidsZorg met een Ziel

Patiënteninformatie. Delier of plotse verwardheid. GezondheidsZorg met een Ziel i Patiënteninformatie Delier of plotse verwardheid GezondheidsZorg met een Ziel DELIER OF PLOTSE VERWARDHEID Uw partner, familielid of iemand anders uit uw naaste omgeving is vanwege een ziekte, ongeval

Nadere informatie

Het is van groot belang dat u beide brochures goed doorleest en de aanwijzingen opvolgt.

Het is van groot belang dat u beide brochures goed doorleest en de aanwijzingen opvolgt. Trommelvliesbuisjes Inleiding De keel-, neus- en oorarts (KNO-arts) heeft voorgesteld om bij uw kind trommelvliesbuisjes te plaatsen. In deze brochure wordt specifieke informatie gegeven over de gang van

Nadere informatie

Weer thuis na een operatie Nazorg na een dagopname

Weer thuis na een operatie Nazorg na een dagopname Weer thuis na een operatie Nazorg na een dagopname Onder ouders verstaan wij ook verzorger(s), pleeg- of adoptieouder(s) U kunt wijzigingen of aanvullingen op deze informatie door geven per e-mail: patienteninformatiewkz@umcutrecht.nl

Nadere informatie

Resultaten Enquête Continurooster

Resultaten Enquête Continurooster Resultaten Enquête Continurooster 1. Hoeveel Enquêtes zijn er ingevuld en op school ingeleverd? 51 van de 60 gezinnen. 2. Met de volgende verdeling van de kinderen over de groepen: groep 1-2 33 kinderen

Nadere informatie

Stemproblemen bij volwassenen

Stemproblemen bij volwassenen KNO-heelkunde Stemproblemen bij volwassenen Oorzaken en behandeling van een hese stem U bent bij de KNO-arts geweest i.v.m. stemproblemen. In deze folder informeren wij u over stemproblemen bij volwassen

Nadere informatie

Psychosociale ontwikkeling

Psychosociale ontwikkeling Psychosociale ontwikkeling De psychosociale ontwikkeling van het kind Reeds in de baarmoeder ontstaat er een wisselwerking tussen ouder en kind. De baby is al vertrouwd geraakt met de stem van de ouder

Nadere informatie

Operaties aan het oor

Operaties aan het oor KNO Operaties aan het oor BEHANDELING Operaties aan het oor Uw KNO-arts heeft voorgesteld om uw oorklachten te behandelen met een operatie. In deze folder vindt u meer informatie over de verschillende

Nadere informatie

Ontdekdoos Geluid voor groep 5 en 6. docentenhandleiding

Ontdekdoos Geluid voor groep 5 en 6. docentenhandleiding Ontdekdoos Geluid voor groep 5 en 6 docentenhandleiding Uitgave: Amsterdams NME Centrum Ontdekdoos Geluid Docentenhandleiding Het lesmateriaal mag vrij gekopieerd worden voor gebruik op school en is gratis

Nadere informatie

trommelvliesbuisjes Informatie voor ouders / verzorgers

trommelvliesbuisjes Informatie voor ouders / verzorgers trommelvliesbuisjes Informatie voor ouders / verzorgers Uw kind krijgt trommelvliesbuisjes In overleg met uw KNO-arts krijgt uw kind trommelvliesbuisjes. Uw kind wordt voor deze operatie één dagdeel opgenomen

Nadere informatie

Slaapproblemen, angst en onrust

Slaapproblemen, angst en onrust Slaapproblemen, angst en onrust WAT KUNT U ZELF DOEN WAT KAN UW APOTHEKER VOOR U DOEN WAT GEBEURT ER ALS U STOPT AUTORIJDEN INFORMATIE ADRESSEN HULPVERLENING VRAAG OVER UW MEDICIJNEN? WWW.APOTHEEK.NL SLAAPPROBLEMEN,

Nadere informatie

Gevaarlijke liefde. Weet jij wie die jongen is? Zit hij ook bij ons op school? Mooi hè, Kim? Maar wel duur! Ik geloof dat hij Ramon heet!

Gevaarlijke liefde. Weet jij wie die jongen is? Zit hij ook bij ons op school? Mooi hè, Kim? Maar wel duur! Ik geloof dat hij Ramon heet! Gevaarlijke liefde Gevaarlijke liefde In de pauze Mooi hè, Kim? Maar wel duur! Weet jij wie die jongen is? Zit hij ook bij ons op school? Als je verliefd wordt ben je in de wolken. Tegelijk voel je je

Nadere informatie

WANNEER EEN SPECIAAL IEMAND ALS HEEFT

WANNEER EEN SPECIAAL IEMAND ALS HEEFT WANNEER EEN SPECIAAL IEMAND ALS HEEFT 1 Je leest waarschijnlijk dit boekje omdat je mama of papa of iemand anders speciaal in je familie Amyotrofische Laterale Sclerose heeft. Het is een lang woord en

Nadere informatie

Ik voel me zo ziek als een hond, mompelt vader. Dan moet je naar de dierenarts gaan, zegt zijn zoontje. - 6 -

Ik voel me zo ziek als een hond, mompelt vader. Dan moet je naar de dierenarts gaan, zegt zijn zoontje. - 6 - dierenarts De spreekkamer Nee, ik blaf, miauw, piep of fluit niet tegen een ziek dier. Ik spreek in mensentaal, met het baasje van mijn patiënt. We bespreken de klachten en hoe we het dier kunnen helpen.

Nadere informatie

Thema Op het werk. Lesbrief 13. Hoe werkt de machine?

Thema Op het werk. Lesbrief 13. Hoe werkt de machine? Thema Op het werk. Lesbrief 13. Hoe werkt de machine? is op het werk. moet aan de machine werken. De chef vertelt eerst hoe de machine werkt. Dan werkt met de machine. De machine doet het niet. roept een

Nadere informatie

B.A.H.A In het bot verankerd hoortoestel

B.A.H.A In het bot verankerd hoortoestel B.A.H.A In het bot verankerd hoortoestel Afdeling Keel-, Neus- en Oorheelkunde B.A.H.A. operatie (Bone Achored Hearing Aid) U heeft met uw arts afgesproken dat u binnenkort een operatie ondergaat ter voorbereiding

Nadere informatie

Het paaltje van Oosterlittens Er stond weer een pot met bonen! Elke avond kreeg de schoenmaker van Oosterlittens bonen te eten. Maar de schoenmaker

Het paaltje van Oosterlittens Er stond weer een pot met bonen! Elke avond kreeg de schoenmaker van Oosterlittens bonen te eten. Maar de schoenmaker Het paaltje van Oosterlittens Er stond weer een pot met bonen! Elke avond kreeg de schoenmaker van Oosterlittens bonen te eten. Maar de schoenmaker klaagde nooit. Hij was te arm om vlees te kopen. Elke

Nadere informatie

Inzet maatschappelijk werk voor tinnitusbegeleiding

Inzet maatschappelijk werk voor tinnitusbegeleiding Inzet maatschappelijk werk voor tinnitusbegeleiding Marieke Rutgers Maatschappelijk werker Dag der Akoepedie 24 april 2014 Inhoud van presentatie Tinnitusspreekuur Kerntaak maatschappelijk werk Model somato-psychische

Nadere informatie

Verstaanbaar spreken. bij de ziekte van Parkinson of atypisch parkinsonisme 1. Logopedie en PLVT

Verstaanbaar spreken. bij de ziekte van Parkinson of atypisch parkinsonisme 1. Logopedie en PLVT Verstaanbaar spreken bij de ziekte van Parkinson of atypisch parkinsonisme 1 Logopedie en PLVT Voor wie is deze informatie bedoeld? U heeft de ziekte van Parkinson of een vorm van atypische parkinsonisme

Nadere informatie

Navelbreuk operatie bij kinderen. poli Chirurgie

Navelbreuk operatie bij kinderen. poli Chirurgie 00 Navelbreuk operatie bij kinderen poli Chirurgie 1 Uw kind wordt binnenkort verwacht in het ziekenhuis voor de behandeling van een navelbreuk. Waarschijnlijk heeft u al het een en ander gehoord over

Nadere informatie

(titel) Instructieboekje Bewegen tijdens chemo

(titel) Instructieboekje Bewegen tijdens chemo Instructieboekje Bewegen tijdens chemo Introductie De behandeling van kanker, in het bijnder de chemotherapie en/of raotherapie, kan aanleing zijn tot langdurige vermoeidheid en contieverlies. De afgelopen

Nadere informatie

In gesprek gaan met ouders in verband met een vermoeden van kindermishandeling

In gesprek gaan met ouders in verband met een vermoeden van kindermishandeling In gesprek gaan met ouders in verband met een vermoeden van kindermishandeling 1. Aandachtspunten voor een gesprek met ouders i.v.m. een vermoeden van kindermishandeling: Als je je zorgen maakt over een

Nadere informatie

Opstartlessen. Lesbrief 9. Muziek. Wat leert u in deze les? Veel succes! www.edusom.nl

Opstartlessen. Lesbrief 9. Muziek. Wat leert u in deze les? Veel succes! www.edusom.nl www.edusom.nl Opstartlessen Lesbrief 9. Muziek Wat leert u in deze les? Wat u kunt zeggen als u iets mooi vindt. Een gesprek voeren over muziek. Veel succes! Deze les is ontwikkeld in opdracht van: Gemeente

Nadere informatie

Inleiding. Afspraken maakt u via het Afspraakbureau tel 070-312 7300.

Inleiding. Afspraken maakt u via het Afspraakbureau tel 070-312 7300. Indien u nog vragen heeft, kunt u altijd telefonisch contact opnemen met het ziekenhuis. Tot 17.00 uur kan dit met de afdeling Dagbehandeling, tel. (070) 312 7212. Na 17.00 uur of bij geen gehoor neemt

Nadere informatie

Weer thuis na een operatie Nazorg na een dagopname

Weer thuis na een operatie Nazorg na een dagopname Weer thuis na een operatie Nazorg na een dagopname Wilhelmina Kinderziekenhuis Wat staat er in deze folder Weer thuis na een operatie 2 Wat mag je wel, wat mag je niet 3 Contact 6 Weer terug naar het ziekenhuis

Nadere informatie

Slaaponderzoek. Slaap Waak Centrum

Slaaponderzoek. Slaap Waak Centrum Slaap Waak Centrum Slaaponderzoek PolySomnoGrafie (PSG), thuisregistratie Naam:... Het is belangrijk dat u deze folder goed doorleest. Afspraak op het Slaap Waak Centrum Het slaaponderzoek vindt plaats

Nadere informatie

Feedback geven en ontvangen

Feedback geven en ontvangen Feedback geven en ontvangen 1 Inleiding In het begeleiden van studenten zul je regelmatig feedback moeten geven en ontvangen: feedback is onmisbaar in de samenwerking. Je moet zo nu en dan kunnen zeggen

Nadere informatie

Bewegen tijdens chemotherapie

Bewegen tijdens chemotherapie Bewegen tijdens chemotherapie (Onco-move) mca.nl Inhoudsopgave Voordelen van bewegen Welke vorm van beweging? Opbouw lichamelijke activiteit Intensiteit van bewegen Borgschaal Dagboekje Adviezen: starten

Nadere informatie

Een boekje. speciaal bedoeld voor de. kraamvader. Petra Afstudeeropdracht 2008

Een boekje. speciaal bedoeld voor de. kraamvader. Petra Afstudeeropdracht 2008 Een boekje speciaal bedoeld voor de kraamvader Petra Afstudeeropdracht 2008 Een boekje voor de aanstaande vader. Tijdschriften, boeken en internet staan vol informatie over de bevalling en de tijd erna,

Nadere informatie

Terrorisme en dan verder Wat te doen na een aanslag?

Terrorisme en dan verder Wat te doen na een aanslag? Terrorisme en dan verder Wat te doen na een aanslag? Publieksversie Ga zo veel mogelijk door met uw normale dagelijkse activiteiten. Dat geeft u het gevoel dat u de baas bent over de situatie. Dit is ook

Nadere informatie

WIL JE MINDER BLOWEN?

WIL JE MINDER BLOWEN? WIL JE MINDER BLOWEN? Uitgave van Stichting Be Aware Maart 2015 Ik wil minderen. Je vindt dat je teveel wiet/hasj of cannabis rookt. Je beseft dat je hierdoor minder goed functioneert: je huiswerk lijdt

Nadere informatie

VOORBEREIDING OP UW OPERATIE

VOORBEREIDING OP UW OPERATIE VOORBEREIDING OP UW OPERATIE 637 Inleiding Binnenkort wordt u geopereerd. Daarom komt u op de polikliniek van de anesthesioloog. Hij/zij neemt in een gesprek met u door wat voor soort verdoving (anesthesie)

Nadere informatie

PRE-OPERATIEF SPREEKUUR EN VOORBEREIDING VAN UW KIND OP DE OPERATIE

PRE-OPERATIEF SPREEKUUR EN VOORBEREIDING VAN UW KIND OP DE OPERATIE PRE-OPERATIEF SPREEKUUR EN VOORBEREIDING VAN UW KIND OP DE OPERATIE 454 Inleiding Binnenkort wordt uw kind geopereerd in het Sint Franciscus Gasthuis. Hiervoor gaat u samen met uw kind naar de anesthesioloog

Nadere informatie

UMCG Centrum voor Revalidatie locatie Beatrixoord Pijnrevalidatie voor kinderen en jongeren

UMCG Centrum voor Revalidatie locatie Beatrixoord Pijnrevalidatie voor kinderen en jongeren UMCG Centrum voor Revalidatie locatie Beatrixoord Pijnrevalidatie voor kinderen en jongeren Informatie voor kinderen, jongeren en ouders Wat staat er in deze folder? Inleiding voor ouders 1 Informatie

Nadere informatie

Ontslag in zicht. Wat u moet weten wanneer u met ontslag gaat op verpleegafdeling C2N

Ontslag in zicht. Wat u moet weten wanneer u met ontslag gaat op verpleegafdeling C2N Ontslag in zicht Wat u moet weten wanneer u met ontslag gaat op verpleegafdeling C2N U bent geopereerd op de verpleegafdeling Neurochirurgie / Plastische Chirurgie van het Radboudumc. In deze folder vindt

Nadere informatie