Gedachten uitpluizen. Werkboek g-training

Maat: px
Weergave met pagina beginnen:

Download "Gedachten uitpluizen. Werkboek g-training"

Transcriptie

1 Gedachten uitpluizen Werkboek g-training Werkboek g-training: een cursus om problemen te begrijpen Prof. dr. Mark van der Gaag Dr. Lucia Valmaggia Drs. Maurits Verster Drs. Frans Poolen COGN IT IE & PSYC HOSE 2005 Stichting Cognitie en Psychose

2 Gedachten uitpluizen Werkboek g-training Inhoudsopgave Inhoudsopgave Inleiding Waarom cognitieve gedragstherapie? Wat kunt u verwachten? Huiswerk Samenwerken Frequentie Agenda De g-training: een cursus om problemen te begrijpen Bijeenkomst Kennismaken Pre-test Uitleg cognitieve gedragstherapie Uitleg g-training Voorbeeld onweer Voorbeeld inbreker Invuloefening Gedachte - Gevoel verbinding Huiswerkopdracht Bijeenkomst Huiswerk nabespreken Uitleg g-schema Gedachte - Gedrag verbinding Eigen voorbeelden Huiswerkopdracht voor bijeenkomst Bijeenkomst Huiswerk nabespreken Oefening met verhaaltjes Eigen g-schema maken Huiswerkopdracht Bijeenkomst Huiswerk nabespreken Het genereren van alternatieve gedachten Post-test Afsluiting cursus Voor meer informatie, updates en voor vragenlijsten in pdf formaat kunt u zich wenden tot de website op het adres: M. van der Gaag, Lucia Valmaggia, Maurits Verster, Frans Poolen 2

3 1. Inleiding 1.1. Waarom cognitieve gedragstherapie? Het doel van Gedachten Uitpluizen is om beter de samenhang te leren begrijpen tussen gebeurtenissen, gedachten daarover en de gevoelens die hieruit voortkomen. Door middel van Gedachten Uitpluizen kunt u meer greep krijgen op uw problemen en leren ze beter te hanteren. Gedachten uitpluizen bij stemmen en achterdocht richt zich op problemen die het gevolg zijn van het horen van stemmen; het beïnvloed worden door anderen; en/of het slachtoffer zijn van een samenzwering. Dergelijke gebeurtenissen roepen vaak sterke negatieve gevoelens op, die op hun beurt weer tot problemen met andere mensen kunnen leiden. Bijvoorbeeld het vermijden van bepaalde plaatsen; het vermijden van bepaalde mensen; ruzie maken met familieleden; of het almaar gehoorzamen aan stemmen of het behagen van stemmen Wat kunt u verwachten? Gedachten Uitpluizen bestaat uit twee delen. Het eerste deel is een korte cursus genaamd g-training die algemeen is. Hierna volgen individuele gesprekken die ingaan op uw problemen. G-training: Cursus in het analyseren van gebeurtenissen Aan het begin van de cognitieve gedragstherapie krijgt u een korte cursus die u zal leren hoe u feiten en interpretaties van elkaar kunt leren onderscheiden. Alleen of in een kleine klas medecursisten heeft u vier bijeenkomsten waarin u leert zaken te analyseren en overzichtelijk samen te vatten in wat een zogenaamde g-schema. Straks krijg u meer uitleg over wat met een g-schema bedoelt wordt. Dit werkboek is onderdeel van de cursus en hierin maakt u ook uw huiswerk en aantekeningen. Individuele gesprekken Na de cursus kunt u met de cognitief gedragstherapeut aan uw eigen problemen verder werken. Sterke emoties zullen met u door onder de loep genomen worden en onderzocht hoe deze beter te controleren of te voorkomen zijn. Angst, voortdurende M. van der Gaag, Lucia Valmaggia, Maurits Verster, Frans Poolen 3

4 boosheid en bedroefdheid kunnen veranderen en minder worden naarmate men anders over zaken gaat denken Huiswerk Zowel bij de cursus als bij de therapeutische gesprekken zal er steeds huiswerk aan de orde komen. Bij de cursus om goed te oefenen met uw gedachten uit te pluizen. Bij de gesprekken om goede informatie over de dagelijkse gang van zaken te krijgen. Het gespreksonderwerp van de bijeenkomsten is steeds wat er in het gewone leven gedurende de week gebeurt. Om goed te begrijpen welke gebeurtenissen zich voordoen en welke gedachten en negatieve gevoelens daarbij optreden, zult u gevraagd worden gedurende de week hier extra op te letten en daarvan notities te maken. De therapeut zal u uitleggen wat u waar in dit huiswerkboek kunt noteren en hoe dit de behandeling ondersteunt Samenwerken U zult met de therapeuten samen een onderzoeksteam vormen. U onderzoekt samen welke gebeurtenissen er plaats hebben gevonden en wat de betekenis daarvan is. Wat is de rol van andere personen daarbij? Welke motieven hebben zij? Welke conclusies heeft u eruit getrokken? Welke beperkingen brengt de zaak met zich mee voor u? Wat maakt u machteloos? Wat zijn eventuele andere mogelijkheden om met de gebeurtenissen om te gaan? De therapeut zal u ondersteunen en helpen bij het nogmaals overdenken van de problemen, gedachten en aanleidingen. Het is van belang dat u zelf alternatieve oplossingen bedenkt voor de problemen in uw leven Frequentie De bijeenkomsten zijn wekelijks gedurende 45 minuten. De hele behandeling zal zo'n 16 tot 24 bijeenkomsten omvatten en ongeveer een half jaar duren M. van der Gaag, Lucia Valmaggia, Maurits Verster, Frans Poolen 4

5 1.6. Agenda Bij elke bijeenkomst wordt een agenda opgesteld. Vaste onderdelen hierbij zijn het huiswerk van vorige keer; agendapunten van u; agendapunten van therapeut; huiswerk voor volgende keer; eventueel het doornemen van het werkboek M. van der Gaag, Lucia Valmaggia, Maurits Verster, Frans Poolen 5

6 2. De g-training: een cursus om problemen te begrijpen 2.1. Bijeenkomst Kennismaken Allereerst worden de deelnemers aan elkaar en aan de trainer voorgesteld. Doe de pre-test met de groep M. van der Gaag, Lucia Valmaggia, Maurits Verster, Frans Poolen 6

7 Pre-test Een korte test gaat hoe u denkt over gebeurtenissen, gevoelens, problemen en gedrag. Kruis aan welke van de onderstaande beweringen kloppen en welke niet: Juist Onjuist Gedachten over een gebeurtenis bepalen je gevoelens Een gebeurtenis roept bij iedereen hetzelfde gedrag op Bij elke gebeurtenis denkt iemand eerst iets, al gaat dat soms onbewust en automatisch. Gedrag, dus wat je doet, komt voort uit het gevoel dat je hebt over een gebeurtenis. Gedrag wordt ingegeven door de gedachten die je hebt over een gebeurtenis. Omdat mensen hetzelfde denken over een gebeurtenis, gedragen ze zich ook hetzelfde. Dat mensen zich bij dezelfde gebeurtenissen toch anders voelen, komt doordat ze anders over die gebeurtenis denken. Gedachten zijn een afspiegeling van de werkelijkheid. Als ik aan gevaar denk, dan zal ik mij angstig voelen.. Als ik denk dat ik niets goed doe, dan voel ik mij bedroefd. Als ik mij bang voel, moet er wel een dreiging zijn. Door te relativeren kan ik vrees overwinnen. Ik ben vrij om te denken wat ik wil. Het is niet altijd verstandig te handelen op basis van mijn gedachten over wat er gaande is. Als ik boos ben dan denk ik dat een ander me benadeeld heeft. Om problemen te kunnen hanteren moet ik bij een gebeurtenis altijd meerdere verklaringen bedenken M. van der Gaag, Lucia Valmaggia, Maurits Verster, Frans Poolen 7

8 Uitleg cognitieve gedragstherapie De trainer legt aan de hand van hoofdstuk 1 uit wat cognitieve gedragstherapie omvat en welke belangrijke plaats de g-training hierin heeft. Hierbij kunnen sheets gebruikt worden of het werkboek zelf Uitleg g-training De g-training bestaat uit vier bijeenkomsten van een uur en na de eerste drie bijeenkomsten wordt huiswerk meegegeven Voorbeeld onweer Onweer kan verschillende gedachten, gevoelens en gedragingen oproepen. Gebeurtenis: Het begint te onweren Gedachte: Onweer is gevaarlijk. Ik kan getroffen worden als ik buiten loop. Gevoel: : 90 Gedrag: Gauw ergens naar binnen gaan om het onweer af te wachten. Gebeurtenis: Het begint te onweren Gedachte: Onweer is mooi. Ik houd van de blauwe lichtflitsen Gevoel: : 80 : 10 Gedrag: Zoekt een open plek op zodat hij het onweer goed kan zien M. van der Gaag, Lucia Valmaggia, Maurits Verster, Frans Poolen 8

9 Voorbeeld inbreker Gebeurtenis: Marie wordt wakker van het kraken van de traptreden Gedachte: Dat zal de kat wel wezen Gevoel: Geen gevoelens Gedrag: Marie draait zich om en slaapt verder Gebeurtenis: Marie wordt wakker van het kraken van de traptreden Gedachte: Dat is een inbreker en hij is vast gewapend Gevoel: : 95 : 30 Gedrag: Marie springt uit bed en gaat met de knuppel naast de deur staan wachten We zien hier dat afhankelijk van de interpretatie van het kraken van de trap verschillende gevoelens en gedragingen optreden. Beide reacties zijn een vervolg op precies dezelfde gebeurtenis namelijk het kraken van de traptreden M. van der Gaag, Lucia Valmaggia, Maurits Verster, Frans Poolen 9

10 Invuloefening Oefening 1 Wat is een gebeurtenis, gedachte, gevoel of gedrag? Vul in. Let op: soms zijn er meerdere mogelijkheden. nerveus ik ben thuis ik ben niet in staat om dit te doen verdrietig met iemand telefoneren geïrriteerd rijden in een auto ik blijf me altijd rot voelen op het werk ik word gek boos ik deug niet vier uur in de middag er gaat iets vreselijks gebeuren het gaat nooit goed ontmoedigd ik word niet meer beter zitten in een restaurant ik heb geen controle over alles ik ben een mislukkeling ik word achtervolgd ze houdt geen rekening met mij gedeprimeerd ik ben een verliezer ik heb schuld eraan dat ik ben bij mijn zoon thuis ik krijg een hartaanval ze hebben van me geprofiteerd in bed: proberen te slapen dit lukt vast niet een vreemde stem horen ik raak alles kwijt paniek M. van der Gaag, Lucia Valmaggia, Maurits Verster, Frans Poolen 10

11 Gedachte - Gevoel verbinding Gedachten over een gebeurtenis leiden vaak tot een gevoel. In onderstaande oefening wordt steeds dezelfde situatie opgevoerd, maar afhankelijk van de gedachtes en interpretaties verandert de emotionele reactie. Het is aan u om de juiste gevoelsreactie te kiezen die volgt op de gedachte. Oefening 2 Gebeurtenis: Carien ziet uit het raam een grijze vrachtauto met zendapparatuur op het dak voor haar huis in de straat staan. Gedachte 1: Zij hebben me de hele nacht in mijn slaap afgeluisterd. Straks komen ze me halen! Kies het gevoel dat Carien waarschijnlijk krijgt na deze gedachte [ ] Carien voelt zich boos [ ] Carien voelt zich bedroefd [ ] Carien voelt zich bang [ ] Carien voelt zich blij [ ] Carien voelt zich neutraal Gedachte 2: Daar is de telefoonmaatschappij om de storingen in de centrale te verhelpen. Dan houd het kraken van de telefoon eindelijk op. Kies het gevoel dat Carien waarschijnlijk krijgt na deze gedachte [ ] Carien voelt zich boos [ ] Carien voelt zich bedroefd [ ] Carien voelt zich bang [ ] Carien voelt zich blij [ ] Carien voelt zich neutraal Gedachte 3: Dat is de auto van mijn broer Klaas. Hij werkt nog steeds bij de PTT, maar hij komt niet meer bij mij op bezoek. Hij houd niet meer van me. Kies het gevoel dat Carien waarschijnlijk krijgt na deze gedachte [ ] Carien voelt zich boos [ ] Carien voelt zich bedroefd [ ] Carien voelt zich bang [ ] Carien voelt zich blij [ ] Carien voelt zich neutraal M. van der Gaag, Lucia Valmaggia, Maurits Verster, Frans Poolen 11

12 Oefening 3 Gebeurtenis: Hans hoort als hij in bed ligt zachtjes de stem van een man, die hem in allerlei situaties belachelijk maakt met opmerkingen zoals: "Ze zien heus wel aan je dat je een sukkel bent", "Je deugt nergens voor", "Nutteloze mensen verdienen niet te leven" Gedachte 1: Dit zijn de buren. Omdat ik geen werk heb, willen zij mij het huis uit pesten. Ze gaan me geweld aandoen als ik ze niet gehoorzaam. Ik moet ze zien te ontwijken. Kies het gevoel dat Hans waarschijnlijk krijgt na deze gedachte [ ] Hans voelt zich boos [ ] Hans voelt zich bedroefd [ ] Hans voelt zich bang [ ] Hans voelt zich blij [ ] Hans voelt zich neutraal Gedachte 2: Daar zijn die stemmen weer. Wat ze zeggen slaat nergens op. Ik sta op het punt om hard tegen de stemmen te gaan schreeuwen. Kies het gevoel dat Hans waarschijnlijk krijgt na deze gedachte [ ] Hans voelt zich boos [ ] Hans voelt zich bedroefd [ ] Hans voelt zich bang [ ] Hans voelt zich blij [ ] Hans voelt zich neutraal Gedachte 3. Deze stemmen zijn een symptoom van een psychose. De stemmen zijn hinderlijk, maar ook ongevaarlijk. Ik hoef niet naar ze te luisteren of ze te gehoorzamen. Als ik mijn gedachten verzet, gaan ze na verloop van tijd wel weer weg. Kies het gevoel dat Hans waarschijnlijk krijgt na deze gedachte [ ] Hans voelt zich boos [ ] Hans voelt zich bedroefd [ ] Hans voelt zich bang [ ] Hans voelt zich blij [ ] Hans voelt zich neutraal M. van der Gaag, Lucia Valmaggia, Maurits Verster, Frans Poolen 12

13 Oefening 4 Schrijf hieronder enkele voorbeelden waarbij je gedachten je gevoelens bepalen Gedachte 1: Gevoel Gedachte 2: Gevoel Gedachte 3: Gevoel Gedachte 4: Gevoel Gedachte 5: Gevoel M. van der Gaag, Lucia Valmaggia, Maurits Verster, Frans Poolen 13

14 Huiswerkopdracht Kruis aan welk gevoel Marietje zal hebben bij de verschillende gedachten. Doe daarna Petra en Jan op de volgende bladzijden. Oefening 5 Gebeurtenis: Marietje ontwaakt om 11 uur. Ze had om 8 uur willen opstaan, maar ze herinnert zich niet dat de wekker is afgelopen. Gedachte 1: Ik kan niet eens op tijd opstaan. Ik kan niks meer. Kies het gevoel dat Marietje waarschijnlijk krijgt: [ ] Marietje voelt zich boos. [ ] Marietje voelt zich bedroefd. [ ] Marietje voelt zich bang. [ ] Marietje voelt zich blij. [ ] Marietje voelt zich neutraal. Gedachte 2: Die wekker is kapot. Nu moet ik alweer een nieuwe kopen. De fabrikant is een rotzak. Hij maakt opzettelijk slechte wekkers, zodat mensen steeds nieuwe moeten kopen. Kies het gevoel dat Marietje waarschijnlijk krijgt: [ ] Marietje voelt zich boos. [ ] Marietje voelt zich bedroefd. [ ] Marietje voelt zich bang. [ ] Marietje voelt zich blij. [ ] Marietje voelt zich neutraal. Gedachte 3: Nu ben ik te laat op mijn werk. Mijn chef zal wel erg boos zijn. Kies het gevoel dat Marietje waarschijnlijk krijgt: [ ] Marietje voelt zich boos. [ ] Marietje voelt zich bedroefd. [ ] Marietje voelt zich bang. [ ] Marietje voelt zich blij. [ ] Marietje voelt zich neutraal. Gedachte 4: Ik was kennelijk erg moe. Maar nu ben ik goed uitgeslapen. De rest van de dag zal ik lekker fit zijn en veel kunnen doen. Kies het gevoel dat Marietje waarschijnlijk krijgt: [ ] Marietje voelt zich boos. [ ] Marietje voelt zich bedroefd. [ ] Marietje voelt zich bang. [ ] Marietje voelt zich blij. [ ] Marietje voelt zich neutraal M. van der Gaag, Lucia Valmaggia, Maurits Verster, Frans Poolen 14

15 Oefening 6 Gebeurtenis: Petra loopt door een drukke winkelstraat. Gedachte 1: Wat gezellig al die mensen. Kies het gevoel dat Petra waarschijnlijk krijgt: [ ] Petra voelt zich boos. [ ] Petra voelt zich bedroefd. [ ] Petra voelt zich bang. [ ] Petra voelt zich blij. [ ] Petra voelt zich neutraal. Gedachte 2: Iedereen heeft iemand om mee te gaan winkelen, maar ik, ik ben maar alleen. Kies het gevoel dat Petra waarschijnlijk krijgt: [ ] Petra voelt zich boos. [ ] Petra voelt zich bedroefd. [ ] Petra voelt zich bang. [ ] Petra voelt zich blij. [ ] Petra voelt zich neutraal. Gedachte 3: Terroristen zijn overal, maar je kunt ze niet herkennen. Zo n drukke dag is een goed moment om toe te slaan. Kies het gevoel dat Petra waarschijnlijk krijgt: [ ] Petra voelt zich boos. [ ] Petra voelt zich bedroefd. [ ] Petra voelt zich bang. [ ] Petra voelt zich blij. [ ] Petra voelt zich neutraal. Gedachte 4: Ik zal wel weer lang in de rij moeten staan in de winkels. Geen winkel neemt genoeg personeel aan om de mensen te helpen. Kies het gevoel dat Petra waarschijnlijk krijgt: [ ] Petra voelt zich boos. [ ] Petra voelt zich bedroefd. [ ] Petra voelt zich bang. [ ] Petra voelt zich blij. [ ] Petra voelt zich neutraal M. van der Gaag, Lucia Valmaggia, Maurits Verster, Frans Poolen 15

16 Oefening 7 Gebeurtenis: Jan vraagt aan een medewerker van een ijzerwarenwinkel of hij een bepaald schroefje heeft. Deze reageert geïrriteerd dat hij het niet heeft en dat Jan dat had kunnen weten omdat je zo kunt zien dat het schroefje een buitenlandse maat heeft. Gedachte 1: Het is een klootzak om zo te reageren. Kies het gevoel dat Jan waarschijnlijk krijgt: [ ] Jan voelt zich boos. [ ] Jan voelt zich bedroefd. [ ] Jan voelt zich bang. [ ] Jan voelt zich blij. [ ] Jan voelt zich neutraal. Gedachte 2: Hij is boos op mij. Als ik niet oppas, wordt hij nog bozer en krijg ik klappen. Kies het gevoel dat Jan waarschijnlijk krijgt: [ ] Jan voelt zich boos. [ ] Jan voelt zich bedroefd. [ ] Jan voelt zich bang. [ ] Jan voelt zich blij. [ ] Jan voelt zich neutraal. Gedachte 3: Die man doet zo tegen al zijn klanten. Het is gewoon een onvriendelijke man, maar hij heeft niet iets tegen mij in het bijzonder. Kies het gevoel dat Jan waarschijnlijk krijgt: [ ] Jan voelt zich boos. [ ] Jan voelt zich bedroefd. [ ] Jan voelt zich bang. [ ] Jan voelt zich blij. [ ] Jan voelt zich neutraal. Gedachte 4: Hij is boos op mij. Iedereen wordt altijd boos op mij omdat ik zulke stomme vragen stel. Het is mijn schuld dat dit gebeurt. Kies het gevoel dat Jan waarschijnlijk krijgt: [ ] Jan voelt zich boos. [ ] Jan voelt zich bedroefd. [ ] Jan voelt zich bang. [ ] Jan voelt zich blij. [ ] Jan voelt zich neutraal M. van der Gaag, Lucia Valmaggia, Maurits Verster, Frans Poolen 16

17 2.2. Bijeenkomst Huiswerk nabespreken In de eerste tien minuten wordt het huiswerk nabesproken. Welke problemen zijn er geweest? Wat ging goed en wat was moeilijk? Uitleg g-schema De trainer legt nogmaals het g-schema uit en vraagt aan de groepsleden waar het g- schema voor dient en wat je ermee kan Gedachte - Gedrag verbinding Gedachten leiden niet alleen tot gevoelens, maar ook tot gedragingen. Onderstaand is een gebeurtenis, waarover Frits op verschillende wijzen denkt. Afhankelijk van de gedachte zal Frits anders reageren M. van der Gaag, Lucia Valmaggia, Maurits Verster, Frans Poolen 17

18 Oefening 8 Gebeurtenis: Frits kijkt uit zijn raam en ziet op straat een man in een lange regenjas stilstaan voor een etalage. Gedachte 1: Die man is een moordenaar. Hij wacht tot ik naar buiten kom en dan schiet hij me neer. Wat zal Frits nu doen? 1. Naar buiten gaan en aan de man vragen of hij gebruik wil maken van de telefoon. 2. De gordijnen sluiten en de kachel iets hoger zetten. 3. De politie bellen met de mededeling dat hij bedreigd wordt. 4. Het raam openen en roepen: Viespeuk, ga weg of ik bel de zedenpolitie! Gedachte 2: Dat is de overbuurman. Hij is vast zijn sleutel verloren. Misschien kan ik hem helpen door hem bij mij te laten bellen met de huisbaas. Wat zal Frits nu doen? 1. Naar buiten gaan en aan de man vragen of hij gebruik wil maken van de telefoon. 2. De gordijnen sluiten en de kachel iets hoger zetten. 3. De politie bellen met de mededeling dat hij bedreigd wordt. 4. Het raam openen en roepen: Viespeuk, ga weg of ik bel de zedenpolitie! Gedachte 3: Kijk, die man heeft zijn regenjas aan. Het regent. Het wordt donker en er komt veel kou door het raam. Wat zal Frits nu doen? 1. Naar buiten gaan en aan de man vragen of hij gebruik wil maken van de telefoon. 2. De gordijnen sluiten en de kachel iets hoger zetten. 3. De politie bellen met de mededeling dat hij bedreigd wordt. 4. Het raam openen en roepen: Viespeuk, ga weg of ik bel de zedenpolitie! Gedachte 4: Daar staat een potloodventer. Straks doet ie zijn jas openen en is hij naakt. Wat zal Frits nu doen? 1. Naar buiten gaan en aan de man vragen of hij gebruik wil maken van de telefoon. 2. De gordijnen sluiten en de kachel iets hoger zetten. 3. De politie bellen met de mededeling dat hij bedreigd wordt. 4. Het raam openen en roepen: Viespeuk, ga weg of ik bel de zedenpolitie! M. van der Gaag, Lucia Valmaggia, Maurits Verster, Frans Poolen 18

19 Oefening 9 Gebeurtenis: Henny hoort een stem die haar zegt: Ga de vuilnisbak buiten zetten! Gedachte 1: Daar is die rot stem weer. Ik moet gehoorzamen ander houdt ie me de hele nacht wakker met zijn dreigementen. Wat zal Henny nu doen? 1. Schelden tegen de stem en zeggen: Ik ben je zat, sodemieter op! 2. Onder de dekens kruipen en zachtjes huilen. 3. De vuilnisbak buiten zetten en hopen dat de stem nu weggaat. 4. Een CD opzetten en in een luie stoel gaan zitten met de ogen dicht. Gedachte 2: Die stem kan me de pot op...ik moet me eerst maar eens ontspannen, dan gaat ie vanzelf weg. Wat zal Henny nu doen? 1. Schelden tegen de stem en zeggen: Ik ben je zat, sodemieter op! 2. Onder de dekens kruipen en zachtjes huilen. 3. De vuilnisbak buiten zetten en hopen dat de stem nu weggaat. 4. Een CD opzetten en in een luie stoel gaan zitten met de ogen dicht. Gedachte 3: Ik ben het zat met die stem...vanavond zal ik hem eens goed de waarheid zeggen. Wat zal Henny nu doen? 1. Schelden tegen de stem en zeggen: Ik ben je zat, sodemieter op! 2. Onder de dekens kruipen en zachtjes huilen. 3. De vuilnisbak buiten zetten en hopen dat de stem nu weggaat. 4. Een CD opzetten en in een luie stoel gaan zitten met de ogen dicht. Gedachte 4: Weer die stem. Hij gaat nooit weg, mijn leven is zo niets waard. Wat zal Henny nu doen? 1. Schelden tegen de stem en zeggen: Ik ben je zat, sodemieter op! 2. Onder de dekens kruipen en zachtjes huilen. 3. De vuilnisbak buiten zetten en hopen dat de stem nu weggaat. 4. Een CD opzetten en in een luie stoel gaan zitten met de ogen dicht M. van der Gaag, Lucia Valmaggia, Maurits Verster, Frans Poolen 19

20 Eigen voorbeelden Oefening 10 Schrijf het gedrag op dat je zou vertonen als je de onderstaande gedachtes zou hebben Gedachte: Als ik nu geen boodschappen doe, is de winkel dicht. Gedrag: Gedachte: Het is onfatsoenlijk om naar het buffet te lopen, terwijl we midden in een gesprek zijn. Gedrag: Gedachte: Mijn opa is zo wankel ter been, dat hij niet met zijn soepbord kan lopen Gedrag: Gedachte: Ik heb Martin al zo lang niet gezien. Ik ben benieuwd hoe het met hem gaat. Gedrag: Gedachte: Daar zijn mijn stemmen weer. Als ik buiten loop heb ik minder last van ze. Gedrag: Gedachte: Ik zie de laatste tijd slecht. Gedrag: Gedachte: Ik ben behoorlijk boos op het feit dat mijn zus niet gebeld heeft Gedrag: M. van der Gaag, Lucia Valmaggia, Maurits Verster, Frans Poolen 20

21 Oefening 11 Beschrijf twee voorbeelden van hoe twee verschillende mensen anders reageren op dezelfde situatie. Ga na wat de verschillende gedachten zijn geweest, hoe hun gevoelens verschilde en hoe hun gedrag verschilde. Gebeurtenis: Gedachte 1: Gevoelens 1: Gedrag 1: Gedachte 2: Gevoelens 2: Gedrag 2: M. van der Gaag, Lucia Valmaggia, Maurits Verster, Frans Poolen 21

22 Gebeurtenis: Gedachte 1: Gevoelens 1: Gedrag 1: Gedachte 2: Gevoelens 2: Gedrag 2: M. van der Gaag, Lucia Valmaggia, Maurits Verster, Frans Poolen 22

23 Huiswerkopdracht voor bijeenkomst 3 Bepaal wat Jan zal doen na elke verschillende gedachte. Oefening 12 Gebeurtenis: De chef van Jan zegt tegen hem dat hij een cursus die hij graag wil doen wel mag volgen maar niet vergoed krijgt. Gedachte 1: Dit overkomt mij altijd. Altijd als ik iets wil, gaat het niet door. Het heeft geen zin om iets te doen. Wat zal Jan nu doen? [ ] Jan zegt zijn chef de waarheid. [ ] Jan druipt af en doet verder niets. [ ] Jan kijkt om zich heen of iemand het gehoord heeft. [ ] Jan besluit de cursus zelf te betalen. Gedachte 2: Wat een afgang. Mijn collega s zullen me uitlachen als ze het horen. Wat zal Jan nu doen? [ ] Jan zegt zijn chef de waarheid. [ ] Jan druipt af en doet verder niets. [ ] Jan kijkt om zich heen of iemand het gehoord heeft. [ ] Jan besluit de cursus zelf te betalen. Gedachte 3: De cursus is belangrijk voor mij. Ik wil hem toch graag doen. Wat zal Jan nu doen? [ ] Jan zegt zijn chef de waarheid. [ ] Jan druipt af en doet verder niets. [ ] Jan kijkt om zich heen of iemand het gehoord heeft. [ ] Jan besluit de cursus zelf te betalen. Gedachte 4: Hij heeft iets tegen mij en doet dit om mij te pesten. Maar ik heb het wel door. Wat zal Jan nu doen? [ ] Jan zegt zijn chef de waarheid. [ ] Jan druipt af en doet verder niets. [ ] Jan kijkt om zich heen of iemand het gehoord heeft. [ ] Jan besluit de cursus zelf te betalen M. van der Gaag, Lucia Valmaggia, Maurits Verster, Frans Poolen 23

24 Oefening 13 Gebeurtenis: Op een feestje ziet vrijgezel Jan een aantrekkelijke vrouw, die soms naar hem kijkt. Gedachte 1: Ik zou graag met haar in gesprek komen, maar ze zal me toch wel niet leuk vinden. Wat zal Jan nu doen? [ ] Jan stapt op haar af en begint een praatje. [ ] Jan druipt af en doet verder niets. [ ] Jan kijkt om zich heen of niemand het door heeft. [ ] Jan stapt op haar af om tegen haar te zeggen dat ze moet ophouden met steeds naar hem te kijken. Gedachte 2: Ik vind haar erg leuk. Als maar niemand het merkt, want dan lachen ze me uit. Wat zal Jan nu doen? [ ] Jan stapt op haar af en begint een praatje. [ ] Jan druipt af en doet verder niets. [ ] Jan kijkt om zich heen of niemand het door heeft. [ ] Jan stapt op haar af om tegen haar te zeggen dat ze moet ophouden met steeds naar hem te kijken. Gedachte 3: Ze is erg leuk. En misschien vindt ze mij ook wel leuk, want ze kijkt steeds naar me. Wat zal Jan nu doen? [ ] Jan stapt op haar af en begint een praatje. [ ] Jan druipt af en doet verder niets. [ ] Jan kijkt om zich heen of niemand het door heeft. [ ] Jan stapt op haar af om tegen haar te zeggen dat ze moet ophouden met steeds naar hem te kijken. Gedachte 4: Zij heeft iets tegen mij en doet dit om mij te pesten. Ik zal haar eens zeggen dat ik daar niet van gediend ben. Wat zal Jan nu doen? [ ] Jan stapt op haar af en begint een praatje. [ ] Jan druipt af en doet verder niets. [ ] Jan kijkt om zich heen of niemand het door heeft. [ ] Jan stapt op haar af om tegen haar te zeggen dat ze moet ophouden met steeds naar hem te kijken M. van der Gaag, Lucia Valmaggia, Maurits Verster, Frans Poolen 24

25 Oefening 14 Gebeurtenis: Jaap vraagt aan een medewerker van een ijzerwarenwinkel of hij een bepaald schroefje heeft. Deze reageert geïrriteerd dat hij het niet heeft en dat Jan dat had kunnen weten omdat je zo kunt zien dat het schroefje een buitenlandse maat heeft. Gedachte 1: Het is een klootzak om zo te reageren. Wat zal Jaap nu doen? [ ] Jaap valt uit naar de man om hem eens goed de les te lezen. [ ] Jaap probeert zich zo snel mogelijk uit de voeten te maken. [ ] Jaap zegt glimlachend: Goh, nee dat wist ik niet. Ik weet gewoon weinig van schroeven. [ ] Jaap barst uit in huilen. Gedachte 2: Hij is boos op mij. Als ik niet oppas, wordt hij nog bozer en krijg ik klappen. Wat zal Jan nu doen? [ ] Jaap valt uit naar de man om hem eens goed de les te lezen. [ ] Jaap probeert zich zo snel mogelijk uit de voeten te maken. [ ] Jaap zegt glimlachend: Goh, nee dat wist ik niet. Ik weet gewoon weinig van schroeven. [ ] Jaap barst uit in huilen. Gedachte 3: Die man doet zo tegen al zijn klanten. Het is gewoon een onvriendelijke man, maar hij heeft niet iets tegen mij in het bijzonder. Wat zal Jan nu doen? [ ] Jaap valt uit naar de man om hem eens goed de les te lezen. [ ] Jaap probeert zich zo snel mogelijk uit de voeten te maken. [ ] Jaap zegt glimlachend: Goh, nee dat wist ik niet. Ik weet gewoon weinig van schroeven. [ ] Jaap barst uit in huilen. Gedachte 4: Hij is boos op mij. Iedereen wordt altijd boos op mij omdat ik zulke domme vragen stel. Het is mijn schuld dat dit gebeurt. Wat zal Jan nu doen? [ ] Jaap valt uit naar de man om hem eens goed de les te lezen. [ ] Jaap probeert zich zo snel mogelijk uit de voeten te maken. [ ] Jaap zegt glimlachend: Goh, nee dat wist ik niet. Ik weet gewoon weinig van schroeven. [ ] Jaap barst uit in huilen M. van der Gaag, Lucia Valmaggia, Maurits Verster, Frans Poolen 25

26 2.3. Bijeenkomst Huiswerk nabespreken Oefening met verhaaltjes Oefening 15 Sjaak heeft een huwelijk achter de rug. Hij en zijn vrouw werkten samen in een groentezaak. Door de concurrentie met een supermarkt liepen de inkomsten gestaag terug. Zij konden het acht jaar geleden niet meer bolwerken. De zaak ging failliet. Voor zijn vrouw Ineke betekende dit een heroriëntatie op haar hele leven. Zij waren altijd kinderloos gebleven en nu het bindende element, de groentezaak weg viel, besloot zij van Sjaak te scheiden en een nieuw leven te beginnen in Nieuw Zeeland. Het verdwijnen van werk en vrouw uit het leven van Sjaak maakte hem somber en hij dacht vaak: "Niemand houdt meer van mij", "Mijn leven is totaal mislukt", "Ik ben waardeloos. Sjaak bleef langer op zijn bed liggen en zijn vrienden op de voetbalclub zocht hij niet langer op. Gebeurtenissen: Gedachten: Gevoelens: Gedrag: M. van der Gaag, Lucia Valmaggia, Maurits Verster, Frans Poolen 26

27 Oefening 16 Arie gebruikt soms cannabis. Als scholier heeft hij de dealer wel eens niet betaald en hij is nog altijd bang hem een keer tegen te komen en een pak slaag te krijgen. In Vaals heeft hij een keer drugs willen kopen. Hij had te weinig geld, maar de dealer griste zijn portemonnee uit zijn hand, liet de drugs vallen en liep hard weg. De drugs waren geen drugs; er zat een stukje zachtboard in aluminium verpakt. Hoewel hij bestolen werd, had hij ook te weinig geld afgegeven en hij was bang dat de dealer terug zou komen om hem in elkaar te slaan. Vanaf dat moment is Arie goed gaan opletten. Elke keer als een jongeman op straat stilstond, of in een auto zat, of op een bromfiets achter de bus waarin hij zat aanreed, dacht hij te maken te hebben met een spion die zou gaan vertellen waar hij woonde. Hij ging dan niet zijn huis in en probeerde de achtervolger af te schudden. De vrees bleef echter de gehele dag en bij iedereen schrok hij en vroeg hij zich af of dit soms de handlanger van een van dealers was. Gebeurtenissen: Gedachten: Gevoelens: Gedrag: M. van der Gaag, Lucia Valmaggia, Maurits Verster, Frans Poolen 27

28 Eigen g-schema maken Ga nu eens bij een eigen probleem na wat de gebeurtenissen zijn die aanleiding gaven voor het probleem en welke gevoelens het probleem geeft, welke de gedachten zijn en welke gedragingen erbij optreden. Oefening 17: G-schema Gebeurtenis Wanneer was het? Wat gebeurde er? Wie waren er nog meer? Waar was het? Wie deed wat? Gedachte Wat ging er door uw hoofd? Waar denkt u aan op zo'n moment? Wat voor beelden roept dat op? Wat denkt u dat er gaat gebeuren? Als dat waar is, wat zegt het dan over u? Wat betekent het voor u, uw leven en toekomst? Wat is het ergste dat er kan gebeuren? Wat betekent dit voor hoe anderen over mij denken? Wat betekent dit voor andere mensen in het algemeen? Welke herinneringen heb ik in deze situatie? Gevoel (score 0 100) Gedrag Wat doet u? Wat doet u juist niet? M. van der Gaag, Lucia Valmaggia, Maurits Verster, Frans Poolen 28

29 Huiswerkopdracht Maak een g-schema van een klein probleem dat je vandaag of gisteren tegenkwam, waaraan je je ergerde aan iets of iemand. G-schema Gebeurtenis Wanneer was het? Wat gebeurde er? Wie waren er nog meer? Waar was het? Wie deed wat? Gedachte Wat ging er door uw hoofd? Waar denkt u aan op zo'n moment? Wat voor beelden roept dat op? Wat denkt u dat er gaat gebeuren? Als dat waar is, wat zegt het dan over u? Wat betekent het voor u, uw leven en toekomst? Wat is het ergste dat er kan gebeuren? Wat betekent dit voor hoe anderen over mij denken? Wat betekent dit voor andere mensen in het algemeen? Welke herinneringen heb ik in deze situatie? Gevoel (score 0 100) Gedrag Wat doet u? Wat doet u juist niet? M. van der Gaag, Lucia Valmaggia, Maurits Verster, Frans Poolen 29

30 2.4. Bijeenkomst Huiswerk nabespreken Het genereren van alternatieve gedachten Gebeurtenissen kunnen dus verschillende reacties ontlokken. We hebben geleerd dat de gevoelens en gedrag logisch voortvloeien uit de gedachten die we over de gebeurtenis hebben. Als we in staat zijn om anders over zaken te denken dan kunnen we ook onze gevoelens en gedragingen beter beheersen. Vrees is verstandig als het gaat om voorzichtigheid met het gasfornuis, deelnemen aan het verkeer, het gebruik van een scherp keukenmes en andere handelingen die potentieel gevaarlijk kunnen zijn. Soms hebben we vrees voor ongevaarlijke gebeurtenissen, zoals bijvoorbeeld een muis die door de keuken loopt. Als iemand met muizenvrees denkt dat muizen aan je tenen zullen knabbelen, dan zal hij bang blijven en op stoelen gaan staan. Als hij kan denken dat muizen soms binnen komen na harde regen en dat ze ongevaarlijk zijn en niet aan tenen knabbelen, dan kan hij zijn vrees overwinnen en rustig blijven als er eens een muisje in de keuken komt schuilen M. van der Gaag, Lucia Valmaggia, Maurits Verster, Frans Poolen 30

31 Oefening 18 Bedenk een gebeurtenis die je boos heeft gemaakt. Gebeurtenis: Gedachten: Gevoelens: Gedrag: Alternatieve gedachten: Alternatieve gevoelens: Alternatieve Gedrag: M. van der Gaag, Lucia Valmaggia, Maurits Verster, Frans Poolen 31

32 Oefening 19 Bedenk een gebeurtenis die je bedroefd heeft gemaakt. Gebeurtenis: Gedachten: Gevoelens: Gedrag: Alternatieve gedachten: Alternatieve gevoelens: Alternatieve Gedrag: M. van der Gaag, Lucia Valmaggia, Maurits Verster, Frans Poolen 32

33 Oefening 20 Bedenk een gebeurtenis die je blij heeft gemaakt. Gebeurtenis: Gedachten: Gevoelens: Gedrag: Alternatieve gedachten: Alternatieve gevoelens: Alternatieve Gedrag: M. van der Gaag, Lucia Valmaggia, Maurits Verster, Frans Poolen 33

34 Oefening 21 Bedenk een gebeurtenis die je bang heeft gemaakt. Gebeurtenis: Gedachten: Gevoelens: Gedrag: Alternatieve gedachten: Alternatieve gevoelens: Alternatieve Gedrag: M. van der Gaag, Lucia Valmaggia, Maurits Verster, Frans Poolen 34

35 Post-test Een korte test gaat na of u begrepen heeft wat het belang van de g-training is. Kruis aan welke van de onderstaande beweringen kloppen en welke niet: Juist Onjuist Gedachten over een gebeurtenis bepalen je gevoelens Een gebeurtenis roept bij iedereen hetzelfde gedrag op Bij elke gebeurtenis denkt iemand eerst iets, al gaat dat soms onbewust en automatisch. Gedrag, dus wat je doet, komt voort uit het gevoel dat je hebt over een gebeurtenis. Gedrag wordt ingegeven door de gedachten die je hebt over een gebeurtenis. Omdat mensen hetzelfde denken over een gebeurtenis, gedragen ze zich ook hetzelfde. Dat mensen zich bij dezelfde gebeurtenissen toch anders voelen, komt doordat ze anders over die gebeurtenis denken. Gedachten zijn een afspiegeling van de werkelijkheid. Als ik aan gevaar denk, dan zal ik mij angstig voelen.. Als ik denk dat ik niets goed doe, dan voel ik mij bedroefd. Als ik mij bang voel, moet er wel een dreiging zijn. Door te relativeren kan ik vrees overwinnen. Ik ben vrij om te denken wat ik wil. Het is niet altijd verstandig te handelen op basis van mijn gedachten over wat er gaande is. Als ik boos ben dan denk ik dat een ander me benadeeld heeft. Om problemen te kunnen hanteren moet ik bij een gebeurtenis altijd meerdere verklaringen bedenken M. van der Gaag, Lucia Valmaggia, Maurits Verster, Frans Poolen 35

36 Afsluiting cursus In deze korte cursus heeft u geleerd om gebeurtenissen, gedachten, gevoelens en gedragingen van elkaar te onderscheiden. Niet een gebeurtenis is per definitie beangstigend, maar de interpretatie van die gebeurtenis. Het kan dus gebeuren dat ongevaarlijke gebeurtenissen toch als gevaarlijk worden geïnterpreteerd, zoals bij spinnenvrees. Er is dan sprake van onnodige vrees en lijden en beveiligingsgedrag dat eigenlijk overbodig is. Aan de hand van een g-schema kunnen we vaststellen hoe onze gedachten over een gebeurtenis bepaalt hoe we ons voelen en wat ons handelen daarop is. Als de interpretatie beschreven is, kunnen we ook gaan nadenken of er andere verklaringen mogelijk zijn. Op die manier kunnen we een betere inschatting maken van werkelijk gevaar en vermeend gevaar. Door vermeend gevaar te onderkennen, kunnen we met minder onaangename emoties door het leven M. van der Gaag, Lucia Valmaggia, Maurits Verster, Frans Poolen 36

Wat je voelt is wat je denkt! De theorie van het rationeel denken

Wat je voelt is wat je denkt! De theorie van het rationeel denken Wat je voelt is wat je denkt! De theorie van het rationeel denken Mensen zoeken hulp omdat ze overhoop liggen met zichzelf of met anderen. Dit kan zich op verschillende manieren uiten. Sommige mensen worden

Nadere informatie

Hoe je je voelt. hoofdstuk 10. Het zal je wel opgevallen zijn dat je op een dag een heleboel verschillende gevoelens hebt. Je kunt bijvoorbeeld:

Hoe je je voelt. hoofdstuk 10. Het zal je wel opgevallen zijn dat je op een dag een heleboel verschillende gevoelens hebt. Je kunt bijvoorbeeld: hoofdstuk 10 Hoe je je voelt Het zal je wel opgevallen zijn dat je op een dag een heleboel verschillende gevoelens hebt. Je kunt bijvoorbeeld: zenuwachtig wakker worden omdat je naar school moet, vrolijk

Nadere informatie

OEFENINGEN: NEEM UW GEDACHTEN ONDER DE LOEP

OEFENINGEN: NEEM UW GEDACHTEN ONDER DE LOEP OEFENINGEN: NEEM UW GEDACHTEN ONDER DE LOEP Denken, voelen en doen staan sterk met elkaar in verband. Via uw gedachten kunt u invloed uitoefenen op hoe u zich voelt. Op deze manier kunt u ongewenste gevoelens

Nadere informatie

Aart Oosterveld, spv Widel van Son, klinisch psycholoog Voortgezette Behandeling Apeldoorn

Aart Oosterveld, spv Widel van Son, klinisch psycholoog Voortgezette Behandeling Apeldoorn Gedachten Uitpluizen Cognitieve Gedragstherapie bij stemmen en wanen Aart Oosterveld, spv Widel van Son, klinisch psycholoog Voortgezette Behandeling Apeldoorn 29-9-2010 Inhoud workshop Doelstelling Who

Nadere informatie

Eenzaam. De les. Inhoud. Doel. Materiaal. Belangrijk. les

Eenzaam. De les. Inhoud. Doel. Materiaal. Belangrijk. les 8 Inhoud 1 Eenzaam De Soms ben je alleen en vind je dat fijn. Als alleen zijn niet prettig aanvoelt, als je niet in je eentje wilt zijn, dan voel je je eenzaam. In deze leren de leerlingen het verschil

Nadere informatie

Wat is PDD-nos? VOORBEELDPAGINA S. Wat heb je dan? PDD-nos is net als Tourette een neurologische stoornis. Een stoornis in je hersenen.

Wat is PDD-nos? VOORBEELDPAGINA S. Wat heb je dan? PDD-nos is net als Tourette een neurologische stoornis. Een stoornis in je hersenen. Wat is PDD-nos? 4 PDD-nos is net als Tourette een neurologische stoornis. Een stoornis in je hersenen. Eigenlijk vind ik stoornis een heel naar woord. Want zo lijkt het net of er iets niet goed aan me

Nadere informatie

veeg de tranen van me weg. Ik kijk nog eens rond en er valt een hoop spanning van me af. Er komt zelfs een kleine glimlach op me gezicht terug.

veeg de tranen van me weg. Ik kijk nog eens rond en er valt een hoop spanning van me af. Er komt zelfs een kleine glimlach op me gezicht terug. Het DOC Ik kruip in één van de buikpijn terwijl ik in bed lig. Mijn gedachten gaan uit naar de volgende dag. Ik weet wat er die dag staat te gebeuren, maar nog niet hoe dit zal uitpakken. Als ik hieraan

Nadere informatie

Inhoud. Hallo!...5. Wie is wie? Even voorstellen...7. Wat is mijn PrOP? PrOP opstellen Doelen voor mijn PrOP...19

Inhoud. Hallo!...5. Wie is wie? Even voorstellen...7. Wat is mijn PrOP? PrOP opstellen Doelen voor mijn PrOP...19 Inhoud Hallo!...5 Wie is wie? Even voorstellen...7 Wat is mijn PrOP?...9 1 PrOP opstellen...11 2 Doelen voor mijn PrOP...19 Ik verander mijn P!...23 3 Leren van anderen: het sociogram...25 4 Omgaan met

Nadere informatie

De PAAZ, wat is dat? Informatie voor kinderen van 8 tot 12 jaar

De PAAZ, wat is dat? Informatie voor kinderen van 8 tot 12 jaar De PAAZ, wat is dat? Informatie voor kinderen van 8 tot 12 jaar De afgelopen weken was het niet zo leuk bij Pim thuis. Zijn moeder lag de hele dag in bed. Ze stond niet meer op, deed geen boodschappen

Nadere informatie

Papa en mama hebben ruzie. Ton en Toya vinden dat niet leuk. Papa wil graag dat Ton en Toya bij hem op bezoek komen, maar van mama mag dat niet.

Papa en mama hebben ruzie. Ton en Toya vinden dat niet leuk. Papa wil graag dat Ton en Toya bij hem op bezoek komen, maar van mama mag dat niet. Bezoek op kantoor Papa en mama hebben ruzie. Ton en Toya vinden dat niet leuk. Papa wil graag dat Ton en Toya bij hem op bezoek komen, maar van mama mag dat niet. Ton en Toya hebben wat problemen thuis.

Nadere informatie

Ik ben BANG. oefenboekje om te leren omgaan met angst. Steef Oskarsson. Copyright Steef Oskarsson

Ik ben BANG. oefenboekje om te leren omgaan met angst. Steef Oskarsson. Copyright Steef Oskarsson Ik ben BANG oefenboekje om te leren omgaan met angst Steef Oskarsson Bang Bang is een emotie. Net als blij, bedroefd en boos. Iedereen is wel eens bang. Sommige mensen zijn vaak bang, sommigen niet. Iedereen

Nadere informatie

E book Cognitieve therapie

E book Cognitieve therapie E book Cognitieve therapie Praktijk Meta Bosheuvel 5 5683 AS Best info@praktijkmeta.nl E-Book Cognitieve Therapie Cognitieve therapie is momenteel een van de meest effectief gebleken therapieën en wordt

Nadere informatie

4 Denken. in het park een keer gebeten door een hond. Als Kim een hond ziet wil ze hem graag aaien. Als

4 Denken. in het park een keer gebeten door een hond. Als Kim een hond ziet wil ze hem graag aaien. Als 4 Denken In dit hoofdstuk vertellen we hoe jij om kan gaan met je gedachten. Veel gedachten maak je zelf. Ze bepalen hoe jij je voelt. We geven tips hoe jij jouw gedachten en gevoelens zelf kunt sturen.

Nadere informatie

Handleiding lesmethode Groep 8 Brugklas Bikkels. Inkijkexemplaar

Handleiding lesmethode Groep 8 Brugklas Bikkels. Inkijkexemplaar Handleiding lesmethode Groep 8 Brugklas Bikkels versie 2016 Inhoudsopgave Introductie 4 Verantwoording Methodiek 5 Doorgaande lijn Po en Vo 6 Preventief en curatief 7 Organiseer je les 8 Praktische tips

Nadere informatie

Slaapproblemen? Gezonde slaap

Slaapproblemen? Gezonde slaap Dit is een folder van www.orthoconsult.nl geschreven door dhr. drs. Ard Nieuwenbroek, trainer/ therapeut bij Ortho Consult. Deze folder is op een aantal punten aangepast en aangevuld door de stressbegeleiders

Nadere informatie

1. Ik merk vaak dat ik probeer iets te bereiken wat op de een of andere manier op een mislukking uitloopt. -----

1. Ik merk vaak dat ik probeer iets te bereiken wat op de een of andere manier op een mislukking uitloopt. ----- Test: Je persoonlijke afweerprofiel Met de volgende test kun je bepalen welk afweermechanisme je het meest gebruikt. Iedereen gebruikt alle afweervormen, maar er bestaan verschillen in de frequentie waarmee

Nadere informatie

Meer informatie MRS 0610-2

Meer informatie MRS 0610-2 Meer informatie Bij de VGCt zijn meer brochures verkrijgbaar, voor volwassenen bijvoorbeeld over depressie en angststoornissen. Speciaal voor kinderen zijn er brochures over veel piekeren, verlatingsangst,

Nadere informatie

Bijlage Stoere Schildpadden

Bijlage Stoere Schildpadden Bijlage Stoere Schildpadden Deze bijlage hoort bij de beschrijving van de interventie Stoere Schildpadden, zoals die is opgenomen in de databank Effectieve Jeugdinterventies. Meer informatie: www.nji.nl/jeugdinterventies

Nadere informatie

3 Pesten is geen lolletje

3 Pesten is geen lolletje Na deze les kun je: het verschil tussen plagen en pesten noemen; jouw ervaringen met pesten vertellen; uitleggen hoe je pesten kunt stoppen; afspraken maken over pesten. 3 Pesten is geen lolletje Pesten

Nadere informatie

Deze gevoelens en emoties blijven bestaan totdat jij er aan toe bent om ze te uiten.

Deze gevoelens en emoties blijven bestaan totdat jij er aan toe bent om ze te uiten. Ik wil EmoKnallen. Sjoelen en uiten van emoties en gevoelens met jongeren en volwassenen. Benodigdheden: een sjoelbak en sjoelschijven. Te spelen op school, in jongeren en opvangcentra, in het gezin, bij

Nadere informatie

3 Bijna ruzie. Maar die Marokkanen en Turken horen hier niet. Ze moeten het land uit, vindt Jacco.

3 Bijna ruzie. Maar die Marokkanen en Turken horen hier niet. Ze moeten het land uit, vindt Jacco. 1 Het portiek Jacco ruikt het al. Zonder dat hij de voordeur opendoet, ruikt hij al dat er tegen de deur is gepist. Dat gebeurt nou altijd. Zijn buurjongen Junior staat elke avond in het portiek te plassen.

Nadere informatie

Tijdschrift Kindermishandeling April 2013 Onderwijsspecial deel 2. 8 tips voor een goed gesprek met je leerling

Tijdschrift Kindermishandeling April 2013 Onderwijsspecial deel 2. 8 tips voor een goed gesprek met je leerling 8 tips voor een goed gesprek met je leerling Edith Geurts voor Tijdschrift Kindermishandeling Het kan zijn dat je als leerkracht vermoedt dat een kind thuis in de knel zit. Bijvoorbeeld doordat je signalen

Nadere informatie

Charles den Tex VERDWIJNING

Charles den Tex VERDWIJNING Charles den Tex VERDWIJNING 3 Klikketik-tik-tik Het is halftwaalf s ochtends. Marja vouwt een hemd. En kijkt om zich heen. Even staat ze op haar tenen. Zo kan ze over de kledingrekken kijken. Die rekken

Nadere informatie

Ria Massy. De taart van Tamid

Ria Massy. De taart van Tamid DE TAART VAN TAMID Ria Massy De taart van Tamid De taart van Tamid 1 Hallo broer! Hallo Aziz! roept Tamid. Zijn hart klopt blij. Aziz belt niet zo dikwijls. Hij woont nog in Syrië. Bellen is moeilijk in

Nadere informatie

Brandweerman. 1 Brandweerman, brandweerman. Red die kat, als je kan. Zet je ladder neer en draag snel die kat omlaag.

Brandweerman. 1 Brandweerman, brandweerman. Red die kat, als je kan. Zet je ladder neer en draag snel die kat omlaag. vanaf 4 jaar tekst: Marian van Gog muziek: Ton Kerkhof ouplet Brandweerman Intro D7 G man, Refrein brand -weer - man. Red die kat, Brand-weer Œ Œ Œ G Œ Ó als je kan. Zet je lad - der neer en draag snel

Nadere informatie

U leert in deze les om een mening vragen. U wilt dan weten wat iemand vindt.

U leert in deze les om een mening vragen. U wilt dan weten wat iemand vindt. UW MENING GEVEN spreken inleiding en doel Een mening is wat iemand denkt of vindt. U leert in deze les om een mening vragen. U wilt dan weten wat iemand vindt. U leert ook uw mening geven. Uw mening geven

Nadere informatie

Thema Gezondheid. Lesbrief 33. In gesprek met de leerkracht.

Thema Gezondheid. Lesbrief 33. In gesprek met de leerkracht. http://www.edusom.nl Thema Gezondheid Lesbrief 33. In gesprek met de leerkracht. Wat leert u in deze les? Een gesprek voeren met de leerkracht. Zinnen maken met omdat. Hulp vragen. Veel succes! Deze les

Nadere informatie

Deze site gaat je niet gelukkig maken...

Deze site gaat je niet gelukkig maken... naam wachtwoord login informatie aanmelden Deze site gaat je niet gelukkig maken... Dat wil zeggen dat je hier niet leert hoe je een leven zonder teleurstelling, pijn, somberheid, angst, onzekerheid of

Nadere informatie

Dit is een download bij het artikel Omdat je het kunt uit JOP COACH magazine, nr

Dit is een download bij het artikel Omdat je het kunt uit JOP COACH magazine, nr Honger! (voor jonge kinderen) Drie kinderen lopen naar school. Opeens zien ze een heel rare man in oude kleren. Hij vraagt om een beetje geld voor eten. Natuurlijk schrikken de kinderen en denken ze aan

Nadere informatie

UW PARTNER HEEFT KANKER EN HOE GAAT HET MET U?

UW PARTNER HEEFT KANKER EN HOE GAAT HET MET U? UW PARTNER HEEFT KANKER EN HOE GAAT HET MET U? Nadine Köhle, MSc. Contactdag Stichting Olijf 3 oktober 2015 Garderen EVEN VOORSTELLEN ACHTERGROND KANKER HEB JE NIET ALLEEN! 4 ACHTERGROND IMPACT VAN DE

Nadere informatie

Terrorisme en dan verder

Terrorisme en dan verder Terrorisme en dan verder Hoe kunt u omgaan met de gevolgen van een aanslag? - Ga zo veel mogelijk door met uw normale dagelijkse activiteiten. Dat geeft u het gevoel dat u de baas bent over de situatie.

Nadere informatie

Online Titel Competentie Groepsfase Lesdoel Kwink van de Week

Online Titel Competentie Groepsfase Lesdoel Kwink van de Week onderbouw Les 1 Online Dit ben ik! Besef van jezelf Forming Ik kan mezelf voorstellen aan een ander. Ken je iemand nog niet? Vertel hoe je heet. Les 2 Online Hoe spreken we dit af? Keuzes maken Norming

Nadere informatie

1 Kussen over mijn hoofd

1 Kussen over mijn hoofd 1 Kussen over mijn hoofd De woonkamerdeur valt met een klap achter mij dicht. Ik ren de trap op, sla hier en daar een tree over. Niet vallen, denk ik nog, of misschien wel vallen. Mijn been breken en dan

Nadere informatie

Verbindingsactietraining

Verbindingsactietraining Verbindingsactietraining Vaardigheden Open vragen stellen Luisteren Samenvatten Doorvragen Herformuleren Lichaamstaal laten zien Afkoelen Stappen Werkafspraken Vertellen Voelen Willen Samen Oplossen Afspraken

Nadere informatie

VERLIES VAN EEN DIERBARE INFORMATIE OVER ROUWVERWERKING FRANCISCUS VLIETLAND

VERLIES VAN EEN DIERBARE INFORMATIE OVER ROUWVERWERKING FRANCISCUS VLIETLAND VERLIES VAN EEN DIERBARE INFORMATIE OVER ROUWVERWERKING FRANCISCUS VLIETLAND Verlies lijden en verdriet hebben Verlies lijden is iets dat de meeste van ons op een bepaald moment in hun leven meemaken en

Nadere informatie

WORD GROTER DAN DAT WAT JOU KLEIN HOUDT. Ann Weiser Cornell en Egbert Monsuur

WORD GROTER DAN DAT WAT JOU KLEIN HOUDT. Ann Weiser Cornell en Egbert Monsuur WORD GROTER DAN DAT WAT JOU KLEIN HOUDT Ann Weiser Cornell en Egbert Monsuur 1 Les één Welkom bij deze e-cursus waarin we je zullen laten zien hoe jij groter kunt worden en je problemen kleiner! Zijn er

Nadere informatie

Deze folder legt uit hoe je SNAP kan gebruiken voor een blijvende verandering.

Deze folder legt uit hoe je SNAP kan gebruiken voor een blijvende verandering. Bij SNAP leren we ouders en kinderen vaardigheden om problemen op te lossen en meer zelfcontrole te ontwikkelen. Deze folder legt uit hoe je SNAP kan gebruiken voor een blijvende verandering. SNAP (STOP

Nadere informatie

Inhoud. Een nacht 7. Voetstappen 27. Strijder in de schaduw 51

Inhoud. Een nacht 7. Voetstappen 27. Strijder in de schaduw 51 Inhoud Een nacht 7 Voetstappen 27 Strijder in de schaduw 51 5 Een nacht 6 Een plek om te slapen Ik ben gevlucht uit mijn land. Daardoor heb ik geen thuis meer. De wind neemt me mee. Soms hierheen, soms

Nadere informatie

Pijnkliniek AZ Klina. Dr. M. Dingens Dr. B. Ickx Dr. K. Lauwers

Pijnkliniek AZ Klina. Dr. M. Dingens Dr. B. Ickx Dr. K. Lauwers Dr. M. Dingens Dr. B. Ickx Dr. K. Lauwers Pijnkliniek AZ Klina Augustijnslei 100 2930 Brasschaat Secretariaat Pijnkliniek bereikbaar: elke werkdag tussen 9u en 13u en tussen 14u en 17u, behalve woensdagnamiddag,

Nadere informatie

De twee zaken waarover je in dit boek kunt lezen, zijn de meest vreemde zaken die Sherlock Holmes ooit heeft opgelost.

De twee zaken waarover je in dit boek kunt lezen, zijn de meest vreemde zaken die Sherlock Holmes ooit heeft opgelost. Sherlock Holmes was een beroemde Engelse privédetective. Hij heeft niet echt bestaan. Maar de schrijver Arthur Conan Doyle kon zo goed schrijven, dat veel mensen dachten dat hij wél echt bestond. Sherlock

Nadere informatie

Over schulden gesproken

Over schulden gesproken Over schulden gesproken Verhalen uit de praktijk Sandra van der Stege 8 Inleiding In Nederland zijn veel mensen met schulden. Ongeveer 1 op de 5 mensen heeft moeite om elke maand rond te komen. In de schulden

Nadere informatie

MEMORY WOORDEN 1.1. TaalCompleet A1 Memory Woorden 1 1

MEMORY WOORDEN 1.1. TaalCompleet A1 Memory Woorden 1 1 MEMORY WOORDEN 1.1 TaalCompleet A1 Memory Woorden 1 1 ik jij hij zij wij jullie zij de baby het kind ja nee de naam TaalCompleet A1 Memory Woorden 1 2 MEMORY WOORDEN 1.2 TaalCompleet A1 Memory Woorden

Nadere informatie

Die nacht draait Cees zich naar me toe. In het donker voel ik heel zachtjes zijn lippen op mijn wang.

Die nacht draait Cees zich naar me toe. In het donker voel ik heel zachtjes zijn lippen op mijn wang. Vanavond ga ik mijn man vertellen dat ik bij hem wegga. Na het eten vertel ik het hem. Ik heb veel tijd besteed aan het maken van deze laatste maaltijd. Met vlaflip toe. Ik hoop dat de klap niet te hard

Nadere informatie

Ik ga een grote uitdaging niet uit de weg. Taken die moeilijk zijn, vind ik veel leuker dan eenvoudige taken.

Ik ga een grote uitdaging niet uit de weg. Taken die moeilijk zijn, vind ik veel leuker dan eenvoudige taken. Ik ga een grote uitdaging niet uit de weg. Taken die moeilijk zijn, vind ik veel leuker dan eenvoudige taken. 2 5 Ik hoef niet aangespoord te worden om mijn taken te maken. Niemand hoeft mij te zeggen

Nadere informatie

Oud wit Prins de Vos. Ik wil je.

Oud wit Prins de Vos. Ik wil je. Oud wit Prins de Vos Ik wil je. Het is het eerste berichtje dat ik vandaag van hem ontvang. De uren waarin het stil blijf zijn ondragelijk. Pas als ik de trilling in mijn broekzak voel begint mijn hart

Nadere informatie

Oefening 3: Keuzes maken

Oefening 3: Keuzes maken Oefening 3: Keuzes maken In oefening 2 heeft u gezien dat keuzes gemaakt kunnen worden op basis van belangrijkheid en urgentie. Wat belangrijk is wordt deels extern bepaald en is deels persoonlijk. De

Nadere informatie

O, antwoordde ik. Verder zei ik niets. Ik ging vlug de keuken weer uit en zonder eten naar school.

O, antwoordde ik. Verder zei ik niets. Ik ging vlug de keuken weer uit en zonder eten naar school. Voorwoord Susan schrijft elke dag in haar dagboek. Dat dagboek is geen echt boek. En ook geen schrift. Susans dagboek zit in haar tablet, een tablet van school. In een map die Moeilijke Vragen heet. Susan

Nadere informatie

HANDIG ALS EEN HOND DREIGT

HANDIG ALS EEN HOND DREIGT l a n d e l i j k i n f o r m a t i e c e n t r u m g e z e l s c h a p s d i e r e n HANDIG ALS EEN HOND DREIGT OVER HOUDEN VAN HUISDIEREN HIER LEES JE HANDIGE INFORMATIE OVER HONDEN DIE DREIGEN. JE KUNT

Nadere informatie

PRAKTISCH ALLEEN THUIS BLIJVEN

PRAKTISCH ALLEEN THUIS BLIJVEN l a n d e l i j k i n f o r m a t i e c e n t r u m g e z e l s c h a p s d i e r e n PRAKTISCH ALLEEN THUIS BLIJVEN over houden van huisdieren Honden zijn groepsdieren en zijn van nature graag bij hun

Nadere informatie

KINDEREN LEKKER IN HUN VEL

KINDEREN LEKKER IN HUN VEL KINDEREN LEKKER IN HUN VEL 1. Welkom wij zijn Karin Hallegraeff en Noelle van Delden van Praktijk IKKE Karin stelt zich voor en er komt een foto van Karin in beeld. Noelle stelt zich voor en er komt een

Nadere informatie

Kinderen op bezoek op de Intensive Care

Kinderen op bezoek op de Intensive Care Kinderen op bezoek op de Intensive Care Informatie voor ouders/verzorgers Als een ouder of een familielid op de Intensive Care is opgenomen, kan dit voor kinderen veel vragen oproepen. Kinderen hebben

Nadere informatie

De moeilijkste verkoop in je leven, is het verkopen van jezelf aan jezelf.

De moeilijkste verkoop in je leven, is het verkopen van jezelf aan jezelf. De moeilijkste verkoop in je leven, is het verkopen van jezelf aan jezelf. Verkopen staat gelijk aan inkomen Iedere dag ben je bezig met verkopen je verkoopt aan; jezelf familieleden je omgeving je partner

Nadere informatie

hoe we onszelf zien, hoe we dingen doen, hoe we tegen de toekomst aankijken. Mijn vader en moeder luisteren nooit naar wat ik te zeggen heb

hoe we onszelf zien, hoe we dingen doen, hoe we tegen de toekomst aankijken. Mijn vader en moeder luisteren nooit naar wat ik te zeggen heb hoofdstuk 8 Kernovertuigingen Kernovertuigingen zijn vaste gedachten en ideeën die we over onszelf hebben. Ze helpen ons te voorspellen wat er gaat gebeuren en te begrijpen hoe de wereld in elkaar zit.

Nadere informatie

Slaapproblemen? Een aantal feiten. Gezonde slaap. Soorten Slecht Slapen

Slaapproblemen? Een aantal feiten. Gezonde slaap. Soorten Slecht Slapen Niet waar Soms waar Wel waar Slaapproblemen? Een aantal feiten Uit onderzoek blijkt dat èèn op de 10 jongeren zo nu en dan last heeft van slaapproblemen. Dit kan iedereen overkomen en eigenlijk is het

Nadere informatie

BIJLAGE. met angstgedachten

BIJLAGE. met angstgedachten BIJLAGE J Omgaan met angstgedachten Nadat je een aantal negatieve gedachten van jezelf hebt opgespoord en in verschillende categorieën hebt ingedeeld (zoals 'gedachten lezen' en 'toekomst voorspellen'),

Nadere informatie

Dit document hoort bij de training voor mentoren blok 4 coachingsinstrumenten, leerstijlen.

Dit document hoort bij de training voor mentoren blok 4 coachingsinstrumenten, leerstijlen. Dit document hoort bij de training voor mentoren blok 4 coachingsinstrumenten, leerstijlen. Leerstijlentest van David Kolb Mensen, scholieren dus ook, verschillen nogal in de wijze waarop ze leren. Voor

Nadere informatie

Slachtoffers van mensenhandel en geestelijke gezondheidszorg

Slachtoffers van mensenhandel en geestelijke gezondheidszorg Slachtoffers van mensenhandel en geestelijke gezondheidszorg Informatie voor cliënten Cliënten en geestelijke gezondheidszorg Slachtoffers van mensenhandel hebben vaak nare dingen meegemaakt. Ze zijn geschokt

Nadere informatie

Herkennen van Gedachten. Grip op Agressie (GoA), module 3

Herkennen van Gedachten. Grip op Agressie (GoA), module 3 1 Herkennen van Gedachten Grip op Agressie (GoA), module 3 2 Inhoudsopgave Bijeenkomst 1: Inleiding module: herkennen van gedachten/denken 3 Bijeenkomst 2: De 5 G s 10 Bijeenkomst 3: Gedachten 19 Bijeenkomst

Nadere informatie

Mijn dagboek. Deze opdracht is een handleiding om jezelf beter te leren kennen. Mijn dagboek bestaat uit 5 stappen.

Mijn dagboek. Deze opdracht is een handleiding om jezelf beter te leren kennen. Mijn dagboek bestaat uit 5 stappen. Mijn dagboek ( Wat is Mijn dagboek? ) Deze opdracht is een handleiding om jezelf beter te leren kennen. Mijn dagboek bestaat uit 5 stappen. ( Waarom deze oefening? ) Onderzoek toont aan dat mensen die

Nadere informatie

Inleiding. Veel plezier!

Inleiding. Veel plezier! Inleiding In dit boek lees je over Danny. Danny is een jongen van 14 jaar. Er zijn veel dingen die Danny verkeerd doet. Hij rent door de school. Hij scheldt zomaar een klasgenoot uit. Of hij spuugt op

Nadere informatie

Terrorisme en dan verder Wat te doen na een aanslag?

Terrorisme en dan verder Wat te doen na een aanslag? Terrorisme en dan verder Wat te doen na een aanslag? Publieksversie Ga zo veel mogelijk door met uw normale dagelijkse activiteiten. Dat geeft u het gevoel dat u de baas bent over de situatie. Dit is ook

Nadere informatie

Lesbrief bij Niemand mag het weten. Trudy van Harten

Lesbrief bij Niemand mag het weten. Trudy van Harten Lesbrief bij Niemand mag het weten Trudy van Harten Voor groep 6 en 7 Inhoud van deze lesbrief - Thema s in het boek - Lesopzet - Doel van de les - Uitwerking - Bijlage 1: Opdrachtenblad - Bijlage 2: Niemand

Nadere informatie

1. Richard en Marnix

1. Richard en Marnix 1. Richard en Marnix Bim... bam... bim... bam. De torenklok slaat zeven keer. In het huis van Richard gaat een lamp aan. Ook in het huis van Marnix brandt al licht. Marnix en Richard zijn even oud. Ze

Nadere informatie

Laten we eens inzoomen op het proces van afwijzing. Wat gebeurt er precies?

Laten we eens inzoomen op het proces van afwijzing. Wat gebeurt er precies? Module 10: Afwijzing Afwijzing Wat gebeurt er precies als je wordt afgewezen? Laten we eens inzoomen op het proces van afwijzing. Wat gebeurt er precies? Als eerste vindt er een bepaalde gebeurtenis plaats.

Nadere informatie

een dierbare verliezen

een dierbare verliezen een dierbare verliezen een dierbare verliezen U heeft kort geleden iemand verloren. Dat kan heel verwarrend zijn. Vaak is het moeilijk te accepteren dat iemand er niet meer is. Soms is het verdriet of

Nadere informatie

Copyright Marlou en Anja Alle rechten voorbehouden Opeenrijtje.com info@opeenrijtje.com 3.0

Copyright Marlou en Anja Alle rechten voorbehouden Opeenrijtje.com info@opeenrijtje.com 3.0 2 Deel 1 Beïnvloeden van gedrag - Zeg wat je doet en doe wat je zegt - 3 Interactie Het gedrag van kinderen is grofweg in te delen in gewenst gedrag en ongewenst gedrag. Gewenst gedrag is gedrag dat we

Nadere informatie

Elke miskraam is anders (deel 2)

Elke miskraam is anders (deel 2) Elke miskraam is anders (deel 2) Eindelijk zijn we twee weken verder en heb ik inmiddels de ingreep gehad waar ik op zat te wachten. In de tussen tijd dacht ik eerst dat ik nu wel schoon zou zijn, maar

Nadere informatie

voorwoord VOORBEELDPAGINA S Bestelnr De ander en ik

voorwoord VOORBEELDPAGINA S Bestelnr De ander en ik voorwoord Dit werkboek gaat over de omgang met andere mensen. We bespreken hoe jij met anderen kunt omgaan. Bijvoorbeeld hoe je problemen oplost, omgaat met pesten, gevoelens en vriendschappen en hoe je

Nadere informatie

Leerstijlentest van David Kolb Davy Jacobs, GDD1B

Leerstijlentest van David Kolb Davy Jacobs, GDD1B Leerstijlentest van David Kolb Davy Jacobs, GDD1B Inleiding Mensen, studenten dus ook, verschillen nogal in de wijze waarop ze leren. Als je dat weet, begrijp je beter waarom een student iets aanpakt,

Nadere informatie

Wat is een depressie?

Wat is een depressie? 01 Wat is een depressie? Je moet weten dat Een depressie is een stoornis in iemands stemming. Het gaat meestal om gevoelens van somberheid, een gebrek aan fysieke en geestelijke energie en een gebrek aan

Nadere informatie

Denkfouten. hoofdstuk 6. De pretbedervers. De zwarte bril

Denkfouten. hoofdstuk 6. De pretbedervers. De zwarte bril hoofdstuk 6 Denkfouten We hebben al gezien dat sommige van onze brandende automatische gedachten ons in de weg zitten. Ze geven ons een onprettig gevoel of weerhouden ons ervan dingen te doen. Het probleem

Nadere informatie

Thema Op het werk. Lesbrief 16. Herhaling thema.

Thema Op het werk. Lesbrief 16. Herhaling thema. http://www.edusom.nl Thema Op het werk Lesbrief 16. Herhaling thema. Wat leert u in deze les? De woorden van les 12, 13, 14 en 15. Veel succes! Deze les is ontwikkeld in opdracht van: Gemeente Den Haag

Nadere informatie

Uw kind tijdens/na het ziekenhuisbezoek

Uw kind tijdens/na het ziekenhuisbezoek Uw kind tijdens/na het ziekenhuisbezoek Reacties tijdens een ziekenhuisopname Kinderen kunnen op verschillende manieren reageren op hun ziekenhuisopname. Een opname is altijd een ingrijpende gebeurtenis.

Nadere informatie

Als je ouders uit elkaar gaan, zit je met heel wat vragen.

Als je ouders uit elkaar gaan, zit je met heel wat vragen. Als je ouders uit elkaar gaan, zit je met heel wat vragen. Kan ik kiezen bij wie ik ga wonen? Is het mijn schuld? Ben ik verplicht om op bezoek te gaan bij papa of mama? Waarom hebben mijn ouders elk een

Nadere informatie

HOE BOER JAN AAN ZIJN ACHTERNAAM KWAM.

HOE BOER JAN AAN ZIJN ACHTERNAAM KWAM. HOE BOER JAN AAN ZIJN ACHTERNAAM KWAM. Poppen: 4 Wannes, Keizerin, Liesje, Boer Achterwand: neutraal of zaal in paleis. Spelers: 2 Bladzijden: 9 (als achterwand een grote zaal van een kasteel oid) (lakei,

Nadere informatie

Theorieboek. leeftijd, dezelfde hobby, of ze houden van hetzelfde. Een vriend heeft iets voor je over,

Theorieboek. leeftijd, dezelfde hobby, of ze houden van hetzelfde. Een vriend heeft iets voor je over, 3F Wat is vriendschap? 1 Iedereen heeft vrienden, iedereen vindt het hebben van vrienden van groot belang. Maar als we proberen uit te leggen wat vriendschap precies is staan we al snel met de mond vol

Nadere informatie

Maatschappelijk werk (alweer)

Maatschappelijk werk (alweer) Maatschappelijk werk (alweer) Na mijn tweede miskraam heb ik toch weer besloten om het er op te wagen naar maatschappelijk werk te gaan. Ik vond de stap echt wel heel zwaar, want ik hou er niet zo van.

Nadere informatie

Hoe verwerk je een. schokkende gebeurtenis? Informatie voor ouders

Hoe verwerk je een. schokkende gebeurtenis? Informatie voor ouders Hoe verwerk je een schokkende gebeurtenis? Informatie voor ouders Niemand is echt voorbereid op een schokkende gebeurtenis en als het gebeurt heeft dat voor iedereen ingrijpende gevolgen. Als kinderen

Nadere informatie

Bijeenkomst 2: Houding en gedrag

Bijeenkomst 2: Houding en gedrag Bijeenkomst 2: Houding en gedrag Wat hebben de kinderen deze bijeenkomst gedaan? De bijeenkomst van deze week stond in het teken van houding en gedrag. De bijeenkomst zag er als volgt uit: 1. Kringgesprek

Nadere informatie

ASSERTIVITEITSTEST. Kunt in de meeste situaties kiezen welk gedrag u gaat vertonen?

ASSERTIVITEITSTEST. Kunt in de meeste situaties kiezen welk gedrag u gaat vertonen? ASSERTIVITEITSTEST Bent u benieuwd of u assertief genoeg bent? Kunt in de meeste situaties kiezen welk u gaat vertonen? Kiest u de een wat verlegen sstijl, vertoont u vermijdend, of stapt u er op af met

Nadere informatie

Vlucht AVI AVI. Ineke Kraijo Veerle Hildebrandt. Kraijo - Hildebrandt Vlucht De Vier Windstreken. De Vier Windstreken AVI

Vlucht AVI AVI. Ineke Kraijo Veerle Hildebrandt. Kraijo - Hildebrandt Vlucht De Vier Windstreken. De Vier Windstreken AVI AVI E4* Alcoholisme, ruzie, bang zijn Midden in de nacht rinkelt de telefoon. Anna weet wat dat betekent. Ze moet vluchten, alweer. Ze rent de donkere nacht in. De volgende dag valt Anna in de klas in

Nadere informatie

EEN DIERBARE VERLIEZEN

EEN DIERBARE VERLIEZEN EEN DIERBARE VERLIEZEN 994 Inleiding Deze folder is bedoeld voor nabestaanden. U leest hierin over de gevoelens die u kunt ervaren en hoe u in deze moeilijke tijd goed voor uzelf kunt zorgen. U heeft kort

Nadere informatie

regio Gooi en Vechtstreek Niet uitgeslapen? Jongeren en slapeloosheid www.cjggooienvechtstreek.nl

regio Gooi en Vechtstreek Niet uitgeslapen? Jongeren en slapeloosheid www.cjggooienvechtstreek.nl regio Gooi en Vechtstreek Niet uitgeslapen? Jongeren en slapeloosheid www.cjggooienvechtstreek.nl n Niet uitgeslapen? Jongeren en slapeloosheid We slapen gemiddeld zo n zeven tot acht uur per nacht. Dat

Nadere informatie

Vertel de kinderen, of praat met hen over het verschil tussen film, tv kijken of naar het theater gaan.

Vertel de kinderen, of praat met hen over het verschil tussen film, tv kijken of naar het theater gaan. LESBRIEF Binnenkort gaan jullie met jullie groep naar de voorstelling Biggels en Tuiten Hieronder een aantal tips over hoe je de groep goed kan voorbereiden op de voorstelling. VOOR DE VOORSTELLING Vertel

Nadere informatie

Waar gaan we het over hebben?

Waar gaan we het over hebben? Waar gaan we het over hebben? Onderwerp: Wat gebeurt er met je als je een leuk meisje of jongen tegenkomt? Je vindt de ander leuk en misschien word je wel verliefd. Eerst wil je heel vaak bij hem of haar

Nadere informatie

Mensen met verward gedrag. Wim Broekhuizen, Yvonne Ruigrok

Mensen met verward gedrag. Wim Broekhuizen, Yvonne Ruigrok Mensen met verward gedrag Definitie van mensen met verward gedrag? Het gaat om mensen die de grip op hun leven (dreigen) te verliezen, waardoor risico aanwezig is dat zij zichzelf of anderen schade berokkenen

Nadere informatie

Hoe ontstaat hyperventilatie?

Hoe ontstaat hyperventilatie? Hyperventilatie Wat is hyperventilatie? Ademhalen is een handeling die ieder mens verricht zonder er bij na te denken. Het gaat vanzelf en volkomen onbewust. Ademhaling is de basis van onze gezondheid.

Nadere informatie

Help, mijn papa en mama gaan scheiden!

Help, mijn papa en mama gaan scheiden! Help, mijn papa en mama gaan scheiden! Joep ligt in bed. Hij houdt zijn handen tegen zijn oren. Beneden hoort hij harde boze stemmen. Papa en mama hebben ruzie. Papa en mama hebben vaak ruzie. Ze denken

Nadere informatie

Ontdek je kracht voor de leerkracht

Ontdek je kracht voor de leerkracht Handleiding les 1 Ontdek je kracht voor de leerkracht Voor je ligt de handleiding voor de cursus Ontdek je kracht voor kinderen van groep 7/8. Waarom deze cursus? Om kinderen te leren beter in balans te

Nadere informatie

Judith Suyling. kindertherapie ouderbegeleiding. Poppenkast

Judith Suyling. kindertherapie ouderbegeleiding. Poppenkast Judith Suyling kindertherapie ouderbegeleiding Poppenkast 023 525 33 28, Bloemendaal kindertherapie@judithsuyling.nl Nadenken op een bankje Lang geleden, toen Judith nog een klein meisje was, zat zij eens

Nadere informatie

OPVOEDEN ZO!!! De cursus is bedoeld voor ouders van kinderen van 3 tot 12 jaar

OPVOEDEN ZO!!! De cursus is bedoeld voor ouders van kinderen van 3 tot 12 jaar OPVOEDEN ZO!!! Algemeen Het opvoeden van kinderen is leuk maar kan soms ook heel zwaar zijn. Bij het opvoeden van je kind komt heel wat kijken. Jij bent tenslotte diegene, die hem het goede voorbeeld moet

Nadere informatie

Het kasteel van Dracula

Het kasteel van Dracula Uit het dagboek van Jonathan Harker: Het kasteel van Dracula 4 mei Eindelijk kom ik bij het kasteel van Dracula aan. Het kasteel ligt in de bergen. Er zijn geen andere huizen in de buurt. Ik ben moe. Het

Nadere informatie

Na de schok... Informatie voor ouders

Na de schok... Informatie voor ouders Na de schok... Informatie voor ouders Niemand is echt voorbereid op een schokkende gebeurtenis en als het gebeurt heeft dat voor iedereen ingrijpende gevolgen. Als kinderen samen met hun ouders een aangrijpende

Nadere informatie

Ben je slachtoffer? Folder voor jongeren

Ben je slachtoffer? Folder voor jongeren Ben je slachtoffer? Folder voor jongeren Mijn leven veranderde zo n drie jaar geleden. Juist de dag voor mijn mama s verjaardag kreeg ze van mijn vader een kogel door het hoofd. Wonder boven wonder overleefde

Nadere informatie

Depressie bestrijden. Dit zijn enkele van de vele signalen dat je in de greep bent van een depressie en dat het tijd is om terug te vechten!

Depressie bestrijden. Dit zijn enkele van de vele signalen dat je in de greep bent van een depressie en dat het tijd is om terug te vechten! 228 denk goed voel je goed Depressie bestrijden Iedereen voelt zich wel eens somber, heeft er genoeg van of is ongelukkig. Meestal komen en gaan die gevoelens, maar soms blijven ze en gaan ze overheersen.

Nadere informatie

Er is toch niemand die jou aardig vindt. SUKKEL.

Er is toch niemand die jou aardig vindt. SUKKEL. Liefde Ik laat je nooit in de steek. Ik zal je helpen. Jij bent mijn beste vriendin. Het mooiste wat ik heb, geef ik aan jou. Ik ben verliefd... Ik heb alles voor je over. IK HOU VAN JOU! Ik bid voor je.

Nadere informatie

LEEFREGELS EN IK-BEN OPVATTINGEN HERKENNEN

LEEFREGELS EN IK-BEN OPVATTINGEN HERKENNEN In deze huiswerkopdracht wordt uitgelegd wat leefregels en ik-ben-opvattingen zijn en het belang ervan bij het doorbreken van gewoontepatronen. Een voorbeeld van Marjolijn illustreert hoe leefregels en

Nadere informatie

- Een docent controleert of jij je huiswerk op hebt geschreven. - Je hebt aanmoediging nodig om je huiswerk te noteren.

- Een docent controleert of jij je huiswerk op hebt geschreven. - Je hebt aanmoediging nodig om je huiswerk te noteren. Schoolse competenties Competentie 1: Agendagebruik - Je schrijft je huiswerk in je agenda als dit wordt opgegeven. - Je agenda ziet er verzorgd uit. - Een docent controleert of jij je huiswerk op hebt

Nadere informatie

Een dierbare verliezen. Informatie voor nabestaanden

Een dierbare verliezen. Informatie voor nabestaanden 00 Een dierbare verliezen Informatie voor nabestaanden Deze folder is bedoeld voor nabestaanden. U leest hierin over de gevoelens die u kunt ervaren, en hoe u in deze moeilijke tijd goed voor uzelf kunt

Nadere informatie

Als je ouders uit elkaar gaan, zit je met heel wat vragen.

Als je ouders uit elkaar gaan, zit je met heel wat vragen. Als je ouders uit elkaar gaan, zit je met heel wat vragen. Kan ik kiezen bij wie ik ga wonen? Is het mijn schuld? Ben ik verplicht om op bezoek te gaan bij papa of mama? Waarom hebben mijn ouders elk een

Nadere informatie