Gedachten uitpluizen. Werkboek g-training

Maat: px
Weergave met pagina beginnen:

Download "Gedachten uitpluizen. Werkboek g-training"

Transcriptie

1 Gedachten uitpluizen Werkboek g-training Werkboek g-training: een cursus om problemen te begrijpen Prof. dr. Mark van der Gaag Dr. Lucia Valmaggia Drs. Maurits Verster Drs. Frans Poolen COGN IT IE & PSYC HOSE 2005 Stichting Cognitie en Psychose

2 Gedachten uitpluizen Werkboek g-training Inhoudsopgave Inhoudsopgave Inleiding Waarom cognitieve gedragstherapie? Wat kunt u verwachten? Huiswerk Samenwerken Frequentie Agenda De g-training: een cursus om problemen te begrijpen Bijeenkomst Kennismaken Pre-test Uitleg cognitieve gedragstherapie Uitleg g-training Voorbeeld onweer Voorbeeld inbreker Invuloefening Gedachte - Gevoel verbinding Huiswerkopdracht Bijeenkomst Huiswerk nabespreken Uitleg g-schema Gedachte - Gedrag verbinding Eigen voorbeelden Huiswerkopdracht voor bijeenkomst Bijeenkomst Huiswerk nabespreken Oefening met verhaaltjes Eigen g-schema maken Huiswerkopdracht Bijeenkomst Huiswerk nabespreken Het genereren van alternatieve gedachten Post-test Afsluiting cursus Voor meer informatie, updates en voor vragenlijsten in pdf formaat kunt u zich wenden tot de website op het adres: M. van der Gaag, Lucia Valmaggia, Maurits Verster, Frans Poolen 2

3 1. Inleiding 1.1. Waarom cognitieve gedragstherapie? Het doel van Gedachten Uitpluizen is om beter de samenhang te leren begrijpen tussen gebeurtenissen, gedachten daarover en de gevoelens die hieruit voortkomen. Door middel van Gedachten Uitpluizen kunt u meer greep krijgen op uw problemen en leren ze beter te hanteren. Gedachten uitpluizen bij stemmen en achterdocht richt zich op problemen die het gevolg zijn van het horen van stemmen; het beïnvloed worden door anderen; en/of het slachtoffer zijn van een samenzwering. Dergelijke gebeurtenissen roepen vaak sterke negatieve gevoelens op, die op hun beurt weer tot problemen met andere mensen kunnen leiden. Bijvoorbeeld het vermijden van bepaalde plaatsen; het vermijden van bepaalde mensen; ruzie maken met familieleden; of het almaar gehoorzamen aan stemmen of het behagen van stemmen Wat kunt u verwachten? Gedachten Uitpluizen bestaat uit twee delen. Het eerste deel is een korte cursus genaamd g-training die algemeen is. Hierna volgen individuele gesprekken die ingaan op uw problemen. G-training: Cursus in het analyseren van gebeurtenissen Aan het begin van de cognitieve gedragstherapie krijgt u een korte cursus die u zal leren hoe u feiten en interpretaties van elkaar kunt leren onderscheiden. Alleen of in een kleine klas medecursisten heeft u vier bijeenkomsten waarin u leert zaken te analyseren en overzichtelijk samen te vatten in wat een zogenaamde g-schema. Straks krijg u meer uitleg over wat met een g-schema bedoelt wordt. Dit werkboek is onderdeel van de cursus en hierin maakt u ook uw huiswerk en aantekeningen. Individuele gesprekken Na de cursus kunt u met de cognitief gedragstherapeut aan uw eigen problemen verder werken. Sterke emoties zullen met u door onder de loep genomen worden en onderzocht hoe deze beter te controleren of te voorkomen zijn. Angst, voortdurende M. van der Gaag, Lucia Valmaggia, Maurits Verster, Frans Poolen 3

4 boosheid en bedroefdheid kunnen veranderen en minder worden naarmate men anders over zaken gaat denken Huiswerk Zowel bij de cursus als bij de therapeutische gesprekken zal er steeds huiswerk aan de orde komen. Bij de cursus om goed te oefenen met uw gedachten uit te pluizen. Bij de gesprekken om goede informatie over de dagelijkse gang van zaken te krijgen. Het gespreksonderwerp van de bijeenkomsten is steeds wat er in het gewone leven gedurende de week gebeurt. Om goed te begrijpen welke gebeurtenissen zich voordoen en welke gedachten en negatieve gevoelens daarbij optreden, zult u gevraagd worden gedurende de week hier extra op te letten en daarvan notities te maken. De therapeut zal u uitleggen wat u waar in dit huiswerkboek kunt noteren en hoe dit de behandeling ondersteunt Samenwerken U zult met de therapeuten samen een onderzoeksteam vormen. U onderzoekt samen welke gebeurtenissen er plaats hebben gevonden en wat de betekenis daarvan is. Wat is de rol van andere personen daarbij? Welke motieven hebben zij? Welke conclusies heeft u eruit getrokken? Welke beperkingen brengt de zaak met zich mee voor u? Wat maakt u machteloos? Wat zijn eventuele andere mogelijkheden om met de gebeurtenissen om te gaan? De therapeut zal u ondersteunen en helpen bij het nogmaals overdenken van de problemen, gedachten en aanleidingen. Het is van belang dat u zelf alternatieve oplossingen bedenkt voor de problemen in uw leven Frequentie De bijeenkomsten zijn wekelijks gedurende 45 minuten. De hele behandeling zal zo'n 16 tot 24 bijeenkomsten omvatten en ongeveer een half jaar duren M. van der Gaag, Lucia Valmaggia, Maurits Verster, Frans Poolen 4

5 1.6. Agenda Bij elke bijeenkomst wordt een agenda opgesteld. Vaste onderdelen hierbij zijn het huiswerk van vorige keer; agendapunten van u; agendapunten van therapeut; huiswerk voor volgende keer; eventueel het doornemen van het werkboek M. van der Gaag, Lucia Valmaggia, Maurits Verster, Frans Poolen 5

6 2. De g-training: een cursus om problemen te begrijpen 2.1. Bijeenkomst Kennismaken Allereerst worden de deelnemers aan elkaar en aan de trainer voorgesteld. Doe de pre-test met de groep M. van der Gaag, Lucia Valmaggia, Maurits Verster, Frans Poolen 6

7 Pre-test Een korte test gaat hoe u denkt over gebeurtenissen, gevoelens, problemen en gedrag. Kruis aan welke van de onderstaande beweringen kloppen en welke niet: Juist Onjuist Gedachten over een gebeurtenis bepalen je gevoelens Een gebeurtenis roept bij iedereen hetzelfde gedrag op Bij elke gebeurtenis denkt iemand eerst iets, al gaat dat soms onbewust en automatisch. Gedrag, dus wat je doet, komt voort uit het gevoel dat je hebt over een gebeurtenis. Gedrag wordt ingegeven door de gedachten die je hebt over een gebeurtenis. Omdat mensen hetzelfde denken over een gebeurtenis, gedragen ze zich ook hetzelfde. Dat mensen zich bij dezelfde gebeurtenissen toch anders voelen, komt doordat ze anders over die gebeurtenis denken. Gedachten zijn een afspiegeling van de werkelijkheid. Als ik aan gevaar denk, dan zal ik mij angstig voelen.. Als ik denk dat ik niets goed doe, dan voel ik mij bedroefd. Als ik mij bang voel, moet er wel een dreiging zijn. Door te relativeren kan ik vrees overwinnen. Ik ben vrij om te denken wat ik wil. Het is niet altijd verstandig te handelen op basis van mijn gedachten over wat er gaande is. Als ik boos ben dan denk ik dat een ander me benadeeld heeft. Om problemen te kunnen hanteren moet ik bij een gebeurtenis altijd meerdere verklaringen bedenken M. van der Gaag, Lucia Valmaggia, Maurits Verster, Frans Poolen 7

8 Uitleg cognitieve gedragstherapie De trainer legt aan de hand van hoofdstuk 1 uit wat cognitieve gedragstherapie omvat en welke belangrijke plaats de g-training hierin heeft. Hierbij kunnen sheets gebruikt worden of het werkboek zelf Uitleg g-training De g-training bestaat uit vier bijeenkomsten van een uur en na de eerste drie bijeenkomsten wordt huiswerk meegegeven Voorbeeld onweer Onweer kan verschillende gedachten, gevoelens en gedragingen oproepen. Gebeurtenis: Het begint te onweren Gedachte: Onweer is gevaarlijk. Ik kan getroffen worden als ik buiten loop. Gevoel: : 90 Gedrag: Gauw ergens naar binnen gaan om het onweer af te wachten. Gebeurtenis: Het begint te onweren Gedachte: Onweer is mooi. Ik houd van de blauwe lichtflitsen Gevoel: : 80 : 10 Gedrag: Zoekt een open plek op zodat hij het onweer goed kan zien M. van der Gaag, Lucia Valmaggia, Maurits Verster, Frans Poolen 8

9 Voorbeeld inbreker Gebeurtenis: Marie wordt wakker van het kraken van de traptreden Gedachte: Dat zal de kat wel wezen Gevoel: Geen gevoelens Gedrag: Marie draait zich om en slaapt verder Gebeurtenis: Marie wordt wakker van het kraken van de traptreden Gedachte: Dat is een inbreker en hij is vast gewapend Gevoel: : 95 : 30 Gedrag: Marie springt uit bed en gaat met de knuppel naast de deur staan wachten We zien hier dat afhankelijk van de interpretatie van het kraken van de trap verschillende gevoelens en gedragingen optreden. Beide reacties zijn een vervolg op precies dezelfde gebeurtenis namelijk het kraken van de traptreden M. van der Gaag, Lucia Valmaggia, Maurits Verster, Frans Poolen 9

10 Invuloefening Oefening 1 Wat is een gebeurtenis, gedachte, gevoel of gedrag? Vul in. Let op: soms zijn er meerdere mogelijkheden. nerveus ik ben thuis ik ben niet in staat om dit te doen verdrietig met iemand telefoneren geïrriteerd rijden in een auto ik blijf me altijd rot voelen op het werk ik word gek boos ik deug niet vier uur in de middag er gaat iets vreselijks gebeuren het gaat nooit goed ontmoedigd ik word niet meer beter zitten in een restaurant ik heb geen controle over alles ik ben een mislukkeling ik word achtervolgd ze houdt geen rekening met mij gedeprimeerd ik ben een verliezer ik heb schuld eraan dat ik ben bij mijn zoon thuis ik krijg een hartaanval ze hebben van me geprofiteerd in bed: proberen te slapen dit lukt vast niet een vreemde stem horen ik raak alles kwijt paniek M. van der Gaag, Lucia Valmaggia, Maurits Verster, Frans Poolen 10

11 Gedachte - Gevoel verbinding Gedachten over een gebeurtenis leiden vaak tot een gevoel. In onderstaande oefening wordt steeds dezelfde situatie opgevoerd, maar afhankelijk van de gedachtes en interpretaties verandert de emotionele reactie. Het is aan u om de juiste gevoelsreactie te kiezen die volgt op de gedachte. Oefening 2 Gebeurtenis: Carien ziet uit het raam een grijze vrachtauto met zendapparatuur op het dak voor haar huis in de straat staan. Gedachte 1: Zij hebben me de hele nacht in mijn slaap afgeluisterd. Straks komen ze me halen! Kies het gevoel dat Carien waarschijnlijk krijgt na deze gedachte [ ] Carien voelt zich boos [ ] Carien voelt zich bedroefd [ ] Carien voelt zich bang [ ] Carien voelt zich blij [ ] Carien voelt zich neutraal Gedachte 2: Daar is de telefoonmaatschappij om de storingen in de centrale te verhelpen. Dan houd het kraken van de telefoon eindelijk op. Kies het gevoel dat Carien waarschijnlijk krijgt na deze gedachte [ ] Carien voelt zich boos [ ] Carien voelt zich bedroefd [ ] Carien voelt zich bang [ ] Carien voelt zich blij [ ] Carien voelt zich neutraal Gedachte 3: Dat is de auto van mijn broer Klaas. Hij werkt nog steeds bij de PTT, maar hij komt niet meer bij mij op bezoek. Hij houd niet meer van me. Kies het gevoel dat Carien waarschijnlijk krijgt na deze gedachte [ ] Carien voelt zich boos [ ] Carien voelt zich bedroefd [ ] Carien voelt zich bang [ ] Carien voelt zich blij [ ] Carien voelt zich neutraal M. van der Gaag, Lucia Valmaggia, Maurits Verster, Frans Poolen 11

12 Oefening 3 Gebeurtenis: Hans hoort als hij in bed ligt zachtjes de stem van een man, die hem in allerlei situaties belachelijk maakt met opmerkingen zoals: "Ze zien heus wel aan je dat je een sukkel bent", "Je deugt nergens voor", "Nutteloze mensen verdienen niet te leven" Gedachte 1: Dit zijn de buren. Omdat ik geen werk heb, willen zij mij het huis uit pesten. Ze gaan me geweld aandoen als ik ze niet gehoorzaam. Ik moet ze zien te ontwijken. Kies het gevoel dat Hans waarschijnlijk krijgt na deze gedachte [ ] Hans voelt zich boos [ ] Hans voelt zich bedroefd [ ] Hans voelt zich bang [ ] Hans voelt zich blij [ ] Hans voelt zich neutraal Gedachte 2: Daar zijn die stemmen weer. Wat ze zeggen slaat nergens op. Ik sta op het punt om hard tegen de stemmen te gaan schreeuwen. Kies het gevoel dat Hans waarschijnlijk krijgt na deze gedachte [ ] Hans voelt zich boos [ ] Hans voelt zich bedroefd [ ] Hans voelt zich bang [ ] Hans voelt zich blij [ ] Hans voelt zich neutraal Gedachte 3. Deze stemmen zijn een symptoom van een psychose. De stemmen zijn hinderlijk, maar ook ongevaarlijk. Ik hoef niet naar ze te luisteren of ze te gehoorzamen. Als ik mijn gedachten verzet, gaan ze na verloop van tijd wel weer weg. Kies het gevoel dat Hans waarschijnlijk krijgt na deze gedachte [ ] Hans voelt zich boos [ ] Hans voelt zich bedroefd [ ] Hans voelt zich bang [ ] Hans voelt zich blij [ ] Hans voelt zich neutraal M. van der Gaag, Lucia Valmaggia, Maurits Verster, Frans Poolen 12

13 Oefening 4 Schrijf hieronder enkele voorbeelden waarbij je gedachten je gevoelens bepalen Gedachte 1: Gevoel Gedachte 2: Gevoel Gedachte 3: Gevoel Gedachte 4: Gevoel Gedachte 5: Gevoel M. van der Gaag, Lucia Valmaggia, Maurits Verster, Frans Poolen 13

14 Huiswerkopdracht Kruis aan welk gevoel Marietje zal hebben bij de verschillende gedachten. Doe daarna Petra en Jan op de volgende bladzijden. Oefening 5 Gebeurtenis: Marietje ontwaakt om 11 uur. Ze had om 8 uur willen opstaan, maar ze herinnert zich niet dat de wekker is afgelopen. Gedachte 1: Ik kan niet eens op tijd opstaan. Ik kan niks meer. Kies het gevoel dat Marietje waarschijnlijk krijgt: [ ] Marietje voelt zich boos. [ ] Marietje voelt zich bedroefd. [ ] Marietje voelt zich bang. [ ] Marietje voelt zich blij. [ ] Marietje voelt zich neutraal. Gedachte 2: Die wekker is kapot. Nu moet ik alweer een nieuwe kopen. De fabrikant is een rotzak. Hij maakt opzettelijk slechte wekkers, zodat mensen steeds nieuwe moeten kopen. Kies het gevoel dat Marietje waarschijnlijk krijgt: [ ] Marietje voelt zich boos. [ ] Marietje voelt zich bedroefd. [ ] Marietje voelt zich bang. [ ] Marietje voelt zich blij. [ ] Marietje voelt zich neutraal. Gedachte 3: Nu ben ik te laat op mijn werk. Mijn chef zal wel erg boos zijn. Kies het gevoel dat Marietje waarschijnlijk krijgt: [ ] Marietje voelt zich boos. [ ] Marietje voelt zich bedroefd. [ ] Marietje voelt zich bang. [ ] Marietje voelt zich blij. [ ] Marietje voelt zich neutraal. Gedachte 4: Ik was kennelijk erg moe. Maar nu ben ik goed uitgeslapen. De rest van de dag zal ik lekker fit zijn en veel kunnen doen. Kies het gevoel dat Marietje waarschijnlijk krijgt: [ ] Marietje voelt zich boos. [ ] Marietje voelt zich bedroefd. [ ] Marietje voelt zich bang. [ ] Marietje voelt zich blij. [ ] Marietje voelt zich neutraal M. van der Gaag, Lucia Valmaggia, Maurits Verster, Frans Poolen 14

15 Oefening 6 Gebeurtenis: Petra loopt door een drukke winkelstraat. Gedachte 1: Wat gezellig al die mensen. Kies het gevoel dat Petra waarschijnlijk krijgt: [ ] Petra voelt zich boos. [ ] Petra voelt zich bedroefd. [ ] Petra voelt zich bang. [ ] Petra voelt zich blij. [ ] Petra voelt zich neutraal. Gedachte 2: Iedereen heeft iemand om mee te gaan winkelen, maar ik, ik ben maar alleen. Kies het gevoel dat Petra waarschijnlijk krijgt: [ ] Petra voelt zich boos. [ ] Petra voelt zich bedroefd. [ ] Petra voelt zich bang. [ ] Petra voelt zich blij. [ ] Petra voelt zich neutraal. Gedachte 3: Terroristen zijn overal, maar je kunt ze niet herkennen. Zo n drukke dag is een goed moment om toe te slaan. Kies het gevoel dat Petra waarschijnlijk krijgt: [ ] Petra voelt zich boos. [ ] Petra voelt zich bedroefd. [ ] Petra voelt zich bang. [ ] Petra voelt zich blij. [ ] Petra voelt zich neutraal. Gedachte 4: Ik zal wel weer lang in de rij moeten staan in de winkels. Geen winkel neemt genoeg personeel aan om de mensen te helpen. Kies het gevoel dat Petra waarschijnlijk krijgt: [ ] Petra voelt zich boos. [ ] Petra voelt zich bedroefd. [ ] Petra voelt zich bang. [ ] Petra voelt zich blij. [ ] Petra voelt zich neutraal M. van der Gaag, Lucia Valmaggia, Maurits Verster, Frans Poolen 15

16 Oefening 7 Gebeurtenis: Jan vraagt aan een medewerker van een ijzerwarenwinkel of hij een bepaald schroefje heeft. Deze reageert geïrriteerd dat hij het niet heeft en dat Jan dat had kunnen weten omdat je zo kunt zien dat het schroefje een buitenlandse maat heeft. Gedachte 1: Het is een klootzak om zo te reageren. Kies het gevoel dat Jan waarschijnlijk krijgt: [ ] Jan voelt zich boos. [ ] Jan voelt zich bedroefd. [ ] Jan voelt zich bang. [ ] Jan voelt zich blij. [ ] Jan voelt zich neutraal. Gedachte 2: Hij is boos op mij. Als ik niet oppas, wordt hij nog bozer en krijg ik klappen. Kies het gevoel dat Jan waarschijnlijk krijgt: [ ] Jan voelt zich boos. [ ] Jan voelt zich bedroefd. [ ] Jan voelt zich bang. [ ] Jan voelt zich blij. [ ] Jan voelt zich neutraal. Gedachte 3: Die man doet zo tegen al zijn klanten. Het is gewoon een onvriendelijke man, maar hij heeft niet iets tegen mij in het bijzonder. Kies het gevoel dat Jan waarschijnlijk krijgt: [ ] Jan voelt zich boos. [ ] Jan voelt zich bedroefd. [ ] Jan voelt zich bang. [ ] Jan voelt zich blij. [ ] Jan voelt zich neutraal. Gedachte 4: Hij is boos op mij. Iedereen wordt altijd boos op mij omdat ik zulke stomme vragen stel. Het is mijn schuld dat dit gebeurt. Kies het gevoel dat Jan waarschijnlijk krijgt: [ ] Jan voelt zich boos. [ ] Jan voelt zich bedroefd. [ ] Jan voelt zich bang. [ ] Jan voelt zich blij. [ ] Jan voelt zich neutraal M. van der Gaag, Lucia Valmaggia, Maurits Verster, Frans Poolen 16

17 2.2. Bijeenkomst Huiswerk nabespreken In de eerste tien minuten wordt het huiswerk nabesproken. Welke problemen zijn er geweest? Wat ging goed en wat was moeilijk? Uitleg g-schema De trainer legt nogmaals het g-schema uit en vraagt aan de groepsleden waar het g- schema voor dient en wat je ermee kan Gedachte - Gedrag verbinding Gedachten leiden niet alleen tot gevoelens, maar ook tot gedragingen. Onderstaand is een gebeurtenis, waarover Frits op verschillende wijzen denkt. Afhankelijk van de gedachte zal Frits anders reageren M. van der Gaag, Lucia Valmaggia, Maurits Verster, Frans Poolen 17

18 Oefening 8 Gebeurtenis: Frits kijkt uit zijn raam en ziet op straat een man in een lange regenjas stilstaan voor een etalage. Gedachte 1: Die man is een moordenaar. Hij wacht tot ik naar buiten kom en dan schiet hij me neer. Wat zal Frits nu doen? 1. Naar buiten gaan en aan de man vragen of hij gebruik wil maken van de telefoon. 2. De gordijnen sluiten en de kachel iets hoger zetten. 3. De politie bellen met de mededeling dat hij bedreigd wordt. 4. Het raam openen en roepen: Viespeuk, ga weg of ik bel de zedenpolitie! Gedachte 2: Dat is de overbuurman. Hij is vast zijn sleutel verloren. Misschien kan ik hem helpen door hem bij mij te laten bellen met de huisbaas. Wat zal Frits nu doen? 1. Naar buiten gaan en aan de man vragen of hij gebruik wil maken van de telefoon. 2. De gordijnen sluiten en de kachel iets hoger zetten. 3. De politie bellen met de mededeling dat hij bedreigd wordt. 4. Het raam openen en roepen: Viespeuk, ga weg of ik bel de zedenpolitie! Gedachte 3: Kijk, die man heeft zijn regenjas aan. Het regent. Het wordt donker en er komt veel kou door het raam. Wat zal Frits nu doen? 1. Naar buiten gaan en aan de man vragen of hij gebruik wil maken van de telefoon. 2. De gordijnen sluiten en de kachel iets hoger zetten. 3. De politie bellen met de mededeling dat hij bedreigd wordt. 4. Het raam openen en roepen: Viespeuk, ga weg of ik bel de zedenpolitie! Gedachte 4: Daar staat een potloodventer. Straks doet ie zijn jas openen en is hij naakt. Wat zal Frits nu doen? 1. Naar buiten gaan en aan de man vragen of hij gebruik wil maken van de telefoon. 2. De gordijnen sluiten en de kachel iets hoger zetten. 3. De politie bellen met de mededeling dat hij bedreigd wordt. 4. Het raam openen en roepen: Viespeuk, ga weg of ik bel de zedenpolitie! M. van der Gaag, Lucia Valmaggia, Maurits Verster, Frans Poolen 18

19 Oefening 9 Gebeurtenis: Henny hoort een stem die haar zegt: Ga de vuilnisbak buiten zetten! Gedachte 1: Daar is die rot stem weer. Ik moet gehoorzamen ander houdt ie me de hele nacht wakker met zijn dreigementen. Wat zal Henny nu doen? 1. Schelden tegen de stem en zeggen: Ik ben je zat, sodemieter op! 2. Onder de dekens kruipen en zachtjes huilen. 3. De vuilnisbak buiten zetten en hopen dat de stem nu weggaat. 4. Een CD opzetten en in een luie stoel gaan zitten met de ogen dicht. Gedachte 2: Die stem kan me de pot op...ik moet me eerst maar eens ontspannen, dan gaat ie vanzelf weg. Wat zal Henny nu doen? 1. Schelden tegen de stem en zeggen: Ik ben je zat, sodemieter op! 2. Onder de dekens kruipen en zachtjes huilen. 3. De vuilnisbak buiten zetten en hopen dat de stem nu weggaat. 4. Een CD opzetten en in een luie stoel gaan zitten met de ogen dicht. Gedachte 3: Ik ben het zat met die stem...vanavond zal ik hem eens goed de waarheid zeggen. Wat zal Henny nu doen? 1. Schelden tegen de stem en zeggen: Ik ben je zat, sodemieter op! 2. Onder de dekens kruipen en zachtjes huilen. 3. De vuilnisbak buiten zetten en hopen dat de stem nu weggaat. 4. Een CD opzetten en in een luie stoel gaan zitten met de ogen dicht. Gedachte 4: Weer die stem. Hij gaat nooit weg, mijn leven is zo niets waard. Wat zal Henny nu doen? 1. Schelden tegen de stem en zeggen: Ik ben je zat, sodemieter op! 2. Onder de dekens kruipen en zachtjes huilen. 3. De vuilnisbak buiten zetten en hopen dat de stem nu weggaat. 4. Een CD opzetten en in een luie stoel gaan zitten met de ogen dicht M. van der Gaag, Lucia Valmaggia, Maurits Verster, Frans Poolen 19

20 Eigen voorbeelden Oefening 10 Schrijf het gedrag op dat je zou vertonen als je de onderstaande gedachtes zou hebben Gedachte: Als ik nu geen boodschappen doe, is de winkel dicht. Gedrag: Gedachte: Het is onfatsoenlijk om naar het buffet te lopen, terwijl we midden in een gesprek zijn. Gedrag: Gedachte: Mijn opa is zo wankel ter been, dat hij niet met zijn soepbord kan lopen Gedrag: Gedachte: Ik heb Martin al zo lang niet gezien. Ik ben benieuwd hoe het met hem gaat. Gedrag: Gedachte: Daar zijn mijn stemmen weer. Als ik buiten loop heb ik minder last van ze. Gedrag: Gedachte: Ik zie de laatste tijd slecht. Gedrag: Gedachte: Ik ben behoorlijk boos op het feit dat mijn zus niet gebeld heeft Gedrag: M. van der Gaag, Lucia Valmaggia, Maurits Verster, Frans Poolen 20

21 Oefening 11 Beschrijf twee voorbeelden van hoe twee verschillende mensen anders reageren op dezelfde situatie. Ga na wat de verschillende gedachten zijn geweest, hoe hun gevoelens verschilde en hoe hun gedrag verschilde. Gebeurtenis: Gedachte 1: Gevoelens 1: Gedrag 1: Gedachte 2: Gevoelens 2: Gedrag 2: M. van der Gaag, Lucia Valmaggia, Maurits Verster, Frans Poolen 21

22 Gebeurtenis: Gedachte 1: Gevoelens 1: Gedrag 1: Gedachte 2: Gevoelens 2: Gedrag 2: M. van der Gaag, Lucia Valmaggia, Maurits Verster, Frans Poolen 22

23 Huiswerkopdracht voor bijeenkomst 3 Bepaal wat Jan zal doen na elke verschillende gedachte. Oefening 12 Gebeurtenis: De chef van Jan zegt tegen hem dat hij een cursus die hij graag wil doen wel mag volgen maar niet vergoed krijgt. Gedachte 1: Dit overkomt mij altijd. Altijd als ik iets wil, gaat het niet door. Het heeft geen zin om iets te doen. Wat zal Jan nu doen? [ ] Jan zegt zijn chef de waarheid. [ ] Jan druipt af en doet verder niets. [ ] Jan kijkt om zich heen of iemand het gehoord heeft. [ ] Jan besluit de cursus zelf te betalen. Gedachte 2: Wat een afgang. Mijn collega s zullen me uitlachen als ze het horen. Wat zal Jan nu doen? [ ] Jan zegt zijn chef de waarheid. [ ] Jan druipt af en doet verder niets. [ ] Jan kijkt om zich heen of iemand het gehoord heeft. [ ] Jan besluit de cursus zelf te betalen. Gedachte 3: De cursus is belangrijk voor mij. Ik wil hem toch graag doen. Wat zal Jan nu doen? [ ] Jan zegt zijn chef de waarheid. [ ] Jan druipt af en doet verder niets. [ ] Jan kijkt om zich heen of iemand het gehoord heeft. [ ] Jan besluit de cursus zelf te betalen. Gedachte 4: Hij heeft iets tegen mij en doet dit om mij te pesten. Maar ik heb het wel door. Wat zal Jan nu doen? [ ] Jan zegt zijn chef de waarheid. [ ] Jan druipt af en doet verder niets. [ ] Jan kijkt om zich heen of iemand het gehoord heeft. [ ] Jan besluit de cursus zelf te betalen M. van der Gaag, Lucia Valmaggia, Maurits Verster, Frans Poolen 23

24 Oefening 13 Gebeurtenis: Op een feestje ziet vrijgezel Jan een aantrekkelijke vrouw, die soms naar hem kijkt. Gedachte 1: Ik zou graag met haar in gesprek komen, maar ze zal me toch wel niet leuk vinden. Wat zal Jan nu doen? [ ] Jan stapt op haar af en begint een praatje. [ ] Jan druipt af en doet verder niets. [ ] Jan kijkt om zich heen of niemand het door heeft. [ ] Jan stapt op haar af om tegen haar te zeggen dat ze moet ophouden met steeds naar hem te kijken. Gedachte 2: Ik vind haar erg leuk. Als maar niemand het merkt, want dan lachen ze me uit. Wat zal Jan nu doen? [ ] Jan stapt op haar af en begint een praatje. [ ] Jan druipt af en doet verder niets. [ ] Jan kijkt om zich heen of niemand het door heeft. [ ] Jan stapt op haar af om tegen haar te zeggen dat ze moet ophouden met steeds naar hem te kijken. Gedachte 3: Ze is erg leuk. En misschien vindt ze mij ook wel leuk, want ze kijkt steeds naar me. Wat zal Jan nu doen? [ ] Jan stapt op haar af en begint een praatje. [ ] Jan druipt af en doet verder niets. [ ] Jan kijkt om zich heen of niemand het door heeft. [ ] Jan stapt op haar af om tegen haar te zeggen dat ze moet ophouden met steeds naar hem te kijken. Gedachte 4: Zij heeft iets tegen mij en doet dit om mij te pesten. Ik zal haar eens zeggen dat ik daar niet van gediend ben. Wat zal Jan nu doen? [ ] Jan stapt op haar af en begint een praatje. [ ] Jan druipt af en doet verder niets. [ ] Jan kijkt om zich heen of niemand het door heeft. [ ] Jan stapt op haar af om tegen haar te zeggen dat ze moet ophouden met steeds naar hem te kijken M. van der Gaag, Lucia Valmaggia, Maurits Verster, Frans Poolen 24

25 Oefening 14 Gebeurtenis: Jaap vraagt aan een medewerker van een ijzerwarenwinkel of hij een bepaald schroefje heeft. Deze reageert geïrriteerd dat hij het niet heeft en dat Jan dat had kunnen weten omdat je zo kunt zien dat het schroefje een buitenlandse maat heeft. Gedachte 1: Het is een klootzak om zo te reageren. Wat zal Jaap nu doen? [ ] Jaap valt uit naar de man om hem eens goed de les te lezen. [ ] Jaap probeert zich zo snel mogelijk uit de voeten te maken. [ ] Jaap zegt glimlachend: Goh, nee dat wist ik niet. Ik weet gewoon weinig van schroeven. [ ] Jaap barst uit in huilen. Gedachte 2: Hij is boos op mij. Als ik niet oppas, wordt hij nog bozer en krijg ik klappen. Wat zal Jan nu doen? [ ] Jaap valt uit naar de man om hem eens goed de les te lezen. [ ] Jaap probeert zich zo snel mogelijk uit de voeten te maken. [ ] Jaap zegt glimlachend: Goh, nee dat wist ik niet. Ik weet gewoon weinig van schroeven. [ ] Jaap barst uit in huilen. Gedachte 3: Die man doet zo tegen al zijn klanten. Het is gewoon een onvriendelijke man, maar hij heeft niet iets tegen mij in het bijzonder. Wat zal Jan nu doen? [ ] Jaap valt uit naar de man om hem eens goed de les te lezen. [ ] Jaap probeert zich zo snel mogelijk uit de voeten te maken. [ ] Jaap zegt glimlachend: Goh, nee dat wist ik niet. Ik weet gewoon weinig van schroeven. [ ] Jaap barst uit in huilen. Gedachte 4: Hij is boos op mij. Iedereen wordt altijd boos op mij omdat ik zulke domme vragen stel. Het is mijn schuld dat dit gebeurt. Wat zal Jan nu doen? [ ] Jaap valt uit naar de man om hem eens goed de les te lezen. [ ] Jaap probeert zich zo snel mogelijk uit de voeten te maken. [ ] Jaap zegt glimlachend: Goh, nee dat wist ik niet. Ik weet gewoon weinig van schroeven. [ ] Jaap barst uit in huilen M. van der Gaag, Lucia Valmaggia, Maurits Verster, Frans Poolen 25

26 2.3. Bijeenkomst Huiswerk nabespreken Oefening met verhaaltjes Oefening 15 Sjaak heeft een huwelijk achter de rug. Hij en zijn vrouw werkten samen in een groentezaak. Door de concurrentie met een supermarkt liepen de inkomsten gestaag terug. Zij konden het acht jaar geleden niet meer bolwerken. De zaak ging failliet. Voor zijn vrouw Ineke betekende dit een heroriëntatie op haar hele leven. Zij waren altijd kinderloos gebleven en nu het bindende element, de groentezaak weg viel, besloot zij van Sjaak te scheiden en een nieuw leven te beginnen in Nieuw Zeeland. Het verdwijnen van werk en vrouw uit het leven van Sjaak maakte hem somber en hij dacht vaak: "Niemand houdt meer van mij", "Mijn leven is totaal mislukt", "Ik ben waardeloos. Sjaak bleef langer op zijn bed liggen en zijn vrienden op de voetbalclub zocht hij niet langer op. Gebeurtenissen: Gedachten: Gevoelens: Gedrag: M. van der Gaag, Lucia Valmaggia, Maurits Verster, Frans Poolen 26

27 Oefening 16 Arie gebruikt soms cannabis. Als scholier heeft hij de dealer wel eens niet betaald en hij is nog altijd bang hem een keer tegen te komen en een pak slaag te krijgen. In Vaals heeft hij een keer drugs willen kopen. Hij had te weinig geld, maar de dealer griste zijn portemonnee uit zijn hand, liet de drugs vallen en liep hard weg. De drugs waren geen drugs; er zat een stukje zachtboard in aluminium verpakt. Hoewel hij bestolen werd, had hij ook te weinig geld afgegeven en hij was bang dat de dealer terug zou komen om hem in elkaar te slaan. Vanaf dat moment is Arie goed gaan opletten. Elke keer als een jongeman op straat stilstond, of in een auto zat, of op een bromfiets achter de bus waarin hij zat aanreed, dacht hij te maken te hebben met een spion die zou gaan vertellen waar hij woonde. Hij ging dan niet zijn huis in en probeerde de achtervolger af te schudden. De vrees bleef echter de gehele dag en bij iedereen schrok hij en vroeg hij zich af of dit soms de handlanger van een van dealers was. Gebeurtenissen: Gedachten: Gevoelens: Gedrag: M. van der Gaag, Lucia Valmaggia, Maurits Verster, Frans Poolen 27

28 Eigen g-schema maken Ga nu eens bij een eigen probleem na wat de gebeurtenissen zijn die aanleiding gaven voor het probleem en welke gevoelens het probleem geeft, welke de gedachten zijn en welke gedragingen erbij optreden. Oefening 17: G-schema Gebeurtenis Wanneer was het? Wat gebeurde er? Wie waren er nog meer? Waar was het? Wie deed wat? Gedachte Wat ging er door uw hoofd? Waar denkt u aan op zo'n moment? Wat voor beelden roept dat op? Wat denkt u dat er gaat gebeuren? Als dat waar is, wat zegt het dan over u? Wat betekent het voor u, uw leven en toekomst? Wat is het ergste dat er kan gebeuren? Wat betekent dit voor hoe anderen over mij denken? Wat betekent dit voor andere mensen in het algemeen? Welke herinneringen heb ik in deze situatie? Gevoel (score 0 100) Gedrag Wat doet u? Wat doet u juist niet? M. van der Gaag, Lucia Valmaggia, Maurits Verster, Frans Poolen 28

29 Huiswerkopdracht Maak een g-schema van een klein probleem dat je vandaag of gisteren tegenkwam, waaraan je je ergerde aan iets of iemand. G-schema Gebeurtenis Wanneer was het? Wat gebeurde er? Wie waren er nog meer? Waar was het? Wie deed wat? Gedachte Wat ging er door uw hoofd? Waar denkt u aan op zo'n moment? Wat voor beelden roept dat op? Wat denkt u dat er gaat gebeuren? Als dat waar is, wat zegt het dan over u? Wat betekent het voor u, uw leven en toekomst? Wat is het ergste dat er kan gebeuren? Wat betekent dit voor hoe anderen over mij denken? Wat betekent dit voor andere mensen in het algemeen? Welke herinneringen heb ik in deze situatie? Gevoel (score 0 100) Gedrag Wat doet u? Wat doet u juist niet? M. van der Gaag, Lucia Valmaggia, Maurits Verster, Frans Poolen 29

30 2.4. Bijeenkomst Huiswerk nabespreken Het genereren van alternatieve gedachten Gebeurtenissen kunnen dus verschillende reacties ontlokken. We hebben geleerd dat de gevoelens en gedrag logisch voortvloeien uit de gedachten die we over de gebeurtenis hebben. Als we in staat zijn om anders over zaken te denken dan kunnen we ook onze gevoelens en gedragingen beter beheersen. Vrees is verstandig als het gaat om voorzichtigheid met het gasfornuis, deelnemen aan het verkeer, het gebruik van een scherp keukenmes en andere handelingen die potentieel gevaarlijk kunnen zijn. Soms hebben we vrees voor ongevaarlijke gebeurtenissen, zoals bijvoorbeeld een muis die door de keuken loopt. Als iemand met muizenvrees denkt dat muizen aan je tenen zullen knabbelen, dan zal hij bang blijven en op stoelen gaan staan. Als hij kan denken dat muizen soms binnen komen na harde regen en dat ze ongevaarlijk zijn en niet aan tenen knabbelen, dan kan hij zijn vrees overwinnen en rustig blijven als er eens een muisje in de keuken komt schuilen M. van der Gaag, Lucia Valmaggia, Maurits Verster, Frans Poolen 30

31 Oefening 18 Bedenk een gebeurtenis die je boos heeft gemaakt. Gebeurtenis: Gedachten: Gevoelens: Gedrag: Alternatieve gedachten: Alternatieve gevoelens: Alternatieve Gedrag: M. van der Gaag, Lucia Valmaggia, Maurits Verster, Frans Poolen 31

32 Oefening 19 Bedenk een gebeurtenis die je bedroefd heeft gemaakt. Gebeurtenis: Gedachten: Gevoelens: Gedrag: Alternatieve gedachten: Alternatieve gevoelens: Alternatieve Gedrag: M. van der Gaag, Lucia Valmaggia, Maurits Verster, Frans Poolen 32

33 Oefening 20 Bedenk een gebeurtenis die je blij heeft gemaakt. Gebeurtenis: Gedachten: Gevoelens: Gedrag: Alternatieve gedachten: Alternatieve gevoelens: Alternatieve Gedrag: M. van der Gaag, Lucia Valmaggia, Maurits Verster, Frans Poolen 33

34 Oefening 21 Bedenk een gebeurtenis die je bang heeft gemaakt. Gebeurtenis: Gedachten: Gevoelens: Gedrag: Alternatieve gedachten: Alternatieve gevoelens: Alternatieve Gedrag: M. van der Gaag, Lucia Valmaggia, Maurits Verster, Frans Poolen 34

35 Post-test Een korte test gaat na of u begrepen heeft wat het belang van de g-training is. Kruis aan welke van de onderstaande beweringen kloppen en welke niet: Juist Onjuist Gedachten over een gebeurtenis bepalen je gevoelens Een gebeurtenis roept bij iedereen hetzelfde gedrag op Bij elke gebeurtenis denkt iemand eerst iets, al gaat dat soms onbewust en automatisch. Gedrag, dus wat je doet, komt voort uit het gevoel dat je hebt over een gebeurtenis. Gedrag wordt ingegeven door de gedachten die je hebt over een gebeurtenis. Omdat mensen hetzelfde denken over een gebeurtenis, gedragen ze zich ook hetzelfde. Dat mensen zich bij dezelfde gebeurtenissen toch anders voelen, komt doordat ze anders over die gebeurtenis denken. Gedachten zijn een afspiegeling van de werkelijkheid. Als ik aan gevaar denk, dan zal ik mij angstig voelen.. Als ik denk dat ik niets goed doe, dan voel ik mij bedroefd. Als ik mij bang voel, moet er wel een dreiging zijn. Door te relativeren kan ik vrees overwinnen. Ik ben vrij om te denken wat ik wil. Het is niet altijd verstandig te handelen op basis van mijn gedachten over wat er gaande is. Als ik boos ben dan denk ik dat een ander me benadeeld heeft. Om problemen te kunnen hanteren moet ik bij een gebeurtenis altijd meerdere verklaringen bedenken M. van der Gaag, Lucia Valmaggia, Maurits Verster, Frans Poolen 35

36 Afsluiting cursus In deze korte cursus heeft u geleerd om gebeurtenissen, gedachten, gevoelens en gedragingen van elkaar te onderscheiden. Niet een gebeurtenis is per definitie beangstigend, maar de interpretatie van die gebeurtenis. Het kan dus gebeuren dat ongevaarlijke gebeurtenissen toch als gevaarlijk worden geïnterpreteerd, zoals bij spinnenvrees. Er is dan sprake van onnodige vrees en lijden en beveiligingsgedrag dat eigenlijk overbodig is. Aan de hand van een g-schema kunnen we vaststellen hoe onze gedachten over een gebeurtenis bepaalt hoe we ons voelen en wat ons handelen daarop is. Als de interpretatie beschreven is, kunnen we ook gaan nadenken of er andere verklaringen mogelijk zijn. Op die manier kunnen we een betere inschatting maken van werkelijk gevaar en vermeend gevaar. Door vermeend gevaar te onderkennen, kunnen we met minder onaangename emoties door het leven M. van der Gaag, Lucia Valmaggia, Maurits Verster, Frans Poolen 36

Wat je voelt is wat je denkt! De theorie van het rationeel denken

Wat je voelt is wat je denkt! De theorie van het rationeel denken Wat je voelt is wat je denkt! De theorie van het rationeel denken Mensen zoeken hulp omdat ze overhoop liggen met zichzelf of met anderen. Dit kan zich op verschillende manieren uiten. Sommige mensen worden

Nadere informatie

Hoe je je voelt. hoofdstuk 10. Het zal je wel opgevallen zijn dat je op een dag een heleboel verschillende gevoelens hebt. Je kunt bijvoorbeeld:

Hoe je je voelt. hoofdstuk 10. Het zal je wel opgevallen zijn dat je op een dag een heleboel verschillende gevoelens hebt. Je kunt bijvoorbeeld: hoofdstuk 10 Hoe je je voelt Het zal je wel opgevallen zijn dat je op een dag een heleboel verschillende gevoelens hebt. Je kunt bijvoorbeeld: zenuwachtig wakker worden omdat je naar school moet, vrolijk

Nadere informatie

veeg de tranen van me weg. Ik kijk nog eens rond en er valt een hoop spanning van me af. Er komt zelfs een kleine glimlach op me gezicht terug.

veeg de tranen van me weg. Ik kijk nog eens rond en er valt een hoop spanning van me af. Er komt zelfs een kleine glimlach op me gezicht terug. Het DOC Ik kruip in één van de buikpijn terwijl ik in bed lig. Mijn gedachten gaan uit naar de volgende dag. Ik weet wat er die dag staat te gebeuren, maar nog niet hoe dit zal uitpakken. Als ik hieraan

Nadere informatie

Aart Oosterveld, spv Widel van Son, klinisch psycholoog Voortgezette Behandeling Apeldoorn

Aart Oosterveld, spv Widel van Son, klinisch psycholoog Voortgezette Behandeling Apeldoorn Gedachten Uitpluizen Cognitieve Gedragstherapie bij stemmen en wanen Aart Oosterveld, spv Widel van Son, klinisch psycholoog Voortgezette Behandeling Apeldoorn 29-9-2010 Inhoud workshop Doelstelling Who

Nadere informatie

De PAAZ, wat is dat? Informatie voor kinderen van 8 tot 12 jaar

De PAAZ, wat is dat? Informatie voor kinderen van 8 tot 12 jaar De PAAZ, wat is dat? Informatie voor kinderen van 8 tot 12 jaar De afgelopen weken was het niet zo leuk bij Pim thuis. Zijn moeder lag de hele dag in bed. Ze stond niet meer op, deed geen boodschappen

Nadere informatie

Eenzaam. De les. Inhoud. Doel. Materiaal. Belangrijk. les

Eenzaam. De les. Inhoud. Doel. Materiaal. Belangrijk. les 8 Inhoud 1 Eenzaam De Soms ben je alleen en vind je dat fijn. Als alleen zijn niet prettig aanvoelt, als je niet in je eentje wilt zijn, dan voel je je eenzaam. In deze leren de leerlingen het verschil

Nadere informatie

E book Cognitieve therapie

E book Cognitieve therapie E book Cognitieve therapie Praktijk Meta Bosheuvel 5 5683 AS Best info@praktijkmeta.nl E-Book Cognitieve Therapie Cognitieve therapie is momenteel een van de meest effectief gebleken therapieën en wordt

Nadere informatie

4 Denken. in het park een keer gebeten door een hond. Als Kim een hond ziet wil ze hem graag aaien. Als

4 Denken. in het park een keer gebeten door een hond. Als Kim een hond ziet wil ze hem graag aaien. Als 4 Denken In dit hoofdstuk vertellen we hoe jij om kan gaan met je gedachten. Veel gedachten maak je zelf. Ze bepalen hoe jij je voelt. We geven tips hoe jij jouw gedachten en gevoelens zelf kunt sturen.

Nadere informatie

Handleiding lesmethode Groep 8 Brugklas Bikkels. Inkijkexemplaar

Handleiding lesmethode Groep 8 Brugklas Bikkels. Inkijkexemplaar Handleiding lesmethode Groep 8 Brugklas Bikkels versie 2016 Inhoudsopgave Introductie 4 Verantwoording Methodiek 5 Doorgaande lijn Po en Vo 6 Preventief en curatief 7 Organiseer je les 8 Praktische tips

Nadere informatie

Wat is PDD-nos? VOORBEELDPAGINA S. Wat heb je dan? PDD-nos is net als Tourette een neurologische stoornis. Een stoornis in je hersenen.

Wat is PDD-nos? VOORBEELDPAGINA S. Wat heb je dan? PDD-nos is net als Tourette een neurologische stoornis. Een stoornis in je hersenen. Wat is PDD-nos? 4 PDD-nos is net als Tourette een neurologische stoornis. Een stoornis in je hersenen. Eigenlijk vind ik stoornis een heel naar woord. Want zo lijkt het net of er iets niet goed aan me

Nadere informatie

Papa en mama hebben ruzie. Ton en Toya vinden dat niet leuk. Papa wil graag dat Ton en Toya bij hem op bezoek komen, maar van mama mag dat niet.

Papa en mama hebben ruzie. Ton en Toya vinden dat niet leuk. Papa wil graag dat Ton en Toya bij hem op bezoek komen, maar van mama mag dat niet. Bezoek op kantoor Papa en mama hebben ruzie. Ton en Toya vinden dat niet leuk. Papa wil graag dat Ton en Toya bij hem op bezoek komen, maar van mama mag dat niet. Ton en Toya hebben wat problemen thuis.

Nadere informatie

Slaapproblemen? Gezonde slaap

Slaapproblemen? Gezonde slaap Dit is een folder van www.orthoconsult.nl geschreven door dhr. drs. Ard Nieuwenbroek, trainer/ therapeut bij Ortho Consult. Deze folder is op een aantal punten aangepast en aangevuld door de stressbegeleiders

Nadere informatie

Meer informatie MRS 0610-2

Meer informatie MRS 0610-2 Meer informatie Bij de VGCt zijn meer brochures verkrijgbaar, voor volwassenen bijvoorbeeld over depressie en angststoornissen. Speciaal voor kinderen zijn er brochures over veel piekeren, verlatingsangst,

Nadere informatie

1. Ik merk vaak dat ik probeer iets te bereiken wat op de een of andere manier op een mislukking uitloopt. -----

1. Ik merk vaak dat ik probeer iets te bereiken wat op de een of andere manier op een mislukking uitloopt. ----- Test: Je persoonlijke afweerprofiel Met de volgende test kun je bepalen welk afweermechanisme je het meest gebruikt. Iedereen gebruikt alle afweervormen, maar er bestaan verschillen in de frequentie waarmee

Nadere informatie

Brandweerman. 1 Brandweerman, brandweerman. Red die kat, als je kan. Zet je ladder neer en draag snel die kat omlaag.

Brandweerman. 1 Brandweerman, brandweerman. Red die kat, als je kan. Zet je ladder neer en draag snel die kat omlaag. vanaf 4 jaar tekst: Marian van Gog muziek: Ton Kerkhof ouplet Brandweerman Intro D7 G man, Refrein brand -weer - man. Red die kat, Brand-weer Œ Œ Œ G Œ Ó als je kan. Zet je lad - der neer en draag snel

Nadere informatie

3 Bijna ruzie. Maar die Marokkanen en Turken horen hier niet. Ze moeten het land uit, vindt Jacco.

3 Bijna ruzie. Maar die Marokkanen en Turken horen hier niet. Ze moeten het land uit, vindt Jacco. 1 Het portiek Jacco ruikt het al. Zonder dat hij de voordeur opendoet, ruikt hij al dat er tegen de deur is gepist. Dat gebeurt nou altijd. Zijn buurjongen Junior staat elke avond in het portiek te plassen.

Nadere informatie

PRAKTISCH ALLEEN THUIS BLIJVEN

PRAKTISCH ALLEEN THUIS BLIJVEN l a n d e l i j k i n f o r m a t i e c e n t r u m g e z e l s c h a p s d i e r e n PRAKTISCH ALLEEN THUIS BLIJVEN over houden van huisdieren Honden zijn groepsdieren en zijn van nature graag bij hun

Nadere informatie

Ria Massy. De taart van Tamid

Ria Massy. De taart van Tamid DE TAART VAN TAMID Ria Massy De taart van Tamid De taart van Tamid 1 Hallo broer! Hallo Aziz! roept Tamid. Zijn hart klopt blij. Aziz belt niet zo dikwijls. Hij woont nog in Syrië. Bellen is moeilijk in

Nadere informatie

Verbindingsactietraining

Verbindingsactietraining Verbindingsactietraining Vaardigheden Open vragen stellen Luisteren Samenvatten Doorvragen Herformuleren Lichaamstaal laten zien Afkoelen Stappen Werkafspraken Vertellen Voelen Willen Samen Oplossen Afspraken

Nadere informatie

Tijdschrift Kindermishandeling April 2013 Onderwijsspecial deel 2. 8 tips voor een goed gesprek met je leerling

Tijdschrift Kindermishandeling April 2013 Onderwijsspecial deel 2. 8 tips voor een goed gesprek met je leerling 8 tips voor een goed gesprek met je leerling Edith Geurts voor Tijdschrift Kindermishandeling Het kan zijn dat je als leerkracht vermoedt dat een kind thuis in de knel zit. Bijvoorbeeld doordat je signalen

Nadere informatie

Terrorisme en dan verder Wat te doen na een aanslag?

Terrorisme en dan verder Wat te doen na een aanslag? Terrorisme en dan verder Wat te doen na een aanslag? Publieksversie Ga zo veel mogelijk door met uw normale dagelijkse activiteiten. Dat geeft u het gevoel dat u de baas bent over de situatie. Dit is ook

Nadere informatie

Copyright Marlou en Anja Alle rechten voorbehouden Opeenrijtje.com info@opeenrijtje.com 3.0

Copyright Marlou en Anja Alle rechten voorbehouden Opeenrijtje.com info@opeenrijtje.com 3.0 2 Deel 1 Beïnvloeden van gedrag - Zeg wat je doet en doe wat je zegt - 3 Interactie Het gedrag van kinderen is grofweg in te delen in gewenst gedrag en ongewenst gedrag. Gewenst gedrag is gedrag dat we

Nadere informatie

Wat is een depressie?

Wat is een depressie? 01 Wat is een depressie? Je moet weten dat Een depressie is een stoornis in iemands stemming. Het gaat meestal om gevoelens van somberheid, een gebrek aan fysieke en geestelijke energie en een gebrek aan

Nadere informatie

HANDIG ALS EEN HOND DREIGT

HANDIG ALS EEN HOND DREIGT l a n d e l i j k i n f o r m a t i e c e n t r u m g e z e l s c h a p s d i e r e n HANDIG ALS EEN HOND DREIGT OVER HOUDEN VAN HUISDIEREN HIER LEES JE HANDIGE INFORMATIE OVER HONDEN DIE DREIGEN. JE KUNT

Nadere informatie

regio Gooi en Vechtstreek Niet uitgeslapen? Jongeren en slapeloosheid www.cjggooienvechtstreek.nl

regio Gooi en Vechtstreek Niet uitgeslapen? Jongeren en slapeloosheid www.cjggooienvechtstreek.nl regio Gooi en Vechtstreek Niet uitgeslapen? Jongeren en slapeloosheid www.cjggooienvechtstreek.nl n Niet uitgeslapen? Jongeren en slapeloosheid We slapen gemiddeld zo n zeven tot acht uur per nacht. Dat

Nadere informatie

BIJLAGE. met angstgedachten

BIJLAGE. met angstgedachten BIJLAGE J Omgaan met angstgedachten Nadat je een aantal negatieve gedachten van jezelf hebt opgespoord en in verschillende categorieën hebt ingedeeld (zoals 'gedachten lezen' en 'toekomst voorspellen'),

Nadere informatie

U leert in deze les om een mening vragen. U wilt dan weten wat iemand vindt.

U leert in deze les om een mening vragen. U wilt dan weten wat iemand vindt. UW MENING GEVEN spreken inleiding en doel Een mening is wat iemand denkt of vindt. U leert in deze les om een mening vragen. U wilt dan weten wat iemand vindt. U leert ook uw mening geven. Uw mening geven

Nadere informatie

UW PARTNER HEEFT KANKER EN HOE GAAT HET MET U?

UW PARTNER HEEFT KANKER EN HOE GAAT HET MET U? UW PARTNER HEEFT KANKER EN HOE GAAT HET MET U? Nadine Köhle, MSc. Contactdag Stichting Olijf 3 oktober 2015 Garderen EVEN VOORSTELLEN ACHTERGROND KANKER HEB JE NIET ALLEEN! 4 ACHTERGROND IMPACT VAN DE

Nadere informatie

KINDEREN LEKKER IN HUN VEL

KINDEREN LEKKER IN HUN VEL KINDEREN LEKKER IN HUN VEL 1. Welkom wij zijn Karin Hallegraeff en Noelle van Delden van Praktijk IKKE Karin stelt zich voor en er komt een foto van Karin in beeld. Noelle stelt zich voor en er komt een

Nadere informatie

Bijlage Stoere Schildpadden

Bijlage Stoere Schildpadden Bijlage Stoere Schildpadden Deze bijlage hoort bij de beschrijving van de interventie Stoere Schildpadden, zoals die is opgenomen in de databank Effectieve Jeugdinterventies. Meer informatie: www.nji.nl/jeugdinterventies

Nadere informatie

een dierbare verliezen

een dierbare verliezen een dierbare verliezen een dierbare verliezen U heeft kort geleden iemand verloren. Dat kan heel verwarrend zijn. Vaak is het moeilijk te accepteren dat iemand er niet meer is. Soms is het verdriet of

Nadere informatie

Elke miskraam is anders (deel 2)

Elke miskraam is anders (deel 2) Elke miskraam is anders (deel 2) Eindelijk zijn we twee weken verder en heb ik inmiddels de ingreep gehad waar ik op zat te wachten. In de tussen tijd dacht ik eerst dat ik nu wel schoon zou zijn, maar

Nadere informatie

Slachtoffers van mensenhandel en geestelijke gezondheidszorg

Slachtoffers van mensenhandel en geestelijke gezondheidszorg Slachtoffers van mensenhandel en geestelijke gezondheidszorg Informatie voor cliënten Cliënten en geestelijke gezondheidszorg Slachtoffers van mensenhandel hebben vaak nare dingen meegemaakt. Ze zijn geschokt

Nadere informatie

Deze gevoelens en emoties blijven bestaan totdat jij er aan toe bent om ze te uiten.

Deze gevoelens en emoties blijven bestaan totdat jij er aan toe bent om ze te uiten. Ik wil EmoKnallen. Sjoelen en uiten van emoties en gevoelens met jongeren en volwassenen. Benodigdheden: een sjoelbak en sjoelschijven. Te spelen op school, in jongeren en opvangcentra, in het gezin, bij

Nadere informatie

Veilig Thuis. Werkboekje voor kinderen en ouders bij een tijdelijk huisverbod

Veilig Thuis. Werkboekje voor kinderen en ouders bij een tijdelijk huisverbod Veilig Thuis Werkboekje voor kinderen en ouders bij een tijdelijk huisverbod Een stukje uitleg Dat je samen met papa/mama, of een andere persoon in dit boekje gaat werken is niet zo maar. Dat komt omdat

Nadere informatie

Theorieboek. leeftijd, dezelfde hobby, of ze houden van hetzelfde. Een vriend heeft iets voor je over,

Theorieboek. leeftijd, dezelfde hobby, of ze houden van hetzelfde. Een vriend heeft iets voor je over, 3F Wat is vriendschap? 1 Iedereen heeft vrienden, iedereen vindt het hebben van vrienden van groot belang. Maar als we proberen uit te leggen wat vriendschap precies is staan we al snel met de mond vol

Nadere informatie

WORD GROTER DAN DAT WAT JOU KLEIN HOUDT. Ann Weiser Cornell en Egbert Monsuur

WORD GROTER DAN DAT WAT JOU KLEIN HOUDT. Ann Weiser Cornell en Egbert Monsuur WORD GROTER DAN DAT WAT JOU KLEIN HOUDT Ann Weiser Cornell en Egbert Monsuur 1 Les één Welkom bij deze e-cursus waarin we je zullen laten zien hoe jij groter kunt worden en je problemen kleiner! Zijn er

Nadere informatie

OPVOEDEN ZO!!! De cursus is bedoeld voor ouders van kinderen van 3 tot 12 jaar

OPVOEDEN ZO!!! De cursus is bedoeld voor ouders van kinderen van 3 tot 12 jaar OPVOEDEN ZO!!! Algemeen Het opvoeden van kinderen is leuk maar kan soms ook heel zwaar zijn. Bij het opvoeden van je kind komt heel wat kijken. Jij bent tenslotte diegene, die hem het goede voorbeeld moet

Nadere informatie

Vertel de kinderen, of praat met hen over het verschil tussen film, tv kijken of naar het theater gaan.

Vertel de kinderen, of praat met hen over het verschil tussen film, tv kijken of naar het theater gaan. LESBRIEF Binnenkort gaan jullie met jullie groep naar de voorstelling Biggels en Tuiten Hieronder een aantal tips over hoe je de groep goed kan voorbereiden op de voorstelling. VOOR DE VOORSTELLING Vertel

Nadere informatie

De twee zaken waarover je in dit boek kunt lezen, zijn de meest vreemde zaken die Sherlock Holmes ooit heeft opgelost.

De twee zaken waarover je in dit boek kunt lezen, zijn de meest vreemde zaken die Sherlock Holmes ooit heeft opgelost. Sherlock Holmes was een beroemde Engelse privédetective. Hij heeft niet echt bestaan. Maar de schrijver Arthur Conan Doyle kon zo goed schrijven, dat veel mensen dachten dat hij wél echt bestond. Sherlock

Nadere informatie

Uitprobeerpakket. Toetsboek 4 groep 4 blok 6

Uitprobeerpakket. Toetsboek 4 groep 4 blok 6 Uitprobeerpakket Toetsboek 4 groep 4 blok 6 Behoudens de in of krachtens de Auteurswet van 1912 gestelde uitzonderingen mag niets uit deze uitgave worden verveelvoudigd, opgeslagen in een geautomatiseerd

Nadere informatie

EEN DIERBARE VERLIEZEN

EEN DIERBARE VERLIEZEN EEN DIERBARE VERLIEZEN 994 Inleiding Deze folder is bedoeld voor nabestaanden. U leest hierin over de gevoelens die u kunt ervaren en hoe u in deze moeilijke tijd goed voor uzelf kunt zorgen. U heeft kort

Nadere informatie

4 Heer, u hebt aan de mensen uw regels gegeven. Zo weet ik wat ik moet doen. 5 Ik wil leven volgens uw wetten, en dat volhouden, elke dag weer.

4 Heer, u hebt aan de mensen uw regels gegeven. Zo weet ik wat ik moet doen. 5 Ik wil leven volgens uw wetten, en dat volhouden, elke dag weer. Psalmen Psalm 119 Heer, ik wil leven volgens uw wetten 1 Gelukkig zijn mensen die altijd het goede doen, die leven volgens de wet van de Heer. 2 Gelukkig zijn mensen die altijd denken aan de woorden van

Nadere informatie

Judith Suyling. kindertherapie ouderbegeleiding. Poppenkast

Judith Suyling. kindertherapie ouderbegeleiding. Poppenkast Judith Suyling kindertherapie ouderbegeleiding Poppenkast 023 525 33 28, Bloemendaal kindertherapie@judithsuyling.nl Nadenken op een bankje Lang geleden, toen Judith nog een klein meisje was, zat zij eens

Nadere informatie

Na de schok... Informatie voor ouders

Na de schok... Informatie voor ouders Na de schok... Informatie voor ouders Niemand is echt voorbereid op een schokkende gebeurtenis en als het gebeurt heeft dat voor iedereen ingrijpende gevolgen. Als kinderen samen met hun ouders een aangrijpende

Nadere informatie

Die nacht draait Cees zich naar me toe. In het donker voel ik heel zachtjes zijn lippen op mijn wang.

Die nacht draait Cees zich naar me toe. In het donker voel ik heel zachtjes zijn lippen op mijn wang. Vanavond ga ik mijn man vertellen dat ik bij hem wegga. Na het eten vertel ik het hem. Ik heb veel tijd besteed aan het maken van deze laatste maaltijd. Met vlaflip toe. Ik hoop dat de klap niet te hard

Nadere informatie

Oud wit Prins de Vos. Ik wil je.

Oud wit Prins de Vos. Ik wil je. Oud wit Prins de Vos Ik wil je. Het is het eerste berichtje dat ik vandaag van hem ontvang. De uren waarin het stil blijf zijn ondragelijk. Pas als ik de trilling in mijn broekzak voel begint mijn hart

Nadere informatie

Over ruzie en hoe je dat oplost natuurlijk!

Over ruzie en hoe je dat oplost natuurlijk! Over ruzie en hoe je dat oplost natuurlijk! Hoe werk je met een spreekbeurtwerkplan? Het eerste deel bestaat uit vragen. Met een moeilijk woord noemen we dat theoretisch onderzoek. In het tweede deel vind

Nadere informatie

Gespannen of angstig? Zelf aan de slag!

Gespannen of angstig? Zelf aan de slag! Gespannen of angstig? Zelf aan de slag! > Een individuele cursus voor volwassenen met angst- en spanningsklachten (Nieuwe, geheel herziene versie januari 2010) extreme angst op. Men wil het gevreesde object

Nadere informatie

Inhoud. Een nacht 7. Voetstappen 27. Strijder in de schaduw 51

Inhoud. Een nacht 7. Voetstappen 27. Strijder in de schaduw 51 Inhoud Een nacht 7 Voetstappen 27 Strijder in de schaduw 51 5 Een nacht 6 Een plek om te slapen Ik ben gevlucht uit mijn land. Daardoor heb ik geen thuis meer. De wind neemt me mee. Soms hierheen, soms

Nadere informatie

Denkfouten. hoofdstuk 6. De pretbedervers. De zwarte bril

Denkfouten. hoofdstuk 6. De pretbedervers. De zwarte bril hoofdstuk 6 Denkfouten We hebben al gezien dat sommige van onze brandende automatische gedachten ons in de weg zitten. Ze geven ons een onprettig gevoel of weerhouden ons ervan dingen te doen. Het probleem

Nadere informatie

MEMORY WOORDEN 1.1. TaalCompleet A1 Memory Woorden 1 1

MEMORY WOORDEN 1.1. TaalCompleet A1 Memory Woorden 1 1 MEMORY WOORDEN 1.1 TaalCompleet A1 Memory Woorden 1 1 ik jij hij zij wij jullie zij de baby het kind ja nee de naam TaalCompleet A1 Memory Woorden 1 2 MEMORY WOORDEN 1.2 TaalCompleet A1 Memory Woorden

Nadere informatie

Online Titel Competentie Groepsfase Lesdoel Kwink van de Week

Online Titel Competentie Groepsfase Lesdoel Kwink van de Week onderbouw Les 1 Online Dit ben ik! Besef van jezelf Forming Ik kan mezelf voorstellen aan een ander. Ken je iemand nog niet? Vertel hoe je heet. Les 2 Online Hoe spreken we dit af? Keuzes maken Norming

Nadere informatie

Deze folder legt uit hoe je SNAP kan gebruiken voor een blijvende verandering.

Deze folder legt uit hoe je SNAP kan gebruiken voor een blijvende verandering. Bij SNAP leren we ouders en kinderen vaardigheden om problemen op te lossen en meer zelfcontrole te ontwikkelen. Deze folder legt uit hoe je SNAP kan gebruiken voor een blijvende verandering. SNAP (STOP

Nadere informatie

Hoe ontstaat hyperventilatie?

Hoe ontstaat hyperventilatie? Hyperventilatie Wat is hyperventilatie? Ademhalen is een handeling die ieder mens verricht zonder er bij na te denken. Het gaat vanzelf en volkomen onbewust. Ademhaling is de basis van onze gezondheid.

Nadere informatie

KIJK IN JE BREIN LESMODULE BASISSCHOOL LEERLING

KIJK IN JE BREIN LESMODULE BASISSCHOOL LEERLING LESMODULE BASISSCHOOL LEERLING 1. DE HERSENEN 1.1 HOE ZIEN HERSENEN ERUIT? VRAAG WIE KAN VERTELLEN WAT HERSENEN ZIJN? VRAAG HEBBEN KINDEREN KLEINERE HERSENEN DAN GROTE MENSEN? 1.2 WANNEER GEBRUIK JE ZE?

Nadere informatie

ASSERTIVITEITSTEST. Kunt in de meeste situaties kiezen welk gedrag u gaat vertonen?

ASSERTIVITEITSTEST. Kunt in de meeste situaties kiezen welk gedrag u gaat vertonen? ASSERTIVITEITSTEST Bent u benieuwd of u assertief genoeg bent? Kunt in de meeste situaties kiezen welk u gaat vertonen? Kiest u de een wat verlegen sstijl, vertoont u vermijdend, of stapt u er op af met

Nadere informatie

Ik ga een grote uitdaging niet uit de weg. Taken die moeilijk zijn, vind ik veel leuker dan eenvoudige taken.

Ik ga een grote uitdaging niet uit de weg. Taken die moeilijk zijn, vind ik veel leuker dan eenvoudige taken. Ik ga een grote uitdaging niet uit de weg. Taken die moeilijk zijn, vind ik veel leuker dan eenvoudige taken. 2 5 Ik hoef niet aangespoord te worden om mijn taken te maken. Niemand hoeft mij te zeggen

Nadere informatie

Charles den Tex VERDWIJNING

Charles den Tex VERDWIJNING Charles den Tex VERDWIJNING 3 Klikketik-tik-tik Het is halftwaalf s ochtends. Marja vouwt een hemd. En kijkt om zich heen. Even staat ze op haar tenen. Zo kan ze over de kledingrekken kijken. Die rekken

Nadere informatie

Kinderen met weinig zelfvertrouwen gebruiken vaak de woorden nooit en altijd.

Kinderen met weinig zelfvertrouwen gebruiken vaak de woorden nooit en altijd. ZELFVERTROUWEN Zelfvertrouwen is het vertrouwen dat je in jezelf hebt. Zelfvertrouwen hoort bij ieder mens en het betekent dat je een reëel zelfbeeld hebt, waarin ruimte is voor sterke kanten, maar ook

Nadere informatie

O, antwoordde ik. Verder zei ik niets. Ik ging vlug de keuken weer uit en zonder eten naar school.

O, antwoordde ik. Verder zei ik niets. Ik ging vlug de keuken weer uit en zonder eten naar school. Voorwoord Susan schrijft elke dag in haar dagboek. Dat dagboek is geen echt boek. En ook geen schrift. Susans dagboek zit in haar tablet, een tablet van school. In een map die Moeilijke Vragen heet. Susan

Nadere informatie

Herkennen van Gedachten. Grip op Agressie (GoA), module 3

Herkennen van Gedachten. Grip op Agressie (GoA), module 3 1 Herkennen van Gedachten Grip op Agressie (GoA), module 3 2 Inhoudsopgave Bijeenkomst 1: Inleiding module: herkennen van gedachten/denken 3 Bijeenkomst 2: De 5 G s 10 Bijeenkomst 3: Gedachten 19 Bijeenkomst

Nadere informatie

Oefening 3: Keuzes maken

Oefening 3: Keuzes maken Oefening 3: Keuzes maken In oefening 2 heeft u gezien dat keuzes gemaakt kunnen worden op basis van belangrijkheid en urgentie. Wat belangrijk is wordt deels extern bepaald en is deels persoonlijk. De

Nadere informatie

Cognitieve klachten bij MS: een casusbespreking Er is geen sprake van belangenverstrengeling.

Cognitieve klachten bij MS: een casusbespreking Er is geen sprake van belangenverstrengeling. Disclosure Cognitieve klachten bij MS: een casusbespreking Er is geen sprake van belangenverstrengeling. Tim Vaessen Klinisch neuropsycholoog 4-10-2013 2 Overzicht MS en cognitie - Cognitieve klachten

Nadere informatie

Help, mijn papa en mama gaan scheiden!

Help, mijn papa en mama gaan scheiden! Help, mijn papa en mama gaan scheiden! Joep ligt in bed. Hij houdt zijn handen tegen zijn oren. Beneden hoort hij harde boze stemmen. Papa en mama hebben ruzie. Papa en mama hebben vaak ruzie. Ze denken

Nadere informatie

Samen werken = samenwerken bij De Belvertshoeve

Samen werken = samenwerken bij De Belvertshoeve Themabundel Samen werken = samenwerken bij De Belvertshoeve Assistent medewerker Dit project is mede mogelijk gemaakt met een bijdrage uit het Europees Sociaal Fonds Voorwoord Deze themabundel is bedoeld

Nadere informatie

Deze site gaat je niet gelukkig maken...

Deze site gaat je niet gelukkig maken... naam wachtwoord login informatie aanmelden Deze site gaat je niet gelukkig maken... Dat wil zeggen dat je hier niet leert hoe je een leven zonder teleurstelling, pijn, somberheid, angst, onzekerheid of

Nadere informatie

Een waarheid als een Olifant. Gebaseerd op de oude Soefi parabel. Lilian Kars, 2010.

Een waarheid als een Olifant. Gebaseerd op de oude Soefi parabel. Lilian Kars, 2010. Een waarheid als een Olifant. Gebaseerd op de oude Soefi parabel. Lilian Kars, 2010. Niets uit deze uitgave mag op enige wijze worden gebruikt of gedupliceerd zonder de schriftelijke toestemming van de

Nadere informatie

Het verlies van een dierbare

Het verlies van een dierbare Het verlies van een dierbare Het Zorgpad Stervensfase is gebaseerd op de Liverpool Care Pathway for the dying patient (LCP). De LCP is door het Erasmus MC Rotterdam en het IKNL locatie Rotterdam integraal

Nadere informatie

LEEFREGELS EN IK-BEN OPVATTINGEN HERKENNEN

LEEFREGELS EN IK-BEN OPVATTINGEN HERKENNEN In deze huiswerkopdracht wordt uitgelegd wat leefregels en ik-ben-opvattingen zijn en het belang ervan bij het doorbreken van gewoontepatronen. Een voorbeeld van Marjolijn illustreert hoe leefregels en

Nadere informatie

Een dierbare verliezen

Een dierbare verliezen Patiënteninformatie Een dierbare verliezen Informatie over het verlies van een dierbare en de gevoelens die u daarover kunt hebben Een dierbare verliezen Informatie over het verlies van een dierbare en

Nadere informatie

Cognitieve gedragstherapie bij het leren omgaan met lichamelijke klachten

Cognitieve gedragstherapie bij het leren omgaan met lichamelijke klachten Meer informatie Bij de VGCt zijn meer brochures verkrijgbaar, voor volwassenen bijvoorbeeld over depressie, angststoornissen en alcoholverslaving. Speciaal voor kinderen zijn er brochures over veel piekeren,

Nadere informatie

Alles in een dag Sophia Beets

Alles in een dag Sophia Beets Alles in een dag Sophia Beets Hoi. zeg ik zoals dat het enige is wat ik iedere ochtend zeg. Goeie morgen. zegt ie terug. Ik zeg geen goeie morgen, nooit niet. Morgen is niet fijn en ook niet goed, bovendien

Nadere informatie

Gevoelens uitbeelden. lesblad 1a. De les. Inhoud. Doel. Materiaal. les. les

Gevoelens uitbeelden. lesblad 1a. De les. Inhoud. Doel. Materiaal. les. les 8 Gevoelens uitbeelden Je hebt een mooie vaas laten vallen. Je cavia is doodgegaan. 9 Inhoud De De leerlingen leren dat er verschillende soorten gevoelens zijn, hele fijne maar ook hele vervelende. Gevoelens

Nadere informatie

TOPs! Positief denken, doen en leren van elkaar

TOPs! Positief denken, doen en leren van elkaar TOPs! Positief denken, doen en leren van elkaar Selectie uit de Trainershandleiding (Hulpverleningsvariant) Niets uit deze uitgave mag worden verveelvoudigd en/of openbaar gemaakt worden door middel van

Nadere informatie

Het probleem is dat pesten soms wordt afgedaan als plagerij of als een onschuldig spelletje.

Het probleem is dat pesten soms wordt afgedaan als plagerij of als een onschuldig spelletje. 1-1. HET PROBLEEM Pesten en plagen worden vaak door elkaar gehaald! Het probleem is dat pesten soms wordt afgedaan als plagerij of als een onschuldig spelletje. Als je gepest bent, heb je ervaren dat pesten

Nadere informatie

Wil jij minderen met social media?

Wil jij minderen met social media? Wil jij minderen met social media? Uitgave van Stichting Be Aware Januari 2016 Hulpboekje social media 1 Hoe sociaal zijn social media eigenlijk? Je vindt dat je teveel tijd doorbrengt op social media.

Nadere informatie

Maastrichtse interview met kinder- en jeugdigen versie MIK

Maastrichtse interview met kinder- en jeugdigen versie MIK Maastrichtse interview met kinder- en jeugdigen versie MIK Dr. Sandra Escher Prof. Dr. Marius Romme Stichting Leven met stemmen Bemelen interview@hearing-voices.com Project kinderen en jeugdigen die Stemmen

Nadere informatie

Inleiding. Veel plezier!

Inleiding. Veel plezier! Inleiding In dit boek lees je over Danny. Danny is een jongen van 14 jaar. Er zijn veel dingen die Danny verkeerd doet. Hij rent door de school. Hij scheldt zomaar een klasgenoot uit. Of hij spuugt op

Nadere informatie

bespreekbaar stellen en ontrafelen van geweld 1

bespreekbaar stellen en ontrafelen van geweld 1 Datum: 31/10/2013 Auteur: Kris De Groof Versie: def Herkomst: Methodisch kader Aan de Slag Doel: Bestemming: Handelingskader 1712 bespreekbaar stellen en ontrafelen van geweld 1 1. Mogelijke introductie

Nadere informatie

Feedback geven en ontvangen

Feedback geven en ontvangen Feedback geven en ontvangen 1 Inleiding In het begeleiden van studenten zul je regelmatig feedback moeten geven en ontvangen: feedback is onmisbaar in de samenwerking. Je moet zo nu en dan kunnen zeggen

Nadere informatie

Hasj en wiet zijn drugs. Dat heet blowen. In deze folder vind je:

Hasj en wiet zijn drugs. Dat heet blowen. In deze folder vind je: Je hebt vast wel eens van hasj of wiet gehoord. Hasj en wiet zijn drugs. Hasj en wiet worden meestal gerookt. Er wordt een soort sigaret gedraaid met tabak en hasj of wiet. Dat heet blowen. In deze folder

Nadere informatie

Er is toch niemand die jou aardig vindt. SUKKEL.

Er is toch niemand die jou aardig vindt. SUKKEL. Liefde Ik laat je nooit in de steek. Ik zal je helpen. Jij bent mijn beste vriendin. Het mooiste wat ik heb, geef ik aan jou. Ik ben verliefd... Ik heb alles voor je over. IK HOU VAN JOU! Ik bid voor je.

Nadere informatie

Zelfcoaching? Gebruik de R.E.T.!

Zelfcoaching? Gebruik de R.E.T.! Zelfcoaching? Gebruik de R.E.T.! Individuele Coaching wordt steeds bekender tegenwoordig. Er wordt door veel mensen ingezien welke toegevoegde waarde het kan hebben. Een voordeel van coaching is onder

Nadere informatie

Jouw Belang Jouw ouders bespreken gezamenlijk over én met jou wat jouw belang is. Zodat jouw ouders

Jouw Belang Jouw ouders bespreken gezamenlijk over én met jou wat jouw belang is. Zodat jouw ouders - Dit basis Kindplan kan als onderdeel worden ingevoegd in het ouderschapsplan of los worden gebruikt door ouders al dan niet met hulp van een professional - Ouders ga na de eerste afspraak met een professional

Nadere informatie

Als je ouders uit elkaar gaan, zit je met heel wat vragen.

Als je ouders uit elkaar gaan, zit je met heel wat vragen. Als je ouders uit elkaar gaan, zit je met heel wat vragen. Kan ik kiezen bij wie ik ga wonen? Is het mijn schuld? Ben ik verplicht om op bezoek te gaan bij papa of mama? Waarom hebben mijn ouders elk een

Nadere informatie

NIZOZEMŠTINA ROZŘAZOVACÍ TEST

NIZOZEMŠTINA ROZŘAZOVACÍ TEST NIZOZEMŠTINA ROZŘAZOVACÍ TEST Úrovně A1 C2 1. Zij een zus. a. heb b.heeft c. hebt 2. Waarom je Nederlands? a. studeren b.studeert c. studeer 3. Waar ga je? a. vandaan b. - - - c. heen 4. Spreek je nog

Nadere informatie

4 communicatie. Ik weet welke informatie anderen nodig hebben om mij te kunnen begrijpen. Ik vertel anderen wat ik denk of voel.

4 communicatie. Ik weet welke informatie anderen nodig hebben om mij te kunnen begrijpen. Ik vertel anderen wat ik denk of voel. 4 communicatie Communicatie is het uitwisselen van informatie. Hierbij gaat het om alle informatie die je doorgeeft aan anderen en alle informatie die je van anderen krijgt. Als de informatie aankomt,

Nadere informatie

Slaapproblemen, angst en onrust

Slaapproblemen, angst en onrust Slaapproblemen, angst en onrust WAT KUNT U ZELF DOEN WAT KAN UW APOTHEKER VOOR U DOEN WAT GEBEURT ER ALS U STOPT AUTORIJDEN INFORMATIE ADRESSEN HULPVERLENING VRAAG OVER UW MEDICIJNEN? WWW.APOTHEEK.NL SLAAPPROBLEMEN,

Nadere informatie

Online Psychologische Hulp Angst & Paniek

Online Psychologische Hulp Angst & Paniek Online Psychologische Hulp Angst & Paniek 2 Therapieland Therapieland Online Psychologische Hulp In deze brochure maak je kennis met de online behandeling Angst & Paniek van Therapieland. Je krijgt uitleg

Nadere informatie

hoe we onszelf zien, hoe we dingen doen, hoe we tegen de toekomst aankijken. Mijn vader en moeder luisteren nooit naar wat ik te zeggen heb

hoe we onszelf zien, hoe we dingen doen, hoe we tegen de toekomst aankijken. Mijn vader en moeder luisteren nooit naar wat ik te zeggen heb hoofdstuk 8 Kernovertuigingen Kernovertuigingen zijn vaste gedachten en ideeën die we over onszelf hebben. Ze helpen ons te voorspellen wat er gaat gebeuren en te begrijpen hoe de wereld in elkaar zit.

Nadere informatie

- Een docent controleert of jij je huiswerk op hebt geschreven. - Je hebt aanmoediging nodig om je huiswerk te noteren.

- Een docent controleert of jij je huiswerk op hebt geschreven. - Je hebt aanmoediging nodig om je huiswerk te noteren. Schoolse competenties Competentie 1: Agendagebruik - Je schrijft je huiswerk in je agenda als dit wordt opgegeven. - Je agenda ziet er verzorgd uit. - Een docent controleert of jij je huiswerk op hebt

Nadere informatie

!!!!!!!!!!!!!!!!!!!!!!!!!!!!!!!!!!!!!!!!!!!!!!!! Uitgave van Stichting Be Aware Januari 2015 WIL JE MINDER GAMEN?

!!!!!!!!!!!!!!!!!!!!!!!!!!!!!!!!!!!!!!!!!!!!!!!! Uitgave van Stichting Be Aware Januari 2015 WIL JE MINDER GAMEN? Uitgave van Stichting Be Aware Januari 2015 WIL JE MINDER GAMEN? Je vindt dat je teveel tijd doorbrengt met het spelen van games. Je beseft dat je hierdoor in de problemen kunt raken: je huiswerk lijdt

Nadere informatie

Ben je slachtoffer? Folder voor jongeren

Ben je slachtoffer? Folder voor jongeren Ben je slachtoffer? Folder voor jongeren Mijn leven veranderde zo n drie jaar geleden. Juist de dag voor mijn mama s verjaardag kreeg ze van mijn vader een kogel door het hoofd. Wonder boven wonder overleefde

Nadere informatie

Slaapproblemen. Print. deze. Heel wat kinderen hebben een periode waarin ze niet. folder. goed slapen. In de meeste gevallen gaat dat vanzelf weer

Slaapproblemen. Print. deze. Heel wat kinderen hebben een periode waarin ze niet. folder. goed slapen. In de meeste gevallen gaat dat vanzelf weer Slaapproblemen Print Heel wat kinderen hebben een periode waarin ze niet deze goed slapen. In de meeste gevallen gaat dat vanzelf weer folder over. Slaapproblemen kunnen voor veel problemen zorgen. Het

Nadere informatie

Begeleiding in de zorg. Test jezelf.

Begeleiding in de zorg. Test jezelf. Begeleiding in de zorg. Test jezelf. Pagina 1 Ben jij op de hoogte van wat begeleiding bij het dagelijks functioneren inhoud? Ken je jezelf; welke eigenschappen heb je? Weet hij hoe het zit met emoties?

Nadere informatie

Slaapwel baby. Hoeveel slaapt een baby?

Slaapwel baby. Hoeveel slaapt een baby? Slaapwel Slaapwel baby Net zoals volwassenen slapen ook niet alle kinderen even gemakkelijk of regelmatig. In deze brochure vind je meer informatie over goede slaapgewoontes en krijg je tips voor een gezonde

Nadere informatie

Als je ergens heel erg bang voor bent, dan heb je angst. Je hebt bijvoorbeeld angst voor de tandarts.

Als je ergens heel erg bang voor bent, dan heb je angst. Je hebt bijvoorbeeld angst voor de tandarts. Thema 5 Les 1: De angst: Als je ergens heel erg bang voor bent, dan heb je angst. Je hebt bijvoorbeeld angst voor de tandarts. De schrik: Als iemand ineens achter je staat, dan schrik je. Je bent dan ineens

Nadere informatie

Gezinsinterventie Gezinsgesprekken voor gezinnen waarbij de ouder psychische problemen heeft

Gezinsinterventie Gezinsgesprekken voor gezinnen waarbij de ouder psychische problemen heeft Gezinsinterventie Gezinsgesprekken voor gezinnen waarbij de ouder psychische problemen heeft Inhoudsopgave Klik op het onderwerp om verder te lezen. Zorgen en vragen 1 Gezinsinterventie 2 Tien praktische

Nadere informatie

LEZEN FICTIE BK 1 LEKKER LEZEN PERRON 1

LEZEN FICTIE BK 1 LEKKER LEZEN PERRON 1 LEZEN FICTIE BK LEKKER LEZEN PERRON Lekker lezen Daar lag de molen. Donker en dreigend lag hij daar in de sneeuw, als een sterk, gevaarlijk dier dat loert op zijn prooi. Ik hoef er helemaal niet heen,

Nadere informatie