Nierinsufficiëntie door neerslag van lichte ketens bij multipel myeloom

Maat: px
Weergave met pagina beginnen:

Download "Nierinsufficiëntie door neerslag van lichte ketens bij multipel myeloom"

Transcriptie

1 Klinische lessen Nierinsufficiëntie door neerslag van lichte ketens bij multipel myeloom h.c.t.van zaanen, ph.p.n.m.diderich, j.g.pegels en j.a.ruizeveld de winter Dames en Heren, Het multipel myeloom (de ziekte van Kahler) is een monoklonale proliferatie van plasmacellen, veelal in het beenmerg gelokaliseerd. De bekendste manifestaties van deze aandoening zijn botpijnen, anemie, hypercalciëmie en recidiverende infecties. Dat het multipel myeloom zich ook kan manifesteren als progressieve nierfunctiestoornis of acute nierinsufficiëntie is minder bekend. De diagnose multipel myeloom wordt nogal eens vertraagd gesteld. Bij ongeveer 35% van de patiënten is het interval tussen de aanvang van de klachten en de diagnose meer dan 3 maanden en bij 15% van de patiënten zelfs meer dan 6 maanden. 1 Het multipel myeloom gaat meestal gepaard met een productie van abnormale eiwitten (paraproteïnen). In 20% van de gevallen is er productie van lichte ketens van het immunoglobuline (κ of λ). Deze lichte ketens, Bence Jones-eiwitten genaamd, hebben een laag moleculair gewicht en worden renaal geklaard. In de gammaglobulinefractie van het eiwitspectrum kan dan een piek door het paraproteïne ontbreken. Het zijn juist deze kleine ketens die grote gevolgen kunnen hebben voor de nierfunctie en bij uitstel van therapeutische maatregelen kunnen leiden tot een terminale nierinsufficiëntie. Aan de hand van de volgende ziektegeschiedenissen willen wij dit bespreken. Patiënt A, een 65-jarige vrouw, werd elders opgenomen in verband met vermoeidheid en algemene malaise. Bij lichamelijk onderzoek werd een grauwe, bleke vrouw gezien met een oud hemibeeld rechts en in matige algehele conditie. De laboratoriumonderzoeksuitslagen waren als volgt: hemoglobine: 4,8 mmol/l; mean corpuscular volume (MCV): 86 fl; creatinine: 518 µmol/l; ureum: 27,4 mmol/l; kalium: 5,0 mmol/l; eiwitspectrum: geen hypergammaglobulinemie, geen monoklonale pieken. Calcium- en fosfaatbepalingen werden bij opname niet verricht. De creatinineklaring bedroeg 11 ml/min, met een proteïnurie van 4,5 g/24 h. Het elders genomen nierbiopt toonde het beeld van een mesangiaal-proliferatieve glomerulonefritis en ischemische afwijkingen. Na 4 weken werd patiënte voor chronische nierfunctievervangende therapie naar ons verwezen. In eerste instantie werd zij onder de genoemde diagnose 3 maal per Sint Franciscus Gasthuis, afd. Inwendige Geneeskunde, Kleiweg 500, 3045 PM Rotterdam. Dr.H.C.T.van Zaanen, internist-hematoloog; Ph.P.N.M.Diderich, internist-nefroloog; dr.j.g.pegels, internist-hematoloog-oncoloog. Stichting Laboratorium Pathologie en Cytologie, afd. Pathologie, Rotterdam. Dr.J.A.Ruizeveld de Winter, patholoog. Correspondentieadres: dr.h.c.t.van Zaanen. week gedialyseerd. Enige dagen na opname klaagde zij over pijn in het bekken en over de lumbale wervelkolom. Tevens kreeg zij een hypercalciëmie tot 3,69 mmol/l bij een albumineconcentratie van 33 g/l. Het eiwitspectrum toonde een sterk verminderde gammaglobulinefractie (figuur 1). Nog dezelfde dag werd beenmergonderzoek verricht. Het beenmerg toonde zowel morfologisch als immunologisch het beeld van een multipel myeloom, met ongeveer 25% pathologische plasmacellen die uitsluitend λ-positief waren. Wij vonden een proteïnurie van 1,9 g/l, waarvan 1,4 g/l Bence Jones-eiwitten. Nadat patiënte de diagnose was medegedeeld vroeg zij bedenktijd alvorens te beslissen over verdere chemotherapeutische behandeling en over het continueren van de nierfunctievervangende therapie. In overleg werd wel begonnen met een hoge dosis dexamethason per os. Enige dagen later besloot zij van verdere behandeling af te zien en zij overleed kort daarna. Patiënt B, een 83-jarige vrouw, werd elders opgenomen in verband met algehele malaise. Poliklinisch waren al een verminderde nierfunctie en langzaam progressieve anemie vastgesteld. Bij opname was zij bleek en mager met een gewicht van 49,5 kg bij een lengte van 1,76 m. Klinisch leek zij niet uitgedroogd. De laboratoriumonderzoeksuitslagen waren als volgt: hemoglobine: 4,7 mmol/l; MCV: 90 fl; creatinine: 569 µmol/l; ureum: 33,8 mmol/l; kalium: 4,8 mmol/l; calcium: 2,32 mmol/l; fosfaat: 1,98 mmol/l; albumine: 30 g/l. Het urinesediment was niet afwijkend en eiwitmeting met een urinestick had een negatieve uitslag. Patiënte kreeg een bloedtransfusie en een ruim NaCl-0,9%-infuus van 3 l/24 h. Zij bleef oligurisch en de creatinineconcentratie steeg tot boven de 700 µmol/l; daarom werd zij naar ons ziekenhuis overgeplaatst voor nierfunctievervangende therapie. Aanvullende diagnostiek door middel van een nierbiopt toonde reactieve veranderingen van het tubulusepitheel en intratubulair neergeslagen lichte ketens ( casts ), geen vasculitis en geen glomerulonefritis. Bij immunologisch onderzoek bleek het te gaan om neerslagen van lichte κ-ketens (figuur 2). Het eiwitspectrum toonde een sterk verlaagde gammaglobulinefractie. Er bestond een proteïnurie van 2,2 g/l, waarvan 1,9 g/l Bence Jones-eiwit. Met behulp van onder andere beenmergonderzoek werd de diagnose multipel myeloom, stadium IIIB, type lichte κ-keten bevestigd. In verband met haar slechte cardiale conditie werd afgezien van doxorubicinehoudende chemotherapie. In afwachting van overplaatsing naar een verpleeghuis werd zij behandeld met dexamethason volgens het vincristine-doxoru- Ned Tijdschr Geneeskd november;144(45) 2133

2 a b c figuur 1. Serumeiwitspectra met van links naar rechts de fracties van albumine, α 1 -globuline, α 2 -globuline, β-globuline en gammaglobuline: (a) normaal; (b) met IgG-paraproteïnepiek; (c) met een leeg gammaglobulinegebied bij lichteketenziekte. bicine-dexamethason(vad)-schema en met hemodialyse. Na 3 weken besloot zij van verdere dialyse af te zien, waarna zij overleed binnen enkele dagen. Patiënt C, een vrouw van 76 jaar, was in ons ziekenhuis bekend wegens recidiverende urineweginfecties bij nierstenen ten gevolge van hyperparathyreoïdie. Zij had enkele jaren tevoren een parathyreoïdectomie ondergaan; sindsdien waren de uitslagen bij controles goed. Zij gebruikte niet-steroïde anti-inflammatoire geneesmiddelen (NSAID s) in verband met osteoporose en wervelinzakkingen. Zij werd opgenomen op de afdeling Inwendige Geneeskunde in verband met misselijkheid, braken en dehydratie. Relevante laboratoriumuitslagen bij opname waren als volgt: kalium: 5,5 mmol/l; creatinine: 686 µmol/l; ureum: 33 mmol/l; calcium: 2,73 mmol/l; albumine: 40 g/l. Bij echografisch onderzoek werden er geen afwijkingen van de nieren gevonden. Geconcludeerd werd dat er prerenale nierinsufficiëntie was bij braken en geringe hypercalciëmie. Tevens zou het gebruik van NSAID s een rol spelen. De bevindingen bij gastroscopie waren normaal; ook de parathormoonconcentratie was niet verhoogd (2,5 pmol/l). Na het stoppen van de medicatie en het toepassen van hyperhydratie daalde de creatinineconcentratie naar 460 µmol/l; patiënte werd ontslagen om verder poliklinisch gecontroleerd te worden. Bij een laboratoriumbespreking van de speciële hematologie werd het eiwitspectrum van deze patiënte, met een afname van de gammaglobulinefractie, getoond. Via de behandelend arts werd zij meteen opgenomen op de afdeling Hemato-oncologie voor aanvullende diagnostiek en behandeling. Het beenmerg toonde meer dan 30% pathologische plasmacellen met vele mitosen, die bij immunologisch onderzoek κ-positief waren. Bij heropname was de creatinineconcentratie 628 µmol/l; de calciumconcentratie was normaal. In de 24-uursurine werd 2,6 g eiwit gevonden, waarvan 2,2 g vrije κ-ketens. Geconcludeerd werd dat er een multipel myeloom was, type κ, stadium IIB. Op de dag van opname werd begonnen met dexamethason en hyperhydratie. Met deze behandeling nam de uitscheiding van lichte ketens in de urine af en daalde de creatinineconcentratie tot rond 300 µmol/l; zij hield een creatinineklaring van ongeveer 20 ml/min. Bij controle 7 maanden na ontslag was zij niet dialysebehoeftig; zij werd poliklinisch voor haar multipel myeloom behandeld. Bij deze patiënten is er vertraging opgetreden bij het stellen van de diagnose. Bij patiënt A was wel het eiwitspectrum bepaald, maar dit werd verkeerd geïnterpreteerd. Patiënt B bleek poliklinisch gedurende maanden een progressieve nierinsufficiëntie en anemie te hebben. In die tijd is de diagnose multipel myeloom niet overwogen. De uitslag van de test met de urinestick was negatief, maar via deze methode kan Bence Jones-eiwit niet worden aangetoond. Bij patiënt C is de diagnose multipel myeloom ook niet overwogen. Voor ontslag was het eiwitspectrum bepaald, dat later door juiste interpretatie leidde tot de diagnose. Voor de diagnose multipel myeloom moet aan een aantal criteria worden voldaan; deze staan vermeld in tabel 1. Multipel myeloom is een aandoening die voor het merendeel van de patiënten niet curabel is. De mediane overleving bedraagt maanden. 2 Bij de behandeling wordt gestreefd naar langere overleving met zoveel mogelijk (behoud van) kwaliteit van leven. De incidentie bedraagt ongeveer 4/ per jaar met een verhouding tussen de aantallen mannen en vrouwen van 3:2. Hoewel de mediane leeftijd van de patiënt op het moment dat de diagnose wordt gesteld hoog is (mannen: 69 jaar; vrouwen: 71 jaar), komt deze aandoening ook op jonge leeftijd voor. Eerder in dit tijdschrift is in detail ingegaan op de behandeling van deze ziekte Ned Tijdschr Geneeskd november;144(45)

3 tubulusepitheel tubulus eiwitcilinder figuur 2. Nierbiopt van patiënt B met neerslagen van lichte ketens ( casts ) in de tubuli (vergroting: 250 maal). nierinsufficiëntie bij multipel myeloom De differentiële diagnostiek van (sub)acute nierinsufficiëntie is divers. Er moet worden gedacht aan prerenale oorzaken (bijvoorbeeld verminderd hartminuutvolume, hypovolemie, medicatie), renale oorzaken (zoals acute tubulusnecrose, toxinen, interstitiële nefritis en acute glomerulopathieën) en postrenale oorzaken (door obstructies distaal van de nieren). 4 Nierinsufficiëntie is een reden om ook de diagnose multipel myeloom te overwegen en snel diagnostiek in te zetten zoals bepaling van het eiwitspectrum, bepaling van Bence Jones-eiwitten in de 24-uursurine en beenmergonderzoek. Bij ongeveer 54% van de patiënten met een multipel myeloom is het product van de plasmacelkloon een paraproteïne van de klasse IgG, bij 24% is dit een IgA-paraproteïne en bij ongeveer 20% wordt slechts een lichte keten geproduceerd (κ of λ), die voornamelijk in de urine wordt uitgescheiden (het zogenaamde Bence Joneseiwit). In zeldzame gevallen wordt een IgD-paraproteïne gevormd of produceert de maligne kloon geen eiwit (de zogenaamde non-secretor ). IgG- en IgA-paraproteïnen geven een piek in het eiwitspectrum (zie figuur 1). De afwezigheid van een dergelijke piek in het eiwitspectrum sluit geenszins de diagnose multipel myeloom uit. Een afname van de gammaglobulinefractie doet sterk een multipel myeloom met lichteketenziekte vermoeden. De normale immunoglobulinen worden niet TABEL 1. Diagnostische criteria voor multipel myeloom hoofdcriteria I plasmacytoom in het weefselbiopt II aantal plasmacellen in het beenmerg > 30% III serumparaproteïneconcentratie > 35 g/l (IgG) of > 20 g/l (IgA), of k- of l-ketenuitscheiding in de urine > 1 g/24 h nevencriteria (a) aantal plasmacellen in het beenmerg tussen 10-30% (b) paraproteïneconcentratie lager dan bij III genoemd (c) lytische bothaarden (d) verlaging van de concentraties van normale immunoglobulinen de diagnose multipel myeloom wordt gesteld indien aanwezig zijn: I + b; I + c; I + d II + b; II + c; II + d III + a; III + c; III + d a + b + c; a + b + d Ned Tijdschr Geneeskd november;144(45) 2135

4 of nauwelijks meer aangemaakt door het verminderd aanwezig zijn van normale plasmacellen. De maligne kloon produceert slechts lichte ketens, die door de glomeruli worden gefiltreerd en via endocytose in de proximale tubuli verschijnen. 5 Aanwezigheid van veel lichte ketens leidt tot beschadiging van het proximale tubulaire epitheel, afhankelijk van de productie van lichte ketens en de duur van de blootstelling. 6 De lichte ketens slaan intratubulair neer (de zogenaamde casts) en kunnen een obstructie veroorzaken welke leidt tot een acute nierinsufficiëntie. Bij inadequate behandeling kan irreversibele nierinsufficiëntie ontstaan. 7 Wanneer Bence Jones-eiwitten van myeloompatiënten bij muizen intraperitoneaal geïnjecteerd worden, ontstaat bij de muis een nefropathie die lijkt op de nefropathie van de oorspronkelijke patiënt. 8 Het Bence Jones-eiwit zelf lijkt dus een belangrijke factor te zijn die de aard van de nefropathie bepaalt. Hoewel bij ongeveer 20% van alle patiënten met multipel myeloom sprake is van lichteketenziekte, is dit percentage bij multipelmyeloompatiënten met ernstige nierinsufficiëntie ruim Andere oorzaken van acute nierinsufficiëntie bij multipel myeloom zijn dehydratie, infecties, hypercalciëmie, verhoogde urinezuurconcentratie en het gebruik van nefrotoxische medicijnen (bijvoorbeeld NSAID s). De afwezigheid van de normale immunoglobulinen maakt dat deze patiëntencategorie gevoelig is voor infecties met kapselbacteriën, zoals streptokokken (pneumokok) en stafylokokken. Hoge koorts, zeker bij de oudere patiënt, leidt snel tot dehydratie en prerenale nierinsufficiëntie. De lichte ketens slaan bij verminderde diurese sneller neer, zodat er tevens een renale component van de nierinsufficiëntie is. Hypercalciëmie door osteolyse kan leiden tot misselijkheid, braken en polyurie en is een andere verklaring voor dehydratie bij multipel myeloom. Contrastvloeistof voor röntgendiagnostiek kan bij onvoldoende gehydreerde patiënten leiden tot een acute nierinsufficiëntie. 10 behandeling acute nierinsufficiëntie bij het multipel myeloom Behandeling bestaat uit snelle rehydratie en intraveneuze toediening van antibiotica in geval van een infectie. Is er hypercalciëmie, dan is agressieve rehydratie met geforceerde diurese van > 3 l/24 h en intraveneuze toediening van pamidroninezuur geïndiceerd. Bij een verhoogde urinezuurconcentratie dient allopurinol toegevoegd te worden. Gebruik van NSAID s dient gestaakt te worden. Bij de zojuist genoemde oorzaken van acute nierinsufficiëntie herstelt de nierfunctie zich met de beschreven aanpak in het algemeen snel. Meer controversieel is de behandeling van de acute nierinsufficiëntie ten gevolge van neerslag van lichte ketens, met name wat betreft de rol van plasmaferese. De basis van de behandeling is opnieuw goede vochttoediening en geforceerde diurese. 11 De productie van de lichte ketens moet geremd worden. VAD en dexamethason volgens het VAD-schema hebben als voordeel boven de combinatie melfalan-prednison dat ze initieel een snellere respons geven. Gezien de veelal katabole toestand van de patiënt door de uremie een toestand die nog verergerd wordt door de behandeling met hoge doses corticosteroïden is vroegtijdig beginnen met hemodialyse geïndiceerd. 12 Voor snelle reductie van het aantal lichte ketens wordt plasmaferese aanbevolen, 13 hoewel het nut hiervan nooit overtuigend in prospectief gerandomiseerde onderzoeken is aangetoond Het aantal casts per gezichtsveld van lichte ketens in het nierbiopt is de bepalende factor wat betreft de irreversibiliteit van de nierfunctie. 14 De mate van reversibiliteit van de nierfunctie wordt meer bepaald door het moment waarop met therapie wordt begonnen dan door toevoeging van plasmaferese. prognose De prognose van het multipel myeloom hangt sterk af van het stadium van de ziekte bij diagnose en de respons op de behandeling. Prognostisch ongunstige factoren zijn een hoge β 2 -microglobulineconcentratie, een lage serumalbumineconcentratie en plasmablastische vormverschijnselen met een hoge proliferatiefractie van de plasmacellen Nierinsufficiëntie ten tijde van de diagnose multipel myeloom geeft een slechtere prognose Als men de patiënten met en zonder nierinsufficiëntie na 2 maanden behandeling (chemotherapie met dialyse bij nierinsufficiëntie en alleen chemotherapie bij patiënten met een goede nierfunctie) vergelijkt, is er geen verschil in overleving tussen patiënten met en zonder nierfunctieverlies Chronische hemodialyse is een goede palliatieve behandeling voor patiënten met multipel myeloom en chronisch nierfalen Continue ambulante peritoneale dialyse lijkt een goed alternatief, waarbij de frequentie van peritonitis in deze groep patiënten varieert van 1 per 5,6 maanden tot 1 per 14,4 maanden een acceptabele uitkomst. 23 De 3 beschreven patiënten zagen wij in een periode van 5 maanden. Bij allen bestond er een duidelijke doc- TABEL 2. Stadiumindeling van multipel myeloom stadium I aan de volgende criteria dient voldaan te zijn: hemoglobineconcentratie > 6,2 mmol/l normale serumcalciumconcentratie (< 2,6 mmol/l) normale skeletstructuur of maximaal 1 solitaire lytische bothaard paraproteïneconcentratie < 50 g/l (IgG) of < 30 g/l (IgA) uitscheiding van lichte ketens in de urine < 4 g/24 h stadium II patiënten die niet voldoen aan de criteria voor stadium I of stadium III stadium III aan 1 of meer van de volgende criteria dient voldaan te zijn: hemoglobineconcentratie < 5,3 mmol/l serumcalciumconcentratie verhoogd (> 3 mmol/l) meer dan 1 lytische bothaard paraproteïneconcentratie in het serum > 70 g/l (IgG) of > 50 g/l (IgA) uitscheiding van lichte ketens in de urine > 12 g/24 h 2136 Ned Tijdschr Geneeskd november;144(45)

5 tor s delay bij het stellen van de diagnose. Het nierbiopt van patiënt A leidde in eerste instantie tot de conclusie mesangiaal-proliferatieve glomerulonefritis. Bij herbeoordeling van dit preparaat door een panel bleek er een combinatie te zijn van atherosclerotische afwijkingen en neerslag van lichte ketens, passend bij de diagnose multipel myeloom. Het nierbiopt van patiënt B toonde uitgebreide neerslagen van lichte ketens (casts), waardoor de kans op herstel van de nierfunctie klein was. De patiënten A en B waren in een matige conditie en verkozen zelf de hemodialysebehandeling te staken, enige tijd na het stellen van de diagnose multipel myeloom. Bij patiënt C was de nierfunctie slechts ten dele reversibel, met uiteindelijk een creatinineklaring van 20 ml/min. Bij haar werd geen nierbiopsie verricht; zij werd later poliklinisch behandeld met chemotherapie zonder dat nierfunctievervangende therapie nodig was. Wanneer bij nierinsufficiëntie de diagnose multipel myeloom wordt overwogen, heeft een botbiopsie de voorkeur boven een nierbiopsie, omdat de eerstgenoemde ingreep minder invasief is en het beenmergaspiraat binnen een uur beoordeeld kan worden. De diagnose multipel myeloom kan met grote waarschijnlijkheid gesteld worden en er kan snel met therapie begonnen worden. Skeletfoto s en onderzoek naar Bence Jones-eiwitten in 24-uursurine zijn nodig voor nadere stadiëring (tabel 2). Onzes inziens is er bij acute nierinsufficiëntie ten gevolge van het multipel myeloom met lichteketenziekte geen indicatie voor een nierbiopt, maar dient meteen begonnen te worden met adequate therapie gericht tegen de productie en het neerslaan van lichte ketens. Dames en Heren, wij hebben met dit artikel duidelijk willen maken dat bij nierfunctieverlies ook aan het multipel myeloom gedacht moet worden. Het ontbreken van een piek in het eiwitspectrum sluit deze diagnose niet uit; juist een verminderde gammaglobulinefractie past bij een lichteketenziekte. Bij snelle toepassing van adequate therapie is de nierfunctiestoornis vaak reversibel. Treedt er een vertraging op in het stellen van de diagnose en het instellen van adequate behandeling, dan leidt dit tot irreversibele neerslagen van lichte ketens in de tubuli met als gevolg een chronische nierinsufficiëntie. De toevoeging van plasmaferese aan de behandeling is nog niet wetenschappelijk onderbouwd. abstract Light chains disease and renal failure. In 3 female patients, aged 65, 83 and 76 years, with severe renal failure, light chain multiple myeloma was diagnosed, following a substantial delay on the part of the doctors concerned. Either the diagnosis had not suspected or the serum proteins had been misinterpreted. After a while, the first two patients declined further treatment with chemotherapy and haemodialysis, and subsequently died. The third patient attained a creatinine clearance of 20 ml/min and was subsequently treated for the multiple myeloma in the outpatients department. The absence of a paraprotein peak in the serum does not exclude the possibility of a multiple myeloma. In the case of light chain disease, the gammaglobulin region is, in fact, often empty. Treatment of multiple myeloma consists of a rapid rehydration and forced diuresis; the usefulness of plasmapheresis has not been demonstrated. literatuur 1 MacLennan ICM, Drayson M, Dunn J. Multiple myeloma. BMJ 1994;308: Oers MHJ van, Zaanen HCT van, Lokhorst HM. Interleukin-6, a new target for therapy in multiple myeloma? Ann Hematol 1993; 66: Lokhorst HM, Sonneveld P, Wijermans PW, Segeren CM. Multipel myeloom; behandeling anno Ned Tijdschr Geneeskd 1998; 142: Reitsma WD, Elte JWF, Overbosch D. Differentiële diagnostiek in de interne geneeskunde. 2e herz. dr. Houten: Bohn Stafleu Van Loghum; p Batuman V, Dreisbach AW, Cyran J. Light-chain binding sites on renal brush-border membranes. Am J Physiol 1990;258(5 Pt 2): F Sanders PW, Booker BB, Bishop JB, Cheung HC. Mechanisms of intranephronal proteinaceous cast formation by low molecular weight proteins. J Clin Invest 1990;85: Huang ZQ, Kirk KA, Connelly KG, Sanders PW. Bence Jones proteins bind to a common peptide segment of Tamm-Horsfall glycoprotein to promote heterotypic aggregation. J Clin Invest 1993;92: Solomon A, Weiss DT, Kattine AA. Nephrotoxic potential of Bence Jones proteins. N Engl J Med 1991;324: Pasquali S, Casanova S, Zucchelli A, Zucchelli P. Long-term survival in patients with acute and severe renal failure due to multiple myeloma. Clin Nephrol 1990;34: McCarthy CS, Becker JA. Multiple myeloma and contrast media. Radiology 1992;183: Alexanian R, Barlogie B, Dixon D. Renal failure in multiple myeloma. Pathogenesis and prognostic implications. Arch Intern Med 1990;150: Winearls CG. Acute myeloma kidney. Kidney Int 1995;48: Moist L, Nesrallah G, Kortas C, Espirtu E, Ostbye T, Clark WF. Plasma exchange in rapidly progressive renal failure due to multiple myeloma. A retrospective case series. Am J Nephrol 1999;19: Johnson WJ, Kyle RA, Pineda AA, O Brien PC, Holley KE. Treatment of renal failure associated with multiple myeloma. Plasmapheresis, hemodialysis, and chemotherapy. Arch Intern Med 1990; 150: Zucchelli P, Pasquali S, Cagnoli L, Ferrari G. Controlled plasma exchange trial in acute renal failure due to multiple myeloma. Kidney Int 1988;33: Kyle RA. Why better prognostic factors for multiple myeloma are needed. Blood 1994;83: Greipp PR, Lust JA, O Fallon WM, Katzmann JA, Witzig TE, Kyle RA. Plasma cell labeling index and beta 2-microglobulin predict survival independent of thymidine kinase and C-reactive protein in multiple myeloma. Blood 1993;81: Durie BG, Salmon SE, Moon TE. Pretreatment tumor mass, cell kinetics, and prognosis in multiple myeloma. Blood 1980;55: Bataille R, Boccadoro M, Klein B, Durie B, Pileri A. C-reactive protein and beta-2 microglobuline produce a simple and powerful myeloma staging system. Blood 1992;80: Torra R, Blade J, Cases A, Lopez-Pedret J, Montserrat E, Rozman C, et al. Patients with multiple myeloma requiring long-term dialysis: presenting features, response to therapy, and outcome in a series of 20 cases. Br J Haematol 1995;91: Sharland A, Snowdon L, Joshua DE, Gibson J, Tiller DJ. Hemodialysis: an appropriate therapy in myeloma-induced renal failure. Am J Kidney Dis 1997;30: Blade J, Fernandez-Llama P, Bosch F, Montoliu J, Lens XM, Montoto S, et al. Renal failure in multiple myeloma: presenting features and predictors of outcome in 94 patients from a single institution. Arch Intern Med 1998;158: Shetty A, Oreopoulos DG. Myeloma patients do well on CAPD too [letter]! Br J Haematol 1997;96:654. Aanvaard op 29 mei 2000 Ned Tijdschr Geneeskd november;144(45) 2137

MULTIPLE MYELOOM Doneer voor genezing

MULTIPLE MYELOOM Doneer voor genezing MULTIPLE MYELOOM Doneer voor genezing Luister en leer Marlies Van Hoef, MD, PhD, MBA Multiple Myeloom Ziekte van Kahler werd aanvankelijk gediagnostiseerd in 1848 Kwaardaardige abnormaliteit van plasmacellen;

Nadere informatie

Vroege diagnose van nieraandoeningen met behulp van urine onderzoek bij katten

Vroege diagnose van nieraandoeningen met behulp van urine onderzoek bij katten Vroege diagnose van nieraandoeningen met behulp van urine bij katten Methode en interpretatie van de resultaten Ontwikkeld in samenwerking met Tjerk Bosje, Specialist Interne Geneeskunde Inleiding Chronische

Nadere informatie

Aan: Opleiders Inwendige Geneeskunde Regio Amsterdam II. Geachte collegae,

Aan: Opleiders Inwendige Geneeskunde Regio Amsterdam II. Geachte collegae, Aan: Opleiders Inwendige Geneeskunde Regio Amsterdam II Geachte collegae, Op 27 september is de ROIG over nefrologie gepland. Bij deze ontvangt u het programma. Het is de bedoeling dat een AIOS uit het

Nadere informatie

IgA nefropathie. Joost van der Heijden, internist-nefroloog VU Medisch Centrum

IgA nefropathie. Joost van der Heijden, internist-nefroloog VU Medisch Centrum IgA nefropathie Joost van der Heijden, internist-nefroloog VU Medisch Centrum Presentatie - Geschiedenis - Epidemiologie - Het ziekteproces - De patiënt - Het diagnostische proces - De behandeling - De

Nadere informatie

Bijwerkingen op de nier. Patricia van den Bemt Lareb Bijwerkingendag 20-11-2014

Bijwerkingen op de nier. Patricia van den Bemt Lareb Bijwerkingendag 20-11-2014 Bijwerkingen op de nier Patricia van den Bemt Lareb Bijwerkingendag 20-11-2014 Belangrijkste aandoeningen Acuut nierfalen Pre-renaal Renaal Post-renaal Nefrotisch syndroom Chronisch nierfalen Acuut nierfalen

Nadere informatie

Klinische Dag NVvH 2 oktober 2014 Claudia Ootjers

Klinische Dag NVvH 2 oktober 2014 Claudia Ootjers Dhr O., 60 jaar Klinische Dag NVvH 2 oktober 2014 Claudia Ootjers Klinische Dag NVvH 2 oktober 2014 Disclosure belangen Claudia Ootjers Geen (potentiële) belangenverstrengeling Klinische Dag NVvH 2 Relevante

Nadere informatie

Klinische Dag. 3 oktober 2013 Disclosure belangen spreker. (potentiële) belangenverstrengeling

Klinische Dag. 3 oktober 2013 Disclosure belangen spreker. (potentiële) belangenverstrengeling Klinische Dag 3 oktober 2013 Disclosure belangen spreker (potentiële) belangenverstrengeling Geen Papiloedeem als eerste presentatie van het POEMS syndroom Dieneke Breukink, ANIOS Interne Geneeskunde R.

Nadere informatie

Myeloom afwijkendeiwitspectrum: watmoetje daarmeedoen? Michel van Gelder, hematoloog MUMC

Myeloom afwijkendeiwitspectrum: watmoetje daarmeedoen? Michel van Gelder, hematoloog MUMC Myeloom afwijkendeiwitspectrum: watmoetje daarmeedoen? Michel van Gelder, hematoloog MUMC Dankzegging Leden van de HOVON Myeloom werkgroep: Niels van de Donk en Sonja Zweegman, hematologen uit VUMC Gerard

Nadere informatie

BSD september 2014. Huisarts: Pauline Heijstee Meggy van Kruijsdijk Nefroloog: Watske Smit Jaap Beutler

BSD september 2014. Huisarts: Pauline Heijstee Meggy van Kruijsdijk Nefroloog: Watske Smit Jaap Beutler BSD september 2014 Huisarts: Pauline Heijstee Meggy van Kruijsdijk Nefroloog: Watske Smit Jaap Beutler Casuïstiek chronische nierschade Wat kan de huisarts Wanneer consultatie nefroloog Wanneer verwijzing

Nadere informatie

Nederlandse samenvatting

Nederlandse samenvatting Nederlandse samenvatting Het multipel myeloom of de ziekte van Kahler is een kwaadaardige celwoekering van plasmacellen in het beenmerg die een monoklonale zware of lichte keten immunoglobuline produceren.

Nadere informatie

FORUM. 1. Wat is multipel myeloom (MM)?

FORUM. 1. Wat is multipel myeloom (MM)? Multipel Myeloom Ilse Meyers verpleegkundige hemodialyse, ZOL, Genk Multipel myeloom is een ziektebeeld waar in België jaarlijks een 600-tal mensen mee geconfronteerd worden. De aandoening komt voor bij

Nadere informatie

Waarom aandacht chronische nierschade (CNS)? CNS. Controle nieren: meer dan albumine en kreatinine. Dr. Wim JC de Grauw. MDRD vs kreatinine klaring

Waarom aandacht chronische nierschade (CNS)? CNS. Controle nieren: meer dan albumine en kreatinine. Dr. Wim JC de Grauw. MDRD vs kreatinine klaring MDRD vs kreatinine klaring Controle nieren: meer dan albumine en kreatinine Dr. Wim JC de Grauw Huisarts Afd. Eerstelijnsgeneeskunde UMC St. Radboud Nijmegen Diabetes Huisartsen Adviesgroep (DiHAG) Lid

Nadere informatie

VUmc Basispresentatie

VUmc Basispresentatie Samenwerking waarover? Richtlijnen en zorgstandaarden Cardiovasculair risicomanagement (zorgstandaard) Samenwerking e en e lijn Prof dr Piet ter Wee Afdeling Nefrologie Hypertensie Diabetes mellitus (zorgstandaard)

Nadere informatie

Protocol Chronische nierschade op basis van de LTA

Protocol Chronische nierschade op basis van de LTA Protocol Chronische nierschade op basis van de LTA A. Doel en achtergrondinformatie Doel Patiënten met chronische nierschade in een vroege fase diagnosticeren en het juiste behandeltraject inzetten om

Nadere informatie

Functie van de nieren en wat kan fout gaan

Functie van de nieren en wat kan fout gaan Functie van de nieren en wat kan fout gaan Dr Lucien Hoekx Kliniekhoofd oncologische urologie Universitair Ziekenhuis Antwerpen 1 staalname MIDSTREAM urine Renogram 1. reinigen met chloramine 2. steriel

Nadere informatie

Chronische nierschade A. van Tellingen. Smeerolie voor de poli 2015

Chronische nierschade A. van Tellingen. Smeerolie voor de poli 2015 Chronische nierschade A. van Tellingen Smeerolie voor de poli 2015 Wie dient verwezen te worden? 52-jarige vrouw met diabetische nefropathie: MDRD 62 ml/min/1.73m 2 en albuminurie 28 mg/l? 68-jarige man:

Nadere informatie

Multipel myeloom: van molecuul tot medicijn. Marie José Kersten Afdeling Hematologie, AMC

Multipel myeloom: van molecuul tot medicijn. Marie José Kersten Afdeling Hematologie, AMC Multipel myeloom: van molecuul tot medicijn Marie José Kersten Afdeling Hematologie, AMC Multipel myeloom: ziekte van Kahler Otto Kahler Sarah Newbury, 1844 Rajkumar & Kyle, Blood 2008 Multipel myeloom

Nadere informatie

Workshop chronische nierschade. Adry Bakker Diepenbroek Bettie Hoekstra

Workshop chronische nierschade. Adry Bakker Diepenbroek Bettie Hoekstra Workshop chronische nierschade Adry Bakker Diepenbroek Bettie Hoekstra Mevr. Muis 73 jaar Voorgeschiedenis: diabetes mellitus type 2 hartfalen regelmatig urineweginfecties, 2x pyelonefritis aspecifieke

Nadere informatie

Risicominimalisatie materiaal betreffende Exjade (deferasirox) voor patiënten met bloedtransfusie-afhankelijke aandoeningen en chronische

Risicominimalisatie materiaal betreffende Exjade (deferasirox) voor patiënten met bloedtransfusie-afhankelijke aandoeningen en chronische Risicominimalisatie materiaal betreffende Exjade (deferasirox) voor patiënten met bloedtransfusie-afhankelijke aandoeningen en chronische ijzerstapeling 2 Risicominimalisatie materiaal betreffende Exjade

Nadere informatie

GLOBAAL RAPPORT EXTERNE KWALITEITSEVALUATIE VOOR ANALYSEN KLINISCHE BIOLOGIE BEENMERGONDERZOEK

GLOBAAL RAPPORT EXTERNE KWALITEITSEVALUATIE VOOR ANALYSEN KLINISCHE BIOLOGIE BEENMERGONDERZOEK ISSN 0778-8363 FEDERALE OVERHEIDSDIENST, VOLKSGEZONDHEID, VEILIGHEID VAN DE VOEDSELKETEN EN LEEFMILIEU COMMISSIE VOOR KLINISCHE BIOLOGIE DIENST VOOR LABORATORIA VAN KLINISCHE BIOLOGIE COMITE VAN DESKUNDIGEN

Nadere informatie

Samenvatting. Belangrijkste bevindingen

Samenvatting. Belangrijkste bevindingen Samenvatting Chronische nierschade (CNS) en de complicaties daarvan, veroorzaken, naast de grote persoonlijke impact, veel druk op gezondheidszorg voorzieningen. Door de vergrijzing en de toename van suikerziekte

Nadere informatie

Samenvatting. Samenvatting

Samenvatting. Samenvatting Samenvatting Samenvatting Samenvatting In dit proefschrift getiteld Relatieve bijnierschorsinsufficiëntie in ernstig zieke patiënten De rol van de ACTH-test hebben wij het concept relatieve bijnierschorsinsufficiëntie

Nadere informatie

35 Bloedarmoede. Drs. P.F. Ypma

35 Bloedarmoede. Drs. P.F. Ypma Drs. P.F. Ypma Inleiding Bloedarmoede (anemie) is een veelvoorkomend verschijnsel bij multipel myeloom en de ziekte van Waldenström, zowel bij het begin van de ziekte als in het beloop ervan. Dit kan (ten

Nadere informatie

Schatting van de nierfunctie met de egfr implicaties voor de klinische praktijk. Iefke Drion 30 oktober 2014

Schatting van de nierfunctie met de egfr implicaties voor de klinische praktijk. Iefke Drion 30 oktober 2014 Schatting van de nierfunctie met de egfr implicaties voor de klinische praktijk Iefke Drion 30 oktober 2014 Casus Casus Vrouw 43 jaar Fam anamnese: moeder op 45 jaar ernstige nierfunctiestoornissen o.b.v.

Nadere informatie

Achtergrond Gerandomiseerde studie om de waarde van autologe stamceltransplantatie aan te tonen bij nieuw gediagnosteerde multipel myeloom.

Achtergrond Gerandomiseerde studie om de waarde van autologe stamceltransplantatie aan te tonen bij nieuw gediagnosteerde multipel myeloom. Samenvatting Hovon 95 Achtergrond Gerandomiseerde studie om de waarde van autologe stamceltransplantatie aan te tonen bij nieuw gediagnosteerde multipel myeloom. Populatie Eerstelijns behandeling bij multipel

Nadere informatie

Nierschade: erger voorkomen... Wybe Douwe Kloppenburg, nefroloog

Nierschade: erger voorkomen... Wybe Douwe Kloppenburg, nefroloog Nierschade: erger voorkomen.... Wybe Douwe Kloppenburg, nefroloog Inleiding Begrippen Indeling en voorkomen van chronische nierschade (CNS) Proteinurie en GFR als risicofactoren voor progressie nierschade

Nadere informatie

5-4-2012. Diabetes & Nierziekten Zelfcontrole en hypoglycemie. Inhoud. Hypoglycemie. Verschillende definities: NHG<3.5, ADA<3.

5-4-2012. Diabetes & Nierziekten Zelfcontrole en hypoglycemie. Inhoud. Hypoglycemie. Verschillende definities: NHG<3.5, ADA<3. Diabetes & Nierziekten Zelfcontrole en hypoglycemie Ingrid de Vries, dialyseverpleegkundige Casper Franssen, internist-nefroloog Universitair Medisch Centrum Groningen Inhoud Hypoglycemie Verschillende

Nadere informatie

Nierfunctie bij oudere patiënten

Nierfunctie bij oudere patiënten Nierfunctie bij oudere patiënten Aris Prins, apotheker Apotheek Poeldijk Wie ben ik? Apotheker sinds april 2004 Na studie gewerkt als ziekenhuis apotheker in Ninewells Hospital Dundee, Schotland Sinds

Nadere informatie

Diabetes Mellitus en Nierfunctie

Diabetes Mellitus en Nierfunctie Dr. M.P. Brugts, internist endocrinoloog Diabetes Mellitus en Nierfunctie SYMPOSIUM Renale Fysiologie Primair: Regulatie water en electrolyten balans homeostase Handhaving intravasculaire volume Regulatie

Nadere informatie

DIABETESREGULATIE RONDOM HEMODIALYSE. Dialyse patiënt met diabetes Mellitus. Insulinebehoefte rond start van HD. Vraag. Hemodialyse & hypoglykemie

DIABETESREGULATIE RONDOM HEMODIALYSE. Dialyse patiënt met diabetes Mellitus. Insulinebehoefte rond start van HD. Vraag. Hemodialyse & hypoglykemie Dialyse patiënt met diabetes Mellitus DIABETESREGULATIE RONDOM HEMODIALYSE Casus: Mevr. L, 65 jaar, DM2 Net gestart met HD 2 x daags 22 E insuline sc. Ingrid de Vries & Casper Franssen Toegang: getunnelde

Nadere informatie

Het Multipele Sclerose Formularium een praktische leidraad

Het Multipele Sclerose Formularium een praktische leidraad Het Multipele Sclerose Formularium een praktische leidraad NB: Het voorschrijven van geneesmiddelen geschiedt onder de exclusieve verantwoordelijkheid van de behandelend arts. Voor uitgebreidere informatie

Nadere informatie

Een patiente met acute leukemie Bloed en beenmerg Acute leukemie Chronische leukemie

Een patiente met acute leukemie Bloed en beenmerg Acute leukemie Chronische leukemie Thema: Leukemie Een patiente met acute leukemie Bloed en beenmerg Acute leukemie Chronische leukemie Prof.dr. Hanneke C. Kluin-Nelemans Afdeling Hematologie Samenstelling van onstolbaar gemaakt bloed Bloedcellen

Nadere informatie

Chronische nierinsufficiëntie bij de oudere patiënt

Chronische nierinsufficiëntie bij de oudere patiënt ... Chronische nierinsufficiëntie bij de oudere patiënt Gijs Van Pottelbergh Huisarts te Leuven Onderzoeker aan het ACHG (KULeuven) en departement gezondheidzorg en technologie (UC Leuven en Limburg) 1

Nadere informatie

Nederlandse samenvatting

Nederlandse samenvatting Nederlandse samenvatting Samenvatting In de diagnose en prognose van hartfalen hebben B-type Natriuretisch Peptide (BNP) en N-terminaal probnp (NT-proBNP) in de afgelopen jaren hun waarde bewezen. Tegenwoordig

Nadere informatie

WORKSHOP ANEMIE. een Maastrichtse aanpak. Michel van Gelder internist-hematoloog

WORKSHOP ANEMIE. een Maastrichtse aanpak. Michel van Gelder internist-hematoloog WORKSHOP ANEMIE een Maastrichtse aanpak Michel van Gelder internist-hematoloog met dan aan: Sacha Zeerleder(hematoloog, AMC) & Arno Gingele(1 e jaarsaios, MUMC) Na deze Workshop ben je ONGETWIJFELD in

Nadere informatie

Lessenreeks Hematologie. Plasmaceldyscrasieën. Caroline Brusselmans & Sara Vijgen LAG

Lessenreeks Hematologie. Plasmaceldyscrasieën. Caroline Brusselmans & Sara Vijgen LAG Lessenreeks Hematologie Plasmaceldyscrasieën Maligne aandoeningen Myelodysplastische Syndromen Chronische myeloproliferatieve aandoeningen Chronische lymfoproliferatieve aandoeningen Acute leukemieën Plasmacelpathologieën

Nadere informatie

Casus oncologie minisymposium dd. 22-03-2012

Casus oncologie minisymposium dd. 22-03-2012 Casus oncologie minisymposium dd. 22-03-2012 Dhr. Braakman, 21-10-1933 fictief Medische voorgeschiedenis: Jaren 90 pijn op de borst e.c.i. waarvoor starten Ascal. Geen cardiologische onderliggende ziekte

Nadere informatie

Nierfunctie. presentatie voor de CNE dagen 2012. Richard van Valen, MA Verpleegkundig specialist Cardio-thoracale chirurgie Erasmus MC

Nierfunctie. presentatie voor de CNE dagen 2012. Richard van Valen, MA Verpleegkundig specialist Cardio-thoracale chirurgie Erasmus MC Nierfunctie presentatie voor de CNE dagen 2012 Richard van Valen, MA Verpleegkundig specialist Cardio-thoracale chirurgie Erasmus MC Waarom een belangrijke presentatie Geschiedenis Anatomie nier Functie

Nadere informatie

Zwangerschap en een Her2/Neu positief Mammacarcinoom. 4 e Nascholingsdag Targeted Therapy, 8 april 2010. Casus

Zwangerschap en een Her2/Neu positief Mammacarcinoom. 4 e Nascholingsdag Targeted Therapy, 8 april 2010. Casus Zwangerschap en een Her2/Neu positief Mammacarcinoom Jan Willem de Groot Carolien Schröder 4 e Nascholingsdag Targeted Therapy, 8 april 200 Casus 33-jarige vrouw 7 weken gemelli-zwangerschap Palpabele

Nadere informatie

CNE vasculaire zorg, 18 maart 2014 Dieetadviezen bij chronische nierschade

CNE vasculaire zorg, 18 maart 2014 Dieetadviezen bij chronische nierschade CNE vasculaire zorg, 18 maart 2014 Dieetadviezen bij chronische nierschade Sanne Huisman, diëtist Inhoud Dieetadviezen bij nierfunctiestoornissen: Verwijzen Doelstelling behandeling diëtist Dieetkenmerken

Nadere informatie

Normaal- en streefwaarden, formules

Normaal- en streefwaarden, formules Achtergrond richtlijn chronische nierinsufficiëntie Normaal- en streefwaarden, formules Inhoud 1. Normaalwaarden bloedparameters 2. Normaalwaarden urineparameters 3. Indeling stadia nierschade 4. Streefwaarden

Nadere informatie

Peggy Roestenberg - The role of CTGF in diabetic nephropathy. Chapter 10. Samenvatting in het Nederlands

Peggy Roestenberg - The role of CTGF in diabetic nephropathy. Chapter 10. Samenvatting in het Nederlands Chapter 10 Samenvatting in het Nederlands Chapter 10 Peggy Roestenberg - The role of CTGF in diabetic nephropathy DIABETES MELLITUS Diabetes mellitus, in de volksmond beter bekend als suikerziekte of diabetes,

Nadere informatie

Vroege detectie van naadlekkage. Marcel den Dulk 25 juni 2013

Vroege detectie van naadlekkage. Marcel den Dulk 25 juni 2013 Vroege detectie van naadlekkage Marcel den Dulk 25 juni 2013 Take home message Naadlekkage is een gevreesde complicatie geassocieerd met hoge morbiditeit en mortaliteit Leakage scores resulteren in gereduceerde

Nadere informatie

9 e Post-O.N.S. Meeting

9 e Post-O.N.S. Meeting 9 e Post-O.N.S. Meeting Neutropenie & Antibiotica resistentie Heleen Klein Wolterink Research verpleegkundige Medische Oncologie UMC Utrecht Schiphol introductie Neutropenie: Definitie Symptomen MASSC

Nadere informatie

DIABETISCHE NEFROPATHIE

DIABETISCHE NEFROPATHIE DIABETISCHE NEFROPATHIE Onderdeel van de micro-angiopathie bij diabetes mellitus. Insuline-afhankelijke DM 30% vd ptn krijgt nefropathie Niet-insuline-dependente DM 5% vd ptn Pathogenese: Meerdere factoren

Nadere informatie

Chronische nierschade (CNS)

Chronische nierschade (CNS) Chronische nierschade (CNS) Wilbert Jellema Internist-nefroloog, St Antonius Ziekenhuis Chronische nierschade (CNS) Outline: 1. Waarom zoveel aandacht voor CNS? 2. Hoe screenen? 3. Hoe verdere achteruitgang

Nadere informatie

Groepsspreekuur Urticaria & Angiooedeem. Urticaria = galbulten = netelroos

Groepsspreekuur Urticaria & Angiooedeem. Urticaria = galbulten = netelroos Groepsspreekuur Urticaria & Angiooedeem Urticaria = galbulten = netelroos Urticaria Urticaria komen veel voor: ¼ volwassenen heeft het wel eens gehad Kenmerkend zijn snel wisselende kwaddels (bleek) daaromheen

Nadere informatie

Verder bordurend op bovenstaande. Je koos optie 2 en herhaalde de tensie en MDRD na 3 maand: MDRD nog steeds 50 ml/min; RR 140/85.

Verder bordurend op bovenstaande. Je koos optie 2 en herhaalde de tensie en MDRD na 3 maand: MDRD nog steeds 50 ml/min; RR 140/85. Casusschets 1 De heer. H. is 55 jaar. Hij is bekend met DM type 2, goed gereguleerd met metformine en tolbutamide. De bloeddruk heb je recent een paar keer achter elkaar gemeten en bedroeg gemiddeld 150/90.

Nadere informatie

Cover Page. The handle http://hdl.handle.net/1887/21978 holds various files of this Leiden University dissertation.

Cover Page. The handle http://hdl.handle.net/1887/21978 holds various files of this Leiden University dissertation. Cover Page The handle http://hdl.handle.net/1887/21978 holds various files of this Leiden University dissertation. Author: Goeij, Moniek Cornelia Maria de Title: Disease progression in pre-dialysis patients:

Nadere informatie

2. NEDERLANDSE SAMENVATTING

2. NEDERLANDSE SAMENVATTING Chapter 10 2. NEDERLANDSE SAMENVATTING Inleiding Het onderwerp van dit proefschrift is de medicamenteuze behandeling van de aandoening ankyloserende spondylitis (AS). In Nederland wordt AS nog vaak de

Nadere informatie

Acute myeloïde leukemie. Dimitri A. Breems, MD, PhD Internist-Hematoloog Ziekenhuis Netwerk Antwerpen

Acute myeloïde leukemie. Dimitri A. Breems, MD, PhD Internist-Hematoloog Ziekenhuis Netwerk Antwerpen Acute myeloïde leukemie Dimitri A. Breems, MD, PhD Internist-Hematoloog Ziekenhuis Netwerk Antwerpen Normale bloedcelvorming Acute myeloïde leukemie (AML) Klonale proliferatie van immature hematopoëtische

Nadere informatie

CVVH(DF): Continue Veno-Veneuze Hemo (DiaFiltratie)

CVVH(DF): Continue Veno-Veneuze Hemo (DiaFiltratie) CVVH(DF): Continue Veno-Veneuze Hemo (DiaFiltratie) Uw kind is opgenomen op de Intensive Care (IC) kinderen en krijgt een behandeling die zijn of haar nierfunctie gaat vervangen, genaamd Continue Veno-Veneuze

Nadere informatie

RICHTLIJN BASISPAKKET LABORATORIUMBEPALINGEN BIJ STABIELE CHRONISCHE CENTRUM HEMODIALYSEPATIËNT EN PERITONEALE DIALYSEPATIËNT

RICHTLIJN BASISPAKKET LABORATORIUMBEPALINGEN BIJ STABIELE CHRONISCHE CENTRUM HEMODIALYSEPATIËNT EN PERITONEALE DIALYSEPATIËNT RICHTLIJN BASISPAKKET LABORATORIUMBEPALINGEN BIJ STABIELE CHRONISCHE CENTRUM HEMODIALYSEPATIËNT EN PERITONEALE DIALYSEPATIËNT De richtlijn bevat aanbevelingen van algemene aard. Het is mogelijk dat in

Nadere informatie

Risicovolle levende nierdonor: to do or not to do?

Risicovolle levende nierdonor: to do or not to do? Risicovolle levende nierdonor: to do or not to do? Kathleen De Greef, MD, PhD Hepatobiliaire, endocriene en transplantatieheelkunde Universitair Ziekenhuis Antwerpen Risicodonor 1: to do or not to do?

Nadere informatie

Morbus Waldenström en de nieuwste ontwikkelingen

Morbus Waldenström en de nieuwste ontwikkelingen Morbus Waldenström en de nieuwste ontwikkelingen Landelijke patienten contactdag 2015 Monique Minnema, internist-hematoloog Inhoud 1. Hoe zit deze ziekte in elkaar? 2. Behandelingen 3. Polyneuropathie

Nadere informatie

PD: Peritoneale Dialyse

PD: Peritoneale Dialyse PD: Peritoneale Dialyse Uw kind is opgenomen op de Intensive Care (IC) kinderen en krijgt een behandeling die zijn of haar nierfunctie gaat vervangen, genaamd Peritoneale Dialyse (PD). De arts zal u en

Nadere informatie

Van sepsis tot orgaanfalen

Van sepsis tot orgaanfalen Van sepsis tot orgaanfalen Hoe een infectie uit de hand kan lopen in neutropene patiënten 21 januari 2015 J.C. Regelink, internist hematoloog 4 th Nursing Symposoim Inhoud Historie Begrippen Sepis en orgaanfalen

Nadere informatie

Voor langdurige behandeling: bewijs van cardiale valvulopathie als vastgesteld door middel van echocardiografie voorafgaand aan de behandeling.

Voor langdurige behandeling: bewijs van cardiale valvulopathie als vastgesteld door middel van echocardiografie voorafgaand aan de behandeling. RUBRIEKEN VAN DE SAMENVATTING VAN DE PRODUCTKENMERKEN VOOR CABERGOLINE BEVATTENDE PRODUCTEN 4.2 Dosering en wijze van toediening Beperking van de maximumdosis tot 3 mg/dag 4.3 Contra-indicaties Voor langdurige

Nadere informatie

Samenvatting en adviezen uitgebreid

Samenvatting en adviezen uitgebreid Samenvatting en adviezen uitgebreid Doel De doelstelling van deze richtlijn is het bevorderen van de preventie en het ondersteunen van een zo goed mogelijke en gecoördineerde behandeling van patiënten

Nadere informatie

NABON Breast Cancer Audit. Pathologie

NABON Breast Cancer Audit. Pathologie NABON Breast Cancer Audit Pathologie Dr. P.J. Westenend, patholoog, pathologisch laboratorium Dordrecht Drs. A.C.M. van Bommel, arts-onderzoeker, DICA DICA Congres 25 juni 2013 Pathologie Volledige verslaglegging

Nadere informatie

VLAAMSE ORPADT DIALYSE ENQUETE 1992

VLAAMSE ORPADT DIALYSE ENQUETE 1992 VLAAMSE ORPADT DIALYSE ENQUETE 1992 Inleiding De structuur, werking, organisatie en verantwoordelijkheid van de algemene Verpleging in Belgie is sinds jaren goed bestudeerd en gekend. Vanuit deze algemene

Nadere informatie

Pancreascarcinoom en kansen voor de toekomst

Pancreascarcinoom en kansen voor de toekomst 18 mei 2006 Jaarbeurs Utrecht Pancreascarcinoom en kansen voor de toekomst Jan Ouwerkerk Research Coördinator Oncologie Leids Universitair Medisch Centrum Pancreas Carcinoom Incidencie: 33.730 nieuwe patiënten

Nadere informatie

Acute dialyse Nierfunctievervangende behandeling

Acute dialyse Nierfunctievervangende behandeling Acute dialyse Nierfunctievervangende behandeling Afdeling dialyse Inhoudsopgave Inleiding blz. 2 Algemene informatie over de nieren blz. 3 Verschijnselen bij nierziekten blz. 4 Nierfunctievervangende behandeling

Nadere informatie

Multipel Myeloom; Diagnose, behandeling en de consequenties daarvan. Esther de Waal Medisch Centrum Leeuwarden 1 november 2014

Multipel Myeloom; Diagnose, behandeling en de consequenties daarvan. Esther de Waal Medisch Centrum Leeuwarden 1 november 2014 Multipel Myeloom; Diagnose, behandeling en de consequenties daarvan Esther de Waal Medisch Centrum Leeuwarden 1 november 2014 Indeling Introductie Wat is het multipel myeloom Hoe stel je de diagnose Behandeling

Nadere informatie

Chapter 7. Samenvatting

Chapter 7. Samenvatting Samenvatting Samenvatting Talrijke publicaties hebben aangetoond dat de behandeling van jicht verbetering behoeft. Dit ondanks het feit dat de oorzaak en het ontstaan van deze aandoening goed bekend is,

Nadere informatie

De nier en de rotonde. Googelen op rotondes in België. Wat gaat er mis bij diabetes? Nieren 10-12-2012. De nieren deel I. Nanno Kleefstra Henk Bilo

De nier en de rotonde. Googelen op rotondes in België. Wat gaat er mis bij diabetes? Nieren 10-12-2012. De nieren deel I. Nanno Kleefstra Henk Bilo De nieren deel I Nanno Kleefstra Henk Bilo De nier en de rotonde Googelen op rotondes in België Wat gaat er mis bij diabetes? Wat gaat er mis bij de rotonde? Nieren 1 Functie & schade Functie & schade

Nadere informatie

HaCa 14-10-2014. Albert-Jan Aarnoudse

HaCa 14-10-2014. Albert-Jan Aarnoudse HaCa 14-10-2014 Albert-Jan Aarnoudse Inleiding Enige historie Definitie Relevantie Kreatinine en klaring Oorzaken chronische nierschade Wat te controleren Behandeldoelen Medicatie Wanneer verwijzen Samenvatting

Nadere informatie

Maligne hematologie. Asia Ropela, internist-oncoloog St.Jansdal ziekenhuis 22 maart 2014

Maligne hematologie. Asia Ropela, internist-oncoloog St.Jansdal ziekenhuis 22 maart 2014 Maligne hematologie Asia Ropela, internist-oncoloog St.Jansdal ziekenhuis 22 maart 2014 Indeling Leukemie acuut AML (acute myeloïde leukemie) ALL (acute lymfoïde leukemie) chronisch CML (chronische myeloïde

Nadere informatie

Samenvat ting en Conclusies

Samenvat ting en Conclusies Samenvat ting en Conclusies Samenvatting en Conclusies 125 SAMENVAT TING EN CONCLUSIES In dit proefschrift werd de invloed van viscerale obesitas en daarmee samenhangende metabole ontregelingen, en het

Nadere informatie

Casus. Judith Lie, hemovigilantiefunctionaris Erik Beckers, internist-hematoloog Kennisplatform ZO 04-04-2013

Casus. Judith Lie, hemovigilantiefunctionaris Erik Beckers, internist-hematoloog Kennisplatform ZO 04-04-2013 Casus Judith Lie, hemovigilantiefunctionaris Erik Beckers, internist-hematoloog Kennisplatform ZO 04-04-2013 Melding Transfusiereactie 09-11-2012 (vrij): vrouw 34 jaar Tijdens plasmaferese met FFP als

Nadere informatie

Verwijzing van patiënten met chronische nierschade

Verwijzing van patiënten met chronische nierschade Verwijzing van patiënten met chronische nierschade VERSCHILLEN IN VERWIJSCRITERIA TUSSEN ZIEKENHUIZEN Loes J. Meijer en François G. Schellevis Gerelateerd artikel: Ned Tijdschr Geneeskd. 2012;156:A5679

Nadere informatie

Chapter 8 -RKDQ &UX\II 182

Chapter 8 -RKDQ &UX\II 182 Chapter 8 182 Samenvatting 183 Chapter 9 Vasculitis betekent letterlijk vaatontsteking. Een vaatontsteking kan in principe overal in het lichaam voorkomen en heeft als gevolg dat het orgaan waarin het

Nadere informatie

Bloedwaarden. Wat zeggen ze en wat kunnen we er mee? Landelijke contactdag Stichting Hematon 11 oktober 2014. door Joost Lips

Bloedwaarden. Wat zeggen ze en wat kunnen we er mee? Landelijke contactdag Stichting Hematon 11 oktober 2014. door Joost Lips Bloedwaarden Wat zeggen ze en wat kunnen we er mee? Landelijke contactdag Stichting Hematon 11 oktober 2014 door Joost Lips Aanvraag bloedonderzoek Bloedafname Bewerking afgenomen bloed (1) Kleuren van

Nadere informatie

Klinische Dag NVvH 2 oktober 2014 Disclosure belangen S. Boerman. Geen (potentiële) belangenverstrengeling

Klinische Dag NVvH 2 oktober 2014 Disclosure belangen S. Boerman. Geen (potentiële) belangenverstrengeling Klinische Dag NVvH 2 oktober 2014 Disclosure belangen S. Boerman Geen (potentiële) belangenverstrengeling Hemofagocytair syndroom klinische presentatie, behandeling en complicaties S. Boerman, AIOS St

Nadere informatie

Monoclonal gammopathy of undetermined significance (MGUS)

Monoclonal gammopathy of undetermined significance (MGUS) Monoclonal gammopathy of undetermined significance (MGUS) Daan Dierickx Oudenaarde, 18 november 2014 MGUS Basisprincipes: plasmacellen, immuunglobulines, zware en lichte ketens MGUS SMM MM WM AL amyloidose

Nadere informatie

Wijzigingen laboratoriumbepalingen ten opzichte van de richtlijn 2006

Wijzigingen laboratoriumbepalingen ten opzichte van de richtlijn 2006 RICHTLIJN LABORATORIUMBEPALINGEN EN PERIODIEK ONDERZOEK BIJ STABIELE CHRONISCHE HD EN PD PATIËNTEN Wijzigingen laboratoriumbepalingen ten opzichte van de richtlijn 2006 - Bepaling van de aluminiumspiegel

Nadere informatie

Neutropenie bij ABVD. Mirjam Oudshoorn. Co-authors Sabina Kersting, Ward Posthuma, Marjolein Donker

Neutropenie bij ABVD. Mirjam Oudshoorn. Co-authors Sabina Kersting, Ward Posthuma, Marjolein Donker Neutropenie bij ABVD Mirjam Oudshoorn Co-authors Sabina Kersting, Ward Posthuma, Marjolein Donker Belangenverklaring In overeenstemming met de regels van de Inspectie van de Gezondheidszorg (IGZ) Naam:

Nadere informatie

Patiëntenboek. Multipel myeloom en De ziekte van Waldenström

Patiëntenboek. Multipel myeloom en De ziekte van Waldenström Patiëntenboek Multipel myeloom en De ziekte van Waldenström Vijfde, herziene druk Onder redactie van: Dr. P.W. Wijermans Patiëntenboek Multipel myeloom en De ziekte van Waldenström Informatie over de CMWP

Nadere informatie

Samenvatting en conclusies

Samenvatting en conclusies Samenvatting en conclusies 8 Chapter 8 74 Samenvatting Hoofdstuk 1 geeft een algemene inleiding op dit proefschrift. De belangrijkste doelen van dit proefschrift waren achtereenvolgens: het beschrijven

Nadere informatie

Stadia chronische nierschade

Stadia chronische nierschade Factsheet Nieren en nierschade deel 3 Nierschade vraagt om continue alertheid en aandacht van de behandelaar Nierfunctie en eiwitverlies: voorspellers van complicaties Stadia chronische nierschade Nierschade

Nadere informatie

Innovatie in de Hematologie. het belang van onderzoek en toetsing. Prof. Dr. P. Sonneveld Afdeling Hematologie Erasmus MC Rotterdam

Innovatie in de Hematologie. het belang van onderzoek en toetsing. Prof. Dr. P. Sonneveld Afdeling Hematologie Erasmus MC Rotterdam Innovatie in de Hematologie het belang van onderzoek en toetsing Prof. Dr. P. Sonneveld Afdeling Hematologie Erasmus MC Rotterdam Hematologie Ziekten van bloed, beenmerg en lymfeklieren Acute en chronische

Nadere informatie

Elkerliek Ziekenhuis Standaard prijslijst DBC DOT 2013 Prijzen geldig voor zorgproducten geopend vanaf 1 juli 2013

Elkerliek Ziekenhuis Standaard prijslijst DBC DOT 2013 Prijzen geldig voor zorgproducten geopend vanaf 1 juli 2013 Elkerliek Ziekenhuis Standaard prijslijst DBC DOT 2013 Prijzen geldig voor zorgproducten geopend vanaf 1 juli 2013 Declaratie 14B167 972804003 Operatie bij Verminderde vruchtbaarheid 2.565,08 1.928,13

Nadere informatie

12/22/2010. Haagsenieren protocol. Haagsenieren protocol. Kant B: klaring. Kant A: albuminurie. Haagsenieren protocol Toelichting beleid

12/22/2010. Haagsenieren protocol. Haagsenieren protocol. Kant B: klaring. Kant A: albuminurie. Haagsenieren protocol Toelichting beleid 1//010 Haagsenieren protocol Kant A: albuminurie Haagsenieren protocol Kant B: klaring 1 Haagsenieren protocol Aanvullend onderzoek bij verminderde klaring Haagsenieren protocol Toelichting beleid 3 4

Nadere informatie

Amyloïd-bindende eiwitten bij de ziekte van Alzheimer

Amyloïd-bindende eiwitten bij de ziekte van Alzheimer Amyloïd-bindende eiwitten bij de ziekte van Alzheimer Introductie onderzoeksproject De ziekte van Alzheimer De ziekte van Alzheimer is een neurologische aandoening en is de meest voorkomende vorm van dementie.

Nadere informatie

Samenvatting. Reumatoïde artritis: biologicals en bot

Samenvatting. Reumatoïde artritis: biologicals en bot * Samenvatting Reumatoïde artritis: biologicals en bot Samenvatting In deel I van dit proefschrift worden resultaten gepresenteerd van onderzoek naar gegeneraliseerd botverlies (osteoporose) in patiënten

Nadere informatie

Rubella Synoniemen: rodehond, German measles, Röteln

Rubella Synoniemen: rodehond, German measles, Röteln Rubella Synoniemen: rodehond, German measles, Röteln B06 Bijlage I Rubella en zwangerschap, richtlijnen voor de praktijk Beleid naar aanleiding van een (mogelijk) contact (zie toelichting 1) Inventariseer

Nadere informatie

Reflecterend testen in de huisartsenpraktijk. Rein Hoedemakers / Peter van t Sant Klinisch chemici

Reflecterend testen in de huisartsenpraktijk. Rein Hoedemakers / Peter van t Sant Klinisch chemici Reflecterend testen in de huisartsenpraktijk Rein Hoedemakers / Peter van t Sant Klinisch chemici Wat kunt u verwachten? Wat is reflecterend testen? Waarom reflecterend testen? Voorbeelden uit de praktijk.

Nadere informatie

Dr. Teus van Laar UMC Groningen. 25 November 2011, Den Bosch

Dr. Teus van Laar UMC Groningen. 25 November 2011, Den Bosch Dr. Teus van Laar UMC Groningen 25 November 2011, Den Bosch Waarom? Voor wie? Welke mogelijkheden? Resultaten! heden: 50.000 (RIVM) 2005-2025: 47% toename 2025: 73.500 patienten Proc, September 2002,

Nadere informatie

Programma RIOG reumatologie d.d. 23 november 2005

Programma RIOG reumatologie d.d. 23 november 2005 Programma RIOG reumatologie d.d. 23 november 2005 Programmacommissie: Organisatie: B.A.C. Dijkmans en A.E. Voskuyl P.W.B. Nanayakkara Voordrachten Doel: onderwijs en state of the art Voorzitter B.A.C.

Nadere informatie

Nierfalen bij ouderen

Nierfalen bij ouderen Nierfalen bij ouderen Dr. Yvo Sijpkens, internist-nefroloog (ysijp @ twitter) Bronovo, Den Haag Mariette Makkink, huisarts, Den Haag Leerdoelen nierfalen bij ouderen Zorgverlener kent de definitie en epidemiologie

Nadere informatie

Samenvatting voor de niet medisch onderlegde lezer

Samenvatting voor de niet medisch onderlegde lezer Etnische verschillen in overleving bij dialysepatiënten in Europa. De rol van demografische, klinische en psychosociale factoren. Nieren hebben de belangrijke taak om afvalproducten en vocht uit het lichaam

Nadere informatie

www.azstlucas.be > Wegwijs in uw bloeduitslagen Centrum voor behandeling van Chronische Nierinsufficiëntie

www.azstlucas.be > Wegwijs in uw bloeduitslagen Centrum voor behandeling van Chronische Nierinsufficiëntie www.azstlucas.be > Wegwijs in uw bloeduitslagen Centrum voor behandeling van Chronische Nierinsufficiëntie Inhoud Inleiding a. Rode bloedcellen b. Witte bloedcellen c. Bloedplaatjes d. Hematocriet e. Hemoglobine

Nadere informatie

Nederlandse samenvatting

Nederlandse samenvatting 198 Het eerste deel van dit proefschrift beschrijft de effectiviteit van clopidogrel en tirofiban in patiënten met een acuut hart infarct verwezen voor een spoed dotter behandeling. In hoofdstuk 1 werd

Nadere informatie

vrijdag 18 maart 2016

vrijdag 18 maart 2016 9 e Nascholing Hematologie voor verpleegkundigen en andere disciplines PROGRAMMA vrijdag 18 maart 2016 Locatie: Onderwijscentrum Erasmus MC Dr. Molewaterplein 50 3015 GE Rotterdam Inlichtingen: Mevrouw

Nadere informatie

1 Epidemiologie van multipel myeloom en de ziekte van Waldenström

1 Epidemiologie van multipel myeloom en de ziekte van Waldenström 1 Epidemiologie van multipel myeloom en de ziekte van Waldenström Dr. S.A.M. van de Schans, S. Oerlemans, MSc. en prof. dr. J.W.W. Coebergh Inleiding Epidemiologie is de wetenschap die eenvoudig gezegd

Nadere informatie

Inleiding Wat is Methotrexaat? Voor welke patiënten is Methotrexaat geschikt? Wanneer mag Methotrexaat niet gebruikt worden?

Inleiding Wat is Methotrexaat? Voor welke patiënten is Methotrexaat geschikt? Wanneer mag Methotrexaat niet gebruikt worden? METHOTREXAAT 1173 Inleiding In deze folder vindt u informatie over de werking en bijwerkingen van Methotrexaat. De folder is bedoeld voor psoriasispatiënten die behandeld worden met Methotrexaat. Wat is

Nadere informatie

Trastuzumab (Herceptin )

Trastuzumab (Herceptin ) Trastuzumab (Herceptin ) Borstkanker (mammacarcinoom) De diagnose borstkanker is bij u vastgesteld. Dit wordt ook wel een mammacarcinoom genoemd. De behandeling van een mammacarcinoom bestaat uit een operatieve

Nadere informatie

Vroeg opsporen en voorkomen achteruitgang chronische nierschade

Vroeg opsporen en voorkomen achteruitgang chronische nierschade Factsheet Nieren en nierschade deel 5 Vroeg opsporen en voorkomen achteruitgang chronische nierschade In Nederland hebben 1,7 miljoen mensen chronische nierschade. Dit is in veel gevallen het gevolg van

Nadere informatie

NBVN. Jaarverslag 2012 Nederlandstalige Belgische Vereniging voor Nefrologie

NBVN. Jaarverslag 2012 Nederlandstalige Belgische Vereniging voor Nefrologie NBVN Jaarverslag 2012 Nederlandstalige Belgische Vereniging voor Nefrologie NBVN database & analyse De Commissie Registratie dankt alle dialysepatiënten en patiënten met een niertransplantaat voor hun

Nadere informatie

Dierenkliniek Goeree Overflakkee

Dierenkliniek Goeree Overflakkee Dierenkliniek Goeree Overflakkee De teksten van onze artikelen worden geschreven aan de hand van wetenschappelijke literatuur, maar ook op basis van onze eigen inzichten en ervaringen. Daarom kan de informatie

Nadere informatie