Room service by laser light (Broadband)

Maat: px
Weergave met pagina beginnen:

Download "Room service by laser light (Broadband)"

Transcriptie

1 Studieopdracht Optische Communicatie - H05H6a - Room service by laser light (Broadband) Alexander Prinsier, Steven Van Rossem Inhoudsopgave 1 Inleiding Last-mile solution Systeem Configuraties De Optische Verbinding Topologie Kanaal Modellering Data Rate en Field-Of-View Modulatie Technieken Systeem Componenten Zender LED vs laser diode Ontvanger RF vs Optical Wireless 11 5 Besluit 12

2 1 INLEIDING 1 Inleiding Draadloze communicatie is een exponentiëel groeiende markt. Steeds meer mensen willen altijd en overal bereikbaar zijn, zonder daarbij aan mobiliteit in te boeten. De huidige toepassingen hiervoor zijn vrijwel allemaal gebaseerd op radio-technologie (Wifi, Bluetooth,...). Optische systemen kunnen echter een gelijkwaardig alternatief bieden.[1] De typische toepassingen die men voor ogen heeft, zijn klassieke breedband LAN-netwerken met internet toegang. De data hiervoor wil men dus via zichtbaar licht of infrarood versturen met voldoende hoge snelheid en zonder kabel. Er zijn momenteel nog maar weinig commerciële producten hiervoor te vinden. Onderzoek is nog volop aan de gang om hogere snelheden te halen. In dit verslag worden verschillende technieken toegelicht die deze draadloze, breedbandige en optische communicatie mogelijk maken: Wat zijn de mogelijke oplossingen om efficiënt dit soort data-communicatie te implementeren, hoe wordt de informatie via licht verstuurd, welke datasnelheid kunnen we verwachten? We gaan in op de verschillende specificaties waaraan de zender/ontvanger moeten voldoen. Welke topologie is mogelijk? Hoe kan men het kanaal/medium modelleren waarin de data stroomt? Een afweging tussen licht- en radio communicatie met hun voor- en nadelen. Hoever staat de huidige technologie? Welke oplossingen kunnen nu al toegepast worden, welk onderzoek is nog nodig? 1.1 Last-mile solution Het draadloze gedeelte van de communicatie gebeurt meestal pas helemaal aan het einde van de keten. Om de afstand van de provider tot de gebruiker te overbruggen, wil men zoveel mogelijk profiteren van kanalen die reeds aanwezig zijn (vb. kabel,telefoonlijnen). Het kanaal dat men uiteindelijk gebruikt om tot een unieke gebruiker te raken noemt men de last-mile solution. Om de grote capaciteit van optische fibers maximaal te kunnen gebruiken, wil men de vezel zo dicht mogelijk bij de eindgebruiker brengen. Hiervoor onderscheidt men verschillende netwerk architecturen, afhankelijk van waar de optische data eindigt(zie figuur 1). [2] Fiber to the node / neighborhood (FTTN) / Fiber to the cabinet (FTTCab) De optische kabel bedient verschillende gebruikers, gegroepeerd vb. per straat,wijk,... Het basis-station, waar men overgaat van metalen kabels (kabel,telefoonnetwerk,..) naar optische ligt verder 300m. Fiber to the curb (FTTC) Zelfde situatie als hierboven. Het basis-station ligt echter dichter dan 300m. Fiber to the building (FTTB) Een optische kabel loopt tot aan het gebouw in kwestie. Room service by laser light (Broadband) 1

3 2 SYSTEEM CONFIGURATIES Fiber to the home (FTTH) De optische vezel komt helemaal tot bij de eindgebruiker. Om de grote capaciteit van optische fibers maximaal te benutten, zijn FTTH of FTTB netwerken natuurlijk ideaal. Hierbij is er een optische vezel, end-to-end, van provider to user. Hoewel dit een dure oplossing is, worden deze meer en meer geïnstalleerd. Japan en de USA hebben de meeste gebruikers (exponentiële groeicijfers >100% Europa loopt wat achter (ong. 20% groei) [3]. Eind 2007 werd hier de barrière van 1 miljoen abonnees overschreden, terwijl al 5 miljoen huizen aansluitbaar zijn op het netwerk. [4] Om kosten te drukken en optische draadloze technologie betaalbaar te maken, kan men opteren om via het elektriciteitsnet gegevens te versturen. Het Figuur 1: Netwerk Architecturen idee achter deze implementatie is dat zowel de energie voor de verlichting, als de data, beide over hetzelfde medium gaan. Witte leds zouden dan zowel lichtbron als zender kunnen zijn. Het nadeel is dat het elektriciteitsnet helemaal niet voorzien is op hoge frequenties. Impedantie mismatch, juncties, aftakkingen,... zorgen allen voor degradatie van het signaal en verlaging van de capaciteit. In praktijk zijn er toepassingen waar men data-rates van 500 tot kbits/sec haalt. [5] We zien dus dat men steeds blijft investeren in extra bandbreedte en uitbreiding van de huidige optische netwerken. Een volgende stap lijkt zich op te dringen: Hoe kan de eindgebruiker draadloos genieten van de extra capaciteit die optische communicatie biedt? Free-Space-Optics (FSO), een point-to-point optische connectie met zeer hoge data-rates in een outdoor omgeving, behandelen we niet. In dit artikel beschouwen we enkel de afstand in de directe omgeving van de gebruiker, in een indoor omgeving. Deze zal draadloos overbrugd moeten worden, en wel zo dat breedbandige datasnelheden mogelijk zijn. Typisch is deze afstand beperkt tot de ruimte waar de gebruiker zich in bevindt (gesloten kamer, geen open lucht), we kunnen in dit geval dus eigenlijk spreken over de last-feet solution. 2 Systeem Configuraties Hoe een draadloos optisch netwerk er in praktijk kan uitzien, is geïllustreerd in figuur 2. Goedkope infrarood zenders/ontvangers sturen signalen de kamer in. In plaats van infrarood, kunnen ook gewone witte LED s gebruikt worden. Deze kunnen de kamer verlichten en tegelijk hun intensiteit moduleren (onzichtbaar voor het oog) zodat er data verstuurd kan worden. [6] Room service by laser light (Broadband) 2

4 2.1 De Optische Verbinding 2 SYSTEEM CONFIGURATIES Figuur 2: Optisch Netwerk 1) Een centrale zender/ontvanger, zo goed mogelijk zichtbaar en verbonden met het internet, zendt onder een grote hoek gecodeerde signalen uit (downlink). Tegelijk kunnen ook signalen ontvangen worden. 2) Plug-in toestellen kunnen deze data ontvangen, verwerken. Ze sturen zelf ook data (uplink). 3) Er ontstaan multipath reflecties. Deze kunnen nadelig zijn voor de link. Er zijn verschillende voorwaarden om de invloed hiervan te beperken. Zie 2.1, 3.1 en 3.2 In de volgende paragrafen gaan we wat dieper in op de verschillende aspecten van dit optisch netwerk. 2.1 De Optische Verbinding De goede werking van een OW link 1 zal dus sterk afhangen van de ruimte waarin hij gebruikt wordt. Onderzoek heeft echter uitgewezen dat bepaalde regels algemeen gelden, indien we werken in een gesloten kamer, ter grootte van een typisch kantoor. Om in deze situatie berekingen te kunnen maken voert men enkele termen in: Zie figuur 3. Voor een optische zender definiëren we de HP (Half-Power angle), de grootste hoek waaronder de zender kan stralen. 1 OW staat voor Optical Wireless, een andere term die gebruikt wordt is FSO, Free-Space- Optical technology Room service by laser light (Broadband) 3

5 2.1 De Optische Verbinding 2 SYSTEEM CONFIGURATIES Voor de ontvanger definiëren we de FOV (Field Of View), de grootste hoek waaronder stralen kunnen invallen. Figuur 3: Plaatsing zender/ontvanger Topologie Om het rendement van de verbinding (lage BER,SNR,...) zo hoog mogelijk te houden, moet zoveel mogelijk LOS-signaal ontvangen worden. De plaatsing van de zender/ontvanger is dus zeer belangrijk. Figuur 4 toont een aantal verschillende configuraties voor OW. Er zijn 2 basis configuraties [7]: (a) Communicatie kanalen via verstrooide paden (diffuse paths). Er bestaat geen direct pad van zender naar ontvanger. De zender is niet gericht en de lichtbundel mag smal zijn. De hoge reflectiviteit van het oppervlak, zorgt voor een soort optische ether. Enkel verschillende reflecties bereiken de ontvanger. (b) Line-Of-Sight (LOS). Er bestaat een direct pad van zender naar ontvanger. De zender kan bvb. op het plafond bevestigd zijn. De zender stuurt een brede bundel zodat een grote oppervlakte bereikt wordt. Men moet eigenlijk een afweging maken tussen een smalle bundel met minder dekking maar hogere bitrate, of een brede bundel met meer dekking maar minder snelheid. Hiervoor kunnen volgende oplossingen nuttig zijn: (c) Smalle bundel die de ontvanger volgt. (tracking ) (d) Cellulaire architectuur met meerdere smalle bundels. (e) Enkel de meest reflecterende oppervlakken worden gebruikt. De ontvanger richt zich naar het meest geschikte oppervlak, met de beste signaal kwaliteit Kanaal Modellering Onder het optisch draadloos kanaal valt eigenlijk de hele omgeving waarin het licht zich voortplant, dus de hele kamer, inclusief alle reflecterende oppervlakken, Room service by laser light (Broadband) 4

6 2.1 De Optische Verbinding 2 SYSTEEM CONFIGURATIES Figuur 4: Verschillende topologie eventuele stoorbronnen,... Een algemene formule om dit alles te modelleren kan er zo uitzien: [6] [5] Y (t) = γx(t) h(t) + N(t) (1) Y (t) = Stroom die het ontvangen signaal veroorzaakt γ = Gevoeligheid van de detector X(t) = Verzonden signaal puls N(t) = Ruis. We kunnen aannemen dat de ruis zich gedraagt als AWGN 2. De belangrijkste bron van storing is ISI 3. Ook de shot-noise speelt mee (opgewekt in de ontvangstdetector door achtergrondlicht/straling). Figuur 5 geeft de situatie weer in een diffuus kanaal, waarbij de FOV groot genoeg zodat meerdere LOS paden invallen. ISI kan wel beperkt worden, zie 2.2. h(t) = Impulse response. De hoge pieken zijn afkomstig van een LOS pad. Zoals we op figuur 6(b) zien, kan de FOV groot genoeg zijn om LOS signalen van verschillende transmitters op te vangen (Op figuur 6(a) worden 2 sterke signalen ontvangen.). Het vermogen afkomstig van indirect licht (reflecties) is veel kleiner. Het kanaal bij OW systemen is typisch heel diffuus. Er onstaat veel verstrooiing door reflecties, diffractie,... In zulke omgeving kunnen volgende fenomenen optreden: multipath fading Het ene pad zal meer verzwakken dan het andere waardoor op sommige plaatsen een lage signaalsterkte ontstaat. Dit fenomeen kan echter verwaarloosd worden bij OW. De informatie carrier is een lichtstraal met frequentie rond Hz. De afmeting van de detector is dus in de orde van duizenden golflengtes, er is voldoende spatial diversity. De 2 Additive White Gaussian Noise 3 Inter-Symbol-Interference Room service by laser light (Broadband) 5

7 2.1 De Optische Verbinding 2 SYSTEEM CONFIGURATIES Figuur 5: Ruis vs data rate fotodetector gedraagt zich als een integrator die fluctuaties in signaalvermogen uitmiddelt over zijn oppervlakte. pulse spreading en ISI Op figuur 6(a) worden 2 sterke LOS signalen ontvangen. Het tijdsverschil tussen deze sinalen kan gegeven worden door vergelijking 2 (zie figuur 6(b)). In deze situatie is t d =1ns, dus om ISI te vermijden moet de symbol rate < 1Giga symbolen per seconde. (Dit is een ideale waarde, in werkelijkheid kan dit lager zijn, zie 3.2) t d = (w x)2 + h 2 x 2 + h 2 c (2) (a) h(t) (b) Optisch pad Figuur 6: Het Optisch Kanaal Room service by laser light (Broadband) 6

8 2.2 Data Rate en Field-Of-View 2 SYSTEEM CONFIGURATIES 2.2 Data Rate en Field-Of-View Zoals we in reeds aantoonden, is ISI een beperkende factor voor de data snelheid. We kunnen echter de FOV van de ontvanger verkleinen zodat er minder licht van verschillende paden invalt (minder pieken in figuur 6(a)). We mogen de FOV ook niet te smal maken, dan bestaat de mogelijkheid dat er helemaal geen signaal meer detecteerbaar is. Er bestaan zogenaamde blind spots, typisch in de hoeken van de kamer, waar geen direct pad meer bestaat. De relatie tussen FOV en data rate is weergegeven in figuur 7(a) voor een systeem zonder tracking. De ontvanger is dus niet gericht en de FOV moet groot genoeg zijn om overal voldoende signaal op te pikken. Bij dit experiment werd een minimum SNR =13.6dB verondersteld voor een werkende link. [6] Voor een snelheid van 200Mb/s moet de FOV dus 40 tot 50 zijn. Door tracking toe te passen (zie figuur 4c), kunnen we de FOV nog verkleinen. Op die manier wordt er enkel 1 LOS signaal ontvangen en kunnen snelheden >1Gb/s bereikt worden, zie figuur 7(b). Andere technieken om de FOV te verkleinen maar tracking te vermijden zijn figuur 8 (g) en (h). Er kan over een grote oppervlakte licht worden ontvangen, maar de invallende stralen worden dan weer verdeeld over afzonderlijke detectoren. (a) zonder tracking (b) met tracking Figuur 7: FOV vs SNR met ISI 2.3 Modulatie Technieken Er bestaan heel wat modulatie technieken die geschikt zijn voor breedbandige optische communicatie. Bij OW gaat men de licht-intensiteit moduleren, dit veroorzaakt dan een gemoduleerde stroom in de fotodetector. Twee veel gebruikte technieken zijn On-Off Keying (OOK) en Pulse-Position Modulation (PPM). We beperken ons hier tot oplossingen die geschikt zijn voor een topologie met verstrooide paden (zie 2.1.1). De belangrijkste eigenschappen waaraan de ideale modulatie techniek moet voldoen zijn: Eenvoudig ontwerp zender en ontvanger Goede BER, zelfs met multipath reflecties Room service by laser light (Broadband) 7

9 3 SYSTEEM COMPONENTEN Goede vermogen efficiëntie (hoge vermogens zijn niet veilig voor de ogen). Hier tegenover staat dat er zeer veel bandbreedte beschikbaar is. Multiple Access: meerdere gebruikers in hetzelfde kanaal zorgt ervoor dat we speciale modulatie technieken moeten gebruiken. Technieken zoals TDMA (Time Division Multiple Access) en FDMA (Frequency Division Multiple Access) vindt men niet vaak terug bij dit soort indoor optische systemen. Het probleem hiermee is dat je voor TDMA een zeer goede synchronisatie nodig hebt, die zeer moeilijk te realiseren is wanneer het gaat over verschillende zenders. Voor FDMA moet de golflengte zeer precies gecontroleerd kunnen worden, wat de constructie van de zender duurder maakt. De ontvanger heeft ook zeer goede filters nodig. Men kan frequency multiplexing 4 toepassen wanneer men één frequentie gebruikt voor de downlink en een andere voor de uplink. Zo kunnen witte LED s op het plafond (downlink) en infrarood toepassingen aan de gebruikerszijde (uplink) geïnstalleerd worden. Deze techniek moet wel nog gecombineerd worden met een andere om multiple access mogelijk te maken. Enkele spread-spectrum technieken bieden hier een oplossing, waarvan CDMA (Code Division Multiple Access) de populairste. Deze technieken zijn in deze context zeer nuttig omdat er een zeer grote bandbreedte beschikbaar is, maar waarin het vermogen beperkt moet gehouden worden. Bij CDMA wordt iedere gebruiker een orthogonale code toegekend. Hierdoor is het mogelijk deze verschillende gebruikers aan de ontvanger toch uit elkaar te halen. Een extra voordeel dat CDMA biedt is dat het resistent is tegen multipath reflecties. Immers, het gereflecteerde signaal zal een extra tijdsvertraging hebben tegenover het signaal waarop de ontvanger reeds gesynchroniseerd is, en zal dus overeenkomen met een andere code. Het ongewenste signaal zal dus volledig weggefilterd worden. Men kan hier eigenlijk een stap verder in gaan. Door verschillende CDMA ontvangers in parallel te gebruiken, die elk synchroniseren op een andere multipath reflectie, kan de SNR nog omhoog gehaald worden. Immers, de energie in iedere reflectie zal nog bijdragen tot het nuttige signaal, en wordt niet weggegooid zoals met typische CDMA ontvangers gebeurt. Een dergelijke ontvanger heet een Rake receiver [8]. 3 Systeem Componenten We hebben gezien dat er al veel onderzoek verricht is in het gebied van OW, er lijkt dus zeker een theoretische basis te bestaan waarop praktische toepassingen gebaseerd kunnen worden. Maar hoe moet een OW apparaat praktisch gebouwd worden? In dit hoofdstuk gaan we de verschillende componenten wat meer bespreken. 3.1 Zender In werden reeds verschillende configuraties besproken die te maken hebben de plaatsing van de zender. Qua opbouw bestaat deze algemeen uit 2 dingen: 4 In optische communicatie spreekt men veeleer van WDM, Wavelength Division Multiplexing Room service by laser light (Broadband) 8

10 3.1 Zender 3 SYSTEEM COMPONENTEN één of meerdere lichtbronnen en een optisch element (lens, filter,...) om de lichtbundel te vormen (Bepalend voor de HP). Meestal implementeert men laser diodes of LED s in optische links. Er is eveneens een groeiende interesse om LED s te gebruiken die zichtbaar licht produceren. Een vergelijking tussen deze twee types vinden we in de volgende paragraaf LED vs laser diode Optische communcicatie maakt meestal gebruik van gemoduleerd laserlicht om data over te brengen. Laser diodes zijn klein en kunnen een hoog vermogen van coherent licht produceren. Ze kunnen sneller moduleren en bieden dus een hoge bandbreedte voor datatransport. Door reflectie of diffractie kan (een deel van) de straal wel met zichzelf gaan interfereren. LED s produceren incoherent licht, waardoor zelf-interferentie niet voorkomt. Een LED heeft minder vermogen en intensiteit maar heeft een veel bredere bundel (grotere HP) zodat een groter oppervlak bestraald wordt. De laser daarentegen produceert een smalle bundel, dit is handig voor tracking, zie figuur 4 c). Zowel bij LED s als bij de laser diode kan men extra maatregelen nemen (bvb. gebruik van lenzen) om de HP te vergroten/verkleinen, wat de kost wel verhoogt. Afhankelijk van de toepassing (oa. OW) kunnen LED s veel voordeliger blijken. Volgende tabel geeft een overzicht. [9] Room service by laser light (Broadband) 9

11 3.2 Ontvanger 3 SYSTEEM COMPONENTEN Parameter LED Laser Diode Modulatie snelheid MHz (voor grote vermogens) 1 GHz en sneller Vermogen afhankelijk van de snelheid, gelimiteerd tot 40 mw voor hoge 100 en mw beschikbaa ook optisch versterkt wo snelheid Optische Bandbreedte 40 tot 100 nanometer 1 nanometer Ontvang Filter brede band, verhoogde noise floor smalbandig, lagere noise Light Source Incoherent, no self-interference Coherent, self-interferen Minimum output Groot (ong. 0.5 graden) door de Klein (0.01 graden), in beam divergentie afmetingen van de LED gebruik maakt van hightics Levensduur Lange levensduur met kleine degradatie van de power levels Medium levensduur, Po nemen af over de tijd Temperatuur Gevoeligheid Klein Zeer gevoelig Driver electronica Simpel (modulated current source) Complex (Compensat temperatuur en output System Cost Laag. Standaard verkrijgbare, Hoog. Speciale highcompenserende goedkope onderdelen circuits ren Veiligheid Brede bundel, grote divergentie waardoor intensiteit binnen veiligheidsmarges ligt Hoge intensiteit in ee bundel kan oogschade ken (vermogen beperken 3.2 Ontvanger Bij OW is het detectieproces incoherent. De detector is enkel gevoelig voor het vermogen(intensiteit) van invallend licht. De oppervlakte van deze detector zal dus belangrijk zijn voor de werking. De precieze topologie van de ontvangst antenne is ook zeer belangrijk. Ten eerste moet bij het ontwerp van de ontvanger gekeken worden naar zijn FOV. Algemeen geldt dat hoe kleiner je deze maakt, hoe minder last je hebt van multipath reflecties. Daar staat natuurlijk tegenover dat zender en ontvanger in een LOS (Line Of Sight) configuratie staan. Bij dit soort configuraties kan men gemakkelijker hogere snelheden halen dan bij een diffuus kanaal [10]. Een typische OW ontvanger bestaat uit (figuur 8): Een optisch syteem dat de invallende stralen bundelt en op de detector richt. Dit is bepalend voor de FOV. Hiervoor zijn verschillende technieken mogelijk, lenzen kunnen het invallend licht bundelen op 1 detector of verdelen over verschillende. [11] Een optische filter om de ruis te beperken. Alleen de nuttige golflengtes moeten invallen op de detector, de invloed van achtergrondstraling moet zoveel mogelijk beperkt worden. Een fotodetector om de straling in stroom om te zetten. Er bestaan twee types fotodiode voor deze toepassingen: PIN (minder gevoelig, gemakke- Room service by laser light (Broadband) 10

12 4 RF VS OPTICAL WIRELESS lijk te implementeren op silicium) en APD (Avalanche Photo Diode, zeer gevoelig). Een elektronisch systeem dat de ontvangstroom verder verwerkt (versterken, demoduleren,...). Een specialere opstelling maakt gebruik van meerdere photodetectors, die elk naar een andere richting gedraaid staan. Deze multi-antenne opstelling laat toe een betere kanaalmodellering toe te passen en hierdoor kan men nog energie die in de multipath reflecties zit benutten om de SNR hoger te krijgen [10] (zie fig. 8 g). Een alternatief hiervoor is een Imaging Receiver die, door middel van een lens, kanalen uit verschillende richtingen kan concentreren op verschillende detectoren (zie fig. 8 h). Voor een dergelijke Imaging Receiver bestaat zelfs een CMOS implementatie [12]. Het voordeel van deze categorie van ontvangers is dat ze geen nood hebben aan speciale modulatie technieken om toch multiple access aan te bieden. Hier kan men immers SDMA (Spatial Diversion Multiple Access) gebruiken. Een tweede voordeel van deze ontvangers is dat omgevingslicht op ieder kanaal ongeveer even veel ontvangen wordt en dus makkelijker kan weggefilterd worden. Figuur 8: Ontvanger 4 RF vs Optical Wireless Het huidige radio spectrum zit reeds erg vol. Het is dan waarschijnlijk niet erg realistisch om een alsmaar snellere link, tussen een alsmaar groeiend aantal mobiele stations (mesh netwerken), te voorzien in het radio spectrum. Optische technologie biedt hier enkele voordelen: Het optisch spectrum is niet gereguleerd. Je mag een heel brede band voor jezelf gebruiken, waarmee je dus een zeer snelle link kan voorzien. optische signalen gaan niet door muren. Ze interfereren met andere woorden niet met de signalen van de kamer ernaast. Dezelfde frequenties kunnen dus hergebruikt worden in de kamer ernaast. Dit is ook de reden waarom je een hele band voor jezelf kan gebruiken. Het is ook mogelijk zeer directief te communiceren. De diameter van de uitgezonden straal kan immers kleiner gemaakt worden dan enkele millimeters. Deze directiviteit, samen met de bescherming van de muren van de kamer, geven optische communicatie ook een sterk voordeel in termen van beveiliging. Room service by laser light (Broadband) 11

13 5 BESLUIT Als laatste kan men opmerken dat optische frequencies geen gevaar betekenen voor gevoelige elektronische apparatuur zoals typisch in ziekenhuizen te vinden is. Er zijn echter ook wat moeilijkheden: Het uitgezonden vermogen sterk beperkt moet worden om mogelijke gevaarlijke situaties met het oog te vermijden (bij directieve laser configuraties) Optische detectie gebeurt niet coherent, zodat er intensiteit wordt gemeten, en niet de amplitude zoals bij RF vaak gedaan wordt. Dit vermoeilijkt het ontwerp van de ontvanger omdat deze gevoeliger is voor path loss. 5 Besluit In bepaalde toepassingen kan een optisch draadloze link beter geschikt zijn (snelheid en vermogen) dan een RF link. Dit zijn vooral toepassingen waar een Line Of Sight mogelijk is tussen de zender en ontvanger. Hier bestaan reeds commerciële producten van. Het is ook mogelijk optical wireless te gebruiken met een diffuus kanaal, maar de snelheid ligt hier veel lager. We verwachten niet dat de industrie hier op korte termijn van gebruik zal maken omdat RF momenteel nog sneller is voor deze toepassing. Het samennemen van verlichting en breedband netwerk toegang via witte leds zou echter wel een stimulans kunnen zijn om over te schakelen van RF naar optical wireless. Algemeen wordt aangenomen dat optical wireless en rol zal spelen in toekomstige mobiele 4G netwerken. Communicatie zou hier gebeuren door RF en optische kanalen tegelijk te gebruiken, om op die manier altijd een zekere basisdienst (always-on trage verbinding) te bieden, maar op sommige plaatsen toch een zeer hoog transmissiedebiet te kunnen bieden om bijvoorbeeld films over te zetten vanaf een terminal naar het mobiele toestel. Room service by laser light (Broadband) 12

14 REFERENTIES REFERENTIES Referenties [1] M. Kavherad, Broadband Room Service by Light, Scientific American, juli [2] Wikipedia, Fiber To The Home, laatst bezocht op 3/12/2008. [3] Fiber To The Home Council, Europe, laatst bezocht op 30/11/2008. [4] I. News, FTTH situation in Europe, index.php?rubrique=news&idr=20&idp=471&idl=7, laatst bezocht op 30/11/2008. [5] M. Kavehrad and P. Amirshahi, Hybrid MV-LV Power Lines and White Light Emitting Diodes for Triple-Play Broadband Access Communications, Achieving the Triple Play: Technologies and Business Models for Success. International Engineering Consortium, [6] T. Komine and M. Nakagawa, Fundamental Analysis for Visible-Light Communication using LED Lights, IEEE Transactions on Consumer Electronics, [7] Dominic O Brien and Marcos Katz, Short-Range Optical Wireless Communications, Wireless World Research Forum(WWRF), [8] K. Cheun, Performance of direct-sequence spread-spectrum rake receivers with random spreading sequences, IEEE Transactions on communications, Vol. 45, No. 9, [9] Carter Moursund, LEDs vs. Laser Diodes for Wireless Optical Communication, ClearMesh Networks, 2006, downloads/wp led 0407.pdf, laatst bezocht op 12/12/2008. [10] Dominic O Brien and Marcos Katz et al., Short-Range Optical Wireless Communications, Wireless World Research Forum(WWRF), [11] G. Yun and M. Kavehrad, Spot-diffusing and fly-eye receivers for indoor infrared wireless communications, Conference Proceedings, IEEE Wireless Communications, juni [12] B. S. Leibowitz, B. E. Boser, and K. S. J. Pister, A 256-element cmos imaging receiver for free-space optical communication, IEEE Journal Of Solid-State Circuits, Vol. 40, No. 9, Room service by laser light (Broadband) 13

Draadloos breedband internet via licht.

Draadloos breedband internet via licht. Draadloos breedband internet via licht. David Grillet Jan Verbist 6 januari 2011 1 Inleiding Internettoegang met grote bandbreedte is vandaag een vereiste voor heel wat toepassingen. De aangeboden bandbreedtes

Nadere informatie

RADIO. Een blik achter de schermen. Glenn Willems

RADIO. Een blik achter de schermen. Glenn Willems RADIO Een blik achter de schermen Glenn Willems Menu Wat is radio? Hoe ontstaan radiogolven en hoe gedragen ze zich? Hoe kunnen we draadloos informatie van punt A naar punt B transporteren? Welke zijn

Nadere informatie

Troubleshooting wireless. Werkt voor vernieuwers

Troubleshooting wireless. Werkt voor vernieuwers Troubleshooting wireless Werkt voor vernieuwers Inhoud Hoe werkt een WLAN? De beschikbare banden Wat gebeurt er in het spectrum Demping Welke problemen zien wij in het veld? Welke (algemene) tools zijn

Nadere informatie

Mobiele communicatie: reken maar!

Mobiele communicatie: reken maar! Mobiele communicatie: reken maar! Richard J. Boucherie Stochastische Operationele Research Toen : telefooncentrale Erlang verliesmodel Nu : GSM Straks : Video on demand Toen : CPU Processor sharing model

Nadere informatie

Les D-02 Datacommunicatie op Ethernet en Wifi netwerken

Les D-02 Datacommunicatie op Ethernet en Wifi netwerken Les D-02 Datacommunicatie op Ethernet en Wifi netwerken In deze les staan we stil bij datacommunicatie op Ethernet netwerken en Wifi netwerken. 2.1 Wat is datacommunicatie? We spreken van datacommunicatie

Nadere informatie

Radio & Security. Complete Security BVBA. Niet alle 868 MHZ alarmsystemen zijn gelijkwaardig!

Radio & Security. Complete Security BVBA. Niet alle 868 MHZ alarmsystemen zijn gelijkwaardig! 2 Complete Security BVBA Radio & Security Niet alle 868 MHZ alarmsystemen zijn gelijkwaardig! De meest gebruikte frequentie voor SRD (Short Range Device) is 433 MHz. Naast alarmsystemen wordt deze frequentie

Nadere informatie

Wireless PROFINET Brecht Schamp

Wireless PROFINET Brecht Schamp PROFINET Brecht Schamp Industrial Network Specialist Phoenix Contact (Benelux) communicatie: voordelen? Voordelig? Drukt bekabelingkosten! Completer? Meer toepassingsgebieden worden bereikbaar! Flexibiliteit?

Nadere informatie

HiFi over 8,33 khz channel spacing? Ik dacht het niet.

HiFi over 8,33 khz channel spacing? Ik dacht het niet. HiFi over 8,33 khz channel spacing? Ik dacht het niet. Op veler verzoek heb ik me verdiept in het fenomeen 8,33 khz. Waarom komt dit op ons af, en wat betekent dit voor de techniek van zenders en ontvangers.

Nadere informatie

Radiotelescopen. N.G. Schultheiss

Radiotelescopen. N.G. Schultheiss 1 Radiotelescopen N.G. Schultheiss 1 Inleiding In de module Het uitdijend Heelal hebben we gezien dat het heelal steeds groter wordt. Bijgevolg zijn de lichtstralen van melkwegstelsels die ver van ons

Nadere informatie

Technolution B.V. Zuidelijk Halfrond 1 P.O. Box 2013 2800 BD Gouda The Netherlands

Technolution B.V. Zuidelijk Halfrond 1 P.O. Box 2013 2800 BD Gouda The Netherlands UWB-technologie Zuidelijk Halfrond 1 P.O. Box 2013 2800 BD Gouda The Netherlands Auteur, R. Siegerist Tel. +31(0)182 59 40 00 Fax +31(0)182 53 97 36 www.technolution.nl Nothing of this report may be multiplied

Nadere informatie

TRUST WIRELESS AUDIO / VIDEO TRANSMITTER 100V

TRUST WIRELESS AUDIO / VIDEO TRANSMITTER 100V 1 Inleiding Deze handleiding is bedoeld voor gebruikers van de TRUST WIRELESS AUDIO / VIDEO TRANSMITTER 100V. De WIRELESS AUDIO / VIDEO TRANSMITTER 100V kan gebruikt worden voor het draadloos door sturen

Nadere informatie

SpectrumConsult Wi-Fi technologie in de zorg

SpectrumConsult Wi-Fi technologie in de zorg Wi-Fi technologie in de zorg Jan Kruys maart 2013 Intro SpectrumConsult: Wi-Fi expertise voor bedrijven en leveranciers in samenwerking met academia Achtergrond: op 30+ jaar ervaring (NCR/Lucent/Cisco)

Nadere informatie

Hoofdstuk 4 : BESLISSINGSDIAGRAM

Hoofdstuk 4 : BESLISSINGSDIAGRAM Hoofdstuk 4 : BESLISSINGSDIAGRAM 4.1. Inleiding. Om te komen tot het resultaat dat we in het kader van dit eindwerk hebben bereikt, moesten we een studie maken van de bestaande methodes en op basis hiervan

Nadere informatie

Cursus Wi-Fi Technologie

Cursus Wi-Fi Technologie Cursus Wi-Fi Technologie Introductie Overzicht Voorbeelden SpectrumConsult Introductie Doelstelling Wi-Fi netwerken zijn een vast onderdeel geworden van elk huishouden, elke organizatie. Het functioneren

Nadere informatie

Modem en Codec. Telematica. Amplitude-modulatie. Frequentie-modulatie. Soorten modems. Fase-modulatie

Modem en Codec. Telematica. Amplitude-modulatie. Frequentie-modulatie. Soorten modems. Fase-modulatie Modem en Codec Telematica Data Transmissie (Fysieke laag) Hoofdstuk 6 t/m 8 Een modem gebruikt analoge signalen om digitale signalen te versturen Een codec gebruikt digitale signalen om analoge signalen

Nadere informatie

Professional Services. Site Survey Services

Professional Services. Site Survey Services Professional Services Site Survey Services Site Survey Services Alcadis is gespecialiseerd in het ontwerpen van Wi-Fi infrastructuren. Samen met onze partners hebben wij voor de meest complexe locaties

Nadere informatie

SURFnet 7: De Optische Laag

SURFnet 7: De Optische Laag SURFnet 7: De Optische Laag 27 juni 2013 Rob Smets Netwerkdiensten (rob.smets@surfnet.nl) Inhoud: Introductie Optische communicatie: een basis Technologieën Concepten NGE over SURFnet s CPL netwerk Vragen

Nadere informatie

Kanaal: plaats waar de overdracht, transmissie vorm krijgt. Vb.: koperdraad voor elektrische signalen (elektrische stroom en spanning)

Kanaal: plaats waar de overdracht, transmissie vorm krijgt. Vb.: koperdraad voor elektrische signalen (elektrische stroom en spanning) 2.1 Signaaloverdracht Kanalen Electromagnetische golven Electromagnetisch spectrum Bandbreedte en bits per seconde Kanaalcodering en broncodering Elektromagnetisme Kanaal: plaats waar de overdracht, transmissie

Nadere informatie

n Korte afstanden (max 1 à 2 km) n Grote snelheden tegen lage kosten (10- n Grote betrouwbaarheid n Meestal broadcast netwerk, dus geen

n Korte afstanden (max 1 à 2 km) n Grote snelheden tegen lage kosten (10- n Grote betrouwbaarheid n Meestal broadcast netwerk, dus geen Telematica Wireless/LANs Hoofdstuk 13-14 LAN 4Local Area Network kenmerken: n Korte afstanden (max 1 à 2 km) n Grote snelheden tegen lage kosten (10-1000Mb/s) n Grote betrouwbaarheid n Meestal broadcast

Nadere informatie

Draadloze digitale audio overdracht systeem

Draadloze digitale audio overdracht systeem Draadloze digitale audio overdracht systeem zender ontvanger Inhoud Uw AquaSound Produkt Blz 2 Wat zit er in de verpakking Blz 2 De ilink zender Blz 3 Plaatsing van de ilink zender Blz 3 Aansluiten van

Nadere informatie

Wireless WAN (Wide Area Netwerken) Johan Bickel

Wireless WAN (Wide Area Netwerken) Johan Bickel Wireless WAN (Wide Area Netwerken) Johan Bickel Connectiviteit Connectiviteit en met name draadloze communicatie maakt een (r)evolutie door die terugkoppeling van industriële processen en gegevens overal

Nadere informatie

In dit hoofdstuk komen de werking principes van glasvezelsensoren. Zo wordt de werking van de FBG datalogger verduidelijkt.

In dit hoofdstuk komen de werking principes van glasvezelsensoren. Zo wordt de werking van de FBG datalogger verduidelijkt. 1 WERKINGSPRINCIPE In dit hoofdstuk komen de werking principes van glasvezelsensoren. Zo wordt de werking van de FBG datalogger verduidelijkt. 1.1 Glasvezel 1.1.1 Geschiedenis In 1870 gebruikte John Tyndall

Nadere informatie

Cursus Wi-Fi Technologie

Cursus Wi-Fi Technologie Cursus Wi-Fi Technologie Introductie Overzicht Voorbeelden SpectrumConsult Introductie Doelstelling Wi-Fi netwerken zijn een vast onderdeel geworden van elk huishouden, elke organizatie. Het functioneren

Nadere informatie

Register your product and get support at www.philips.com/welcome SDV5118/12. NL Gebruiksaanwijzing

Register your product and get support at www.philips.com/welcome SDV5118/12. NL Gebruiksaanwijzing Register your product and get support at www.philips.com/welcome SDV5118/12 Gebruiksaanwijzing Inhoudsopgave 1 Belangrijk 4 Veiligheid 4 Recycling 4 2 Uw SDV5118 5 Overzicht 5 Nederlands 3 Aan de slag

Nadere informatie

Elektor Live Software Defined Radio. Pascal Schiks & Martin Dudok van Heel

Elektor Live Software Defined Radio. Pascal Schiks & Martin Dudok van Heel Elektor Live Software Defined Radio Pascal Schiks & Martin Dudok van Heel Software Defined Radio Wat is dat? Een radio zend- of ontvanginstallatie waarin: Elektronica is vervangen door software Het radiosignaal

Nadere informatie

spanning. * Deel het verschil daarvan en deel dat getal door de gewenste stroom om de weerstandswaarde te krijgen.

spanning. * Deel het verschil daarvan en deel dat getal door de gewenste stroom om de weerstandswaarde te krijgen. Weerstand stroombeperking voor LED s Om de stroom door een LED te beperken wordt een weerstand toegepast. Maar hoe hoog moet de waarde van zo n weerstand eigenlijk zijn? In de dagelijkse praktijk wordt

Nadere informatie

www.philips.com/welcome

www.philips.com/welcome Register your product and get support at www.philips.com/welcome SDV5120/12 NL Gebruiksaanwijzing Inhoudsopgave 1 Belangrijk 4 Veiligheid 4 Recycling 4 2 Uw SDV5120 5 Overzicht 5 3 Aan de slag 6 Installatie

Nadere informatie

Vermogenelektronica, propere technologie! Of toch niet zo evident?

Vermogenelektronica, propere technologie! Of toch niet zo evident? Vermogenelektronica, propere technologie! Of toch niet zo evident? Inhoudsopgave - De Frequentie Omvormer (FO) - Opbouw Frequentie Omvormer - Voordelen - Nadelen + oplossingen Inhoudsopgave - De Frequentie

Nadere informatie

TRUST WIRELESS OBSERVATION SYSTEM 100M

TRUST WIRELESS OBSERVATION SYSTEM 100M 1 Inleiding Deze handleiding is bedoeld voor gebruikers van de TRUST WIRELESS OBSERVATION SYSTEM 100M. De WIRELESS OBSERVATION SYSTEM 100M is te gebruiken als beveiliging van uw eigendommen. De set beschikt

Nadere informatie

AVMOD17 DRAADLOZE ZENDER/ONTVANGER 2.4GHz MET IR ZENDER - 4 KANALEN

AVMOD17 DRAADLOZE ZENDER/ONTVANGER 2.4GHz MET IR ZENDER - 4 KANALEN AVMOD17 DRAADLOZE ZENDER/ONTVANGER 2.4GHz MET IR ZENDER - 4 KANALEN Figuren en snelle gids Zie figuur 1, originele handleiding. Lay-out van de figuren Zie figuur 2, originele handleiding Legende figuur

Nadere informatie

Elektromagnetische velden en volksgezondheid Basisstations en draadloze technologieën

Elektromagnetische velden en volksgezondheid Basisstations en draadloze technologieën Fact sheet Nr 304 Mei 2006 Elektromagnetische velden en volksgezondheid Basisstations en draadloze technologieën Tegenwoordig is mobiele telefonie over de hele wereld gemeengoed. Deze draadloze technologie

Nadere informatie

4 HELP! IK HEB GEEN LOZE LEIDINGEN... 7 4.1 KABELS?... 7 4.2 POWERLINE... 7 4.3 VERBINDINGEN... 7 5 GEBRUIK VAN EEN WIFI REPEATER...

4 HELP! IK HEB GEEN LOZE LEIDINGEN... 7 4.1 KABELS?... 7 4.2 POWERLINE... 7 4.3 VERBINDINGEN... 7 5 GEBRUIK VAN EEN WIFI REPEATER... Inhoudsopgave File: Project_09.doc 16 september 2015 1 PROBLEEM... 2 1.1 WONING BESCHRIJVING... 2 1.2 ROUTER... 3 2 WLAN EN LAN UITBREIDINGEN... 4 2.1 NIEUWE SITUATIE 1... 4 2.2 NIEUWE SITUATIE 2... 5

Nadere informatie

communicatie is onderhevig aan fouten

communicatie is onderhevig aan fouten 1.1 Een communicatiemodel Algemeen communicatiemodel Model voor datacommunicatie Verschil datacommunicatie en telecommunicatie Communicatie schematisch communicatie is onderhevig aan fouten Datacommunicatie

Nadere informatie

Register your product and get support at www.philips.com/welcome SDV6224/12. NL Gebruiksaanwijzing

Register your product and get support at www.philips.com/welcome SDV6224/12. NL Gebruiksaanwijzing Register your product and get support at www.philips.com/welcome SDV6224/12 Gebruiksaanwijzing Inhoudsopgave 1 Belangrijk 4 Veiligheid 4 Recycling 4 2 Uw SDV6224/12 5 Overzicht 5 3 Aan de slag 6 Installatie

Nadere informatie

4G frequentiebanden / LTE frequentiebanden

4G frequentiebanden / LTE frequentiebanden 4G frequentiebanden / LTE frequentiebanden 13-01-2014 GSM Helpdesk Nederland Bij reguliere 2G (GSM) en 3G (UMTS) telefoons en smartphones was het zeer gebruikelijk om de frequenties in MHz aan te geven

Nadere informatie

Broadband Power Line Communication. Goed geregeld? Nationaal Frequentieoverleg (NFO) 15 april 2015 Ir. Jean-Paul van Assche

Broadband Power Line Communication. Goed geregeld? Nationaal Frequentieoverleg (NFO) 15 april 2015 Ir. Jean-Paul van Assche Broadband Power Line Communication Goed geregeld? Nationaal Frequentieoverleg (NFO) Ir. Jean-Paul van Assche Inhoud 1. Wat is Power Line Communication (PLC) 2. De mogelijkheden met PLC 3. De nadelen van

Nadere informatie

Opzetten van een generiek test- en meetsysteem

Opzetten van een generiek test- en meetsysteem Opzetten van een generiek test- en meetsysteem KHBO, Hobufonds RFSYS ing. Dieter Degerendele 1. DOELSTELLING... 2 2. TEST- EN MEETSYSTEEM... 2 2.1. REFLECTIE 2 2.2. DIFFRACTIE 4 2.3. AANWEZIGHEID VAN DE

Nadere informatie

PLL CIRCUIT. 2.4 GHz MIC BUILT-IN LCD TFT VID-TRANS300 VID-TRANS310 VID-TRANS320 NIGHT VISION IR LED NEDERLANDS PAN & TILT GEBRUIKSAANWIJZING UNIT

PLL CIRCUIT. 2.4 GHz MIC BUILT-IN LCD TFT VID-TRANS300 VID-TRANS310 VID-TRANS320 NIGHT VISION IR LED NEDERLANDS PAN & TILT GEBRUIKSAANWIJZING UNIT VID-TRANS300 VID-TRANS310 VID-TRANS320 2.4 GHz LCD TFT RC UNIT PAN & TILT NIGHT VISION IR LED 3 CHANNELS PLL CIRCUIT MIC BUILT-IN OBSERVATION & SECURITY GEBRUIKSAANWIJZING NEDERLANDS Systemen: VID-TRANS300

Nadere informatie

Medianet Vlaanderen 10 mei 2016

Medianet Vlaanderen 10 mei 2016 Medianet Vlaanderen 10 mei 2016 Inhoud Waarom digitale radio? Waarom DAB+? Technologie achter DAB+ Conclusies Waarom digitale radio? Het analoge tijdperk is voorbij Muziek Video Televisie Radio FM heeft

Nadere informatie

Bestek nr LNE/OL /12031/M&G. WiCa - Universiteit Gent/iMinds

Bestek nr LNE/OL /12031/M&G.  WiCa - Universiteit Gent/iMinds Infosessie onderwijs 28 november te Brussel Opzetten van een meetcampagne om de stralingsblootstelling van nieuwe technologieën en Wifi in scholen te bepalen Bestek nr LNE/OL201100024/12031/M&G Prof. Luc

Nadere informatie

9/12/15. Alarmsystemen. Met bedrading of draadloos? Een objec8eve kijk Luc De Ketelaere, senior inspector, ANPI

9/12/15. Alarmsystemen. Met bedrading of draadloos? Een objec8eve kijk Luc De Ketelaere, senior inspector, ANPI 9/12/15 Alarmsystemen. Met bedrading of draadloos? Een objec8eve kijk Luc De Ketelaere, senior inspector, ANPI 1 9/12/15 Alarmsysteem - Met bedrading of draadloos Agenda Mogelijke toepassingen Voordelen

Nadere informatie

Draadloze sensoren in machines en productielijnen

Draadloze sensoren in machines en productielijnen Draadloze sensoren in machines en productielijnen Presentatie High Tech Equipment Engineering Februari 2011 Presentatie inhoud Wireless Value Ontwerp aspecten bij draadloze systemen Waar en waarom een

Nadere informatie

Welke Lichtbronnen zijn er eigenlijk?

Welke Lichtbronnen zijn er eigenlijk? Lichtbronnen Een essentieel onderdeel in het maken van een video is toch wel de juiste verlichting. Teveel of te weinig licht kan zorgen voor mindere beelden. Het kunnen omgaan met licht, is een kunstvorm

Nadere informatie

ICT Infrastructuren. VZI studiedag 21 mei 2015 J.A. van Delft Arne.van.delft@deerns.com

ICT Infrastructuren. VZI studiedag 21 mei 2015 J.A. van Delft Arne.van.delft@deerns.com ICT Infrastructuren VZI studiedag 21 mei 2015 J.A. van Delft Arne.van.delft@deerns.com Agenda 1. TRENDS 2. BEDRADE INFRASTRUCTUREN 3. DRAADLOZE INFRASTRUCTUREN 4. MEDISCHE NETWERKEN 5. BEVEILIGING TRENDS

Nadere informatie

Nederlands. Handleiding. Inhoud :

Nederlands. Handleiding. Inhoud : Nederlands Transmitter Speed 19350 Handleiding Inhoud : Kenmerken Plaatsen van de batterij HotShoe connector Gebruikshandleinding Frequenties Ontspanmodus Geïntegreerd sync contact Elinchrom RX functies

Nadere informatie

Uitwerkingen Hertentamen Optica

Uitwerkingen Hertentamen Optica Uitwerkingen Hertentamen Optica 20 maart 2006 De volgende uitwerkingen zijn mogelijke manieren van oplossen, maar niet noodzakelijk de enige. Opgave 1 a) Dispersie is het fenomeen dat een medium een golflengte

Nadere informatie

Fysica 2 Practicum. Laser

Fysica 2 Practicum. Laser Fysica Practicum Laser 1. Theorie : Eigenschappen van een laserbundel 1.1. Werking van een gaslaser cf. Douglas C. Giancoli Natuurkunde voor Wetenschap en Techniek, Deel III : Moderne Natuurkunde). 1..

Nadere informatie

Lichtsnelheid. 1 Inleiding. VWO Bovenbouwpracticum Natuurkunde Practicumhandleiding

Lichtsnelheid. 1 Inleiding. VWO Bovenbouwpracticum Natuurkunde Practicumhandleiding VWO Bovenbouwpracticum Natuurkunde Practicumhandleiding Lichtsnelheid 1 Inleiding De voortplantingsnelheid c van elektromagnetische golven (of: de lichtsnelheid) in vacuüm is internationaal vastgesteld

Nadere informatie

Samenvatting. Wat is licht

Samenvatting. Wat is licht Samenvatting In dit onderdeel zal worden getracht de essentie van het onderzoek beschreven in dit proefschrift te presenteren zodanig dat het te begrijpen is door familie, vrienden en vakgenoten zonder

Nadere informatie

Rapport Veldsterktemeting

Rapport Veldsterktemeting Zeewolde - Juttepeerlaan Plaats: Zeewolde Aanleiding: Steekproefmeting Datum meting: 22 september 2014 Copyright: AgentschapTelecom 2014 Onderdeel Ministerie van Economische Zaken Agentschap Telecom Samenvatting

Nadere informatie

Hoofdstuk 10: Speciale types transistoren

Hoofdstuk 10: Speciale types transistoren 1 Hoofdstuk 10: Speciale types transistoren In dit korte hoofdstuk zullen we een overzicht geven van de belangrijkste types bipolaire transistoren die in de handel verkrijgbaar zijn. 1: Transistoren voor

Nadere informatie

Pajottenlandse Radio Amateurs PSK 31

Pajottenlandse Radio Amateurs PSK 31 Pajottenlandse Radio Amateurs PSK 31 ON3WAG ON3BL 05/02/2010 Waarvoor staat PSK 31? PSK 31 Gebruikte modulatievorm Datasnelheid (baudrate) Phase Shift Keying 31 Baud Wat is PSK 31? Digitale 2-weg amateur

Nadere informatie

HART en 4 20 ma integreren in een PROFIBUS-installaties

HART en 4 20 ma integreren in een PROFIBUS-installaties PROFIBUS Nederland PROFIBUS, PROFINET HART en 4 20 ma integreren in een PROFIBUS-installaties Edegem, 8 juni 2010 De reden De reden voor het initiëren van zo n project kan het verbeteren van de productie

Nadere informatie

Presentatie betreffende de ervaringen met WSPR door PA3EDR een vervolg op de presentatie van Dick PA4VHF

Presentatie betreffende de ervaringen met WSPR door PA3EDR een vervolg op de presentatie van Dick PA4VHF Presentatie betreffende de ervaringen met WSPR door PA3EDR een vervolg op de presentatie van Dick PA4VHF Welke punten komen er aan de orde? Wat is WSPR? Wat kunnen we ermee? Hoe werkt het? Waar is het

Nadere informatie

HART en 4 20 ma integreren in een PROFIBUS-installaties

HART en 4 20 ma integreren in een PROFIBUS-installaties HART en 4 20 ma integreren in een PROFIBUS-installaties Edeg, 12 november 2009 De reden De reden voor het initiëren van zo n project kan het verbeteren van de productie en of veiligheid zijn. De Nationale

Nadere informatie

1. Introductie netwerken

1. Introductie netwerken 13 1. Introductie netwerken Een netwerk is simpel gezegd een verzameling computers die met elkaar verbonden zijn. De realiteit is wat complexer, omdat de computers met elkaar verbonden zijn met behulp

Nadere informatie

November 2014. FAQ: Breedband, eigenschappen en aanleg

November 2014. FAQ: Breedband, eigenschappen en aanleg November 2014 FAQ: Breedband, eigenschappen en aanleg ALGEMENE VRAGEN Wat is breedband? Breedband is de verzamelnaam voor snelle infrastructuur die het mogelijk maakt aan te sluiten op het internet (wereldwijde

Nadere informatie

De 37 e Internationale Natuurkunde Olympiade Singapore Practicum-toets Woensdag 12 juli 2006

De 37 e Internationale Natuurkunde Olympiade Singapore Practicum-toets Woensdag 12 juli 2006 Lees dit eerst! De 37 e Internationale Natuurkunde Olympiade Singapore Practicum-toets Woensdag 12 juli 2006 1. Voor de practicumtoets is 5 uur beschikbaar. 2. Het experiment bestaat uit 4 onderdelen die

Nadere informatie

Frequentie specifieke ABR

Frequentie specifieke ABR Frequentie specifieke ABR Krista Willeboer UMC Utrecht Estimation of the pure-tone audiogram by the auditory brainstem response: a review David R. Stapells & Peggy Oates Audiology & Neuro-otology 1997;

Nadere informatie

Gebruikershandleiding AT-300T/R UHF-PLL. 40 kanaals rondleidingsysteem & draadloze microfoon systemen.

Gebruikershandleiding AT-300T/R UHF-PLL. 40 kanaals rondleidingsysteem & draadloze microfoon systemen. Gebruikershandleiding AT-300T/R UHF-PLL 40 kanaals rondleidingsysteem & draadloze microfoon systemen. Introductie: Bedankt voor het aanschaffen van deze UHF- PLL 40 kanaals rondleidingsysteem en draadloze

Nadere informatie

Versterking Principe van de versterking

Versterking Principe van de versterking 6. 6.1.a Versterking Principe van de versterking Signalen worden versterkt door lampen of halfgeleiders. Halfgeleiders worden gemaakt van halfgeleidende materialen ( bv. silicium of germanium ) waar onzuiverheden

Nadere informatie

Je ziet dus daadwerkelijk staan wat de verbindingssnelheid is die men zou verwachten: 270Mbps.

Je ziet dus daadwerkelijk staan wat de verbindingssnelheid is die men zou verwachten: 270Mbps. Het lijkt erop dat er nogal wat verwarring bestaat omtrent de werking van de wireless verbindingen die verzorgd worden door de combinatie wireless router/ wireless usb. De verwarring zal er uit bestaan

Nadere informatie

Het circulair polarisatiefilter

Het circulair polarisatiefilter Het circulair polarisatiefilter Soms zie je wel eens foto's met een schitterende diepblauwe lucht. Dit kun je doen met een nabewerkingprogramma als Photoshop, maar het kan ook al in de originele foto.

Nadere informatie

Productbeschrijving. Voorkant van de camera. Onderkant van de camera. Achterkant van de camera

Productbeschrijving. Voorkant van de camera. Onderkant van de camera. Achterkant van de camera Inhoud Productbeschrijving...2 Instellen van de camera...6 Instellen van de ontvanger...8 Instellen van andere toepassingen... 11 Oriëntatie van de toestellen voor een optimale werking... 12 Autosequentiefunctie

Nadere informatie

Hertentamen Optica. 20 maart 2007. Zet je naam, studentennummer en studierichting bovenaan elk vel dat je gebruikt. Lees de 6 opgaven eerst eens door.

Hertentamen Optica. 20 maart 2007. Zet je naam, studentennummer en studierichting bovenaan elk vel dat je gebruikt. Lees de 6 opgaven eerst eens door. Hertentamen Optica 20 maart 2007 Zet je naam, studentennummer en studierichting bovenaan elk vel dat je gebruikt. Lees de 6 opgaven eerst eens door. Opgave 1 Slechts eenmaal heeft God de natuurwetten blijvend

Nadere informatie

N najaar 2003. verhoog zendvermogen verhoog de seinsnelheid verlaag de seinsnelheid

N najaar 2003. verhoog zendvermogen verhoog de seinsnelheid verlaag de seinsnelheid N najaar 2003 1- De Q-code QRO betekent: verhoog zendvermogen verhoog de seinsnelheid verlaag de seinsnelheid 2 - De roepletters worden aan de vergunninghouder toegewezen door: KPN Telecom Agentschap Telecom

Nadere informatie

Een Simpele RF Ontvanger

Een Simpele RF Ontvanger Een Simpele RF Ontvanger Een eenvoudige schakeling rond de RRFQ1 module Samenvatting De hierbij gepresenteerde schakeling vormt een eenvoudige ontvanger voor het ontvangen van seriële data over een smalband

Nadere informatie

HANDLEIDING: BUITEN BEWEGINGSMELDER

HANDLEIDING: BUITEN BEWEGINGSMELDER HANDLEIDING: BUITEN BEWEGINGSMELDER Inhoud INTRODUCTIE... 2 INSTALLATIE... 3 INSTELLINGEN... 4 SCHAKELAAR SW1... 5 SCHAKELAAR SW2... 5 JUMPER SCHAKELAAR JP1... 5 TESTEN... 6 LOOPTEST... 6 RADIO LINK TEST...

Nadere informatie

EAP900H. Testrapport. Alcadis Vleugelboot 8 3991 CL Houten www.alcadis.nl 030 65 85 125. Versie: 1.0 Auteur: Herwin de Rijke Datum: 24-02-2014

EAP900H. Testrapport. Alcadis Vleugelboot 8 3991 CL Houten www.alcadis.nl 030 65 85 125. Versie: 1.0 Auteur: Herwin de Rijke Datum: 24-02-2014 EAP900H Testrapport Versie: 1.0 Auteur: Herwin de Rijke Datum: 24-02-2014 Alcadis Vleugelboot 8 3991 CL Houten www.alcadis.nl 030 65 85 125 Inhoud Inleiding... 2 KENMERKEN...2 DUAL RADIO...2 OPERATION

Nadere informatie

Waarin je leert dat er heel wat apparatuur nodig is om een werkbaar netwerk aan te leggen.

Waarin je leert dat er heel wat apparatuur nodig is om een werkbaar netwerk aan te leggen. 3 Netwerkhardware 21 3 NETWERKHARDWARE Waarin je leert dat er heel wat apparatuur nodig is om een werkbaar netwerk aan te leggen. 3.2 Transmissiemedia en connectoren 3.2.1 Kenmerken van netwerkbekabeling

Nadere informatie

Inhoudsopgave. File: Project_01.doc 20 maart 2015

Inhoudsopgave. File: Project_01.doc 20 maart 2015 Inhoudsopgave File: Project_01.doc 20 maart 2015 1 PROBLEEM... 2 1.1 HUIDIGE SITUATIE... 2 1.2 GEWENSTE APPARATUUR... 2 1.3 GEWENSTE TOEPASSINGEN... 2 1.4 GEWENSTE SNELHEDEN... 2 2 PLANNEN... 3 2.1 PLAN

Nadere informatie

Sensoren gebaseerd op optische vezels

Sensoren gebaseerd op optische vezels Sensoren gebaseerd op optische vezels Introductie [1], [2] Glasvezeloptica heeft een grote impact gehad op de communicatie-industrie. Midden de jaren 60 werd ingezien dat optische signalen langs glasvezel

Nadere informatie

Verkrijgbaar bij: Grafi-Call Computers BV. Leiden

Verkrijgbaar bij: Grafi-Call Computers BV. Leiden Inleiding LC100060 Sweex Wireless LAN USB 2.0 Adapter 54 Mbps Allereerst hartelijk dank voor de aanschaf van deze Sweex Wireless LAN USB 2.0 Adapter 54 Mbps. Met deze USB adapter kan je snel en eenvoudige

Nadere informatie

Wireless scanner toepassingen. Wireless technologieën voor scanning toepassingen

Wireless scanner toepassingen. Wireless technologieën voor scanning toepassingen Wireless technologieën voor scanning toepassingen Overzicht van wireless technologieën Specifiek voor scanning toepassingen: Bluetooth Radiofrequentie Wireless Voor- en nadelen Selectiecriteria Toepassingen

Nadere informatie

4Logical Link Control: 4Medium Access Control

4Logical Link Control: 4Medium Access Control Opdeling Datalink Laag Telematica LANs Hoofdstuk 15 4Logical Link Control: n Error handling n Flow Control 4Medium Access Control: n Framing n Access Control n Addressing LLC en MAC sublagen MAC 4Medium

Nadere informatie

Gebruikershandleiding

Gebruikershandleiding Gebruikershandleiding Uw Lifeline Vi Telecare unit De Lifeline Vi Telecare unit is aangesloten op elektriciteit en uw telefoonlijn. De unit zorgt ervoor dat u in geval van nood een alarmoproep kunt genereren

Nadere informatie

KENNISBERICHT 2013-1. Elektromagnetische velden bij 24-uurs stralers Michiel Haas

KENNISBERICHT 2013-1. Elektromagnetische velden bij 24-uurs stralers Michiel Haas Stichting Kennisplatform EMS High Tech Campus 9 5656 AE Eindhoven www.kennisplatformems.org KENNISBERICHT 2013-1 Eindhoven, 19 juni 2012 Elektromagnetische velden bij 24-uurs stralers Michiel Haas Op elektromagnetisch

Nadere informatie

Samenvatting. Een studie van individuele gouden nanodeeltjes met. niet-lineaire optische technieken

Samenvatting. Een studie van individuele gouden nanodeeltjes met. niet-lineaire optische technieken Een studie van individuele gouden nanodeeltjes met niet-lineaire optische technieken Heel globaal gaat mijn proefschrift over de interactie tussen lichtpulsen en gouden nanodeeltjes. Gouden nanodeeltjes

Nadere informatie

All optical networks. Door Bart Embrechts en Marijn Scheir

All optical networks. Door Bart Embrechts en Marijn Scheir All optical networks Door Bart Embrechts en Marijn Scheir Inleiding De netwerkarchitectuur van telecommunicatienetwerken heeft in de loop van de geschiedenis een sterke evolutie ondergaan. Wat de gebruikte

Nadere informatie

Ricardo Krikke. Agenda. Wat is Kenniswijk? Ontwikkelingen in Internet. De rol van Kenniswijk hierin. Welke mogelijkheden biedt het u?

Ricardo Krikke. Agenda. Wat is Kenniswijk? Ontwikkelingen in Internet. De rol van Kenniswijk hierin. Welke mogelijkheden biedt het u? Ricardo Krikke Agenda Wat is Kenniswijk? Ontwikkelingen in Internet De rol van Kenniswijk hierin Welke mogelijkheden biedt het u? Wat is Kenniswijk Project van overheid Missie: realiseren van consumentenmarkt

Nadere informatie

(On)voldoende spanningskwaliteit kost geld!

(On)voldoende spanningskwaliteit kost geld! (On)voldoende spanningskwaliteit kost geld! De verantwoordelijkheid voor een voldoende kwaliteit van de spanning en de stroom is een gezamenlijke verantwoordelijkheid van netbeheerders, fabrikanten en

Nadere informatie

GSM UMTS ESSENTIALS. Hij richt zich bijvoorbeeld tot :

GSM UMTS ESSENTIALS. Hij richt zich bijvoorbeeld tot : GSM UMTS ESSENTIALS Doelstellingen van de opleiding de basisprincipes van de draadloze spraak- en data netwerken begrijpen de technieken gebruikt in 2 de en 3 de generatie draadloze netwerken begrijpen

Nadere informatie

Verbeter je draadloze netwerk. Het wifi-signaal krachtiger en in een groter gebied beschikbaar maken.

Verbeter je draadloze netwerk. Het wifi-signaal krachtiger en in een groter gebied beschikbaar maken. Verbeter je draadloze netwerk Het wifi-signaal krachtiger en in een groter gebied beschikbaar maken. Johan Boer, 4 november 2015 Programma Wat is eigenlijk het probleem? Een paar definities Oorzaken Meten

Nadere informatie

INFRAROOD FOTOCEL VOOR AUTOMATISCHE POORTEN EN HEKKENS F100 E

INFRAROOD FOTOCEL VOOR AUTOMATISCHE POORTEN EN HEKKENS F100 E INFRAROOD FOTOCEL VOOR AUTOMATISCHE POORTEN EN HEKKENS F100 E F100E - 8/1995 2. ALGEMENE EIGENSCHAPPEN De F 100 E is ontwikkeld om te voldoen aan minimum afmetingen (breedte 25 mm.) en eenvoud van installatie

Nadere informatie

Uitwerking LES 3 N CURSSUS 2014-2015. 1) A De modulatievorm welke de minste storing door laagfrequent detectie veroorzaakt is:

Uitwerking LES 3 N CURSSUS 2014-2015. 1) A De modulatievorm welke de minste storing door laagfrequent detectie veroorzaakt is: 1) A De modulatievorm welke de minste storing door laagfrequent detectie veroorzaakt is: A) frequentie modulatie (constante amplitude) B) enkelzijbandmodulatie (veroorzaakt juist meeste storing voor laagfrequent

Nadere informatie

Fiber To The Home. Simon Volders, Tom Vermeulen

Fiber To The Home. Simon Volders, Tom Vermeulen Fiber To The Home Simon Volders, Tom Vermeulen Januari 2011 Inhoudsopgave 1 Inleiding 2 2 Technologische eigenschappen 3 2.1 Fiber To The X............................ 3 2.1.1 Fiber To The Node......................

Nadere informatie

Kosten reductie? Natuurlijk!...maar wel slim... Jan Willem Veldhuis, Technical Manager OSP WEU Rotterdam, de Kuip 25 maart

Kosten reductie? Natuurlijk!...maar wel slim... Jan Willem Veldhuis, Technical Manager OSP WEU Rotterdam, de Kuip 25 maart Kosten reductie? Natuurlijk!...maar wel slim... Jan Willem Veldhuis, Technical Manager OSP WEU Rotterdam, de Kuip 25 maart Inleiding Bandbreedte behoefte evolutie Kosten besparing via slimme oplossingen

Nadere informatie

Optische communicatie

Optische communicatie KATHOLIEKE UNIVERSITEIT LEUVEN Faculteit Toegepaste Wetenschappen Optische communicatie Overzicht van ultrasnelle lasers met pico- of femtoseconde pulsen Datum : 10.01.2005 Tom Chaltin, Departement Elektrotechniek

Nadere informatie

Impuls Response Meting

Impuls Response Meting Impuls Response Meting Doel van de meting Het doel van de meting die ik gedaan heb is het meten van de akoestische eigenschappen van een ruimte. In dit geval de frequentie response van deze ruimte. Geanalyseerd

Nadere informatie

Vraag 3: Een radioamateur mag volgende andere radiostations contacteren :

Vraag 3: Een radioamateur mag volgende andere radiostations contacteren : Vraag 1: Het doel van een radioamateurvergunning is : A. communiceren met andere radioamateurs B. zich te bekwamen in de radiocommunicatie en radiotechniek C. commerciële activiteiten te ontwikkelen op

Nadere informatie

Gebruikershandleiding AT-500T/R. 40 kanaals rondleidingsysteem & draadloze microfoon systemen.

Gebruikershandleiding AT-500T/R. 40 kanaals rondleidingsysteem & draadloze microfoon systemen. Gebruikershandleiding AT-500T/R 40 kanaals rondleidingsysteem & draadloze microfoon systemen. Introductie: Bedankt voor het aanschaffen van dit 40 kanaals communicatiesysteem, AT-500T/R. Deze handleiding

Nadere informatie

Reglementering voor draadloze telecommunicatie-apparatuur

Reglementering voor draadloze telecommunicatie-apparatuur Draadloze toestellen Reglementering voor draadloze telecommunicatie-apparatuur * Draadloze huistelefoons * Babyfoons * Draadloos op internet * Bluetooth * Vergelijking van SAT-waarden Inleiding Vraagt

Nadere informatie

MaxiTEL. dienst beschrijving. www.maxitel.nl. Laatste wijziging: April 2015 Versie: 1.0

MaxiTEL. dienst beschrijving. www.maxitel.nl. Laatste wijziging: April 2015 Versie: 1.0 Laatste wijziging: April 2015 Versie: 1.0 E-mail: info@maxitel.nl - Telefoon: 0172-754 000 Fax: 0172-754 010 - ACM Registraties: 942487 / 942488 1/6 1 Inhoudsopgave 1 Inhoudsopgave... 2 2 Inleiding...

Nadere informatie

ZX Ronde zondag 5 oktober 2014

ZX Ronde zondag 5 oktober 2014 ZX Ronde zondag 5 oktober 2014 Verhaaltje..Tussen Watt en Lumen Dit een verhaaltje gaat over de verschillen tussen de lichtopbrengst van lichtbronnen wat aansluit op het verhaalt over licht en lichtbronnen

Nadere informatie

The Color of X-rays. Spectral Computed Tomography Using Energy Sensitive Pixel Detectors E.J. Schioppa

The Color of X-rays. Spectral Computed Tomography Using Energy Sensitive Pixel Detectors E.J. Schioppa The Color of X-rays. Spectral Computed Tomography Using Energy Sensitive Pixel Detectors E.J. Schioppa Samenvatting Het netvlies van het oog is niet gevoelig voor deze straling: het oog dat vlak voor het

Nadere informatie

Domotica en communicatie Unica Wireless

Domotica en communicatie Unica Wireless Presentatie P104878 D17 Presentatie Scenario s Draadloos comfort is een gamma draadloze producten die gebruik maken van radiotechnologie (RF) om informatie uit te wisselen. Deze producten zijn uitermate

Nadere informatie

WLAN EN LAN UITBREIDINGEN...

WLAN EN LAN UITBREIDINGEN... Inhoudsopgave File: Project_09.doc 25 augustus 2015 1 PROBLEEM... 2 1.1 WONING BESCHRIJVING... 2 1.2 ROUTER... 3 2 WLAN EN LAN UITBREIDINGEN... 4 2.1 NIEUWE SITUATIE 1... 4 2.2 NIEUWE SITUATIE 2... 5 3

Nadere informatie

Fred Dijkstra (System Architect)

Fred Dijkstra (System Architect) Inertial Human motion capture Fred Dijkstra (System Architect) 1 3D orientatie en positie tracking Gebruik van miniatuur MEMS en andere technologie HQ in Enschede, office Los Angeles >70 werknemers (~50%

Nadere informatie