Leerplan Deeltijds Beroepssecundair Onderwijs. 3e graad

Maat: px
Weergave met pagina beginnen:

Download "Leerplan Deeltijds Beroepssecundair Onderwijs. 3e graad"

Transcriptie

1 Leerplan Deeltijds Beroepssecundair Onderwijs Vak: Project algemene vakken Graad: 3e graad Op basis van: Eindtermen PAV 3e graad BSO Inspectienummer: 2009 / 8 // 5 / A / SG / 1 / III / / D/

2 DBSO PAV Studiegetuigschrift van het 2de leerjaar van de 3de graad SO 2 WOORD VOORAF Dit leerplan wordt ingevoerd bij de start van het schooljaar Het werd ontwikkeld door een netoverstijgende leerplancommissie bestaande uit leerkrachten van centra voor deeltijds beroepssecundair onderwijs en pedagogische begeleiders van: het GO! onderwijs van de Vlaamse Gemeenschap; het Provinciaal Onderwijs Vlaanderen; het Onderwijssecretariaat van de Steden en Gemeenten van de Vlaamse Gemeenschap. De leerplancommissie werd samengesteld om uitvoering te geven aan de bepalingen van het decreet betreffende het stelsel van leren en werken in verband met de toekenning van het studiegetuigschrift van het tweede leerjaar van de derde graad van het secundair onderwijs. De leerplancommissie bood een uitgelezen kans om de expertise van de verschillende centra en begeleidingsdiensten samen te brengen. Op die manier bevat dit leerplan de neerslag van een jarenlange onderwijservaring. Het is in eerste instantie bedoeld voor de vakgroep PAV, maar het besteedt ook aandacht aan de samenhang met de beroepsgerichte vorming van de opleiding. Onderwijskwaliteit verhoogt door te werken aan de samenhang en door het omzetten van de centrumeigen visie in concrete leeractiviteiten. Om die reden besteedt dit leerplan veel aandacht aan de integratie van leren leren, activerende werkvormen, evaluatie en de integratie van ICT. Op deze manier wil het leerplan een ondersteuning zijn bij het uitwerken van het pedagogisch project. Voor de coördinatoren van de centra kan het fungeren als beleidsinstrument bij de aankoop van materiaal en uitrusting. Met dank aan de leerkrachten van volgende Centra voor Deeltijdssecundair Onderwijs: CDO Spoor 5 Mechelen; CDO Lommel; CDO Eeklo voor hun inzet en toewijding. OVSG Onderwijssecretariaat van de Steden en Gemeenten van de Vlaamse Gemeenschap vzw Ravensteingalerij 3 bus Brussel GO! onderwijs van de Vlaamse Gemeenschap POV Provinciaal Onderwijs Vlaanderen vzw Emile Jacqmainlaan Brussel Boudewijnlaan 20/ Brussel

3 DBSO PAV Studiegetuigschrift van het 2de leerjaar van de 3de graad SO 3 Inhoud 1 Situering van het leerplan Aanleiding tot het schrijven van dit leerplan Realisatie van dit leerplan PAV in DBSO Beginsituatie Visie op PAV in DBSO 6 2 Algemene doelstellingen 7 3 Algemene pedagogisch-didactische wenken Algemene pedagogisch-didactische principes Algemene pedagogisch-didactische wenken 9 4 Leerplandoelstellingen, leerinhouden en specifieke pedagogischdidactische 12 wenken 4.1 Functionele taalvaardigheid Functionele rekenvaardigheid Functionele informatieverwerving en -verwerking Organisatiebekwaamheid Tijd- en ruimtebewustzijn Maatschappelijk en ethisch bewustzijn, weerbaarheid en verantwoordelijkheid 41 5 Minimale materiële vereisten 54 6 Evaluatie Evaluatiebeleid Specifieke aandachtspunten voor PAV Aanbevelingen in verband met examens, voor zover die door het centrum worden ingericht 57 7 Jaarplanning 58 8 Bibliografie 60

4 DBSO PAV Studiegetuigschrift van het 2de leerjaar van de 3de graad SO 4 1 Situering van het leerplan 1.1 Aanleiding tot het schrijven van dit leerplan Wet betreffende de leerplicht van 29 juni 1983 art. 1; Decreet betreffende het stelsel van leren en werken in de Vlaamse Gemeenschap van 10 juli 2008; Omzendbrief S0/2008/ Realisatie van dit leerplan PAV in DBSO Decreet betreffende het stelsel van leren en werken in de Vlaamse Gemeenschap Naast het vergroten van de afstemming tussen deeltijds beroepssecundair onderwijs, de leertijd en de deeltijdse vormingen en het aanbieden van een traject op maat van elke jongere streeft het decreet leren en werken naar nog twee andere grote krachtlijnen: het voltijds engagement voor zoveel mogelijk jongeren realiseren en elke jongere een volwaardige kwalificatie aanreiken. Voltijds engagement Jongeren die kiezen voor het stelsel van leren en werken engageren zich tot een systeem van voltijds engagement dat uit 2 onlosmakelijk met elkaar verbonden componenten bestaat: de component leren en de component werkplekleren. Voltijds engagement staat gelijk met een weekinvulling van minimaal 28 lesuren, hetzelfde minimum aantal uren dat het voltijds secundair onderwijs per week omvat. Volwaardige kwalificaties Het uitstippelen van trajecten voor het behalen van de eindstudiebewijzen van het voltijds secundair onderwijs is een belangrijke taak voor het deeltijds onderwijs. Onder de eindstudiebewijzen van het voltijds secundair onderwijs verstaan we: getuigschrift van de tweede graad van het secundair onderwijs; studiegetuigschrift van het tweede leerjaar van de derde graad van het secundair onderwijs; diploma van het secundair onderwijs. Om de gelijkwaardigheid en de civiele effecten veilig te stellen, mogen de toekenningscriteria in het deeltijds onderwijs niet afwijken van de criteria voor het voltijds onderwijs. Dit impliceert dat voor de algemene vorming de voorwaarden inzake eindtermen en goedgekeurde leerplannen uit het themadecreet van 18 januari 2002 overgenomen worden. Hoewel ongetwijfeld niet alle jongeren er zullen in slagen de eindtermen te bereiken, moeten de algemeen-vormende leerinhouden van het deeltijds onderwijs hierop zonder uitzondering zijn gebaseerd; het parcours en de timing kunnen weliswaar differentiëren, maar er is geen niveauverschil qua leerstof. Studiegetuigschrift van het tweede leerjaar van de derde graad Dit leerplan is bedoeld voor de jongeren die het studiegetuigschrift van het tweede leerjaar van de derde graad van het secundair onderwijs willen behalen. De uitgangspunten voor dit leerplan zijn de eindtermen PAV voor de 3de graad (1ste en 2de leerjaar) van het beroepssecundair onderwijs. De component leren wordt in het CDO georganiseerd op basis van 15 wekelijkse lesuren voor algemene en beroepsgerichte vorming. De urenverdeling tussen algemene en beroepsgerichte vorming wordt aan het CDO overgelaten, binnen de 15 wekelijkse lestijden van de component leren is het wenselijk minimum 4 lestijden aan PAV te besteden.

5 DBSO PAV Studiegetuigschrift van het 2de leerjaar van de 3de graad SO 5 De effectieve realisatietermijn van dit leerplan zal enerzijds afhankelijk zijn van het individuele verwerkingsniveau van de jongere en anderzijds van de centrumgebonden invulling. Horizontale samenhang Voor de beroepsgerichte vorming worden als toetssteen voor onderwijskwaliteit referentiekaders door de Vlaamse regering vastgelegd na overleg met actoren uit zowel de onderwijs- als de beroepswereld. Deze referentiekaders bieden de basis voor de screening van het opleidingsaanbod en de realisatie van een modulaire opleidingsstructuur. Vermeldenswaard is dat de beroepsgerichte vorming zich als één geïntegreerd geheel uitstrekt over de component leren en de component werkplekleren. De theorie en praktijk die onderwezen worden in het centrum en de confrontatie met de dagelijkse realiteit van de werkvloer vullen elkaar aan. Om de samenhang te bevorderen binnen de componenten leren en werkplekleren is overleg tussen de leerkrachten PAV en beroepsgerichte vorming noodzakelijk. 1.3 Beginsituatie Uit de wettelijke toelatings- en overgangsvoorwaarden volgt dat de jongeren pas het studiegetuigschrift van het tweede leerjaar van de derde graad van het secundair onderwijs kunnen behalen voor zover ze minimaal beschikken over het getuigschrift van de 2de graad van het secundair onderwijs. In de praktijk staan bovenstaande wettelijke voorwaarden niet garant voor homogene klasgroepen. De heterogeniteit kan verhoogd worden door het samen zetten van verschillende studierichtingen voor PAV en door de leeftijdsverschillen.

6 DBSO PAV Studiegetuigschrift van het 2de leerjaar van de 3de graad SO Visie op PAV in DBSO Dit leerplan voor het behalen van een studiegetuigschrift van het tweede leerjaar van de derde graad secundair onderwijs vormt een logisch vervolg op het leerplan van de 2de graad. In het leerplan van de tweede graad waren de opdrachten eenduidig, eenvoudig en onder begeleiding. In het leerplan van de derde graad evolueert dit naar meer complexe opdrachten die de jongeren zelfstandig verwerken. De basisprincipes van PAV blijven behouden. Het realiseren van dit leerplan vereist ondermeer: een opleiding die de jongeren voldoende weerbaar en sociaal vaardig maakt, zodat ze goed kunnen functioneren in de snel evoluerende multiculturele samenleving: de nadruk ligt dan ook in PAV op vaardigheden en attitudes; een geïntegreerde aanpak van basisleerinhouden en basisvaardigheden: leerinhouden verwerken als één geheel zoals zij ook in de realiteit van het leven ervaren worden; een functionele aanpak: leerinhouden voorstellen in concrete, levensechte contexten, jongeren ervaren hierdoor het nut, de voordelen of de noodzaak; gericht op een attitude van "levenslang leren": aanbod van aangepaste, actieve werkvormen en concrete modellen waardoor de jongeren inzicht verwerven in de reële situaties waarmee zij geconfronteerd worden; gericht op het leren opnemen van hun maatschappelijke en ethische verantwoordelijkheid. De vakoverschrijdende eindtermen kunnen hier inspiratie bieden; een opleidingscultuur die ruimte schept voor een vertrouwensrelatie. Hierdoor kan de leraar-begeleider dieper ingaan op de noden van sociale, morele en affectieve aard die maar al te vaak een rem betekenen voor het leer- en vormingsproces van deze jongeren. Dit alles realiseren kan enkel gebeuren in een krachtige leeromgeving (zie hoofdstuk minimale materiële vereisten).

7 DBSO PAV Studiegetuigschrift van het 2de leerjaar van de 3de graad SO 7 2 Algemene doelstellingen De funderende doelstellingen van PAV kunnen onderverdeeld worden in 6 domeinen: functionele taalvaardigheid; functionele rekenvaardigheid; functionele informatieverwerving en verwerking; organisatiebekwaamheid; tijd- en ruimtebewustzijn; maatschappelijk en ethisch bewustzijn, weerbaarheid en verantwoordelijkheid.

8 DBSO PAV Studiegetuigschrift van het 2de leerjaar van de 3de graad SO 8 3 Algemene pedagogisch-didactische wenken 3.1 Algemene pedagogisch-didactische principes Gerichtheid op zelfstandigheidontwikkeling: o gericht op de zelfwerkzaamheid en zelfsturing van de leerling; o inductieve leerweg: de leerlingen proberen zelf de systematiek achter bepaalde verschijnselen te ontdekken; o gericht op actief laten leren; o de leraar als begeleider. Gerichtheid op sociale relevantie: o gericht op functionele vaardigheden; o gericht op sociaal-culturele vaardigheden; o gericht op weerbaar maken in de complexe maatschappelijke realiteit. Gerichtheid op strategisch handelen: o kennis van strategieën; o gericht op het wegwijs maken in de complexe sociale realiteit; o gericht op concreet en praktisch handelen; o opsplitsen van complexe taken en vaardigheden in deeltaken en deelvaardigheden. Gerichtheid op zinvolle opdrachten: o realistische taken met gevarieerd authentiek materiaal; o aansluitend bij de leefwereld en de opleiding van de leerlingen; o probleemoplossend, uitdagend, emanciperend, waardevormend. Gerichtheid op reflectie: o reflectie door de leerling-uitvoerder op product en proces; o Is mijn doel bereikt? Heb ik het goed gedaan? o Wat heb ik hiervan geleerd? Wat moet ik in mijn aanpak verbeteren? Gericht op differentiatie: o aansluitend bij de beginsituatie van de individuele leerling; o aansluitend bij het individueel leertraject van elke leerling.

9 DBSO PAV Studiegetuigschrift van het 2de leerjaar van de 3de graad SO Algemene pedagogisch-didactische wenken Binnen het vak PAV is het de bedoeling geïntegreerd te werken in realistische en authentieke contexten en rond actuele onderwerpen met leerinhouden vanuit verschillende domeinen. Het is dan ook van belang dat een domein, zoals bijvoorbeeld rekenvaardigheden, niet geïsoleerd aangeboden wordt. Hiermee wordt bedoeld dat het onderwerp vanuit verschillende levensechte contexten en toepassingsgericht bekeken wordt, zodat de relatie school-maatschappij duidelijk wordt Het is de bedoeling om elke leerplandoelstelling aan te bieden in een geïntegreerde en functionele context zodanig dat: de leerlingen inzien dat de leerplandoelstelling relevant en bruikbaar is in hun leven en/of beroep (= functioneel); er verband gelegd wordt met andere leerplandoelstellingen, eventueel met vakoverschrijdende eindtermen en/of de beroepsgerichte vorming (= geïntegreerd aanbieden); er een link gelegd wordt met de actualiteit en de vakoverschrijdende eindtermen Binnen de geïntegreerde aanpak kan er gekozen worden voor: werken met thema s; werken met projecten; probleemgestuurd werken; begeleid zelfgestuurd leren; gedifferentieerde aanpak; taakgerichte aanpak In de derde graad ligt de klemtoon op zelfstandigheid bij het toepassen van de vaardigheden uit de leerplandoelstellingen. De leerlingen moeten daarbij hun eigen leerproces leren sturen en controleren. Het stappenplan dat hierbij gehanteerd wordt is het OVUR-schema. Stappen in het OVUR-schema: zich ORIËNTEREN op de opdracht: o voorkennis en ervaring activeren en structureren; o de opdracht analyseren: - Wat wordt van mij verwacht? Wat wil ik bereiken? - Waarom moet ik dat doen? - Hoe moet ik het doen? Waarom moet ik het zo doen? - Wat voor soort opdracht is dit? Waarop moet ik letten? - Heb ik dat al eerder gedaan? - Wie zijn mijn partners / de andere deelnemers? Wie is mijn publiek? - Wat weet men reeds over dit onderwerp? zich VOORBEREIDEN op de opdracht: o gegevens / informatie verzamelen; o een werkschema opstellen; o een taakverdeling maken; o de verschillende stappen opgeven; o een vragenlijst / checklist opstellen; o een logboek bijhouden; o brainstormen

10 DBSO PAV Studiegetuigschrift van het 2de leerjaar van de 3de graad SO 10 de opdracht UITVOEREN: o informatie verstrekken / taak uitvoeren met aandacht voor: - een logische opbouw; - onderlinge verbanden; - onderscheid hoofd- en bijzaken; - oorzaak en gevolg; - nauwkeurigheid. REFLECTEREN: o op het proces: - Heb ik het goed gedaan? - Hoe heb ik mijn opdracht uitgevoerd? - Heb ik mij op mijn taak georiënteerd? - Heb ik mijn opdracht goed voorbereid? - Heb ik bij het uitvoeren moeilijkheden ondervonden? - Waar moet ik mijn aanpak verbeteren? o op het product: - Heb ik mijn doel bereikt? - Was mijn 'tekst' geschikt voor het publiek? - Heeft de ontvanger alles begrepen? - Begrijp ik de bedoeling van de zender? - Wat weet ik nu dat ik vroeger niet wist? - Begrijp ik het doel van dit soort opdrachten? - Wat heb ik hiervan geleerd? Belang van ervaringsgericht leren Ervaringsgericht leren is leren door doen. Het is een proces waardoor men doorheen rechtstreekse ervaring kennis opbouwt, vaardigheden verwerft en waarden opbouwt. Voorbeelden: zelf meten met meetinstrumenten in en buiten de klas; enquête opstellen en uitvoeren; interview van supporters, buurtbewoners ; zelf organiseren van één- en meerdaagse uitstappen, fuiven ; zelf organiseren van werkplekleren (contacten, bereikbaarheid ); in het kader van een project een maaltijd bereiden, een tentoonstelling opbouwen, een foto- of videoreportage maken; projecten uitwerken in samenwerking met de beroepsgerichte vorming, zoals (afhankelijk van de opleiding) computertafels maken, een receptie organiseren, ontspanningsactiviteiten in een bejaardentehuis verzorgen

11 DBSO PAV Studiegetuigschrift van het 2de leerjaar van de 3de graad SO Maatwerk Maatwerk is essentieel in het deeltijds beroepsonderwijs, gezien de heterogeniteit van de doelgroep. We vertrekken vanuit de leerbehoefte van elke leerling en beogen een zo groot mogelijk leerrendement. Dit vergt een beginsituatie-analyse van elke leerling, met hieraan gekoppeld een individueel leertraject en een gedifferentieerde aanpak in de klas. Analyse van de beginsituatie van de leerling Het is van essentieel belang dat de leerkracht zicht heeft op de beginsituatie van de jongeren om hun individuele mogelijkheden en basisvaardigheden te kunnen inschatten. Op die manier kan elke leerling aangepaste individuele begeleiding en remediëring krijgen bij het doorlopen van zijn/haar leertraject. Het is belangrijk dat het centrum minimaal achterhaalt op welk niveau de leerling zich bevindt voor wat betreft taalvaardigheid en rekenvaardigheid. Daarnaast is het wenselijk dat ook het niveau van de andere vaardigheden uit de domeinen van de leerplannen PAV in kaart gebracht worden, bijvoorbeeld via een instaptoets, een mini-thema tijdens de eerste lessen PAV, het voorbereiden en uitvoeren van een gezamenlijke uitstap Individuele leerlijn De individuele beginsituatie is de basis voor de uitwerking van een individueel leertraject binnen PAV. Om dit leertraject stapsgewijs in leerdoelen te formuleren, kunnen er verschillende ordeningsprincipes gehanteerd worden: o niveau van beheersing (kopiërend, beschrijvend, structurerend en beoordelend); o mate van complexiteit die de leerling aankan (van een enkelvoudige naar een complexe probleemoplossing), o of de leerling al dan niet metacognitieve vaardigheden (plannen, bijsturen ) gebruikt; o De individuele leerlijn is een hulpmiddel om het leerproces tussentijds te evalueren en bij te sturen. Gevolgen voor het didactisch handelen: differentiatie Op klasniveau kan de leerkracht differentiëren voor wat betreft: o doelstellingen en leerinhouden (minimumdoelstellingen en -inhouden uitbreidingsdoelstellingen en -inhouden); o didactische aanpak (instructie, begeleiding, opdrachten, materiaal, groeperingsvormen op basis van talenten, leerstijlen ); o tempo; o evaluatie. Werkvormen die differentiatie mogelijk maken: o contract- en hoekenwerk; o begeleid zelfstandig leren; o projectwerk; o coöperatieve werkvormen (activerende werkvormen waarbij samenwerken centraal staat; leerlingen kunnen elkaar iets leren; groepsleden zijn van elkaar afhankelijk zodat zij moeten overleggen, samenwerken, verantwoordelijkheid nemen, een taakverdeling opstellen ).

12 DBSO PAV Studiegetuigschrift van het 2de leerjaar van de 3de graad SO 12 4 Leerplandoelstellingen en leerinhouden 4.1 Functionele taalvaardigheid 4.2 Functionele rekenvaardigheid 4.3 Functionele informatieverwerving en -verwerking 4.4 Organisatiebekwaamheid 4.5 Tijd- en ruimtebewustzijn 4.6 Maatschappelijk en ethisch bewustzijn, weerbaarheid en verantwoordelijkheid

13 DBSO PAV Studiegetuigschrift van het 2de leerjaar van de 3de graad SO Functionele taalvaardigheid Leerplandoelstelling 1 De leerlingen kunnen uit mondeling, schriftelijk en elektronisch aangeboden tekstmateriaal informatie selecteren in functie van het gestelde probleem. ET 1 Luister- en leesstrategieën: tekstdoel (publiek- en doelgericht) bepalen; voorkennis oproepen; het globale onderwerp bepalen; de hoofdgedachte achterhalen; relaties tussen tekstonderdelen herkennen; op basis van het tekstdoel de juiste luister- en leesstrategie kiezen. Divers tekstmateriaal zoals: instructies, handleidingen; mededelingen; verslagen van feiten en gebeurtenissen; opinies; reclameboodschappen; een dialoog of polyloog met medeleerlingen m.b.t. de school of de klas. Luister- en leesstrategieën: Zich oriënteren op de luister- en leestaak: zich afvragen waarom, waarnaar precies en hoe men moet luisteren en lezen. Suggesties voor oefeningen en taken: Met toenemende zelfstandigheid en aan de hand van een schema of een reeks hulpvragen: o oriënteren op de communicatieve context: - Wie is de spreker? - Wat is het doel van de spreker? - Op welk publiek is de boodschap gericht? o oriënteren op de taak: vooruitzien - Waarom moet ik naar deze tekst luisteren, wat moet ik met de informatie doen? - Wat is de goede luisterhouding? - Waarover gaat de tekst? - Wat verwacht ik ervan? - Wat weet ik over het onderwerp? - Welke luister-/leesstrategie past bij het luister-/leesdoel? - Hoe moet ik luisteren/lezen? Voorspellend luisteren en lezen: de leerling activeert zijn voorkennis om allerlei voorspellingen te doen over de tekst. Hulpvragen bij voorspellend luisteren en lezen zijn bijvoorbeeld: o Welk onderwerp verwacht ik? o Wat wil de zender bij mij bereiken? o Op welke vragen zal de tekst een antwoord geven? o Welke antwoorden verwacht ik in de tekst te vinden? Voorspellend luisteren en lezen kan vooraf gebeuren (inhoud voorspellen op basis van titel, zender, visuele informatie), maar ook tijdens de taak (af en toe stoppen en laten voorspellen, de voorspellingen bijsturen op basis van signalen in de tekst of het programma).

14 DBSO PAV Studiegetuigschrift van het 2de leerjaar van de 3de graad SO Functionele taalvaardigheid Oriënterend luisteren/lezen: de leerling vraagt zich af waarover de tekst gaat en of hij bruikbaar is voor een bepaald doel. Je beluistert/leest de tekst in vogelvlucht (scannen) i.p.v. volledig om te bepalen of hij op het eerste gezicht voor jou: o interessant genoeg is om nauwkeuriger te gaan beluisteren/lezen; o bruikbaar is voor een bepaald doel. Zoekend luisteren/lezen: gerichte, welbepaalde gegevens of informatie uit de tekst halen. Je gaat in de tekst op zoek naar specifieke informatie. Bijvoorbeeld: o Luisteren: - aan de hand van beluisterde informatie een formulier invullen; gegevens voor een bestelling noteren; - achterhalen wie schuldig is bij een verkeersongeval; - bepaalde toeristische gegevens beluisteren en noteren; - bepaalde nieuwsfeiten achterhalen; - voorbeelden van lichaamstaal interpreteren. o Lezen: - opzoeken van specifieke tekstinformatie (bijvoorbeeld: bepaalde woorden, data, cijfergegevens ); - zoeken naar een antwoord op een specifieke vraag. Daartoe tast men met de ogen de tekst vluchtig af tot men de gezochte informatie gelokaliseerd heeft. Dan leest men de tekstgedeelten die een antwoord op de zoekvraag lijken te bevatten intensief en controleert men op die manier de verwachtingen. Globaal luisteren/lezen om hoofdzaken en hun samenhang uit de tekst te halen: Je vraagt je af: o Over welk onderwerp en welke deelonderwerpen gaat de tekst? o Wat zijn de hoofdgedachten van de tekst/deelonderwerpen? o Hoe hangen de hoofdgedachten met elkaar samen? Bij lezen concentreert men zich op kernwoorden en kernzinnen. Die vind je meestal vooraan en achteraan de alinea s (Elza-lezen, eerste en laatste zin van de alinea).

15 DBSO PAV Studiegetuigschrift van het 2de leerjaar van de 3de graad SO Functionele taalvaardigheid Oefeningen op het achterhalen van ondermeer: o de hoofdidee of de grote lijn van het programma, de lezing, de voordracht; o de voornaamste argumenten; o de kerngedachte van een bepaald onderdeel. Intensief luisteren/lezen om naast de hoofdzaken ook de belangrijkste bijzaken uit de tekst te halen: o Beluister/lees de tekst grondig en gedetailleerd van begin tot eind. Stel vast wat het onderwerp en de hoofdgedachte zijn. o Meestal wordt de hoofdgedachte van elke alinea uitgewerkt in de vorm van belangrijke bijzaken (voorbeelden, vergelijkingen, gevolgen ). o Geef de alineaverbanden aan. Zo krijg je zicht op de opbouw van de tekst. Mogelijke tekstsoorten en contexten: het verloop van een sportgebeurtenis, een reis, een fuif; een filmfragment, een feuilletonaflevering, een videoclip; een jeugdprogramma op radio of tv; de technieken gebruikt in reclamespots, in advertenties; het centrumreglement, het lessenrooster; de veiligheidsvoorschriften; een bericht op het antwoordapparaat van een vriend, van een bedrijf; verslag over een ervaring binnen een persoonlijk ontwikkelingstraject, een voortraject, een brugproject of werkervaring; de spelregels van een gezelschapsspel; de werking van een apparaat; de verschillende functies van een gsm; een uiteenzetting over een welbepaald onderwerp volgen; een klacht beluisteren, herformuleren, weerleggen, relativeren. Het is essentieel dat er voldoende variatie is in het aanbod van de tekstsoorten en dat de moeilijkheidsgraad van de oefeningen geleidelijk aan groter wordt doordat de afstand toeneemt en het verwerkingsniveau complexer wordt.

16 DBSO PAV Studiegetuigschrift van het 2de leerjaar van de 3de graad SO Functionele taalvaardigheid Leerplandoelstelling 2 De leerlingen kunnen die informatie kritisch benaderen, beoordelen en er een standpunt bij formuleren. ET 2 Kritisch luisteren/lezen aan de hand van criteria. Reflectie- en beoordelingsvragen stellen. Standpunt bepalen op basis van argumenten. Kritisch luisteren/lezen: Door op deze manier te lezen beoordeel je de betrouwbaarheid van de informatie en de aanvaardbaarheid van de argumentatie. De beoordeling gebeurt aan de hand van een hulpschema met beoordelingscriteria die samen met de leerlingen zijn opgesteld. Mogelijke criteria: Is de informatie betrouwbaar? o Is de spreker/schrijver deskundig? o Is het medium waaruit de tekst komt betrouwbaar? o Is het medium partijdig? o Heeft de spreker/schrijver belang bij het onderwerp? o Uit welke bronnen komen de gegevens? o Verwijst de spreker/schrijver wel naar zijn bronnen? o Hoe actueel zijn de bronnen? Ben je het eens met de inhoud van de informatie? o Welk standpunt wordt ingenomen? o Zijn de argumenten op zichzelf aanvaardbaar? o Zijn de tegenargumenten overtuigend weerlegd? o Wat is jouw eindoordeel?

17 DBSO PAV Studiegetuigschrift van het 2de leerjaar van de 3de graad SO Functionele taalvaardigheid Een standpunt innemen na reflectie en beoordeling: De leerlingen confronteren aangeboden informatie met een andere bron die hetzelfde onderwerp behandelt of met de eigen voorkennis die ze rond het onderwerp al hadden opgedaan. Of ze stemmen de eigen tekst af op de informatie die door anderen in communicatie werd gebracht. Ze zijn m.a.w. in staat al luisterend of al lezend een gefundeerde mening te vormen en een beargumenteerd en degelijk onderbouwd standpunt te verwoorden. Voorbeelden: in een gesprek kritisch reageren op de vragen en antwoorden van bekende volwassenen; de uitspraken/standpunten van bekende figuren (sportfiguur, acteur, politicus ) in een tvprogramma/interview in de krant verwoorden en beoordelen; een nieuwsitem op twee zenders vergelijken; een nieuwsitem in verschillende kranten vergelijken; de argumenten in een debat weergeven en beoordelen; reclamespots kritisch analyseren; een standpunt innemen, argumenteren op basis van informatie uit een discussie op een jongerenzender; de gegevens uit een documentaire toetsen aan die uit bepaalde teksten; een recept vergelijken met de voorschriften uit een dieet en beoordelen of het geschikt is; standpunten in sportinterviews over een bediscussieerbare spelfase aftoetsen aan het sportreglement.

18 DBSO PAV Studiegetuigschrift van het 2de leerjaar van de 3de graad SO Functionele taalvaardigheid Leerplandoelstelling 3 De leerlingen kunnen ingewonnen informatie integreren en gebruiken in mondelinge communicatie. ET 3 Strategische aanpak spreken (OVUR spreken): spreek- en gespreksdoel bepalen; publiek inschatten; voorkennis oproepen; hoofdzaken van bijzaken onderscheiden; taalgebruik afstemmen. Diverse spreektaken zoals: vragen stellen, telefoongesprek, verslag, samenvatting. OVUR-strategie spreken: zich oriënteren op de spreektaak: o Wat is het doel van de spreekopdracht? o Wat is het onderwerp? Wat weet ik hierover? o Voor welk publiek spreek ik? o Welke voorkennis hebben mijn toehoorders over het onderwerp? o Welke audiovisuele hulpmiddelen kan ik gebruiken? o Wat zijn de randvoorwaarden (waar, wanneer, duur, omstandigheden )? zich voorbereiden op de spreektaak: o een flexibel werkplan maken; o ideeën verzamelen: - voorkennis onderzoeken: brainstormen, vrij associëren, topische vragen, vertrekken van een vaste structuur; - bronnen raadplegen: encyclopedieën, kranten en tijdschriften, audiovisuele media, internet, andere mensen o de gegevens selecteren en ordenen, rekening houdend met het doel en de communicatieve situatie: - hoofd- en bijzaken onderscheiden; - de gegevens zinvol groeperen; - samenhang aanbrengen; - herhaling vermijden. o een spreekschema opstellen: stappenplan in trefwoorden en telegramachtige zinnen. de spreektaak uitvoeren: o gebruik maken van een spreekplannetje; o aandacht hebben voor non-verbale signalen van gesprekspartners en/of toehoorders; o de spelregels van gespreksvormen respecteren (timing, het woord geven, luisteren naar de anderen ).

19 DBSO PAV Studiegetuigschrift van het 2de leerjaar van de 3de graad SO Functionele taalvaardigheid reflecteren (met behulp van criteria) op: o spreekvaardigheid in het algemeen: - Ben je een goed of slecht speler? Waarom? - Hoe zijn je spreekervaringen? Welke opdracht doe je (niet) graag? Waarom? - Wat kan er zoal mislopen? Hoe kun je dat vermijden? - Kan je tips formuleren voor jezelf en anderen? o het eindresultaat: - van de eigen prestatie en die van anderen; - met behulp van criteria in een evaluatielijst: Mogelijke criteria: Inhoud conform de opgave, begrijpelijk, boeiend, overtuigend, ter o Presentatie of interactie Taalgebruik de aanpak of strategieën: - Hoe valt het eindresultaat te verklaren? - Waar is het misgegaan? - Wat kan verbeterd worden? Hoe? zake, samenhangend, kritisch vlotheid, articulatie, intonatie, volume, tempo, lichaamshouding, empatisch vermogen, contact met publiek of andere sprekers, overwinnen van spreekangst begrijpelijk, verstaanbaar, levendig, correct Voorbeelden van spreektaken en contexten: een bericht achterlaten op een antwoordapparaat van een bedrijf; telefonisch tickets voor een concert, voor een reis bestellen; verslag uitbrengen over een sportgebeurtenis; aan een onbekende een wandelroute beschrijven; een rol in een rollenspel spelen; een mop vertellen; een praatprogramma voorbereiden met de klas als publiek; vragen stellen/antwoorden geven tijdens een interview; een restaurant, film, sport aanprijzen; een groep leerlingen toespreken over een welbepaald onderwerp ; een presentatie geven over een werkstuk.

20 DBSO PAV Studiegetuigschrift van het 2de leerjaar van de 3de graad SO Functionele taalvaardigheid Leerplandoelstelling 4 De leerlingen kunnen mondeling argumenteren. Feiten van meningen onderscheiden. Argumenteren ET 4 Bij mondeling argumenteren, al of niet naar aanleiding van een beluisterde of gelezen tekst, verwoorden de leerlingen goed beargumenteerde en degelijk onderbouwde standpunten. Argumenten kunnen bestaan uit feiten of meningen: Feit: een argument waar geen discussie over kan ontstaan, iets wat vaststaat; Mening: een argument dat te maken heeft met de voorkeuren van degene die het brengt, een waardeoordeel. Stappenplan bij argumenteren: bedenken van argumenten: o Welk standpunt neem je in (je bent voor of tegen de stelling)? o Waarom sta ik achter dit standpunt? Verklaar waarom je voor of tegen iets bent. Bedenk een aantal kernargumenten ter ondersteuning van je standpunt. o Splits één kernargument op in meerdere argumenten door de waarom-vraag te stellen. o Zet alle argumenten op een rij. betoog opbouwen: o Denk al eens na over de vragen die de tegenpartij zou kunnen stellen. Bereid je op voorhand al voor op hun argumenten (anticiperen). o Start niet met je allersterkste argument, maar kies een ander sterk argument en bouw daarop voort naar een hoogtepunt. o Rangschik je argumenten volgens toenemende sterkte. De zwakke argumenten houd je als reserve. mondeling argumenteren, rekening houdend met: o de opbouw, de rangschikking van de argumenten; o spreek- en luisterconventies; o het non-verbale gedrag van de anderen; o het eventueel aanpassen van argumentatie (wil men iets bereiken).

21 DBSO PAV Studiegetuigschrift van het 2de leerjaar van de 3de graad SO Functionele taalvaardigheid Mogelijke oefeningen om te leren argumenteren of om argumentaties kritisch te leren beoordelen zijn: een minidiscussie voeren met pro- en contragroepen; bespreking van film, boek (fragment); krantenberichten bespreken; lezersbrieven uit kranten vergelijken en bespreken; stellingenspel; rondje: elke leerling legt één ( of meerdere) voorwerp(en) in het midden van de tafel. Wanneer de leerling zijn standpunt heeft meegedeeld neemt hij het voorwerp terug. Zo gaat het verder tot iedereen zijn voorwerp(en) terug heeft. Vragen die zowel bij de beoordeling door de andere leerlingen als bij het reflecteren kunnen gebruikt worden zijn ondermeer: Welke argumenten? Waren het goede argumenten? Welk effect hadden ze? Wie werd overtuigd?

22 DBSO PAV Studiegetuigschrift van het 2de leerjaar van de 3de graad SO Functionele taalvaardigheid Leerplandoelstelling 5 De leerlingen kunnen een eenvoudige tekst schrijven. ET 5 Strategische aanpak schrijven (OVUR schrijven): schrijfdoel en tekstsoort bepalen; afstemmen op publiek; relevante inhoudselementen selecteren en ordenen; aandacht hebben voor formulering, opbouw, stijl, lay-out; bereid zijn om de regels voor zinsbouw en spelling te respecteren. Diverse schrijftaken zoals: formulieren, uitnodigingen, instructies, mededelingen, informele brieven, zakelijke brieven, sollicitatiebrief, verslagen. Strategische aanpak OVUR-schrijven: De leerlingen leren vragen stellen als: Naar/voor wie schrijf ik? Welk taalregister moet ik gebruiken? Wat is de gepaste toon (familiair, bovengeschikt, gelijkgeschikt, ondergeschikt )? Welke bedoeling heb ik? Wat weet ik al om met het schrijven te kunnen beginnen en wat moet ik nog even opzoeken? Hoe maak ik mijn schrijfplan? Welke lay-out geef ik de tekst mee? Zet ik de gepaste hulpmiddelen in (spellingcontrole, groene boekje )? Welke moeilijkheden ondervind ik bij het schrijven van deze tekst? Zijn woordkeuze, zinsbouw en spelling in orde? Ben ik tevreden met het resultaat? Wat kan ik nog bijschaven of corrigeren? Belangrijk bij het schrijfproces zijn: functionaliteit: realistische, uitdagende schrijfopdrachten, in duidelijke contexten; duidelijke instructies (planmatig en structurerend te werk gaan); de fasen van het schrijfproces doorlopen: nadenken over de schrijfopdracht, informatie verzamelen, een schrijfplan opstellen, uitwerken van de tekst, nakijken van de kladversie, verbeteringen aanbrengen, definitieve tekst schrijven. Suggesties voor werkvormen: samen kenmerken en criteria van een tekstsoort bepalen; teksten met vaste structuur lezen, daarna volgens dezelfde structuren schrijven; schrijfopdrachten in wisselende interactieve werkvormen (in duo s, minischrijfgroepjes ); taalsteun bieden bij schrijfopdrachten met schrijfkaders (voorgestructureerde schrijfopdrachten die bij het opstellen van zakelijke teksten zowel talige als inhoudelijke steun geven).

23 DBSO PAV Studiegetuigschrift van het 2de leerjaar van de 3de graad SO Functionele taalvaardigheid Spelling: Leerlingen moeten spellingsbewust worden, het belang van correct spellen inzien en weten dat het belang ervan toeneemt naarmate de schrijfsituatie formeler wordt (bijvoorbeeld: kattebelletje, brief aan vriend, lezersbrief in de krant, sollicitatiebrief ). De klemtoon ligt hier op het gepast inzetten van de beschikbare hulpmiddelen zoals spellingcontrole, groene boekje, eerder dan op het foutloos toepassen van de regels. Spellingsregels worden uitsluitend aangeleerd bij veel voorkomende fouten die de communicatie verstoren.

24 DBSO PAV Studiegetuigschrift van het 2de leerjaar van de 3de graad SO Functionele taalvaardigheid Leerplandoelstelling 6 De leerlingen kunnen zich in verschillende situaties duidelijk mondeling uiten. ET 6 Deelnemen aan een gesprek. Zich mondeling uiten op basis van criteria met betrekking tot: inhoud, presentatie, taalgebruik, luister- en spreekconventies. De leerlingen moeten zich vlot en adequaat kunnen uiten. Communicatieve houding: bereidheid tot communicatie; het spreken afstemmen op de luisteraars; op de hoogte zijn van kennis en interesse van de luisteraars; mogelijke oefeningen: o creatief dialogeren (rollenspel): zich aanmelden bij een werkgever, een telefoongesprek, een gesprek met een klant, een gesprek met de verantwoordelijke, een gesprek met een politieagent ; o gesprekken voeren over een actueel onderwerp, een onderwerp i.v.m. het beroepsleven, een televisieprogramma ; o beschrijving geven van grondstoffen, werkmiddelen en werkwijzen in het kader van het gekozen beroep; o discussiëren; o uiteenzettingen geven. Correct taalgebruik: Het hanteren van een gepaste taal en gepaste omgangsvormen zal voor heel wat leerlingen een struikelblok vormen. De leraar zal daarom de leerlingen veel laten oefenen op: het streven naar het gebruik van de standaardtaal; het leren onderscheid maken tussen formele en informele situaties; het streven naar een correcter taalgebruik; het naleven van afspraken i.v.m. omgangsvormen.

25 DBSO PAV Studiegetuigschrift van het 2de leerjaar van de 3de graad SO Functionele taalvaardigheid Technisch verzorgd spreken: Mogelijke richtlijnen: niet te luid spreken, wel goed articuleren; woorden verstaanbaar uitspreken; verzorgd spreken: geen letters inslikken, geen woorden afbijten Gespreksregels naleven: Voorbeelden: zwijgen als anderen aan het woord zijn; andere sprekers niet storen; zelf luisteren; oogcontact houden; beleefd blijven; op een gepaste manier interveniëren; non-verbaal gedrag: letten op houding, gebaren, mimiek ; extraverbale informatie: letten op intonatie, stemvolume ; bij onduidelijkheid om herhaling of verduidelijking vragen; herformuleren van uitspraken en stellingen van een spreker (= parafraseren).

26 DBSO PAV Studiegetuigschrift van het 2de leerjaar van de 3de graad SO Functionele rekenvaardigheid Leerplandoelstelling 7 De leerlingen kunnen bij een gesteld probleem de gepaste oplossingsstructuur herkennen, selecteren en uitwerken. ET 7 Evenredigheden: regel van drieën; percent; schaal. Het functioneel gebruiken van percent, schaal en regel van drie gebeurt in de tweede graad in enkelvoudige problemen en onder begeleiding. Een enkelvoudig probleem is een probleem waarbij 1 grootheid berekend wordt. In de derde graad verhoogt de moeilijkheidsgraad door het zelfstandig toepassen in een meervoudig (complex) probleem. Een meervoudig probleem is een probleem waarbij meerdere grootheden berekend worden. Bij een meervoudig complex probleem verhoogt de moeilijkheidsgraad door het gebruik van afleiders en door het feit dat de gegevens die nodig zijn om het probleem op te lossen bekomen worden door opeenvolgende bewerkingen. Voorbeeld 1 Vers fruitsap is een populaire drank bij jongeren De bereiding is eenvoudig: sinaasappelen persen en drinken maar! Bereken de kostprijs van een glas vers fruitsap. Daarvoor mag je zelf sinaasappelen persen en als de berekeningen juist zijn het fruitsap opdrinken. Om je een idee te vormen over de huidige prijs van de sinaasappelen ga je te rade op het internet. Vraag glas, balans, fruitpers, sinaasappelen en maatbeker aan de leerkracht. Voorbeeld 2 Chill out is een bedrijf met diverse stores in Vlaanderen. Chill out verkoopt kledij, schoenen en accessoires voor jongeren. Het kortingsysteem van de firma is spectaculair tenminste als men kan rekenen Hoe werkt het kortingssysteem? bij aankoop schoenen: 50% korting; bij aankoop accessoires: 20% korting; bij aankoop kledij: 20% korting op 1ste kledingstuk, 30% op 2de kledingstuk, 40% op 3de kledingstuk en 50% op 4de kledingstuk. Sofie wil volgende artikels aankopen bij Chill out: 1 broek ( 52,00), 1 trui ( 40,50), 1 paar schoenen ( 98,56), 1 doos badzout ( 3,40) en 1 paar kousen ( 5,00). Hoeveel zal Sofie betalen?

27 DBSO PAV Studiegetuigschrift van het 2de leerjaar van de 3de graad SO Functionele rekenvaardigheid Voorbeeld 3 Om 2 zetels en 3 kasten te verhuizen van Gent naar De Panne huren we een aanhangwagen voor 1 dag met verzekering. We nemen een aanhangwagen met huif om beschadiging te voorkomen. Info over aanhangwagen die je kunt huren en de prijs kan je opzoeken op internet. Hoe worden de kasten en zetels gestapeld bij de gekozen aanhangwagen? Maak hiervoor een bovenaanzicht op schaal van de laadruimte. Hoeveel ritten zijn er nodig, rekening houdend met laadruimte en laadvermogen van de gekozen aanhangwagen? Bereken de kostprijs voor het huren van de aanhangwagen. Aard Lengte Breedte Hoogte Massa (cm) (cm) (cm) (kg) Zetel Zetel Kast Kast Kast

28 DBSO PAV Studiegetuigschrift van het 2de leerjaar van de 3de graad SO Functionele rekenvaardigheid Leerplandoelstelling 8 De leerlingen kunnen: kwantitatieve gegevens omzetten in schema s, tabellen, grafieken of diagrammen; bij kwantificeerbare problemen een adequate oplossingsweg uittekenen en uitwerken. ET 8 Schema s. Tabellen. Grafieken. Diagrammen. In de 2de graad hebben leerlingen geleerd schema s, tabellen, grafieken en diagrammen te interpreteren. In de derde graad wordt van de leerlingen verwacht dat ze ook in staat zijn om in levensechte omstandigheden kwantificeerbare informatie om te zetten in schema s, tabellen, grafieken en diagrammen. Dergelijke omzettingen moeten een functioneel kader hebben. Ze moeten bijdragen tot: het verhelderen en/of vereenvoudigen van de oplossingsweg voor problemen. Voorbeelden: bereidingsschema recept, stroomschema voor het nemen van een beslissing het verduidelijken van de gevonden resultaten. Voorbeelden: visualiseren van resultaten enquête in diagram, stamboom Het omzetten van kwantificeerbare informatie in schematische voorstellingen geeft de leerlingen extra mogelijkheden om problemen aan te pakken, op te lossen en te becommentariëren. Bedenk bij de uitwerking van deze doelstellingen dat een adequate oplossingsweg voor een (kwantificeerbare) problematiek best verloopt volgens het OVUR-principe (zie Algemene pedagogisch-didactische wenken).

29 DBSO PAV Studiegetuigschrift van het 2de leerjaar van de 3de graad SO Functionele rekenvaardigheid Leerplandoelstelling 9 De leerlingen kunnen: zelfstandig gepaste meetinstrumenten kiezen en hun keuze verantwoorden; technisch goed gebruik maken van de nodige meetinstrumenten; zelfstandig gepaste formules selecteren en uitwerken om courante grootheden te berekenen. ET 9 Grootheden, eenheden, herleiden van eenheden. Meetinstrumenten: meetinstrumenten voor lengte, massa, tijd, temperatuur, inhoud; bij de keuze rekening houden met meetbereik en de nauwkeurigheid; op een technisch correcte manier gebruiken. Formules: omtrek, oppervlakte; volume, dichtheid; snelheid. Hier wordt geen schoolse wetenschappelijke aanpak verwacht maar een functionele benadering. We gebruiken zoveel mogelijk levensechte contexten en eenheden die in praktische situaties voorkomen. De leerlingen ervaren hierdoor de praktische bruikbaarheid en noodzaak van grootheden en het herleiden van eenheden. Bij het meten van grootheden wordt door de leerlingen steeds dezelfde procedure doorlopen: schatten van de grootheid; keuze van het geschikte meetinstrument op basis van meetbereik en nauwkeurigheid van het meetinstrument; metingen uitvoeren en meetinstrument technisch correct gebruiken (instellen, hanteren, aflezen); metingen afronden volgens de gewenste nauwkeurigheid. De te gebruiken nauwkeurigheid komt overeen met de kleinste schaalverdeling van het meetinstrument. Het berekenen van grootheden houdt in dat de leerlingen zelfstandig: de gepaste formules kunnen selecteren (opzoeken); de formules correct kunnen uitwerken om de grootheden te berekenen (keuze en herleiding van de eenheden, uitvoeren en afronden berekeningen, reflectie).

30 DBSO PAV Studiegetuigschrift van het 2de leerjaar van de 3de graad SO Functionele rekenvaardigheid Leerplandoelstelling 10 De leerlingen kunnen reflecteren op gevonden resultaten (A). ET 10 Reflectie proces en product. Reflecteren op proces en product wordt ingeoefend bij elke gelegenheid die zich aandient. Reflectie op het proces: Dit houdt in dat de leerlingen het aangewende verwerkingsproces leren evalueren. Alle stappen van het verwerkingsproces worden systematisch overlopen en getoetst op correctheid, efficiëntie, rendement, timing met het oog op mogelijke remediëring en/of optimalisering. Reflectie op het product: De leerlingen worden vooral getraind om spontaan schattingen uit te voeren, bewerkingen te controleren, oplossingen en resultaten continu in te schatten.

31 DBSO PAV Studiegetuigschrift van het 2de leerjaar van de 3de graad SO Functionele informatieverwerving en -verwerking Leerplandoelstelling 11 De leerlingen kunnen voor hen relevante informatie in herkenbare, concrete situaties vinden en selecteren. ET 11 Informatie vinden en selecteren in diverse informatiebronnen. Voor de realisatie van deze doelstelling kan men werken in 2 fasen: Fase 1: eerst leren de leerlingen de meest geschikte mondelinge of schriftelijke informatiebron vinden zoals: woordenboeken, encyclopedieën; schoolboeken, cursussen; kranten, tijdschriften; radio en tv; handleidingen, instructieteksten; plannen, kaarten, atlassen; internet (woordenboeken, encyclopedieën, dienstregelingen, openingsuren); radio- en tv-programma s; diverse aanspreekpunten (infobalies, bevoegde personen ). Het is belangrijk dat de leerlingen diverse informatiebronnen gebruiken en niet enkel het internet. Fase 2: eens de bron gekozen passen zij ook de meest efficiënte zoekstrategie toe: raadplegen van index, inhoudstafel, legende ; zoekrobot gebruiken; herkennen van symbolen, pictogrammen ; bij mondelinge informatieverwerving: gerichte vragen stellen, doorvragen Leer de leerlingen bij het zoeken naar informatie kritisch omgaan met de bronnen door volgende vragen te stellen: Is de informatie actueel? Is de bron recent? Is de bron neutraal? Gaat de bron uit van een (politieke) organisatie? Heeft de organisatie een uitgesproken mening over het onderwerp? Is de bron betrouwbaar? Is de bron in begrijpelijke taal geschreven?

32 DBSO PAV Studiegetuigschrift van het 2de leerjaar van de 3de graad SO Functionele informatieverwerving en -verwerking Leerplandoelstelling 12 De leerlingen kunnen informatie uit uiteenlopende tekstsoorten begrijpen en gebruiken. ET 12 Verwerkingsstrategieën toepassen om de verworven informatie in concrete situaties te kunnen gebruiken. Met uiteenlopende tekstsoorten worden zowel luister- als leesteksten bedoeld. Voor de realisatie van deze doelstelling kan men werken in 2 fasen: Fase 1: informatie begrijpen Het gaat hier om het leren gebruiken van strategieën zoals selecteren, schematiseren, ordenen, samenvatten om informatie duidelijker te maken Fase 2: informatie gebruiken Het doel is altijd het functioneel gebruiken van de verworven informatie: in de klas: o presentatie van een persoonlijk werk; o analyse van een vraagstuk. in het eigen dagelijks leven: o aanrijdingformulier; o gebruik van openbaar vervoer. in het beroepsleven: o arbeidsreglement; o loonfiche; o veiligheidsvoorschriften; o informatie specifiek voor de opleiding.

33 DBSO PAV Studiegetuigschrift van het 2de leerjaar van de 3de graad SO Functionele informatieverwerving en -verwerking Leerplandoelstelling 13 De leerlingen kunnen spontaan gebruik maken van voor hen relevante informatie- en communicatietechnologie (ICT)(A). ET 13 ICT gebruiken. In de tweede graad ligt de klemtoon op het onder begeleiding gebruik maken van ICT. In de derde graad leren de leerlingen diverse ICT-toepassingen zelfstandig aanwenden, ondermeer bij het probleemoplossend denken, het zelfstandig werken, het omgaan met (grote hoeveelheden) informatie Voor de informatie- en communicatietechnologie betekent dit het gebruik van ondermeer: tekstverwerking; rekenblad; presentatiesoftware; internet ( , chatten, bloggen, telefoneren via internet, PC-banking, e-commerce ); telefoon, fax, gsm; digitale fotografie; creatieve software (tekenprogramma s, fotobewerking );... Bij het gebruik van internet de leerlingen wijzen op de mogelijke gevaren zoals virussen, spam, popups, persoonlijke informatie ter beschikking stellen en het niet naleven van de regelgeving omtrent auteursrechten en privacy. Verticale samenhang (afspraken van de vakwerkgroep over de graden heen) is noodzakelijk gezien de vele toepassingsmogelijkheden. Het is absoluut niet de bedoeling systematisch afzonderlijke lessen ICT te organiseren. Deze doelstelling beoogt immers vooral een verhogen van de affiniteit voor ICT-gebruik en het mee evolueren met de zich voortdurend ontwikkelende toepassingsmogelijkheden. ICT wordt gezien als een nieuw bijkomend middel dat gebruikt wordt telkens als het een meerwaarde kan betekenen.

34 DBSO PAV Studiegetuigschrift van het 2de leerjaar van de 3de graad SO Organisatiebekwaamheid Leerplandoelstelling 14 De leerlingen zien in dat ze keuzes moeten maken om hun leven adequaat te organiseren. ET 14 Oplijsten en vergelijken van mogelijkheden, afwegen van voor- en nadelen. Reflecteren op de gemaakte keuze. Voorbeelden van oefeningen in het analyseren van mogelijkheden en consequenties: Je hebt een job die je graag doet of je hebt geen werk: o Wat zijn de gevolgen voor de organisatie van je dagelijks leven? o Wat zijn de positieve en negatieve punten bij het uitvoeren van een job? o Wat zijn de positieve en negatieve punten van het werkloos zijn? o Hoe zal je dagindeling zijn bij werkloosheid / ploegenwerk / nachtwerk / kantooruren? o Wat zullen de gevolgen zijn voor je omgeving (familie, vrienden)? Je hebt een partner versus geen partner: o Op welke manier zal je keuze je leven verrijken? o Zijn er ook negatieve aspecten aan het hebben van een / geen relatie? o Welke emoties komen hierbij kijken? o Welke soorten relaties bestaan er (traditioneel, LAT ) en hoe sta jij hiertegenover? Je koopt een auto of een moto: o Vergelijk de budgetten die je nodig hebt voor auto/moto (niet alleen bij aankoop, maar ook kosten verbonden aan het gebruik ). o Vergelijk het comfort van beide. o Sta stil bij de ongevallencijfers van beide.

35 DBSO PAV Studiegetuigschrift van het 2de leerjaar van de 3de graad SO Organisatiebekwaamheid Leerplandoelstelling 15 De leerlingen kunnen opdrachten zelfstandig plannen, organiseren, uitvoeren, evalueren en indien nodig bijsturen. ET 15 Werkschema OVUR toepassen. Mogelijke opdrachten die kunnen uitgevoerd worden: De leerling heeft een bedrag gespaard en wil op vakantie gaan. De leerling: o bepaalt wat zijn wens is: soort reis, duur, alleen of in groep, welk vervoer ; o bepaalt hoe groot het budget is dat hij/zij kan besteden; o maakt een kostenraming door het opvragen van gegevens. Dit kan via een bezoek aan een reisbureau, het raadplegen van advertenties en catalogi ; o stuurt eventueel de wensen bij aan de hand van deze raming; o reflecteert op zijn aanpak en zijn resultaat. TIP: Deze opdracht kan beperkt worden tot een daguitstap met de klas. Aan de hand van vooraf afgesproken criteria wordt een daguitstap geselecteerd en uitgevoerd. De leerling wil een studio inrichten. De leerling: o stelt vast welke taken er moeten gebeuren (schilderen, behangen ); o maakt een kostenraming van de geplande werken (gebruik van bijvoorbeeld catalogi van doehet-zelf winkels ); o maakt plannen voor de inrichting van de studio en raamt de kosten; o moet een grondplan opstellen en de volledige inrichting op schaal tekenen; o moet nakijken of het beschikbare budget voldoende is voor de plannen; o reflecteert op zijn aanpak en zijn resultaat.

~ 1 ~ selecteren. (LPD 1,8,27) (LPD 13,22,23,27)

~ 1 ~ selecteren. (LPD 1,8,27) (LPD 13,22,23,27) ~ 1 ~ Functionele taalvaardigheid/ tekstgeletterdheid Eindtermen (P)AV voor 2 de graad SO 3 de graad SO 3 de jaar 3 de graad SO DBSO niveau 2 de graad DBSO niveau 3 de graad DBSO niveau 3 de jaar 3 de

Nadere informatie

Voor alle leraren Nederlands. 'Vergelijkend schema', eindtermen vaardigheden van de 3 graden: tekstsoorten, procedures/strategieën en attitudes.

Voor alle leraren Nederlands. 'Vergelijkend schema', eindtermen vaardigheden van de 3 graden: tekstsoorten, procedures/strategieën en attitudes. Voor alle leraren Nederlands 'Vergelijkend schema', eindtermen vaardigheden van de 3 graden:, procedures/strategieën en attitudes. 1 Luisteren 1e graad 2e graad 3e graad uiteenzetting leerstofonderdeel

Nadere informatie

Eindtermen Nederlands algemeen secundair onderwijs (derde graad)

Eindtermen Nederlands algemeen secundair onderwijs (derde graad) Eindtermen Nederlands algemeen secundair onderwijs (derde graad) Bron: www.ond.vlaanderen.be/dvo 1 Luisteren 1 De leerlingen kunnen op structurerend niveau luisteren naar uiteenzettingen en probleemstellingen

Nadere informatie

Luister- en kijkvaardigheid in de lessen Nederlands

Luister- en kijkvaardigheid in de lessen Nederlands Les Taalblad, Pendelaars Tekstsoort, publiek, niveau Informatieve en persuasieve tekst Onbekend publiek Structurerend niveau voor leesvaardigheid, beoordelend niveau voor luistervaardigheid Verwijzing

Nadere informatie

MODERNE VREEMDE TALEN - ASO DUITS Het voorliggende pakket eindtermen beantwoordt aan de decretale situatie waarbij in de basisvorming in de derde

MODERNE VREEMDE TALEN - ASO DUITS Het voorliggende pakket eindtermen beantwoordt aan de decretale situatie waarbij in de basisvorming in de derde MODERNE VREEMDE TALEN - ASO DUITS Het voorliggende pakket eindtermen beantwoordt aan de decretale situatie waarbij in de basisvorming in de derde graad ASO, Duits als tweede moderne vreemde taal kan worden

Nadere informatie

2.3 Literatuur. 1.4.2 Schriftelijke vaardigheden 1.4.2.1 Lezen LES GODVERDOMSE DAGEN OP EEN GODVERDOMSE BOL LEERPLAN ALGEMEEN:

2.3 Literatuur. 1.4.2 Schriftelijke vaardigheden 1.4.2.1 Lezen LES GODVERDOMSE DAGEN OP EEN GODVERDOMSE BOL LEERPLAN ALGEMEEN: LES GODVERDOMSE DAGEN OP EEN GODVERDOMSE BOL ALGEMEEN: p.8 2.3 Literatuur In onze leerplannen is literatuur telkens als een aparte component beschouwd, meer dan een vorm van leesvaardigheid. Na de aanloop

Nadere informatie

OVERZICHT MODULES PAV

OVERZICHT MODULES PAV OVERZICHT MODULES PAV Inhoud PAV 3(2) Functionele rekenvaardigheid... 2 PAV 3(2) Functionele taalvaardigheid... 3 PAV 3(2) Maatschappelijk en ethisch bewustzijn, weerbaarheid en verantwoordelijkheid...

Nadere informatie

CONCEPT. Domein A 1: Lezen van zakelijke teksten. Tussendoelen Nederlands onderbouw vo havo/vwo

CONCEPT. Domein A 1: Lezen van zakelijke teksten. Tussendoelen Nederlands onderbouw vo havo/vwo Tussendoelen Nederlands onderbouw vo havo/vwo Domein A 1: Lezen van zakelijke teksten Subdomein A 1.1: Woordenschat 1.1 h/v de betekenis van onbekende woorden afleiden uit de context; 1.2 h/v de betekenis

Nadere informatie

CONCEPT. Domein A 1: Lezen van zakelijke teksten. Tussendoelen Nederlands onderbouw vo, vmbo

CONCEPT. Domein A 1: Lezen van zakelijke teksten. Tussendoelen Nederlands onderbouw vo, vmbo Tussendoelen Nederlands onderbouw vo, vmbo Domein A 1: Lezen van zakelijke teksten Subdomein A 1.1: Woordenschat 1.1 vmbo de betekenis van onbekende woorden afleiden uit de context; 1.2 vmbo de betekenis

Nadere informatie

Taalvaardigheid Preventie en remediëring. -betrokkenheid verhogende werkvormen creëren -een maximale -herformuleren de lln het probleem

Taalvaardigheid Preventie en remediëring. -betrokkenheid verhogende werkvormen creëren -een maximale -herformuleren de lln het probleem Vlaams Verbond van het Katholiek Secundair Onderwijs Guimardstraat 1, 1040 Brussel VOET LEREN LEREN EN GOK Voet@2010 leren leren en thema s gelijke onderwijskansen Socio-emotionele ontwikkeling (1ste graad)

Nadere informatie

Eindtermen en ontwikkelingsdoelen voor explorer in de B-stroom. Gemeenschappelijke vakoverschrijdende eindtermen

Eindtermen en ontwikkelingsdoelen voor explorer in de B-stroom. Gemeenschappelijke vakoverschrijdende eindtermen Eindtermen en ontwikkelingsdoelen voor explorer in de B-stroom Gemeenschappelijke vakoverschrijdende eindtermen Gemeenschappelijke stam : (communicatief vermogen) brengen belangrijke elementen van communicatief

Nadere informatie

Eindtermen Nederlands lager onderwijs

Eindtermen Nederlands lager onderwijs Eindtermen Nederlands lager onderwijs Bron: www.ond.vlaanderen.be/dvo 1 Luisteren De leerlingen kunnen (verwerkingsniveau = beschrijven) de informatie achterhalen in: 1.1 een voor hen bestemde mededeling

Nadere informatie

CONCEPT. Tussendoelen Engels onderbouw vo havo/vwo

CONCEPT. Tussendoelen Engels onderbouw vo havo/vwo Tussendoelen Engels onderbouw vo havo/vwo Preambule Voor alle domeinen van Engels geldt dat het gaat om toepassingen van kennis en vaardigheden op thema s die alledaags en vertrouwd zijn. Hieronder worden

Nadere informatie

Taaltaken, verwerkingsniveaus, tekstsoorten, tekstkenmerken en strategieën

Taaltaken, verwerkingsniveaus, tekstsoorten, tekstkenmerken en strategieën 1 Bijlage 10. Eindtermen moderne vreemde talen: Frans of Engels van de derde graad bso (derde leerjaar) Taaltaken, verwerkingsniveaus, tekstsoorten, tekstkenmerken en strategieën LUISTEREN vrij concreet

Nadere informatie

Basisarrangement. Groep: AGL fase 1 Leerjaar 1 Vak: Nederlandse taal. 5x per week 45 minuten werken aan de basisdoelen

Basisarrangement. Groep: AGL fase 1 Leerjaar 1 Vak: Nederlandse taal. 5x per week 45 minuten werken aan de basisdoelen Basis Groep: AGL fase 1 Leerjaar 1 Vak: Nederlandse taal 5x per week 45 minuten werken aan de basisdoelen Deviant methode leer/werkboek VIA vooraf op weg naar 1F. De 8 thema s in het boek hebben terugkerende

Nadere informatie

Project wiskunde: iteratie en fractalen. Naam:

Project wiskunde: iteratie en fractalen. Naam: Project wiskunde: iteratie en fractalen Naam: Klas: 6EW-6LW-6WW 1 Doelstellingen De leerlingen leren zelfstandig informatie verwerven en verwerken over een opgelegd onderwerp. De leerlingen kunnen de verwerkte

Nadere informatie

ALGEMENE VORMING PROJECT ALGEMENE VAKKEN MODERNE VREEMDE TALEN PROJECT ALGEMENE VAKKEN LEERPLAN SECUNDAIR ONDERWIJS

ALGEMENE VORMING PROJECT ALGEMENE VAKKEN MODERNE VREEMDE TALEN PROJECT ALGEMENE VAKKEN LEERPLAN SECUNDAIR ONDERWIJS ALGEMENE VORMING DEELTIJDS BEROEPSSECUNDAIR ONDERWIJS PROJECT ALGEMENE VAKKEN MODERNE VREEMDE TALEN NIVEAU TWEEDE GRAAD PROJECT ALGEMENE VAKKEN NIVEAU DERDE GRAAD NIVEAU DERDE LEERJAAR DERDE GRAAD LEERPLAN

Nadere informatie

VLAAMS VERBOND VAN HET KATHOLIEK SECUNDAIR ONDERWIJS LEERPLAN SECUNDAIR ONDERWIJS. NEDERLANDS Derde graad BSO Derde leerjaar. Alle studierichtingen

VLAAMS VERBOND VAN HET KATHOLIEK SECUNDAIR ONDERWIJS LEERPLAN SECUNDAIR ONDERWIJS. NEDERLANDS Derde graad BSO Derde leerjaar. Alle studierichtingen VLAAMS VERBOND VAN HET KATHOLIEK SECUNDAIR ONDERWIJS LEERPLAN SECUNDAIR ONDERWIJS NEDERLANDS Derde graad BSO Derde leerjaar Alle studierichtingen Licap - Brussel: - september 1995 INHOUD 1 BEGINSITUATIE...

Nadere informatie

1 Basiscompetenties voor de leraar secundair onderwijs

1 Basiscompetenties voor de leraar secundair onderwijs 1 Basiscompetenties voor de leraar secundair onderwijs Het Vlaams parlement legde de basiscompetenties die nagestreefd en gerealiseerd moeten worden tijdens de opleiding vast. Basiscompetenties zijn een

Nadere informatie

Secundair onderwijs - Tweede graad ASO/KSO/TSO - Natuurwetenschappen - Vakgebonden eindtermen

Secundair onderwijs - Tweede graad ASO/KSO/TSO - Natuurwetenschappen - Vakgebonden eindtermen Eindtermen educatief project Korstmossen, snuffelpalen van ons milieu 2 de en 3 de graad SO Secundair onderwijs - Tweede graad ASO/KSO/TSO - Natuurwetenschappen - Vakgebonden eindtermen I. Gemeenschappelijke

Nadere informatie

PROGRAMMA (AALST) BIJEENKOMST VAKCOÖRDINATOREN NEDERLANDS April 2014 PROGRAMMA (SINT-NIKLAAS) PROGRAMMA (OUDENAARDE) Inleiding - rondleiding OLC

PROGRAMMA (AALST) BIJEENKOMST VAKCOÖRDINATOREN NEDERLANDS April 2014 PROGRAMMA (SINT-NIKLAAS) PROGRAMMA (OUDENAARDE) Inleiding - rondleiding OLC BIJEENKOMST VAKCOÖRDINATOREN NEDERLANDS April 2014 PROGRAMMA (AALST) Inleiding - rondleiding OLC Voorstelling vakgroep/school - ideeën uit de ontvangende school PB Intervisie Nieuws uit het vakgebied Koffie

Nadere informatie

SECTORWERKSTUK 2013-2014

SECTORWERKSTUK 2013-2014 SECTORWERKSTUK 2013-2014 1 HET SECTORWERKSTUK Het sectorwerkstuk is een verplicht onderdeel voor alle leerlingen uit het Mavo. Het maken van een sectorwerkstuk is een manier waarop je, als eindexamenkandidaat,

Nadere informatie

VITAAL Plus 1 e graad

VITAAL Plus 1 e graad VITAAL Plus 1 e graad Krachtlijnen VITAAL Plus 1 e graad 1 Bouwstenen VITAAL Plus 1 e graad DIFFERENTIATIE TAALTAKEN AUTHENTIEKE COMMUNICATIEVE SITUATIES SCHOOLTAALWOORDEN VAARDIGHEDEN REMEDIËRING INTERCULTURALITEIT

Nadere informatie

Leerlijn leren leren. 4 Leerlijn leren leren. 1 Strategieën om kennis op te bouwen en problemen op te lossen

Leerlijn leren leren. 4 Leerlijn leren leren. 1 Strategieën om kennis op te bouwen en problemen op te lossen 4 Leerlijn leren leren Leerlijn leren leren 1 2 3 4 5 6 1 Strategieën om kennis op te bouwen en problemen op te lossen 1 De lln kunnen losse gegevens leren ze: a betekenis te geven ze te situeren in een

Nadere informatie

De vragen sluiten aan bij de belevingswereld van de leerlingen en zijn onderverdeeld in de volgende vijftien categorieën:

De vragen sluiten aan bij de belevingswereld van de leerlingen en zijn onderverdeeld in de volgende vijftien categorieën: > Categorieën De vragen sluiten aan bij de belevingswereld van de leerlingen en zijn onderverdeeld in de volgende vijftien categorieën: 1 > Poten, vleugels, vinnen 2 > Leren en werken 3 > Aarde, water,

Nadere informatie

NAAM:... Voornaam:... Klas: 4T... Volgnr.:... Datum:... LEERVAK:Nederlands... Leerkracht:... Gebundelde Controletoets periode Einde schooljaar

NAAM:... Voornaam:... Klas: 4T... Volgnr.:... Datum:... LEERVAK:Nederlands... Leerkracht:... Gebundelde Controletoets periode Einde schooljaar NAAM:... Voornaam:... Klas: 4T...... Volgnr.:... Datum:...... LEERVAK:Nederlands...... Leerkracht:... Gebundelde Controletoets periode Einde schooljaar Kranten in de klas: een lezersbrief schrijven: kladversie

Nadere informatie

Aartsbisdom Mechelen-Brussel Vicariaat Onderwijs Diocesane Pedagogische Begeleiding Secundair Onderwijs

Aartsbisdom Mechelen-Brussel Vicariaat Onderwijs Diocesane Pedagogische Begeleiding Secundair Onderwijs Aartsbisdom Mechelen-Brussel Vicariaat Onderwijs Diocesane Pedagogische Begeleiding Secundair Onderwijs Vakdocumenten Frans (2004) Visie en accenten leerplan Frans BaO 1 De eerste stappen zetten - Basiswoordenschat

Nadere informatie

EINDTERMEN en ONTWIKKELINGSDOELEN Zoektocht in het Maascentrum. A. Eindtermen voor het basisonderwijs vanaf 01/09/2010

EINDTERMEN en ONTWIKKELINGSDOELEN Zoektocht in het Maascentrum. A. Eindtermen voor het basisonderwijs vanaf 01/09/2010 EINDTERMEN en ONTWIKKELINGSDOELEN Zoektocht in het Maascentrum Derde graad LO A. Eindtermen voor het basisonderwijs vanaf 01/09/2010 Lichamelijke opvoeding Motorische competenties 1.1 De motorische basisbewegingen

Nadere informatie

Taaltaken, verwerkingsniveaus, tekstsoorten, tekstkenmerken en strategieën

Taaltaken, verwerkingsniveaus, tekstsoorten, tekstkenmerken en strategieën 1 Bijlage 7. Eindtermen moderne vreemde talen: Frans of Engels van de derde graad bso (eerste en tweede leerjaar) Taaltaken, verwerkingsniveaus, tekstsoorten, tekstkenmerken en strategieën LUISTEREN vertrouwd

Nadere informatie

Hoe kan de school in het algemeen werk maken van het nieuwe concept (stam + contexten)?

Hoe kan de school in het algemeen werk maken van het nieuwe concept (stam + contexten)? Vlaams Verbond van het Katholiek Secundair Onderwijs Guimardstraat 1, 1040 Brussel VOET EN STUDIEGEBIED ASO STUDIERICHTING : ECONOMIE Hoe kan de school in het algemeen werk maken van het nieuwe concept

Nadere informatie

Onderzoekscompetenties. Schooljaar 2015-2016. GO! atheneum Campus Kompas Noordlaan 10 9230 Wetteren 09 365 60 60

Onderzoekscompetenties. Schooljaar 2015-2016. GO! atheneum Campus Kompas Noordlaan 10 9230 Wetteren 09 365 60 60 GO! atheneum Campus Kompas Noordlaan 10 9230 Wetteren 09 365 60 60 Schooljaar 2015-2016 E-mail: ka.wetteren@g-o.be atheneum@campuskompas.be Website: www.campuskompas.be/atheneum Scholengroep Schelde Dender

Nadere informatie

Voorscholingstraject: visie op leren. Sessie 2

Voorscholingstraject: visie op leren. Sessie 2 Voorscholingstraject: visie op leren Sessie 2 Dagindeling Visie op leren: uiteenzetting Inoefenen m.b.t. visie op leren Opdracht: Uitwisseling praktijkvoorbeelden in functie van nieuw leerplan (reeds vertrouwde

Nadere informatie

1. De leerlingen hebben een positieve houding tegenover ICT en zijn bereid ICT te gebruiken ter ondersteuning van hun leren.

1. De leerlingen hebben een positieve houding tegenover ICT en zijn bereid ICT te gebruiken ter ondersteuning van hun leren. Eindtermen ICT 1. De leerlingen hebben een positieve houding tegenover ICT en zijn bereid ICT te gebruiken ter ondersteuning van hun leren. 2. De leerlingen gebruiken ICT op een veilige, verantwoorde en

Nadere informatie

DOCUMENT. Servicedocument VOET voor het vak ICT/Informatica. Vlaams Verbond van het Katholiek Secundair Onderwijs Guimardstraat 1, 1040 Brussel VVKSO

DOCUMENT. Servicedocument VOET voor het vak ICT/Informatica. Vlaams Verbond van het Katholiek Secundair Onderwijs Guimardstraat 1, 1040 Brussel VVKSO Vlaams Verbond van het Katholiek Secundair Onderwijs Guimardstraat 1, 1040 Brussel DOCUMENT VVKSO Servicedocument VOET voor het vak ICT/Informatica Dit document is een aanvulling op het algemeen servicedocument

Nadere informatie

6 november 2012. Leerlijnen Evaluatie: basis - verdieping

6 november 2012. Leerlijnen Evaluatie: basis - verdieping 6 november 2012 Leerlijnen Evaluatie: basis - verdieping Leerlijnen Waarom willen we aan de leerlijnen werken? Wat gaan we met die leerlijnen doen? Leerlijnen : doel Voor de leerlingen efficiënter lesgeven

Nadere informatie

Kijkwijzer techniek. Kijkwijzer leerlingencompetenties, materiaal uit traject Talenten breed evalueren, dag 1 Pagina 1

Kijkwijzer techniek. Kijkwijzer leerlingencompetenties, materiaal uit traject Talenten breed evalueren, dag 1 Pagina 1 Kijkwijzer techniek Deze kijkwijzer is een instrument om na te gaan in welke mate leerlingen een aantal competenties bezitten. Door middel van deze kijkwijzer willen we verschillende doelen bereiken: Handvatten

Nadere informatie

Raad Hoger Onderwijs IDR / 12 juni 2012 RHO-RHO-ADV-010. Advies instapprofiel van de student hoger onderwijs

Raad Hoger Onderwijs IDR / 12 juni 2012 RHO-RHO-ADV-010. Advies instapprofiel van de student hoger onderwijs Raad Hoger Onderwijs IDR / 12 juni 2012 RHO-RHO-ADV-010 Advies instapprofiel van de student hoger onderwijs Raad Hoger Onderwijs IDR / 12 juni 2012 RHO-RHO-ADV-010 bijlage 1 Bijlage 1: Algemene instapcompetenties

Nadere informatie

VLAAMS VERBOND VAN HET KATHOLIEK SECUNDAIR ONDERWIJS LEERPLAN SECUNDAIR ONDERWIJS WISKUNDE. Derde graad BSO Derde leerjaar: 1 of 2 uur/week

VLAAMS VERBOND VAN HET KATHOLIEK SECUNDAIR ONDERWIJS LEERPLAN SECUNDAIR ONDERWIJS WISKUNDE. Derde graad BSO Derde leerjaar: 1 of 2 uur/week VLAAMS VERBOND VAN HET KATHOLIEK SECUNDAIR ONDERWIJS LEERPLAN SECUNDAIR ONDERWIJS WISKUNDE Derde graad BSO Derde leerjaar: 1 of 2 uur/week Licap - Brussel - september 1995 INHOUD 1 BEGINSITUATIE... 5 2

Nadere informatie

A. LEER EN TOETSPLAN 2014-2015

A. LEER EN TOETSPLAN 2014-2015 Vak: Leerjaar: 1 Onderwerp: fictie (creatief lezen) Kerndoel(en): (nr)-2, 3, 4, 5, 7, 10. 1-smaakontwikkeling bevorderen 2-soorten verhalen onderscheiden 3-beoordelingswoorden 4-begrippen: spanning en

Nadere informatie

DOCUMENT. Servicedocument VOET voor het vak ICT/Informatica. Vlaams Verbond van het Katholiek Secundair Onderwijs Guimardstraat 1, 1040 Brussel VVKSO

DOCUMENT. Servicedocument VOET voor het vak ICT/Informatica. Vlaams Verbond van het Katholiek Secundair Onderwijs Guimardstraat 1, 1040 Brussel VVKSO Vlaams Verbond van het Katholiek Secundair Onderwijs Guimardstraat 1, 1040 Brussel DOCUMENT VVKSO Servicedocument VOET voor het vak ICT/Informatica Dit document is een aanvulling op het algemeen servicedocument

Nadere informatie

Syntheseproef kerst 2013 Theoretische richtingen

Syntheseproef kerst 2013 Theoretische richtingen Syntheseproef kerst 2013 Theoretische richtingen Vooraf De syntheseproef bestaat uit een aantal onderdelen. 1. Schriftelijke taalvaardigheid Het verslag dat je maakte van de aidsgetuigenis van Kristof

Nadere informatie

1.De leerlingen kunnen losse gegevens verwerven en gebruiken door ze betekenis te geven en te memoriseren.

1.De leerlingen kunnen losse gegevens verwerven en gebruiken door ze betekenis te geven en te memoriseren. 1.De leerlingen kunnen losse gegevens verwerven en gebruiken door ze betekenis te geven en te memoriseren. De leerlingen kunnen betekenis geven aan losse gegevens door ze te situeren in een context; door

Nadere informatie

AV Project algemene vakken

AV Project algemene vakken LEERPLAN DEELTIJDS BEROEPSSECUNDAIR ONDERWIJS Vak: Algemene vorming Studierichting: Studiegebied: Onderwijsvorm: Graad: DBSO tweede graad Leerplannummer: 2012/059 Nummer inspectie: 2012/605/6//D (vervangt

Nadere informatie

2003/19//1/A/BV/1/III/ /D/

2003/19//1/A/BV/1/III/ /D/ SECUNDAIR ONDERWIJS Onderwijsvorm: BSO Graad: derde graad Jaar: eerste en tweede leerjaar BASISVORMING Vak(ken): AV Project algemene vakken 4/4 lt/w Vakkencode: PAV-CW-WW Leerplannummer: 2003/020 (vervangt

Nadere informatie

ZET DE BOXEN AAN! Kijk op de week. Inhoud. Doelgroep. Vakgebied. Materialen. Doelen STERKE SCHAKELS

ZET DE BOXEN AAN! Kijk op de week. Inhoud. Doelgroep. Vakgebied. Materialen. Doelen STERKE SCHAKELS ZET DE BOXEN AAN! Jongeren verkennen verschillende manieren om radio te maken (podcasting, internetradio), beluisteren voorbeelden en zetten de grote lijnen uit voor een eigen radio-uitzending: voor wie?

Nadere informatie

luisteren: ET 4, 6 spreken: ET 15, 18, 23 lezen: ET 10, 12 schrijven: ET 28, 30, 31, 34 mondelinge interactie: 24, 27

luisteren: ET 4, 6 spreken: ET 15, 18, 23 lezen: ET 10, 12 schrijven: ET 28, 30, 31, 34 mondelinge interactie: 24, 27 TABASCO Oriëntatie + voorbereiden Leercoach Leerlingen Iemand voorstellen (schriftelijk en mondeling) Leerplandoelstellingen kiezen functionele kennis: - woordvelden: 35.1.1 en 35.1.2 en 35.1.3 - grammatica:

Nadere informatie

Lesvoorbereiding: Kapper en schoonheidsspecialist (beroepen: kapper en schoonheidsspecialist)

Lesvoorbereiding: Kapper en schoonheidsspecialist (beroepen: kapper en schoonheidsspecialist) Lesvoorbereiding: Kapper en schoonheidsspecialist (beroepen: kapper en schoonheidsspecialist) Klas: 3 e graad basisonderwijs Leervak: WO Technologie - Maatschappij Onderwerp: Atelier i.v.m. de beroepssectoren

Nadere informatie

BINNENKLASDIFFERENTIATIE IN WISKUNDELESSEN

BINNENKLASDIFFERENTIATIE IN WISKUNDELESSEN BINNENKLASDIFFERENTIATIE IN WISKUNDELESSEN - Situering - Lkr over binnenklasdifferentiatie - Binnenklasdifferentiatie? - Leerplannen - Binnenklasdifferentiatie in wiskunde Hilde De Maesschalck 8 oktober

Nadere informatie

Wat te doen met zwakke begrijpend lezers?

Wat te doen met zwakke begrijpend lezers? Wat te doen met zwakke begrijpend lezers? Cor Aarnoutse Wat doe je met kinderen die moeite hebben met begrijpend lezen? In dit artikel zullen we antwoord geven op deze vraag. Voor meer informatie verwijzen

Nadere informatie

Samengevat door Lieve D Helft ICT-coördinator Scholengemeenschap InterEssen

Samengevat door Lieve D Helft ICT-coördinator Scholengemeenschap InterEssen Samengevat door ICT-coördinator Scholengemeenschap InterEssen Eindtermen ICT Vanaf het schooljaar 2007-2008 zijn er eindtermen voor ICT in het lager onderwijs, dus zal men ICT meer en meer moeten integreren

Nadere informatie

Profiel Professionele Taalvaardigheid

Profiel Professionele Taalvaardigheid Profiel Professionele Taalvaardigheid PPT Het Profiel Professionele Taalvaardigheid omvat de taalvaardigheid die nodig is om professioneel in het Nederlands te functioneren en is in de eerste plaats gericht

Nadere informatie

Taal, expressie en communicatie ondersteund met ICT-tools in de lerarenopleiding

Taal, expressie en communicatie ondersteund met ICT-tools in de lerarenopleiding Ronde 1 Geert Kraeye en Barbara Linsen Arteveldehogeschool, Gent Contact: geert.kraeye@arteveldehs.be barbara.linsen@arteveldehs.be Taal, expressie en communicatie ondersteund met ICT-tools in de lerarenopleiding

Nadere informatie

- Les met de opdracht + evaluatiecriteria Alledaagse mysteries

- Les met de opdracht + evaluatiecriteria Alledaagse mysteries VRIJ LEZEN (TAALDAG, KULEUVEN, 27/2/2013) PETER VAN DAMME (VRIJ) LEZEN VAN ZAKELIJKE TEKSTEN - AANKONDINGING Het uitgangspunt van deze sessie is de vraag hoe je een krachtige leesomgeving creëert waarin

Nadere informatie

VRAGENLIJST LEERKRACHT MIDDENBOUW TUSSENDOELENMONITOR

VRAGENLIJST LEERKRACHT MIDDENBOUW TUSSENDOELENMONITOR VRAGENLIJST LEERKRACHT MIDDENBOUW TUSSENDOELENMONITOR INHOUDSOPGAVE Gevorderde geletterdheid Doelen blz. 3 Activiteiten blz. 3 Evaluatie blz. 3 Speciale leerbehoeften blz. 4 Mondelinge communicatie Doelen

Nadere informatie

Lesvoorbereiding: Kapper en schoonheidsspecialist (beroepen: kapper en schoonheidsspecialist)

Lesvoorbereiding: Kapper en schoonheidsspecialist (beroepen: kapper en schoonheidsspecialist) Lesvoorbereiding: Kapper en schoonheidsspecialist (beroepen: kapper en schoonheidsspecialist) Klas: 1ste graad secundair onderwijs Leervak: Techniek Onderwerp: Atelier i.v.m. de beroepssectoren en specifiek

Nadere informatie

Verslag over de opvolgingsdoorlichting van Vrij Instituut voor Secundair Onderwijs te Gent

Verslag over de opvolgingsdoorlichting van Vrij Instituut voor Secundair Onderwijs te Gent Vlaams Ministerie van Onderwijs en Vorming Onderwijsinspectie Hendrik Consciencegebouw Koning Albert II-laan 15 1210 BRUSSEL doorlichtingssecretariaat@ond.vlaanderen.be www.onderwijsinspectie.be Verslag

Nadere informatie

werkbladen, telefoons en opnametoestel

werkbladen, telefoons en opnametoestel DE BAAN OP! De jongeren organiseren zelf één of meerdere bedrijfsbezoeken. Ze verzamelen informatie over verschillende bedrijven en op basis hiervan kiezen ze met de hele klas het meest interessante bedrijf

Nadere informatie

PTA Nederlands TL/GL Bohemen, Houtrust, Kijkduin, Media&Design cohort 13-14-15

PTA Nederlands TL/GL Bohemen, Houtrust, Kijkduin, Media&Design cohort 13-14-15 Examenprogramma NE/K/1 Oriëntatie op leren en werken De kandidaat kan zich oriënteren op de eigen loopbaan en op het belang van Nederlands in de maatschappij. NE/K/2 Basisvaardigheden De kandidaat kan

Nadere informatie

WERK AAN DE WINKEL Hoe vind je een job?

WERK AAN DE WINKEL Hoe vind je een job? Hoe vind je een job? Inhoud Doelgroep Vakgebied Duur Materialen Doelen De leerlingen exploreren de verschillende manieren om aan een baan te geraken. Ze vertrekken van hun eigen ervaringen, interviewen

Nadere informatie

Onderwijsinspectie Vlaanderen

Onderwijsinspectie Vlaanderen 1. Doel practica in ASO, KSO en TSO Onderwijsinspectie Vlaanderen Hoe is het in de praktijk gesteld met het uitvoeren van leerlingenproeven? Het empirisch karakter van het vak tot uiting brengen Leerlingen

Nadere informatie

Workshop voorbereiden Authentieke instructiemodel

Workshop voorbereiden Authentieke instructiemodel Workshop voorbereiden Authentieke instructiemodel Workshop voorbereiden Uitleg Start De workshop start met een echte, herkenbare en uitdagende situatie. (v.b. het is een probleem, een prestatie, het heeft

Nadere informatie

BEOORDELING STAGE DOOR DE VAKMENTOR

BEOORDELING STAGE DOOR DE VAKMENTOR Opleidingsinstelling Adres Telefoon fax BEOORDELING STAGE DOOR DE VAKMENTOR Identificatie Naam student/cursist: Opleidingsonderdeel/module: Stageplaats: Vakmentoren: naam en contactgegevens Periode: O

Nadere informatie

De competenties die prioritair aan bod komen tijdens dit opleidingsonderdeel zijn:

De competenties die prioritair aan bod komen tijdens dit opleidingsonderdeel zijn: Specifieke lerarenopleiding C ECTS-fiche opleidingsonderdeel vakdidactische oefeningen 2 Code: 10375 Academiejaar: 2015-2016 Aantal studiepunten: 6 Studietijd: 120 à 150 uur Deliberatie: mogelijk Vrijstelling:

Nadere informatie

STAGES IN ARBEIDS- EN ORGANISATIEPSYCHOLOGIE: FEEDBACKINSTRUMENT

STAGES IN ARBEIDS- EN ORGANISATIEPSYCHOLOGIE: FEEDBACKINSTRUMENT STAGES IN ARBEIDS- EN ORGANISATIEPSYCHOLOGIE: FEEDBACKINSTRUMENT Naam stagiair(e):... Stageplaats (+ adres):...... Tussentijdse evaluatie Eindevaluatie Stageperiode:... Datum:.. /.. / 20.. Stagementor:...

Nadere informatie

DE BAAN OP! Een interessant bedrijf kiezen. Inhoud. Doelgroep. Vakgebied. Materialen. Doelen STERKE SCHAKELS

DE BAAN OP! Een interessant bedrijf kiezen. Inhoud. Doelgroep. Vakgebied. Materialen. Doelen STERKE SCHAKELS DE BAAN OP! De jongeren organiseren zelf één of meerdere bedrijfsbezoeken. Ze verzamelen informatie over verschillende bedrijven en op basis hiervan kiezen ze met de hele klas het meest interessante bedrijf

Nadere informatie

Huistaakbeleid. BS GO! Europaschool Genk en BS GO! Europaschool Genk campus Sledderlo Keinkesstraat 19 3600 GENK 089/35.53.35

Huistaakbeleid. BS GO! Europaschool Genk en BS GO! Europaschool Genk campus Sledderlo Keinkesstraat 19 3600 GENK 089/35.53.35 Huistaakbeleid BS GO! Europaschool Genk en BS GO! Europaschool Genk campus Sledderlo Keinkesstraat 19 3600 GENK 089/35.53.35 Inleidende tekst Om op een degelijke manier aan huistaakbeleid te doen moeten

Nadere informatie

EEN GOEDE VOORBEREIDING IS HET HALVE WERK. Plannen en evalueren van een activiteit. Inhoud

EEN GOEDE VOORBEREIDING IS HET HALVE WERK. Plannen en evalueren van een activiteit. Inhoud Plannen en evalueren van een activiteit Inhoud Doelgroep Vakgebied Duur Materialen Doelen In deze les moeten de leerlingen in groep een bepaalde activiteit voorbereiden. Dit kan bijvoorbeeld het organiseren

Nadere informatie

Vakdidactiek: inleiding

Vakdidactiek: inleiding Vakdidactiek: inleiding Els Tanghe 1 1. Inleiding Een specialist in de wiskunde is niet noodzakelijk een goede leraar wiskunde. Een briljant violist is niet noodzakelijk een goede muziekleraar. Een meester-bakker

Nadere informatie

Mogelijke opdrachten voor een vakwerkgroep geschiedenis en/of esthetica

Mogelijke opdrachten voor een vakwerkgroep geschiedenis en/of esthetica Mogelijke opdrachten voor een vakwerkgroep geschiedenis en/of esthetica In kolom 1 vind je 69 items waaraan je eventueel kan werken in de vakgroep geschiedenis/esthetica. Ze zijn ingedeeld in 8 categorieën.

Nadere informatie

Vakgebonden Vakoverschrijdend Over welk(e) vak(ken) gaat het?... Doel: eerder formatief eerder summatief Formuleer uw doelen:...

Vakgebonden Vakoverschrijdend Over welk(e) vak(ken) gaat het?... Doel: eerder formatief eerder summatief Formuleer uw doelen:... Vakgebonden Vakoverschrijdend Over welk(e) vak(ken) gaat het? Doel: eerder formatief eerder summatief Formuleer uw doelen:............ Belangrijkste doelen in bewoordingen voor de leerlingen:............

Nadere informatie

Nationaal congres Taal en Lezen. 15 oktober 2015 Effectief spellingonderwijs WWW.CPS.NL

Nationaal congres Taal en Lezen. 15 oktober 2015 Effectief spellingonderwijs WWW.CPS.NL Nationaal congres Taal en Lezen 15 oktober 2015 Effectief spellingonderwijs WWW.CPS.NL Contactgegevens Tseard Veenstra t.veenstra@cps.nl 06 55168626 Is spellingonderwijs nog relevant als we met behulp

Nadere informatie

MAGDA? REGELS OP SCHOOL EN DE WERKVLOER. Magda op school? Inhoud. Doelgroep. Vakgebied. materialen. Doelen STERKE SCHAKELS

MAGDA? REGELS OP SCHOOL EN DE WERKVLOER. Magda op school? Inhoud. Doelgroep. Vakgebied. materialen. Doelen STERKE SCHAKELS MAGDA? REGELS OP SCHOOL EN DE WERKVLOER Jongeren krijgen op school, op de werkplek, in de klas met allerlei regels en afspraken te maken. Zijn de afspraken en regels duidelijk genoeg voor hen? Wat vinden

Nadere informatie

Nederlands ( 3F havo vwo )

Nederlands ( 3F havo vwo ) Nederlands Nederlands ( 3F havo vwo ) havo/vwo bovenbouw = CE = Verdiepende keuzestof = SE Mondelinge taalvaardigheid Subdomeinen Gespreksvaardigheid Taken: - deelnemen aan discussie en overleg - informatie

Nadere informatie

Naam leerlingen. Groep BBL 1 Nederlands. Verdiepend arrangement. Basisarrange ment. Leertijd; 5 keer per week 45 minuten werken aan de basisdoelen.

Naam leerlingen. Groep BBL 1 Nederlands. Verdiepend arrangement. Basisarrange ment. Leertijd; 5 keer per week 45 minuten werken aan de basisdoelen. Verdiepend Basisarrange ment Naam leerlingen Groep BBL 1 Nederlands Leertijd; 5 keer per week 45 minuten werken aan de basisdoelen. - 5 keer per week 45 minuten basisdoelen toepassen in verdiepende contexten.

Nadere informatie

Zelfstandig werken = actief en zelfstandig leren van een leerling. Het kan individueel of in een groep van maximaal 6 leerlingen.

Zelfstandig werken = actief en zelfstandig leren van een leerling. Het kan individueel of in een groep van maximaal 6 leerlingen. Zelfstandig werken Zelfstandig werken = actief en zelfstandig leren van een leerling. Het kan individueel of in een groep van maximaal 6 leerlingen. Visie Leerlinggericht: gericht op de mogelijkheden van

Nadere informatie

Leerplan Secundair Onderwijs

Leerplan Secundair Onderwijs Leerplan Secundair Onderwijs Onderwijsvorm Vak Graad DBSO AV Project algemene vakken 3e graad Studiegetuigschrift 2e leerjaar 3e graad Leerplannummer 2014/034 Nummer inspectie 2014/1042/1//D (vervangt

Nadere informatie

HANDLEIDING. Inleiding. 1 e leerjaar groep 3. Schrijfpalet is zeer geschikt als aanvulling op het reeds beschikbare materiaal in bestaande methodes.

HANDLEIDING. Inleiding. 1 e leerjaar groep 3. Schrijfpalet is zeer geschikt als aanvulling op het reeds beschikbare materiaal in bestaande methodes. Schrijfpalet HANDLEIDING Inleiding 1 e leerjaar groep 3 In het onderwijs heeft het traditionele schrijven van een opstel steeds meer plaats gemaakt voor een meer gestructureerde activiteit. Het schrijven

Nadere informatie

Wanneer moeten we dat nog doen? We hebben vandaag, tijdens een andere vergadering, ons de vraag gesteld : waar moeten we naar toe om te melden dat

Wanneer moeten we dat nog doen? We hebben vandaag, tijdens een andere vergadering, ons de vraag gesteld : waar moeten we naar toe om te melden dat Wanneer moeten we dat nog doen? We hebben vandaag, tijdens een andere vergadering, ons de vraag gesteld : waar moeten we naar toe om te melden dat het programma in het eerste leerjaar te zwaar is We raken

Nadere informatie

Paritair leercomité 330 OPLEIDINGSPROGRAMMA LOGISTIEK ASSISTENT IN DE ZIEKENHUIZEN 12 maanden

Paritair leercomité 330 OPLEIDINGSPROGRAMMA LOGISTIEK ASSISTENT IN DE ZIEKENHUIZEN 12 maanden Paritair leercomité 330 OPLEIDINGSPROGRAMMA LOGISTIEK ASSISTENT IN DE ZIEKENHUIZEN 12 maanden Toelichting: Op dit formulier worden de competenties hernomen die binnen de opleiding tot logistiek assistent

Nadere informatie

OPLEIDINGSPROGRAMMA ILW. DUUR: 36 maanden 24 maanden indien de competenties Logistieke hulp in de verzorgingssector reeds zijn verworven

OPLEIDINGSPROGRAMMA ILW. DUUR: 36 maanden 24 maanden indien de competenties Logistieke hulp in de verzorgingssector reeds zijn verworven VERZORGENDE OPLEIDINGSPROGRAMMA ILW DUUR: 36 maanden 24 maanden indien de competenties Logistieke hulp in de verzorgingssector reeds zijn verworven Competenties: CLUSTERS VAN COMPETENTIES De leerling kan

Nadere informatie

Aanpak van een cursus

Aanpak van een cursus Aanpak van een cursus Je gaat best op zoek naar een efficiënte manier van studeren. In het hoger onderwijs is het immers niet meer doeltreffend om alles op dezelfde manier aan te pakken. Je kan dus niet

Nadere informatie

Kan ik het wel of kan ik het niet?

Kan ik het wel of kan ik het niet? 1 Kan ik het wel of kan ik het niet? Hieronder staan een aantal zogenaamde kan ik het wel, kan ik het niet-schalen. Deze hebben betrekking op uw taalvaardigheid in zowel het Nederlands als het Engels.

Nadere informatie

VLAAMS VERBOND VAN HET KATHOLIEK SECUNDAIR ONDERWIJS LEERPLAN SECUNDAIR ONDERWIJS MULTIMEDIATECHNIEKEN. Derde graad TSO Eerste en tweede leerjaar

VLAAMS VERBOND VAN HET KATHOLIEK SECUNDAIR ONDERWIJS LEERPLAN SECUNDAIR ONDERWIJS MULTIMEDIATECHNIEKEN. Derde graad TSO Eerste en tweede leerjaar VLAAMS VERBOND VAN HET KATHOLIEK SECUNDAIR ONDERWIJS LEERPLAN SECUNDAIR ONDERWIJS MULTIMEDIATECHNIEKEN Derde graad TSO Eerste en tweede leerjaar Licap - Brussel september 1998 MULTIMEDIATECHNIEKEN Derde

Nadere informatie

Thema 7 Activiteit 5. medelln. en leerkracht

Thema 7 Activiteit 5. medelln. en leerkracht De leerlingen ontwerpen hun vlag op een los blad. 3 de leerjaar : Overzicht lesverloop 50 1 De leerlingen ontwerpen een persoonlijke piratenvlag. Ze stellen hun vlag voor aan hun medeleerlingen in een

Nadere informatie

Eindtermen Wonen en leven in India

Eindtermen Wonen en leven in India Eindtermen Wonen en leven in India Leergebiedgebonden eindtermen Wereldoriëntatie Natuur ET 1.1. De leerlingen kunnen gericht waanemen met alle zintuigen en kunnen waarnemingen op een systematische wijze

Nadere informatie

PEDAGOGISCHE OPLEIDING THEORIE

PEDAGOGISCHE OPLEIDING THEORIE PEDAGOGISCHE OPLEIDING THEORIE September 2012 INHOUDSOPGAVE Woord vooraf... 6 Hoofdstuk 1: Communicatie en feedback... 7 1.1 De roos van Leary... Fout! Bladwijzer niet gedefinieerd. 1.1.1 Acht leraarstypen...

Nadere informatie

FRANS. Personeelsvergadering 31 mei 2011. mogen moeten. taalregeling. Talenbeleidsnota 3220 FRANS 1

FRANS. Personeelsvergadering 31 mei 2011. mogen moeten. taalregeling. Talenbeleidsnota 3220 FRANS 1 FRANS Personeelsvergadering 31 mei 2011 1 taalregeling 1963 LP 1972 LP 1998 LP 2004 2007 LP 2010 2008 2009 Talenbeleidsnota mogen moeten 3220 FRANS 1 De geschiedenis van het leerplan Frans 1963 : De taalgrens

Nadere informatie

PRAKTISCH. BIOLOGIE 2e GRAAD ASO OVERZICHT. Telefoon: 015 36 36 36 Fax: 015 36 36 37 Bezoek onze website: www.plantyn.com

PRAKTISCH. BIOLOGIE 2e GRAAD ASO OVERZICHT. Telefoon: 015 36 36 36 Fax: 015 36 36 37 Bezoek onze website: www.plantyn.com WAT OMVAT BIO NATURALIS 3 VOOR DE LEERLING? Leerwerkboek: Laboboek: Een algemene inhoudstafel en methodewijzer Onderzoeksvragen die elk nieuw onderwerp inluiden Actieve leermethode: gevarieerde werkvormen,

Nadere informatie

Actualisatie Studierichting STW. Integrale Opdrachten. December 2010

Actualisatie Studierichting STW. Integrale Opdrachten. December 2010 Actualisatie Studierichting STW Integrale Opdrachten December 2010 Voeding binnen IO - inspectie: onderscheid leerplan voeding 2de en 3de graad - September 2011 - geen nieuw leerplan maar bestaande geëvalueerd:

Nadere informatie

Specifieke lerarenopleiding ECTS-fiches. ECTS-Fiche Vakdidactische oefeningen 1 Code: 10374 Academiejaar: 2015-2016 Aantal studiepunten: 6

Specifieke lerarenopleiding ECTS-fiches. ECTS-Fiche Vakdidactische oefeningen 1 Code: 10374 Academiejaar: 2015-2016 Aantal studiepunten: 6 Specifieke lerarenopleiding ECTS-fiches ECTS-Fiche Vakdidactische oefeningen 1 Code: 10374 Academiejaar: 2015-2016 Aantal studiepunten: 6 Studietijd: 120 à 150 uur Deliberatie: mogelijk Vrijstelling: niet

Nadere informatie

Wetenschap & Technologie Ontwerpend leren. Ada van Dalen

Wetenschap & Technologie Ontwerpend leren. Ada van Dalen Wetenschap & Technologie Ontwerpend leren Ada van Dalen Wat is W&T? W&T is je eigen leven W&T: geen vak maar een benadering De commissie wil onderstrepen dat wetenschap en technologie in haar ogen géén

Nadere informatie

Annette Koops: Een dialoog in de klas

Annette Koops: Een dialoog in de klas Annette Koops: Een dialoog in de klas Als ondersteuning bij het houden van een dialoog vindt u hier een compilatie aan van Spreken is zilver, luisteren is goud : een handleiding voor het houden van een

Nadere informatie

Opbrengstgericht werken bij andere vakken. Martine Amsing, Marijke Bertu, Marleen de Haan

Opbrengstgericht werken bij andere vakken. Martine Amsing, Marijke Bertu, Marleen de Haan Opbrengstgericht werken bij andere vakken Martine Amsing, Marijke Bertu, Marleen de Haan Doel Leerkrachten kunnen een les tekenen of geschiedenis ontwerpen volgens de uitgangspunten van OGW die ze direct

Nadere informatie

De cursist moet geen opleidingsonderdelen afgewerkt hebben of gelijktijdig volgen.

De cursist moet geen opleidingsonderdelen afgewerkt hebben of gelijktijdig volgen. Specifieke lerarenopleiding ECTS-fiches ECTS-fiche opleidingsonderdeel: COMMUNICATIEVAARDIGHEID Code: 10368 Academiejaar: 2015-2016 Aantal studiepunten: 3 Studietijd: 75 à 90 uur Deliberatie: mogelijk

Nadere informatie

WORKSHOP ARGUMENTEREN IN DE DAGELIJKSE LESPRAKTIJK EN EXAMINERING 3F

WORKSHOP ARGUMENTEREN IN DE DAGELIJKSE LESPRAKTIJK EN EXAMINERING 3F WORKSHOP ARGUMENTEREN IN DE DAGELIJKSE LESPRAKTIJK EN EXAMINERING 3F Taalcoachacademie 25-5-2012 Christianne Alberts Inhoudsopgave Taalniveau B2/3F voor studenten Werken volgens vaste structuren Communicatieschema

Nadere informatie

klantgerichtheid... ... klanteninzicht... ... groepsdynamica... ... omgaan met diversiteit... ... stemgebruik... ... taalvaardigheid... ...

klantgerichtheid... ... klanteninzicht... ... groepsdynamica... ... omgaan met diversiteit... ... stemgebruik... ... taalvaardigheid... ... P1 VOORBEELD OBSERVATIE-INSTRUMENT GROEP klantgerichtheid klanteninzicht groepsdynamica omgaan met diversiteit PRESENTATIE stemgebruik taalvaardigheid non-verbaal communiceren professionele houding PERSOON

Nadere informatie

Advies over het algemeen vak Informatica in de tweede en derde graad van het ASO

Advies over het algemeen vak Informatica in de tweede en derde graad van het ASO Vlaamse Onderwijsraad Afdeling ASO Leuvenseplein 4 24 maart 2000 1000 Brussel ASO/RLE/ADV/001 Advies over het algemeen vak Informatica in de tweede en derde graad van het ASO 1 Situering Sedert 1993 bestudeert

Nadere informatie

FRIESE TAAL EN CULTUUR HAVO

FRIESE TAAL EN CULTUUR HAVO FRIESE TAAL EN CULTUUR HAVO SYLLABUS CENTRAAL EXAMEN 2016 Inhoud Voorwoord 6 1 Examenstof van centraal examen en schoolexamen 7 2 Specificatie van de globale eindtermen voor het CE 8 Domein A: Leesvaardigheid

Nadere informatie