Management control: SOFT CONTROL? HARD NODIG!

Maat: px
Weergave met pagina beginnen:

Download "Management control: SOFT CONTROL? HARD NODIG!"

Transcriptie

1 Management control: SOFT CONTROL? HARD NODIG! HOE ONDERZOEK JE DE RELEVANTIE VAN SOFT CONTROLS? 26 MCA: juni 2008, nummer 4 Fatfa Tin: beeld

2 Bij debacles zoals onlangs bij Société Générale wordt de oorzaak Het onderzoek geeft onderbouwd inzicht in het systeem van soft controls vaak gezocht in tekortschietende interne beheersingsmaatregelen. De werkelijke oorzaak kan misschien even goed in sociale aspecten gelegen zijn, met andere woorden in de soft controls. Vandaar dat Robeco Nederland heeft onderzocht welke elementen van soft control voor haar belangrijk zijn, hoe een goed systeem er moet uitzien en hoe je de huidige kwaliteit van het systeem kunt meten. Rick Mulders: Société Générale heeft begin 2008 in belangrijke mate het financiële wereldnieuws bepaald. En terecht. Als gevolg van frauduleuze handelingen bleek, voor zover tot dusver bekend, één enkele medewerker in staat te zijn om deze grote financiële instelling eigenhandig op te zadelen met een verlies van maar liefst 4,7 miljard euro. Na intern onderzoek bleek al vrij snel dat de oorzaak van dit probleem gelegen was in tekortschietende interne beheersingsmaatregelen (de zogenaamde hard controls). Of dit alleen het probleem is, valt echter te betwijfelen. Misschien speelden sociale aspecten eveneens een belangrijke rol. Bij Société Générale werden deze mogelijk beïnvloed door de excessieve beloningsstructuur, de agressieve risicohouding van het management, de te resultaatgerichte cultuur van de organisatie en de tekortschietende integriteit van medewerkers. Gesteld zou dan ook kunnen worden dat hier eveneens iets mis was met het systeem van soft controls: het doelmatige geordend samenhangend geheel van beheersmaatregelen die betrekking hebben op het innerlijke van de medewerker en mogelijk tot uiting komen in het arbeidsgedrag van de medewerker (afgeleid van De Heus en Stremmelaar, 2000). De relevantie van soft controls voor de inrichting van een management control systeem lijkt vanuit de literatuur al langere tijd gemeengoed te zijn. Anthony & Gonvindarajan (1998) geven in dit verband aan dat bij de inrichting van management control systemen rekening moet worden gehouden met formele aspecten als arbeidsethos en cultuur. Hartmann (2007) onderschrijft deze visie door te stellen dat naast formele interne beheersingsmaatregelen ook vertrouwen belangrijke implicaties kent voor de inrichting van moderne management control systemen. Empirisch onderzoek naar dergelijke hypotheses is minder voorhanden. Hartmann & Slapnicar (2007) hebben evenwel op basis van een survey study bij financiële instellingen vastgesteld dat (afhankelijk van de management setting) er positieve effecten bestaan van interne beheersingsmaatregelen op vertrouwen. Dit artikel beschrijft enerzijds de methodiek die Robeco heeft toegepast om het voor haar toereikende systeem van soft controls te identificeren en maakt anderzijds duidelijk hoe is vastgesteld of een dergelijk systeem ook daadwerkelijk aanwezig is. Hiertoe wordt eerst beschreven wat een systeem van soft controls is en wordt een raamwerk van verschillende soft controls met hun betekenis gegeven. Op basis van dit raamwerk wordt inzichtelijk gemaakt hoe de selectiecriteria werden bepaald die na toepassing op het raamwerk van verschillende soft controls leidden tot een in opzet toereikend systeem van soft controls. Vervolgens wordt beschreven hoe de praktische vormgeving van het systeem van soft controls kan worden onderzocht. Aangezien de in dit artikel gepresenteerde methodiek tot dusver alleen bij Robeco is toegepast, ontbreekt tot dusver de externe toetsing en validatie. Dit neemt echter niet weg dat ook andere organisaties mogelijkerwijs deze methodiek kunnen hanteren om op een systematische wijze inzicht te krijgen in (de kwaliteit van) hun systeem van soft controls. In figuur 1 is schematisch weergegeven hoe het onderzoek is uitgevoerd. MCA: juni 2008, nummer 4 27

3 Literatuuronderzoek Outside-in model Systeem van soft controls Vanuit bestaande management- en organisatieliteratuur zijn relevante sociaal-organisatorische aspecten te benoemen die bepalend kunnen zijn voor de vormgeving van een systeem van soft controls. Deze aspecten kunnen op hun beurt worden geconcretiseerd naar elementen van soft control en vervolgens vertaald naar praktische soft controls. Sociaalorganisatorische aspecten Simons (2000) zoekt naar de wijze waarop een organisatie optimaal kan worden, waarbij onder andere belief systems en de interactive control systems aan bod komen en sociaalorganisatorische aspecten te benoemen zijn die bepalend kunnen zijn voor een systeem van soft controls. Merchant & Van der Stede (2007) onderkennen op hun beurt de sociaalorganisatorische aspecten personnel and cultural controls. Dit betreffen maatregelen die gericht zijn op doelovereenstemming, waarbij het gewenste gedrag 'als vanzelf' wordt vertoond, gestimuleerd door de innerlijke motivatie dan wel de druk van de groep. Deze vorm van beheersing kan de leiding van de organisatie niet afdwingen, maar wel stimuleren. Bijvoorbeeld via werving en selectie en de cultuur van de organisatie. Saillant detail hierbij is dat Merchant (1985) deze vorm van beheersing de goedkoopst denkbare vorm noemt. Vanuit de definitie van soft controls van Roth (1997) zijn de volgende sociaalorganisatorische aspecten te benoemen die bepalend kunnen zijn voor een systeem van soft controls: ~ People's integrity and ethical values; ~ Organizational commitment to competence; ~ Management's philosophy; ~ Management's operating style; ~ Management's understanding of risk; ~ Communication. Ten aanzien van social controls beschrijft Hopwood (1974) het model dat motivatie, verwachtingen en persoonlijke relaties tussen verschillende medewerkers een belangrijke rol spelen bij de interne beheersing van een organisatie. Daarbij kan aansluiting worden gevonden bij de menselijke kant van een organisatie zoals deze is beschreven in theorie Y van McGregor (1960). McGregor gaat uit van het grote belang dat moet worden gehecht aan voldoening en ontwikkeling van managers en medewerkers van een organisatie. Hopwood sluit zijn betoog Management board Norm Figuur 1: Onderzoeksschema Enquête Soft Selectiecriteria controls Robeco Nederland Soft Controls Gapanalyse Aanbevelingen Medewerkers Response Soft controls worden op een objectieve(re) wijze geïntegreerd in de managementcontrolcyclus 28 MCA: juni 2008, nummer 4

4 Het management van een organisatie dient periodiek vast te stellen dat medewerkers: 1 op de hoogte zijn van de doelen van de organisatie en deze onderschrijven; 2 weten wat de concrete organisatiedoelen betekenen voor de door hen uit te voeren werkzaamheden; 3 gemotiveerd zijn om ideeën naar voren te brengen die bijdragen aan het welslagen van de organisatiedoelen; 4 de ruimte krijgen om opleidingen te volgen die bijdragen aan hun verdere ontwikkeling; 5 op de hoogte zijn van de gedragscode en deze naar eer en geweten naleven; 6 de groepsgebaseerde beloning daadwerkelijk ervaren als een gezamenlijke verantwoordelijkheid; 7 gestimuleerd worden om horizontaal of verticaal in de organisatie door te stromen; 8 zien dat hun leidinggevenden zowel binnen als buiten de organisatie de kernwaarden van de organisatie verkondigen; 9 integer en in lijn met de kernwaarden van de organisatie handelen; 10 zich inzetten om de door hen uit te voeren activiteiten zo goed mogelijk te doen; 11 de visie van hun leidinggevenden erkennen en hun stijl van leidinggeven als constructief ervaren; 12 op de hoogte zijn van interne (personeels)richtlijnen en deze naar eer en geweten naleven; 13 op een constructieve manier met elkaar samenwerken; 14 zich thuis voelen in de cultuur van de organisatie; 15 op de hoogte gehouden worden van belangrijke ontwikkelingen in de organisatie; 16 hun verantwoordelijkheden kennen en hierop worden afgerekend; 17 betrokken zijn bij belangrijke ontwikkelingen in de organisatie; 18 veranderingen in de organisatie zien als kansen in plaats van bedreigingen; 19 zien dat het management een weloverwogen risicohouding heeft; 20 elkaar als gelijken accepteren; 21 de ruimte krijgen om zich binnen en buiten de organisatie persoonlijk te ontwikkelen; 22 tevreden zijn met hun baan; 23 doelen hebben die aansluiten bij de doelen van de organisatie; 24 erkenning krijgen van hun leidinggevenden voor de door hen geleverde prestaties; 25 van zichzelf gemotiveerd zijn om zich in te spannen voor de organisatie; 26 taken uitvoeren die aansluiten bij hun vaardigheden; 27 taken uitvoeren die op zich staan, van begin tot het eind door dezelfde persoon worden uitgevoerd en leiden tot een zichtbaar resultaat; 28 taken uitvoeren die binnen of buiten de organisatie impact hebben op anderen; 29 de vrijheid hebben om taken onafhankelijk en volgens eigen planning en inzicht uit te voeren; en 30 terugkoppeling van hun leidinggevenden krijgen ten aanzien van de effectiviteit van de door hen geleverde inspanning. Tabel 1: Elementen c.q. doelstellingen van soft controls Omgevingssysteem Managementsysteem Organisatiesysteem Managementaccountingsysteem Productmarktomgeving Strategie Organisatiestructuur Managementaccountingstructuur Cultuur Organisatieproces Managementaccountingproces Figuur 2: Outside-in model MCA: juni 2008, nummer 4 29

5 rondom deze controls af door te stellen dat het effect van plannen, budgetten en financiële prestatiemetingen (zijnde de hard controls) uiteindelijk afhangt van de wijze waarop zij invloed uitoefenen op en worden beïnvloed door de social en self controls van individuele managers en medewerkers. Daarmee geeft hij het nut en de noodzaak van deze 'zachte aspecten' van organisatiebeheersing weer. Velasquez (1992) beschrijft verschillende ethische facetten rondom medewerkers. Hij gaat hierbij onder andere in op job satisfaction. Dit sociaalorganisatorisch aspect wordt bepaald door een drietal determinanten. Om te beginnen experienced meaningfulness. Hierbij gaat het erom dat een werknemer zijn werk als zinvol dan wel belangrijk moet ervaren volgens een voor hem relevant systeem van waarden. Daarnaast speelt experienced responsibility een rol. Op grond van deze factor moet een werknemer geloven dat hij persoonlijk aanspreekbaar is voor de uitkomst van zijn inspanningen. Ten slotte speelt de determinant knowledge of results een bepalende impact als het gaat om job satisfaction. In dit verband stelt Velasquez dat een werknemer op een reguliere basis moet kunnen vaststellen in hoeverre de uitkomsten van zijn werk toereikend zijn. Elementen van soft control Op grond van de in de voorgaande paragraaf geïdentificeerde sociaalorganisatorische aspecten zijn de elementen die ten dele overigens ook te beschouwen zijn als doelstellingen van soft control bepaald. Hierbij zijn de sociaalorganisatorische aspecten naar hun aard vertaald naar begrippen als communicatie, integriteit, samenwerking, betrokkenheid en verantwoordelijkheid (zie tabel 2 voor de volledige lijst). Deze elementen van soft control zijn vervolgens herschreven tot een lijst (zie tabel 1) van theoretische soft controls. Aan deze exercitie lag geen uitgesproken modelmatige aanpak ten grondslag maar was vooral bedoeld om het 'totale' spectrum van theoretische soft controls inzichtelijk te maken. Volledigheid inzake alle sociaalorganisatorische aspecten en elementen van soft control kan door deze werkwijze echter niet worden gegarandeerd. Evaluatie van de alternatieve systemen van soft controls Uitgaande van de (niet-limitatieve) lijst van 30 theoretische soft controls is het van belang om vast te stellen welke soft controls gezamenlijk het gewenste systeem van soft controls bepalen. Om hier een antwoord op te geven, moet eerst worden vastgesteld welke selectiecriteria hierbij relevant zijn. Bij het vaststellen van deze criteria kan gebruik worden gemaakt van het outside-in model (Vlotman, 2007). Dit model onderscheidt vier componenten, systemen genaamd: het omgevingssysteem, het managementsysteem, het organisatiesysteem en het managementaccountingsysteem. Aan de hand van deze componenten kan de context van het in dit onderzoek centraal staande systeem van soft controls worden geanalyseerd. Het model werkt van buiten naar binnen waarbij binnen de vier systeemgebieden een onderscheid is aangebracht tussen enerzijds de deelgebieden die meer betrekking hebben op de structuur van de organisatie en anderzijds de meer procesgerichte onderdelen. De eigenschappen van ieder onderdeel zijn vervolgens steeds van invloed op de beide deelgebieden van het volgende systeem (zie figuur 2). Toepassing van dit model heeft voor Robeco geleid tot een aantal selectiecriteria dat van bepalend belang is bij de inrichting van het systeem van soft controls: ~ groeidoelstellingen: de ambitieuze groeidoelstellingen dienen gerealiseerd te worden. Een systeem van soft controls moet hier een bijdrage aan leveren; ~ compliance: te allen tijde dient voldaan te worden aan de geldende wet- en regelgeving die van toepassing is; ~ kernwaarden: de soft controls dienen zoveel mogelijk aan te sluiten bij de veelomvattende kernwaarden; ~ goed rentmeesterschap: het vertrouwen van cliënten om hun vermogen te beheren mag nooit (in wezen of schijn) worden geschaad; ~ maatschappelijk verantwoord ondernemen(mvo): de soft controls dienen, indien mogelijk, een bijdrage te leveren aan het maatschappelijk verantwoord ondernemen van Robeco. Om te borgen dat de juiste selectiecriteria geïdentificeerd zijn, waarmee concreet wordt vastgesteld welke soft controls relevant zijn, is de validiteit van deze selectiecriteria vastgesteld middels de chain of evidence methode (Bouwens, 2003). Bij deze methode worden meerdere bronnen gebruikt om een verschijnsel (in dit geval de validiteit van de selectiecriteria) vast te stellen. Concreet is hier- 30 MCA: juni 2008, nummer 4

6 Selectiecriteria Element van soft control Soft control nummer (zie tabel 1) Groeidoelstellingen Compliance Kernwaarden Goed rentmeesterschap MVO ~ Communicatie ~ Toewijding ~ Innovatie ~ Groepsgebaseerde beloning ~ Integriteit ~ Managementvisie en stijl van leidinggeven ~ Interne richtlijnen ~ Samenwerken ~ Verantwoordelijkheid ~ Betrokkenheid ~ Flexibiliteit ~ Persoonlijke ontwikkeling ~ Medewerkerstevredenheid ~ Doelcongruentie ~ Vaardigheden ~ Taakidentificatie 1,15 2, ,11,14,19 5,12 13, ,18 4,21 22,24,25,29, ,28 / / / / / / / / / / / Tabel 2: Elementen c.q. doelstellingen van soft control Soft control Stelling in enquête 1. Op de hoogte zijn van de doelen van de organisatie en deze onderschrijven 2. Zien dat hun leidinggevenden zowel binnen als buiten de organisatie de kernwaarden van de organisatie verkondigen 3. Integer en in lijn met de kernwaarden van de organisatie handelen 4. De visie van hun leidinggevenden erkennen en hun stijl van leidinggeven als constructief ervaren 5. Op de hoogte zijn van interne (personeels)richtlijnen en deze naar eer en geweten naleven 6. Zich thuis voelen in de cultuur van de organisatie 7. Op de hoogte gehouden worden van belangrijke ontwikkelingen in de organisatie 8.Hun verantwoordelijkheden kennen en hierop worden afgerekend 9. Zien dat het management een weloverwogen risicohouding heeft 10. Op een constructieve manier met elkaar samenwerken 1, 2 4, 5 6, 7, , 11, 12, 13, 14, 15, 16, 17, 18, 19, 20 21, 22, 23, 24, 25, 26 27, 28, 29, 30 3, 31, , 35, 36, 37 Tabel 3: Relatie soft controls en stellingen in enquête Robeco MCA: juni 2008, nummer 4 31

7 I WORK FOR: o Robeco Asset Management o Robeco Alternative Investments o Robeco Direct o Corporate Departments o Office of the Management Board Please indicate your managerial responsibilities (please follow the supervisor overview in the corporate directory): o no one (in)directly reports to me o less than 20 people (in)directly report to me o more than 20 people (in)directly report to me 1. I am aware of the core values of the Company. 2. I acknowledge the core values of the Company. 3. The performance targets in my department are realistic and achievable. 4. My manager knows the core values of the Company. 5. My manager acts upon the core values of the Company. 6. Employees in my department are treated fairly and justly. 7. The Company policies regarding integrity are realistic. 8. If I report wrong doing to my supervisor, I am confident that the wrong doing will stop. 9. My manager informs me about the reasons of any special tasks I have to perform. The following questions (from 10 to 20) refer to the Company policies. Please take the Human Resources and Corporate Compliance policies into consideration in this respect. 10. In my department we are aware of the Company policies. 11. I know what the Robeco policies mean for my behaviour. 12. In my department we act upon the Company policies. 13. The Company policies allow me to do my job effectively. 14. The Company gives me enough help and information to understand the policies. 15. I am aware of the risks if I do not comply with the Company policies. 16. I know where to go if I have questions about the application of the Company policies. 17. Breaches of compliance with external laws and policies in my department will be discovered. 18. The Company policies are set aside in my department if this is in favour of the client. 19. There are not enough people in my department to work in accordance with the Company policies. 20. If someone within my department is in breach with the Company policies he may get away with it. 21. It does not matter how we achieve the objectives of my department, it is more important that we achieve them. 22. My work pressure has increased considerably within the last two years. 23. If my colleague behaves intolerable, I will address this to him/her. 24. If my manager behaves intolerable, I will address this to him/her. 25. Reporting of intolerable behaviour within the Company has negative consequences for the person who reports this. 26. Reporting of intolerable behaviour within the Company has positive consequences for the person who reports this. 27. I have sufficient information about relevant developments within my department to perform my job adequately. 28. I am informed sufficiently about important developments within the Company. 29. I know what is expected of me during the upcoming year. 30. Management of my department effectively communicates the objectives of the department to me. 31. If I do not function sufficiently, my manager will discuss this with me. 32. My department receives recognition within the Company. 33. Managers in my department are sensitive to ethical considerations. 34. An atmosphere of mutual trust and open communication between management and employees has been established within my department. 35. An atmosphere of mutual trust and open communication between management and employees has been established within the Company. 36. If I am not acting correctly, my colleague(s) will correct me. 37. The cooperation across Business Units and Corporate Departments enables people to perform their jobs effectively. Tabel 4: Soft controls enquête Robeco 32 MCA: juni 2008, nummer 4 Fatfa Tin: beeld

8 voor bij Robeco enerzijds gebruiktgemaakt van Corporate Information (zoals jaarverslagen, strategische plannen en de kernwaarden van de organisatie). Anderzijds is de validiteit getoetst door diepte-interviews uit te voeren met materiedeskundigen binnen Robeco (zoals senior management van de afdelingen Human Resources, Corporate Compliance, Global Risk Management, Group Finance en Internal Audit). Op basis van een relatief eenvoudige methodiek zijn vervolgens de soft controls geconfronteerd met de hiervoor opgesomde en via het outside-in model vastgestelde selectiecriteria. Per element van soft control is hierbij op basis van een vijfpuntsschaal 1 vastgesteld welke elementen van soft control hoog scoren, daarmee als relevant bestempeld kunnen worden en dientengevolge gezamenlijk het relevante systeem van soft controls van Robeco vormen. Deze systematiek is weergegeven in tabel 2. Tabel 2 toont aan dat vooral de volgende elementen van soft control hoog scoren en daarmee als relevant bestempeld zijn voor Robeco: ~ communicatie; ~ integriteit; ~ managementvisie en stijl van leidinggeven; ~ interne richtlijnen; en ~ verantwoordelijkheid. Uitgaande van deze elementen van soft control is aan de hand van de tabellen 1 en 2 de volgende selectie 2 gemaakt van soft controls die het meest relevant zijn voor Robeco (met daarachter het nummer dat refereert aan het soft control nummer in tabel 1). Het management van een organisatie dient periodiek vast te stellen dat medewerkers: ~ Op de hoogte zijn van de doelen van de organisatie en deze onderschrijven (1). ~ Zien dat hun leidinggevenden zowel binnen als buiten de organisatie de kernwaarden van de orga- Noten 1. Varieert tussen, -,, en waarbij als minst relevant is bestempeld en als meest relevant. 2. Omdat om praktische redenen gestreefd is naar een maximaal aantal van 10, zijn de soft controls 5 en 20 (zie tabel 1) weggelaten uit deze selectie omdat deze belangrijke overlap kennen met respectievelijk soft control 12 en 13. nisatie verkondigen (8). ~ Integer en in lijn met de kernwaarden van de organisatie handelen (9). ~ De visie van hun leidinggevenden erkennen en hun stijl van leidinggeven als constructief ervaren (11). ~ Op de hoogte zijn van interne (personeels)richtlijnen en deze naar eer en geweten naleven (12). ~ Zich thuis voelen in de cultuur van de organisatie (14). ~ Op de hoogte gehouden worden van belangrijke ontwikkelingen in de organisatie (15). ~ Hun verantwoordelijkheden kennen en hierop worden afgerekend (16). ~ Zien dat het management een weloverwogen risicohouding heeft (19). ~ Op een constructieve manier met elkaar samenwerken (13). Het relevante systeem van soft controls In de voorgaande paragrafen is duidelijk geworden hoe voor organisaties het relevante systeem van soft controls kan worden vastgesteld. Op basis van de verzameling soft controls die voor Robeco relevant is, is door middel van een praktische vertaling een lijst met 37 stellingen geformuleerd die verdeeld zijn over de verschillende soft controls zoals weergegeven in tabel 3. Dat het aantal stellingen niet evenredig is verdeeld over de verschillende soft controls hangt samen met het feit dat (mede op basis van de hiervoor genoemde diepte-interviews met materiedeskundigen) gesteld kan worden dat sommige soft controls (in het bijzonder de nummers 5, 6, 7 en 10) voor Robeco relevanter zijn dan de andere. Hierbij wordt vooral veel waarde gehecht aan het bewustzijn van medewerkers ten aanzien van het nut en de noodzaak van HR- en compliancerichtlijnen. De uiteindelijke enquête (zie tabel 4) begint met twee openingsvragen die het mogelijk maken om de resultaten onder te verdelen naar enerzijds de afdeling waarvoor de respondent werkzaam is en anderzijds de leidinggevende verantwoordelijkheid van de respondent (gemeten naar het aantal (in)direct rapporterende personen). Ten aanzien van de schaalverdeling van de uitkomsten is gekozen voor een verdeling van strongly agree, agree, undecided, disagree, strongly disagree en don t know. Deze verdeling is ontleend aan de Likert-schaal. MCA: juni 2008, nummer 4 33

9 Een onderzoek naar een systeem van soft controls is geen sinecure De enquête is door middel van een hiertoe ontworpen internetapplicatie voorgelegd aan een aselect geselecteerde groep medewerkers met het verzoek deze op (volledig anonieme) basis in te vullen. Omdat een onderzoek naar soft controls sterk samenhangt met het innerlijke van medewerkers is voor deze aanpak gekozen om zodoende te komen tot een zo betrouwbaar (en eerlijk) mogelijk beeld van de mate waarin de relevante soft controls aanwezig zijn. Tegelijkertijd is deze enquête voorgelegd aan de leden van de Management Board. Hen is verzocht aan te geven wat voor antwoorden op de enquêtevragen zij 'wensen' te horen van hun medewerkers. Op basis van deze normstelling (soll-positie) is vervolgens vastgesteld of dit door de Management Board gewenste systeem van soft controls op dit moment in voldoende mate aanwezig is door deze te confronteren met de respons van de medewerkers (ist-postie). De toepassing van de enquête heeft geleid tot een onderbouwd inzicht in de kwaliteit van het systeem van soft controls. Daarnaast heeft het de Management Board van Robeco doen besluiten om een belangrijk deel van deze vragen in de toekomst te integreren in haar tweejaarlijks medewerkerstevredenheidsonderzoek dat eveneens wordt uitgevoerd door middel van een enquête. Ter afsluiting Een onderzoek naar een systeem van soft controls is geen sinecure. Het begrip wordt weliswaar steeds frequenter gebezigd, maar de invulling hiervan in de praktijk blijkt nog erg lastig. Een alom aanvaarde, systematische methodiek is er namelijk niet. De in dit artikel gepresenteerde methodiek is toegepast bij Robeco en heeft inzicht gegeven in de huidige kwaliteit van het systeem van soft controls. Dit inzicht maakt het mogelijk om het systeem van soft controls als aanvulling op het systeem van hard controls op een objectieve(re) wijze te integreren in de bestaande managementcontrolcyclus dan nu het geval is. Hierbij merk ik tot slot op dat de toegevoegde waarde van een onderzoek naar het systeem van soft controls in belangrijke mate kan toenemen als dit in continuïteit periodiek wordt uitgevoerd waardoor er innovatie in de gerepresenteerde methodiek gaat plaatsvinden en de resultaten door de tijd heen met elkaar vergeleken kunnen worden. Literatuur ~ Anthony, R.N. & V. Govindarajan, Management Control Systems, 9th edition, McGraw-Hill, ~ Bouwens, J.F.M.G., Voorwaarden voor meten is weten, Tijdschrift Bedrijfskunde, ~ Goldberg, D., The Soft Approach to Auditing, Internal Auditor, ~ Société Generale, Explanatory note about the exceptional fraud, 27 januari ~ Hartmann, F.G.H. & S. Slapnicar, Hard and soft management controls, MCA, nr. 2, maart ~ Hartmann, F.G.H. & S. Slapnicar, How formal performance evaluation affects trust between superior and subordinate managers (working paper presented at IFAC conference, Amsterdam, 28 maart 2007). ~ Heus, De, R.S. & M.T.L. Stremmelaar, Auditen van Soft Controls, Serie: Auditing in de praktijk, Kluwer, Deventer, ~ Hopwood, A., Accounting and Human Behaviour, Accountancy Age Books, London, ~ Kerklaan, V., Integriteit beheersbaar maken, Finance & Control, augustus ~ Kiewiet, M., de & J.M. Pleunes-Caljouw, Monitoren en auditen van Soft Controls als sluitstuk van de compliancecyclus, Tijdschrift voor Compliance, vol. 2, ~ McGregor, D., The Human Side of Enterprise, McGraw-Hill, New York, ~ Merchant K.A., Control in business organizations, Pitman, ~ Merchant K.A., & W.A. van der Stede, Management Control Systems: Performance measurement, evaluation and incentives, Harlow, Prentice Hall, ~ Roth. J., Control Model Implementation: Best Practices, Institute of Internal Auditors Research Foundation, Altamonte Springs, ~ Simons, R., Performance measurement & control systems for implementing strategy, New Jersey, Prentice Hall, ~ Velasquez, M.G., Business Ethics, Prentice Hall, Englewood Cliffs, New jersey, ~ Vlotman, F.W., Doeleinden van Management Accounting, artikel A1100, Handboek Management Accounting, Kluwer, Deventer, Drs. H.A. Mulders RA RC is Senior Audit Manager bij Robeco. Dit artikel is geschreven op persoonlijke titel en gebaseerd op het afstudeeronderzoek dat hij schreef voor de postdoctorale Executive Master of Finance & Control (RC-)opleiding aan TIASNimbas Business School te Tilburg. 34 MCA: juni 2008, nummer 4

Soft Control? Hard nodig! Afstudeeronderzoek TIASNimbas STRIKT VERTROUWELIJK. Datum: 11 januari 2008

Soft Control? Hard nodig! Afstudeeronderzoek TIASNimbas STRIKT VERTROUWELIJK. Datum: 11 januari 2008 Soft Control? Hard nodig! Afstudeeronderzoek TIASNimbas STRIKT VERTROUWELIJK Datum: 11 januari 2008 Dit rapport is gericht aan: drs G.A. Möller drs C.T.L. Korthout drs F.L. Kusse mevrouw drs L.M.T. Boeren

Nadere informatie

Appendix A: List of variables with corresponding questionnaire items (in English) used in chapter 2

Appendix A: List of variables with corresponding questionnaire items (in English) used in chapter 2 167 Appendix A: List of variables with corresponding questionnaire items (in English) used in chapter 2 Task clarity 1. I understand exactly what the task is 2. I understand exactly what is required of

Nadere informatie

Safety Values in de context van Business Strategy.

Safety Values in de context van Business Strategy. Safety Values in de context van Business Strategy. Annick Starren en Gerard Zwetsloot (TNO) Papendal, 31 maart 2015. NVVK sessie Horen, Zien en Zwijgen. Safety Values in de context van Business strategy.

Nadere informatie

De Modererende Invloed van Sociale Steun op de Relatie tussen Pesten op het Werk. en Lichamelijke Gezondheidsklachten

De Modererende Invloed van Sociale Steun op de Relatie tussen Pesten op het Werk. en Lichamelijke Gezondheidsklachten De Modererende Invloed van Sociale Steun op de Relatie tussen Pesten op het Werk en Lichamelijke Gezondheidsklachten The Moderating Influence of Social Support on the Relationship between Mobbing at Work

Nadere informatie

Talentmanagement in tijden van crisis

Talentmanagement in tijden van crisis Talentmanagement in tijden van crisis Drs. Bas Puts Page 1 Copyright Siemens 2009. All rights reserved Mission: Achieving the perfect fit Organisatie Finance Sales Customer Engineering Project management

Nadere informatie

Pascale Peters (Radboud Universiteit) Laura den Dulk (Universiteit Utrecht) Judith de Ruijter (A&O Consult)

Pascale Peters (Radboud Universiteit) Laura den Dulk (Universiteit Utrecht) Judith de Ruijter (A&O Consult) Mag ik thuiswerken? Een onderzoek naar de attitudes van managers t.a.v. telewerkverzoeken Pascale Peters (Radboud Universiteit) Laura den Dulk (Universiteit Utrecht) Judith de Ruijter (A&O Consult) Nederland

Nadere informatie

2 e webinar herziening ISO 14001

2 e webinar herziening ISO 14001 2 e webinar herziening ISO 14001 Webinar SCCM 25 september 2014 Frans Stuyt Doel 2 e webinar herziening ISO 14001 Planning vervolg herziening Overgangsperiode certificaten Korte samenvatting 1 e webinar

Nadere informatie

CobiT. Drs. Rob M.J. Christiaanse RA PI themabijeenkomst Utrecht 29 juni 2005 9/2/2005 1

CobiT. Drs. Rob M.J. Christiaanse RA PI themabijeenkomst Utrecht 29 juni 2005 9/2/2005 1 CobiT Drs. Rob M.J. Christiaanse RA PI themabijeenkomst Utrecht 29 juni 2005 9/2/2005 1 Control objectives for information and related Technology Lezenswaardig: 1. CobiT, Opkomst, ondergang en opleving

Nadere informatie

IT risk management voor Pensioenfondsen

IT risk management voor Pensioenfondsen IT risk management voor Pensioenfondsen Cyber Security Event Marc van Luijk Wikash Bansi Rotterdam, 11 Maart 2014 Beheersing IT risico s Het pensioenfonds is verantwoordelijk voor de hele procesketen,

Nadere informatie

De Relatie tussen Werkdruk, Pesten op het Werk, Gezondheidsklachten en Verzuim

De Relatie tussen Werkdruk, Pesten op het Werk, Gezondheidsklachten en Verzuim De Relatie tussen Werkdruk, Pesten op het Werk, Gezondheidsklachten en Verzuim The Relationship between Work Pressure, Mobbing at Work, Health Complaints and Absenteeism Agnes van der Schuur Eerste begeleider:

Nadere informatie

OVERGANGSREGELS / TRANSITION RULES 2007/2008

OVERGANGSREGELS / TRANSITION RULES 2007/2008 OVERGANGSREGELS / TRANSITION RULES 2007/2008 Instructie Met als doel het studiecurriculum te verbeteren of verduidelijken heeft de faculteit FEB besloten tot aanpassingen in enkele programma s die nu van

Nadere informatie

UNIT 2 Begeleiding. Coaching proces, Instrumenten and vaardigheden voor Coacing en mobiliteit for Coaching and Mobility

UNIT 2 Begeleiding. Coaching proces, Instrumenten and vaardigheden voor Coacing en mobiliteit for Coaching and Mobility UNIT 2 Begeleiding Coaching proces, Instrumenten and vaardigheden voor Coacing en mobiliteit for Coaching and Mobility 1 2 Wat is coaching? Coaching is een methode voor het ontwikkelen van potentieel

Nadere informatie

Emotioneel Belastend Werk, Vitaliteit en de Mogelijkheid tot Leren: The Manager as a Resource.

Emotioneel Belastend Werk, Vitaliteit en de Mogelijkheid tot Leren: The Manager as a Resource. Open Universiteit Klinische psychologie Masterthesis Emotioneel Belastend Werk, Vitaliteit en de Mogelijkheid tot Leren: De Leidinggevende als hulpbron. Emotional Job Demands, Vitality and Opportunities

Nadere informatie

PERSOONLIJKHEID EN OUTPLACEMENT. Onderzoekspracticum scriptieplan Eerste begeleider: Mw. Dr. T. Bipp Tweede begeleider: Mw. Prof Dr. K.

PERSOONLIJKHEID EN OUTPLACEMENT. Onderzoekspracticum scriptieplan Eerste begeleider: Mw. Dr. T. Bipp Tweede begeleider: Mw. Prof Dr. K. Persoonlijkheid & Outplacement: Wat is de Rol van Core Self- Evaluation (CSE) op Werkhervatting na Ontslag? Personality & Outplacement: What is the Impact of Core Self- Evaluation (CSE) on Reemployment

Nadere informatie

Expeditie Soft Controls. IIA congres 25 juni 2008 drs Marty JJ van den Nieuwelaar RO

Expeditie Soft Controls. IIA congres 25 juni 2008 drs Marty JJ van den Nieuwelaar RO Expeditie Soft Controls IIA congres 25 juni 2008 drs Marty JJ van den Nieuwelaar RO Introductie Welkom in de jungle Korte instructie over de bewoners van de jungle en hun (gevaarlijke) gedrag Basisinstructie

Nadere informatie

Pesten op het werk en de invloed van Sociale Steun op Gezondheid en Verzuim.

Pesten op het werk en de invloed van Sociale Steun op Gezondheid en Verzuim. Pesten op het werk en de invloed van Sociale Steun op Gezondheid en Verzuim. Bullying at work and the impact of Social Support on Health and Absenteeism. Rieneke Dingemans April 2008 Scriptiebegeleider:

Nadere informatie

Enterprise Architectuur. een duur begrip, maar wat kan het betekenen voor mijn gemeente?

Enterprise Architectuur. een duur begrip, maar wat kan het betekenen voor mijn gemeente? Enterprise Architectuur een duur begrip, maar wat kan het betekenen voor mijn gemeente? Wie zijn we? > Frederik Baert Director Professional Services ICT @frederikbaert feb@ferranti.be Werkt aan een Master

Nadere informatie

De kracht van evidence based werken Evidence based Practice implementeren

De kracht van evidence based werken Evidence based Practice implementeren De kracht van evidence based werken Evidence based Practice implementeren Maxime Loose Agentschap Overheidspersoneel Maxime.Loose@kb.vlaanderen.be @maximeloose Besluit Evidence Based HR is Een methodiek

Nadere informatie

Performance Management: hoe mensen motiveren met cijfers?

Performance Management: hoe mensen motiveren met cijfers? Performance Management: hoe mensen motiveren met cijfers? Prof. Dr. Werner Bruggeman www.bmcons.com De High Performance Organisatie Kenmerken van hoogperformante organisaties (Manzoni): 1. High level of

Nadere informatie

Invloed van het aantal kinderen op de seksdrive en relatievoorkeur

Invloed van het aantal kinderen op de seksdrive en relatievoorkeur Invloed van het aantal kinderen op de seksdrive en relatievoorkeur M. Zander MSc. Eerste begeleider: Tweede begeleider: dr. W. Waterink drs. J. Eshuis Oktober 2014 Faculteit Psychologie en Onderwijswetenschappen

Nadere informatie

Business Architectuur vanuit de Business

Business Architectuur vanuit de Business Business Architectuur vanuit de Business CGI GROUP INC. All rights reserved Jaap Schekkerman _experience the commitment TM Organization Facilities Processes Business & Informatie Architectuur, kun je vanuit

Nadere informatie

Synergia - Individueel rapport

Synergia - Individueel rapport DOELSTELLING : Ensuring sufficient funding for projects in cost-generating departments of 16.04.2014 16.04.2014 13:53 1. Inleiding Deze inleiding is vrij te bepalen bij de aanmaak van het rapport. 16.04.2014

Nadere informatie

CREATING VALUE THROUGH AN INNOVATIVE HRM DESIGN CONFERENCE 20 NOVEMBER 2012 DE ORGANISATIE VAN DE HRM AFDELING IN WOELIGE TIJDEN

CREATING VALUE THROUGH AN INNOVATIVE HRM DESIGN CONFERENCE 20 NOVEMBER 2012 DE ORGANISATIE VAN DE HRM AFDELING IN WOELIGE TIJDEN CREATING VALUE THROUGH AN INNOVATIVE HRM DESIGN CONFERENCE 20 NOVEMBER 2012 DE ORGANISATIE VAN DE HRM AFDELING IN WOELIGE TIJDEN Mieke Audenaert 2010-2011 1 HISTORY The HRM department or manager was born

Nadere informatie

Onderzoek Soft controls bij interne accountantsdiensten: Terugkoppeling bevindingen

Onderzoek Soft controls bij interne accountantsdiensten: Terugkoppeling bevindingen RISK & COMPLIANCE Onderzoek Soft controls bij interne accountantsdiensten: Terugkoppeling bevindingen 16 februari 2010 ADVISORY Onderwerp: Onderzoek Soft controls binnen interne accountantsdiensten Geachte

Nadere informatie

Inhoudsopgave Fout! Bladwijzer niet gedefinieerd. Fout! Bladwijzer niet gedefinieerd. Fout! Bladwijzer niet gedefinieerd.

Inhoudsopgave Fout! Bladwijzer niet gedefinieerd. Fout! Bladwijzer niet gedefinieerd. Fout! Bladwijzer niet gedefinieerd. Validatie van het EHF meetinstrument tijdens de Jonge Volwassenheid en meer specifiek in relatie tot ADHD Validation of the EHF assessment instrument during Emerging Adulthood, and more specific in relation

Nadere informatie

Understanding and being understood begins with speaking Dutch

Understanding and being understood begins with speaking Dutch Understanding and being understood begins with speaking Dutch Begrijpen en begrepen worden begint met het spreken van de Nederlandse taal The Dutch language links us all Wat leest u in deze folder? 1.

Nadere informatie

Rethinking leadership and middle management

Rethinking leadership and middle management Rethinking leadership and middle management 17 October 2013 Prof. dr. Jesse Segers The Future Leadership Initiative @Segersjesse challenging thoughts about leadership. Ego-dominant ( macht ) Rationeel

Nadere informatie

CONTROLLERSHIP @ APG PERFORMANCE MEASUREMENT AND THE CONTROLLER S ROLE MARCEL VAN RINSUM ASSOCIATE PROFESSOR OF ACCOUNTING

CONTROLLERSHIP @ APG PERFORMANCE MEASUREMENT AND THE CONTROLLER S ROLE MARCEL VAN RINSUM ASSOCIATE PROFESSOR OF ACCOUNTING CONTROLLERSHIP @ APG PERFORMANCE MEASUREMENT AND THE CONTROLLER S ROLE MARCEL VAN RINSUM ASSOCIATE PROFESSOR OF ACCOUNTING PROGRAMMA PART I: PERFORMANCE MEASUREMENT: TRENDS & CONCERNS BREAK & MINI-CASES

Nadere informatie

Healthy people want everything, sick people want only one thing. would love to see a Hospital Teacher

Healthy people want everything, sick people want only one thing. would love to see a Hospital Teacher Healthy people want everything, sick people want only one thing. would love to see a Hospital Teacher Consultant Education Sick Pupils Educational Service Centre University Medical Centre The Netherlands

Nadere informatie

Het beheren van mijn Tungsten Network Portal account NL 1 Manage my Tungsten Network Portal account EN 14

Het beheren van mijn Tungsten Network Portal account NL 1 Manage my Tungsten Network Portal account EN 14 QUICK GUIDE C Het beheren van mijn Tungsten Network Portal account NL 1 Manage my Tungsten Network Portal account EN 14 Version 0.9 (June 2014) Per May 2014 OB10 has changed its name to Tungsten Network

Nadere informatie

Interessegroep Critical Chain Interessegroep Critical Chain. Agenda. Richard Smal Voorzitter Critical Chain Interesse Groep

Interessegroep Critical Chain Interessegroep Critical Chain. Agenda. Richard Smal Voorzitter Critical Chain Interesse Groep IPMA Grote projecten plannen: How to plan a battleship! Aarle Rixtel, 24 april 2014 Richard Smal Voorzitter Interesse Groep 20:00 of Critical Change 1 Met dank aan onze sponsors Doelstellingen IPMA Critical

Nadere informatie

Een andere blik op fraude en integriteit: zicht op geld- en goederenstromen

Een andere blik op fraude en integriteit: zicht op geld- en goederenstromen Een andere blik op fraude en integriteit: zicht op geld- en goederenstromen Hans Schoolderman Building trust in food Food Supply and Integrity Services October 2015 VMT congres, 13 oktober Hans Schoolderman

Nadere informatie

Dutch survival kit. Vragen hoe het gaat en reactie Asking how it s going and reaction. Met elkaar kennismaken Getting to know each other

Dutch survival kit. Vragen hoe het gaat en reactie Asking how it s going and reaction. Met elkaar kennismaken Getting to know each other Dutch survival kit This Dutch survival kit contains phrases that can be helpful when living and working in the Netherlands. There is an overview of useful sentences and phrases in Dutch with an English

Nadere informatie

Strategisch management en vertrouwen

Strategisch management en vertrouwen Strategisch management en vertrouwen Niels van der Weerdt PhD Dept. Strategic Management Rotterdam School of Management, Erasmus University Nederlands Centrum voor Sociale Innovatie Strategisch management

Nadere informatie

Marketing. De uitgebreide marketingmix Hoorcollege 5

Marketing. De uitgebreide marketingmix Hoorcollege 5 Marketing De uitgebreide marketingmix Hoorcollege 5 Vorige week: wat is een product 2 Propedeuse CMDA Marketing HC 5 Goed om te weten omdat: 3 Propedeuse CMDA Marketing HC 5 Vorige week: kernstrategie

Nadere informatie

Management Development Next Level

Management Development Next Level Management Development Next Level NFMD congres 27 januari 2015 Marcel Knotter 1. Hoezo MD? 1. Hoezo MD? 1. Hoezo MD? Quiz Vraag 1 Wat is ca. de omvang van management- en A. $50-60 miljoen B. $500-600 miljoen

Nadere informatie

Impact of BEPS disruptions on TCF / TRM / Tax Strategy

Impact of BEPS disruptions on TCF / TRM / Tax Strategy Impact of BEPS disruptions on TCF / TRM / Tax Strategy Be prepared for the future Herman Huidink & Hans de Jong TCF / TRM Basics (I) Werkstromen Tax Tax risk management & control Tax reporting & compliance

Nadere informatie

TIS 050583. The one page strategy een strategie die werkt!

TIS 050583. The one page strategy een strategie die werkt! TIS 050583 The one page strategy een strategie die werkt! ONE PAGE STRATEGY LEREND NETWERK Technologiemarketing Prof. Simonne Vermeylen www.suntzu.be Sun.tzu@telenet.be br@ins.trust confidential 3 NIETS

Nadere informatie

COGNITIEVE DISSONANTIE EN ROKERS COGNITIVE DISSONANCE AND SMOKERS

COGNITIEVE DISSONANTIE EN ROKERS COGNITIVE DISSONANCE AND SMOKERS COGNITIEVE DISSONANTIE EN ROKERS Gezondheidsgedrag als compensatie voor de schadelijke gevolgen van roken COGNITIVE DISSONANCE AND SMOKERS Health behaviour as compensation for the harmful effects of smoking

Nadere informatie

Bridging the Gap between what science knows and what business does

Bridging the Gap between what science knows and what business does Bridging the Gap between what science knows and what business does ERM = BRM Het framework & de psychologie ERM = BRM: invulling aan soft controls Enterprise risk management is gebaat bij methodische maatregelen

Nadere informatie

Bijlage 1: Methode. Respondenten en instrumenten

Bijlage 1: Methode. Respondenten en instrumenten Bijlage 1: Methode In deze bijlage doen wij verslag van het tot stand komen van onze onderzoeksinstrumenten: de enquête en de interviews. Daarnaast beschrijven wij op welke manier wij de enquête hebben

Nadere informatie

De essentie van de nieuwe ISO s. Dick Hortensius, NEN Milieu & Maatschappij

De essentie van de nieuwe ISO s. Dick Hortensius, NEN Milieu & Maatschappij De essentie van de nieuwe ISO s Dick Hortensius, NEN Milieu & Maatschappij 1 Waar ik het over ga hebben De uitdaging en de oplossing De HLS voor iedereen De HLS voor wie het wil Waar we staan en wat er

Nadere informatie

Voor vandaag. Balanced Scorecard & EFQM. 2de Netwerk Kwaliteit Brussel 22-apr-2004. Aan de hand van het 4x4 model. De 3 facetten.

Voor vandaag. Balanced Scorecard & EFQM. 2de Netwerk Kwaliteit Brussel 22-apr-2004. Aan de hand van het 4x4 model. De 3 facetten. Balanced Scorecard & EFQM 2de Netwerk Kwaliteit Brussel 22-apr-2004 Voor vandaag! Grondslagen van Balanced Scorecard Aan de hand van het 4x4 model! Het EFQM model in vogelvlucht De 3 facetten! De LAT-relatie

Nadere informatie

Ervaringen met GRI en CO2-Prestatieladder. 14 december 2011

Ervaringen met GRI en CO2-Prestatieladder. 14 december 2011 Ervaringen met GRI en CO2-Prestatieladder 14 december 2011 Overzicht presentatie Intro VGG Communicatie en organisatie GRI en Jaarbeeld CO2 en Prestatieladder Transparantiebenchmark Aanbestedingen Slide

Nadere informatie

Slide 1. Slide 2 Introduktie. Slide 3 Deze les: 2 onderwerpen. Les 1 Definities en belang Informatie Technologie. Intro docent Opzet/tentamenstof

Slide 1. Slide 2 Introduktie. Slide 3 Deze les: 2 onderwerpen. Les 1 Definities en belang Informatie Technologie. Intro docent Opzet/tentamenstof Slide 1 Les 1 Definities en belang Informatie Technologie IT A Basics en toepassing Informatie Technologie Versie 4.1 Sept 2014 Slide 2 Introduktie Intro docent Opzet/tentamenstof Stof/vraagstukken behandeld

Nadere informatie

Enterprisearchitectuur

Enterprisearchitectuur Les 2 Enterprisearchitectuur Enterprisearchitectuur ITarchitectuur Servicegeoriënteerde architectuur Conceptuele basis Organisatiebrede scope Gericht op strategie en communicatie Individuele systeemscope

Nadere informatie

Enterprise Portfolio Management

Enterprise Portfolio Management Enterprise Portfolio Management Strategische besluitvorming vanuit integraal overzicht op alle portfolio s 22 Mei 2014 Jan-Willem Boere Vind goud in uw organisatie met Enterprise Portfolio Management 2

Nadere informatie

De Invloed van Religieuze Coping op. Internaliserend Probleemgedrag bij Genderdysforie. Religious Coping, Internal Problems and Gender dysphoria

De Invloed van Religieuze Coping op. Internaliserend Probleemgedrag bij Genderdysforie. Religious Coping, Internal Problems and Gender dysphoria De Invloed van Religieuze Coping op Internaliserend Probleemgedrag bij Genderdysforie Religious Coping, Internal Problems and Gender dysphoria Ria de Bruin van der Knaap Open Universiteit Naam student:

Nadere informatie

Alcohol policy in Belgium: recent developments

Alcohol policy in Belgium: recent developments 1 Alcohol policy in Belgium: recent developments Kurt Doms, Head Drug Unit DG Health Care FPS Health, Food Chain Safety and Environment www.health.belgium.be/drugs Meeting Alcohol Policy Network 26th November

Nadere informatie

Denken is Doen? De cognitieve representatie van ziekte als determinant van. zelfmanagementgedrag bij Nederlandse, Turkse en Marokkaanse patiënten

Denken is Doen? De cognitieve representatie van ziekte als determinant van. zelfmanagementgedrag bij Nederlandse, Turkse en Marokkaanse patiënten Denken is Doen? De cognitieve representatie van ziekte als determinant van zelfmanagementgedrag bij Nederlandse, Turkse en Marokkaanse patiënten met diabetes mellitus type 2 in de huisartsenpraktijk Thinking

Nadere informatie

Effectieve Communicatie

Effectieve Communicatie Effectieve Communicatie Coachen een veelzijdig vak Groningen, 30 september 2011 MARTIJN DOELEN Basiselementen communicatie en vaardigheden Communicatie filosofie Johan Cruyff Institute for Sport Studies

Nadere informatie

Investors in People. Willem E.A.J. Scheepers MBA

Investors in People. Willem E.A.J. Scheepers MBA Investors in People. Willem E.A.J. Scheepers MBA LINCOLN STEFFENS I have seen the future and it works IiP = Meer dan Opleiden! (veel meer.) Recent Onderzoek Informeel Leren ( Research voor Onderwijs &

Nadere informatie

LCA, wat kan je er mee. Sustainability consultant gaasbeek@pre sustainability.com

LCA, wat kan je er mee. Sustainability consultant gaasbeek@pre sustainability.com LCA, wat kan je er mee Anne Gaasbeek Anne Gaasbeek Sustainability consultant gaasbeek@pre sustainability.com PRé Consultants PRé is pionier i van LCA sinds 1990; ontwikkelaar van Ecoindicator and ReCiPe

Nadere informatie

Snel naar ISO20000 met de ISM-methode

Snel naar ISO20000 met de ISM-methode Snel naar ISO20000 met de ISM-methode Cross-reference Datum: 16 oktober 2012 Versie: 1.0 Auteur: J. van Bon Integrated Service Management Snel naar ISO20000 met de ISM-methode! Organisaties moeten, door

Nadere informatie

www.heigo.nl Start date membership september 2005 Organisational chart

www.heigo.nl Start date membership september 2005 Organisational chart www.heigo.nl Start date membership september 005 Organisational chart DIRECTIE MANAGEMENT TEAM ADMINISTRATIE AUTOMATISERING 3 KWALITEITSZORG PERSONEEL ORGANISATIE LOGISTIEK INKOOP MAGAZIJN EXPEDITIE 7

Nadere informatie

Process Mining and audit support within financial services. KPMG IT Advisory 18 June 2014

Process Mining and audit support within financial services. KPMG IT Advisory 18 June 2014 Process Mining and audit support within financial services KPMG IT Advisory 18 June 2014 Agenda INTRODUCTION APPROACH 3 CASE STUDIES LEASONS LEARNED 1 APPROACH Process Mining Approach Five step program

Nadere informatie

De Invloed van Perceived Severity op Condoomgebruik en HIV-Testgedrag. The Influence of Perceived Severity on Condom Use and HIV-Testing Behavior

De Invloed van Perceived Severity op Condoomgebruik en HIV-Testgedrag. The Influence of Perceived Severity on Condom Use and HIV-Testing Behavior De Invloed van Perceived Severity op Condoomgebruik en HIV-Testgedrag The Influence of Perceived Severity on Condom Use and HIV-Testing Behavior Martin. W. van Duijn Student: 838797266 Eerste begeleider:

Nadere informatie

De Invloed van Self-efficacy en Optimisme op de Bevlogenheid, Organisatiebetrokkenheid, Arbeidstevredenheid en Verloopintentie van Verzorgenden

De Invloed van Self-efficacy en Optimisme op de Bevlogenheid, Organisatiebetrokkenheid, Arbeidstevredenheid en Verloopintentie van Verzorgenden De Invloed van Self-efficacy en Optimisme op de Bevlogenheid, Organisatiebetrokkenheid, Arbeidstevredenheid en Verloopintentie van Verzorgenden in de Verpleeg- en Verzorgingshuizen The Influence of Self-efficacy

Nadere informatie

Next Generation Risk Based Certification

Next Generation Risk Based Certification BUSINESS ASSURANCE Next Generation Risk Based Certification DNV GL Relatiedag - 11 november 2014 Albert Zwiesereijn 2014-06-05 1 SAFER, SMARTER, GREENER Albert Zwiesereijn 37 jaar Voor DNV GL Officier

Nadere informatie

Congres Social Media, Stichting Corporate Communicatie

Congres Social Media, Stichting Corporate Communicatie Dexia & social media Frank Van ssche, Head of Brand & Project Office, Communicatie Gent, 28/04/2011 Congres Social Media, Stichting Corporate Communicatie Quotes Social media isn't (just) about the media,

Nadere informatie

Tijdelijk en Toch Bevlogen

Tijdelijk en Toch Bevlogen De Invloed van Taakeisen, Ontplooiingskansen en Intrinsieke Arbeidsoriëntatie op Bevlogenheid van Tijdelijke Werknemers. The Influence of Job Demands, Development Opportunities and Intrinsic Work Orientation

Nadere informatie

S e v e n P h o t o s f o r O A S E. K r i j n d e K o n i n g

S e v e n P h o t o s f o r O A S E. K r i j n d e K o n i n g S e v e n P h o t o s f o r O A S E K r i j n d e K o n i n g Even with the most fundamental of truths, we can have big questions. And especially truths that at first sight are concrete, tangible and proven

Nadere informatie

De Samenhang tussen Dagelijkse Stress en Depressieve Symptomen en de Mediërende Invloed van Controle en Zelfwaardering

De Samenhang tussen Dagelijkse Stress en Depressieve Symptomen en de Mediërende Invloed van Controle en Zelfwaardering De Samenhang tussen Dagelijkse Stress en Depressieve Symptomen en de Mediërende Invloed van Controle en Zelfwaardering The Relationship between Daily Hassles and Depressive Symptoms and the Mediating Influence

Nadere informatie

De Invloed van Identificatie met Actieve Ouderen en Welbevinden op de. Lichaamsbeweging van Ouderen

De Invloed van Identificatie met Actieve Ouderen en Welbevinden op de. Lichaamsbeweging van Ouderen Running head: ACTIEVE OUDEREN EN BEWEGEN 1 De Invloed van Identificatie met Actieve Ouderen en Welbevinden op de Lichaamsbeweging van Ouderen The Influence of Identification with 'Active Elderly' and Wellbeing

Nadere informatie

it would be too restrictive to limit the notion to an "inner circle" in which the individual may live his own personal life as he chooses and to exclude therefrom entirely the outside world not encompassed

Nadere informatie

ExxonMobil SHE beleid

ExxonMobil SHE beleid ExxonMobil SHE beleid Samen werken aan Veiligheid Contractors én eigen personeel VOMI Themamiddag Veiligheid Focus op Veiligheid! Delta hotel, Vlaardingen, 12 oktober 2010 Ton Jeen, Environmental Advisor

Nadere informatie

Effectief Toezicht ervaringen van een commissaris

Effectief Toezicht ervaringen van een commissaris Effectief Toezicht ervaringen van een commissaris Margot Scheltema September 2014 22-9-2014 Scheltema - VITP 1 Wanneer is toezicht effectief? (1) Samenstelling RvT Profielschets Competenties; verschil

Nadere informatie

missievisiestrategie 31-1-2006 17:25:00 Pagina 1 van 5

missievisiestrategie 31-1-2006 17:25:00 Pagina 1 van 5 Pagina 1 van 5 MISSIE: Wij willen een totaal schoonmaakbedrijf zijn dat beheerst groeit, winst maakt, dat positief gericht is op zijn medewerkers, en bovendien op ieder moment een totale klantentevredenheid

Nadere informatie

Verschillen in het Gebruik van Geheugenstrategieën en Leerstijlen. Differences in the Use of Memory Strategies and Learning Styles

Verschillen in het Gebruik van Geheugenstrategieën en Leerstijlen. Differences in the Use of Memory Strategies and Learning Styles Verschillen in het Gebruik van Geheugenstrategieën en Leerstijlen tussen Leeftijdsgroepen Differences in the Use of Memory Strategies and Learning Styles between Age Groups Rik Hazeu Eerste begeleider:

Nadere informatie

The influence of Management Style on Networked Innovation in Consultancy & Engineering Firms

The influence of Management Style on Networked Innovation in Consultancy & Engineering Firms The influence of Management Style on Networked Innovation in Consultancy & Engineering Firms Master thesis Arjen van Bruchem Inhoud Wat verstaan we onder innovatie? Waarom dit onderzoek? Aanpak van het

Nadere informatie

Internationaliseren van leeruitkomsten: vier voorbeelden uit de praktijk. Jos Beelen Utrecht, 5 februari 2015

Internationaliseren van leeruitkomsten: vier voorbeelden uit de praktijk. Jos Beelen Utrecht, 5 februari 2015 Internationaliseren van leeruitkomsten: vier voorbeelden uit de praktijk Jos Beelen Utrecht, 5 februari 2015 Case 1: add on Universiteit van Tilburg Link Class Collaborative Online International Learning

Nadere informatie

een kopie van je paspoort, een kopie van je diploma voortgezet onderwijs (hoogst genoten opleiding), twee pasfoto s, naam op de achterkant

een kopie van je paspoort, een kopie van je diploma voortgezet onderwijs (hoogst genoten opleiding), twee pasfoto s, naam op de achterkant Vragenlijst in te vullen en op te sturen voor de meeloopochtend, KABK afdeling fotografie Questionnaire to be filled in and send in before the introduction morning, KABK department of Photography Stuur

Nadere informatie

Private Governance : Werkt het? Is het genoeg?

Private Governance : Werkt het? Is het genoeg? Private Governance : Werkt het? Is het genoeg? Workshop Public & Private Governance Wageningen UR / MinBuZa Th Hague, February 1, 2013 The Hague, Febr. 1, 2013 Public & Private Governance slide 1 Initiatieven

Nadere informatie

Wat is de Modererende Rol van Consciëntieusheid, Extraversie en Neuroticisme op de Relatie tussen Depressieve Symptomen en Overeten?

Wat is de Modererende Rol van Consciëntieusheid, Extraversie en Neuroticisme op de Relatie tussen Depressieve Symptomen en Overeten? De Modererende rol van Persoonlijkheid op de Relatie tussen Depressieve Symptomen en Overeten 1 Wat is de Modererende Rol van Consciëntieusheid, Extraversie en Neuroticisme op de Relatie tussen Depressieve

Nadere informatie

Balanced Scorecard. Een introductie. Algemene informatie voor medewerkers van: SYSQA B.V.

Balanced Scorecard. Een introductie. Algemene informatie voor medewerkers van: SYSQA B.V. Balanced Scorecard Een introductie Algemene informatie voor medewerkers van: SYSQA B.V. Organisatie SYSQA B.V. Pagina 2 van 9 Inhoudsopgave 1 INLEIDING... 3 1.1 ALGEMEEN... 3 1.2 VERSIEBEHEER... 3 2 DE

Nadere informatie

Psychological Determinants of Absenteeism at Work by Pregnant Women. Psychologische determinanten van uitval uit het arbeidsproces door zwangere

Psychological Determinants of Absenteeism at Work by Pregnant Women. Psychologische determinanten van uitval uit het arbeidsproces door zwangere Psychological Determinants of Absenteeism at Work by Pregnant Women Psychologische determinanten van uitval uit het arbeidsproces door zwangere vrouwen: Onderzoek naar de relatie tussen angst, depressieve

Nadere informatie

Managementsysteemnormen klaar voor uitdagingen in de 21 ste eeuw Nieuwe structuur en inhoud voor ISO-managementsysteemnormen

Managementsysteemnormen klaar voor uitdagingen in de 21 ste eeuw Nieuwe structuur en inhoud voor ISO-managementsysteemnormen Managementsysteemnormen klaar voor uitdagingen in de 21 ste eeuw Nieuwe structuur en inhoud voor ISO-managementsysteemnormen Wijzigingen in de belangrijkste ISO-normen voor managementsystemen, ISO 9001

Nadere informatie

Innovatie. prof.dr.ir. Han Gerrits. Vrije Universiteit Amsterdam Innovation Factory INNOVATION FACTORY

Innovatie. prof.dr.ir. Han Gerrits. Vrije Universiteit Amsterdam Innovation Factory INNOVATION FACTORY Innovatie prof.dr.ir. Han Gerrits Vrije Universiteit Amsterdam Innovation Factory Inhoud Wat is innovatie? Waarom is innovatie zo moeilijk? Innovatie in Banking Hoe kan een organisatie innovatiever worden?

Nadere informatie

Persoonlijke factoren en Sales succes

Persoonlijke factoren en Sales succes Persoonlijke factoren en Sales succes Welke samenhang is er? Gerard Groenewegen Mei 2009 06-55717189 1 Agenda 1. Inleiding 2. Opzet studie 3. Beoordeling van dit onderzoek 4. Bevindingen 5. Conclusie 6.

Nadere informatie

www.heigo.nl Start date membership september 2005 Organisational chart

www.heigo.nl Start date membership september 2005 Organisational chart www.heigo.nl Start date membership september 2005 Organisational chart DIRECTIE 2 M AN AG EMENT TE AM 2 ADM INISTRATIE & AUTO M ATISERING 3 KW ALITEITSZORG 1 PERSO NEEL & ORG ANISATIE 1 LOG ISTIEK 1 INKOOP

Nadere informatie

Disclosure belangen. (potentiële) belangenverstrengeling

Disclosure belangen. (potentiële) belangenverstrengeling Tijdelijke arbeidsrelaties: Balanceren tussen Flexibiliteit en Zekerheid? Prof. Dr. René Schalk Workshop Drachten, 6 februari 2014 Disclosure belangen (potentiële) belangenverstrengeling Voor bijeenkomst

Nadere informatie

TRACTATENBLAD VAN HET KONINKRIJK DER NEDERLANDEN. JAARGANG 1987 Nr. 158

TRACTATENBLAD VAN HET KONINKRIJK DER NEDERLANDEN. JAARGANG 1987 Nr. 158 14 (1987) Nr. 1 TRACTATENBLAD VAN HET KONINKRIJK DER NEDERLANDEN JAARGANG 1987 Nr. 158 A. TITEL Notawisseling tussen de Regering van het Koninkrijk der Nederlanden en de Regering van de Bondsrepubliek

Nadere informatie

Informatiebeveiliging & ISO/IEC 27001:2013

Informatiebeveiliging & ISO/IEC 27001:2013 Informatiebeveiliging & ISO/IEC 27001:2013 Aart Bitter Haarlem, 18 maart 2014 Kwaliteitskring Noord-Holland www.information-security-governance.com Agenda 13:45-14:15 - Informatiebeveiliging Introductie

Nadere informatie

Intercultural Mediation through the Internet Hans Verrept Intercultural mediation and policy support unit

Intercultural Mediation through the Internet Hans Verrept Intercultural mediation and policy support unit 1 Intercultural Mediation through the Internet Hans Verrept Intercultural mediation and policy support unit 2 Structure of the presentation - What is intercultural mediation through the internet? - Why

Nadere informatie

Van bedrijven voor bedrijven Peter Bareman en Annemarie van der Rest Wat betekent VV voor U? (inspecteur, vergunningverlener, beleidsmaker)

Van bedrijven voor bedrijven Peter Bareman en Annemarie van der Rest Wat betekent VV voor U? (inspecteur, vergunningverlener, beleidsmaker) Van bedrijven voor bedrijven Peter Bareman en Annemarie van der Rest Wat betekent VV voor U? (inspecteur, vergunningverlener, beleidsmaker) Samen optrekken voor continue verbetering veilige en gezonde

Nadere informatie

Settings for the C100BRS4 MAC Address Spoofing with cable Internet.

Settings for the C100BRS4 MAC Address Spoofing with cable Internet. Settings for the C100BRS4 MAC Address Spoofing with cable Internet. General: Please use the latest firmware for the router. The firmware is available on http://www.conceptronic.net! Use Firmware version

Nadere informatie

Identity & Access Management & Cloud Computing

Identity & Access Management & Cloud Computing Identity & Access Management & Cloud Computing Emanuël van der Hulst Edwin Sturrus KPMG IT Advisory 11 juni 2015 Cloud Architect Alliance Introductie Emanuël van der Hulst RE CRISC KPMG IT Advisory Information

Nadere informatie

HR in control. In 7 stappen de inzet van Human Capital optimaal. Dominica Diensten

HR in control. In 7 stappen de inzet van Human Capital optimaal. Dominica Diensten HR in control In 7 stappen de inzet van Human Capital optimaal. Doel en stappen In 7 stappen de personeels- en organisatieontwikkeling afgestemd. Handvatten voor: Opleidingsbehoefte Performancemanagement,

Nadere informatie

Innovaties in de chronische ziekenzorg 3e voorbeeld van zorginnovatie. Dr. J.J.W. (Hanneke) Molema, Prof. Dr. H.J.M.

Innovaties in de chronische ziekenzorg 3e voorbeeld van zorginnovatie. Dr. J.J.W. (Hanneke) Molema, Prof. Dr. H.J.M. Innovaties in de chronische ziekenzorg 3e voorbeeld van zorginnovatie Dr. J.J.W. (Hanneke) Molema, Prof. Dr. H.J.M. (Bert) Vrijhoef Take home messages: Voor toekomstbestendige chronische zorg zijn innovaties

Nadere informatie

Persoonlijke effectiviteit van toezichthouders en de Code: twee werelden apart? Drs. H. Linkels Managing partner Linkels & Partners

Persoonlijke effectiviteit van toezichthouders en de Code: twee werelden apart? Drs. H. Linkels Managing partner Linkels & Partners Persoonlijke effectiviteit van toezichthouders en de Code: twee werelden apart? Drs. H. Linkels Managing partner Linkels & Partners Persoonlijke effectiviteit van toezichthouders en de Code 2 werelden

Nadere informatie

Sneeuwwitje, de zeven dwergen en de boze heks?

Sneeuwwitje, de zeven dwergen en de boze heks? Sneeuwwitje, de zeven dwergen en de boze heks? Over de rol van de Operational Auditor in sturen op kernwaarden, cultuur en gedrag Olof Bik Behavioral & Cultural Governance Trophy Games, 28 nov 2013, Hilversum

Nadere informatie

Empowerment project. Driejarig project van Rotaryclub Rhenen-Veenendaal

Empowerment project. Driejarig project van Rotaryclub Rhenen-Veenendaal Empowerment project Awasi Kenya Driejarig project van Rotaryclub Rhenen-Veenendaal Empowerment*van* kinderen*in*kenia De#afgelopen#drie#jaren# hebben#we#met#steun#van#de# Rotaryclub##Rhenen: Veenendaal#een#

Nadere informatie

HiPo en leiderschap... een perfecte match? 9 Juni 2015

HiPo en leiderschap... een perfecte match? 9 Juni 2015 HiPo en leiderschap... een perfecte match? 9 Juni 2015 Stelling 1 Deelnemers aan het high potential programma kunnen het best geselecteerd worden aan de hand van hun huidige performance 3 Herkenbaar?

Nadere informatie

Tools voor verdere versterking van examencommissies

Tools voor verdere versterking van examencommissies Tools voor verdere versterking van examencommissies 9 maart 2016 dr.ir. Ludo van Meeuwen mr. Esther de Brouwer Welkom Wat gaan we doen? voorstelronde trainers voorstelronde trainers/deelnemers naam functie

Nadere informatie

Gewijzigde doelstellingen in de leidraad interne controle/ organisatiebeheersing VLAAMSE OVERHEID. (inwerkingtreding: 1 januari 2015)

Gewijzigde doelstellingen in de leidraad interne controle/ organisatiebeheersing VLAAMSE OVERHEID. (inwerkingtreding: 1 januari 2015) Gewijzigde doelstellingen in de leidraad interne controle/ organisatiebeheersing VLAAMSE OVERHEID (inwerkingtreding: 1 januari 2015) 2 1. Doelstellingen, proces- & risicomanagement Subthema kwaliteitsbeleid

Nadere informatie

Interactive Grammar leert de belangrijkste regels van de Engelste spelling en grammatica aan.

Interactive Grammar leert de belangrijkste regels van de Engelste spelling en grammatica aan. Interactive Grammar Interactive Grammar leert de belangrijkste regels van de Engelste spelling en grammatica aan. Doelgroep Interactive Grammar Het programma is bedoeld voor leerlingen in de brugklas van

Nadere informatie

Welkom in het nieuwe academische jaar! We hopen dat iedereen een goede zomerperiode heeft gehad.

Welkom in het nieuwe academische jaar! We hopen dat iedereen een goede zomerperiode heeft gehad. DATUM: 22-09-2009 (You will find the English version below) Beste allen, Welkom in het nieuwe academische jaar! We hopen dat iedereen een goede zomerperiode heeft gehad. NIEUWSBRIEF No. 1 Dit is de eerste

Nadere informatie

Wat maakt iemand tot een goede service employee/verkoper?

Wat maakt iemand tot een goede service employee/verkoper? Wat maakt iemand tot een goede service employee/verkoper? Churchill et al. (1985): Meta-analyse 116 artikelen belangrijkste determinanten v succes: (1) persoonlijke kenmerken (uiterlijk; sociale achtergrond;

Nadere informatie

HUMAN RELATIONS. McDonald s België. McDonald s België HUMAN RELATIONS

HUMAN RELATIONS. McDonald s België. McDonald s België HUMAN RELATIONS McDonald s België McDonald s België HUMAN RELATIONS HUMAN RELATIONS We believe in everyone s potential, so we create a work environment where everyone can keep on going McDonald s wereldwijd Aanwezig in

Nadere informatie

Voorkom pijnlijke verrassingen Nieuwe Controleaanpak Belastingdienst. Presentator: Remko Geveke

Voorkom pijnlijke verrassingen Nieuwe Controleaanpak Belastingdienst. Presentator: Remko Geveke Voorkom pijnlijke verrassingen Nieuwe Controleaanpak Belastingdienst Presentator: Remko Geveke Start webinar: 08:30 uur Agenda Nieuwe Controleaanpak Belastingdienst Verticaal Toezicht vs. Horizontaal Toezicht

Nadere informatie