Gezondheid en behoefte aan zorg van mensen met een dwarslaesie na ontslag uit het revalidatiecentrum. Onderzoeksverslag

Maat: px
Weergave met pagina beginnen:

Download "Gezondheid en behoefte aan zorg van mensen met een dwarslaesie na ontslag uit het revalidatiecentrum. Onderzoeksverslag"

Transcriptie

1 Gezondheid en behoefte aan zorg van mensen met een dwarslaesie na ontslag uit het revalidatiecentrum Onderzoeksverslag

2 Gezondheid en behoefte aan zorg van mensen met een dwarslaesie na ontslag uit het revalidatiecentrum Onderzoeksverslag Dwarslaesie Organisatie Nederland irv, kenniscentrum voor revalidatie en handicap Auteurs: Marcel Post, Jos Bloemen, Jos Hendriks, Elly de Reus, Luc de Witte, irv, Kenniscentrum voor Revalidatie en Handicap irv, Kenniscentrum voor Revalidatie en Handicap Dwarslaesie Organisatie Nederland Dwarslaesie Organisatie Nederland irv, Kenniscentrum voor Revalidatie en Handicap irv, Kenniscentrum voor Revalidatie en Handicap Dwarslaesie Organisatie Nederland Postbus 192 Postbus AD Hoensbroek 9702 HC Groningen Tel.: Tel.: irv(01)/30-03/440/10054/juli2002

3 Inhoudsopgave Inleiding 1 1 Gevolgde werkwijze Opzet van het onderzoek Samenstelling van de vragenlijst Respons Beschrijving deelnemers 5 2 Gezondheid en gezondheidsproblemen Genoemde gezondheidsproblemen Gevolgen van belangrijke gezondheidsproblemen Typische complicaties van een dwarslaesie Ervaren gezondheid Samenhang tussen gezondheidsproblemen en kenmerken van de deelnemers 14 3 Zorgverlening Frequentie van contact met hulpverleners Oordeel over de kwaliteit van de hulp Gewenste verbeteringen 25 4 Mantelzorg Hulp van sociale omgeving De door de verzorger gegeven hulp De door de verzorgers zelf ervaren belasting Door de verzorgers verkregen en gewenste steun 33 5 Samenvatting, conclusies en beschouwing Vóórkomen van gezondheidsproblemen Vóórkomen van vermijdbare gezondheidsproblemen Relaties tussen gezondheidsproblemen en kenmerken van de 36 aandoening 5.4 Relatie tussen gezondheidsproblemen en duur van de dwarslaesie Contact met hulpverleners Kwaliteit van de zorgverlening Belasting voor verzorger Door respondenten gewenste hulp Door verzorgers gewenste hulp Aanbevelingen 38 Literatuurlijst 40

4 Inleiding Het onderzoek gezondheid en behoefte aan zorg bij mensen met een dwarslaesie na ontslag uit het revalidatiecentrum is verricht op verzoek van Dwarslaesie Organisatie Nederland (voorheen De Schakel). Deze organisatie van en voor mensen met een dwarslaesie constateerde dat de zorgverlening voor mensen met een dwarslaesie in de thuissituatie tekort schiet. Door het ontbreken van deskundige zorgverlening in de thuissituatie worden soms niet adequate adviezen gegeven en worden complicaties als infecties en decubitus niet altijd vroeg genoeg herkend en voldoende serieus genomen. Niet zelden heeft dit ernstige gevolgen voor de persoon in kwestie. Deze ervaringen in eigen kring, desgevraagd bevestigd door revalidatieartsen, leidde tot de opdracht van Dwarslaesie Organisatie Nederland aan het irv, kenniscentrum voor revalidatie en handicap voor een inventariserend onderzoek onder haar leden. Centrale onderwerpen in dit onderzoek zijn de gezondheid, behoefte aan zorg en wensen ten aanzien van de vormgeving van de zorgverlening van mensen met een dwarslaesie. De resultaten van dat onderzoek zouden zonodig als basis kunnen dienen voor concrete acties gericht op verbetering van de hulpverlening in de thuissituatie van mensen met een dwarslaesie. Het onderhavige rapport is het verslag van de resultaten van deze enquête die uitgevoerd is in nauwe samenwerking tussen beide organisaties. Voor de minder ingevoerde lezer beschrijven wij vooraf kort wat een dwarslaesie is en wat de voornaamste consequenties daarvan zijn. Een dwarslaesie is een beschadiging van het ruggenmerg. Veel dwarslaesies ontstaan door ongevallen (bijvoorbeeld een verkeersongeval, val van hoogte, duiken in ondiep water), maar zij kunnen ook veroorzaakt worden door een ziekte (bijvoorbeeld een ontsteking van het ruggenmerg of uitzaaiingen van een tumor). Het meest duidelijke gevolg van een dwarslaesie is het verlies van kracht en gevoel in delen van het lichaam. De ernst daarvan wordt in belangrijke mate bepaald door de plaats van de beschadiging (hoe hoger in het ruggenmerg hoe meer zenuwbanen beschadigd zijn). Vaak wordt onderscheid gemaakt in cervicale of hoge dwarslaesies, waarbij ook de zenuwbanen naar de armen en handen beschadigd zijn, en in lage dwarslaesies, waarbij alleen de zenuwbanen naar de benen (sacrale en lumbale dwarslaesies) of ook de zenuwbanen naar de spieren van de romp (thoracale dwarslaesies) aangedaan zijn. Daarnaast is de mate waarin de beschadiging compleet is van belang. Er kan sprake zijn van een complete dwarslaesie, dat wil zeggen dat ter plaatse van de dwarslaesie alle zenuwbanen volledig kapot zijn, of dat slechts een deel van de zenuwbanen is beschadigd (incomplete dwarslaesie). Bij een incomplete dwarslaesie kunnen de gevolgen sterk variëren, zo kan er een volledige verlamming zijn met een intact gevoel, of omgekeerd, kan er een groot verschil zijn tussen links en rechts, of is er bijvoorbeeld slechts sprake van enige krachtsvermindering in een of meer spieren. De gevolgen van een dwarslaesie betreffen echter niet alleen verlies van kracht en gevoel in delen van het lichaam. Stoornissen in de blaas- en darmregulatie (als incontinentie, urineweginfecties, obstipatie) komen veelvuldig voor. Verder kan sprake zijn van spasticiteit, oedeem, een verminderde longfunctie, veranderingen in het hart/vaatstelsel, en andere problemen. Mensen met een dwarslaesie kennen een vergroot risico voor het optreden van problemen als decubitus (doorligwonden), overgewicht en, op langere termijn, nier- en hartfunctiestoornissen. Zowel een goede zorg voor de eigen gezondheid, als begeleiding door deskundige hulpverleners zijn van groot belang voor het zoveel mogelijk voorkomen van dergelijke problemen. Het hebben van een dwarslaesie heeft niet alleen grote gevolgen voor de persoon zelf, maar ook voor diens sociale omgeving. Ook voor de centrale verzorger (meestal de partner of ouders) van de persoon met een dwarslaesie is een goede hulpverlening in Gezondheid en behoefte aan zorg van mensen met een dwarslaesie na ontslag uit het RC 1

5 de thuissituatie van groot belang. Niet alleen vanwege het zoveel mogelijk voorkomen van erger, maar ook om te voorkomen dat deze centrale verzorger overbelast raakt of teveel terecht komt in de rol van hulpverlener met alle negatieve consequenties van dien. Opbouw van dit rapport In hoofdstuk 1 wordt de opzet van het onderzoek en de samenstelling van de enquête behandeld. De respons op de enquête komt aan de orde en de groep respondenten wordt op een aantal algemene kenmerken beschreven. In de hoofdstukken 2 tot en met 4 komen de resultaten van het onderzoek aan de orde. Hoofdstuk 2 gaat in op door de respondenten ervaren gezondheidsproblemen. Hoofdstuk 3 gaat over de ervaren kwaliteit van de zorg en de behoefte aan meer, of andere zorg. In hoofdstuk 4 staat de situatie van de centrale verzorger van de respondenten centraal. Tenslotte bevat hoofdstuk 5 een samenvatting en de conclusies van het onderzoek. Gezondheid en behoefte aan zorg van mensen met een dwarslaesie na ontslag uit het RC 2

6 1 Opzet van het onderzoek, respons en respondenten In dit hoofdstuk wordt de opzet van het onderzoek en de vragenlijst beschreven. De respons op de verstuurde enquête komt aan de orde en de groep respondenten wordt aan de hand van antwoorden op een aantal algemene vragen. 1.1 Opzet van het onderzoek Voortvloeiend uit de doelstelling van het onderzoek, het in kaart brengen van gezondheidsproblemen en behoefte aan zorg van leden van Dwarslaesie Organisatie Nederland, zijn de volgende vraagstellingen geformuleerd: 1. Welke gezondheidsproblemen worden door leden van Dwarslaesie Organisatie Nederland ervaren en wat is de zorg die zij voor deze problemen hebben gehad? 2. Wat is de door leden van Dwarslaesie Organisatie Nederland ervaren kwaliteit van zorg en wat zijn hun wensen ten aanzien van de zorgverlening in de thuissituatie? 3. Wat is de door de centrale verzorger van de persoon met een dwarslaesie ervaren belasting en wat is de door deze centrale verzorger ervaren behoefte aan zorg? Gekozen is voor een beschrijvend onderzoek in de vorm van een éénmalige schriftelijke enquête onder alle leden van Dwarslaesie Organisatie Nederland. Deze patiëntenorganisatie heeft ruim 1000 leden op een geschat totaal aantal van mensen met een dwarslaesie in Nederland (Van Asbeck et al. 1998). Op de representativiteit van de leden voor de totale groep mensen met een dwarslaesie wordt later dieper in gegaan. Alle leden kregen zowel een eigen vragenlijst als een vragenlijst voor de partner of andere centrale verzorger Samenstelling van de vragenlijsten Als gezegd werden twee aparte vragenlijsten gemaakt: één voor de persoon met een dwarslaesie en één voor diens partner/centrale verzorger. De vragenlijst voor de personen met een dwarslaesie bestond uit de volgende onderdelen: Algemene vragen Leeftijd, geslacht, woonsituatie, hoogte en compleetheid van de dwarslaesie, duur van de dwarslaesie en centrum van eerste revalidatie na de dwarslaesie. Gezondheidsproblemen Het grootste deel van de vragenlijst bestond uit vragen naar gezondheidsproblemen waarvan bekend is dat zij veel voorkomen bij mensen met een dwarslaesie (Vrencken 1997). Het begrip gezondheid werd daarbij breed opgevat en omvatte zowel bekende secundaire stoornissen als pijn, blaasproblematiek, oedeem, seksualiteit en spasticiteit als meer praktische problemen (regelen van voorzieningen en hulpmiddelen, vervoer en dergelijke) en emotionele problemen (moeite hebben met afhankelijk zijn en met het vragen van hulp en dergelijke). Eerst werd een lijst van 26 mogelijke gezondheidsproblemen gepresenteerd waarbij de respondent kon aangeven of hij/zij in de afgelopen 12 maanden last had gehad van dat probleem. Daarna werd gevraagd om uit de aangekruiste problemen maximaal 5 belangrijke problemen te kiezen. Voor deze belangrijke problemen werden dan aanvullende vragen gesteld over consequenties voor dagelijkse en sociale activiteiten, verkregen hulp en behoefte aan meer of andere hulp. Ten aanzien van enkele specifieke problemen (ademhalingsproblemen, blaas- en darmproblematiek, spasticiteit en pijn) werd daarna nog dieper ingegaan op de aard van het probleem. Tenslotte werd nog een open Gezondheid en behoefte aan zorg van mensen met een dwarslaesie na ontslag uit het RC 3

7 vraag gesteld wat er beter zou kunnen aan de hulpverlening en op welke gebieden men graag hulp of begeleiding gehad zou willen hebben en werd gevraagd naar de vorm waarin die hulp verleend zou moeten worden. Gezondheidsbeleving Om na te kunnen gaan wat de ervaren gezondheid is en of deze negatief wordt beïnvloed door bepaalde gezondheidsproblemen is de schaal algemene gezondheid van de MOS SF-36 gebruikt. Deze bestaat uit vijf vragen en resulteert in een score tussen 0 (slechtst mogelijke gezondheid) en 100 (best mogelijke gezondheid). Zelfredzaamheid Hoogte en compleetheid geven alleen een ruwe indicatie van de gevolgen van een dwarslaesie. Om deze reden is ook een vragenlijst voor beperkingen in zelfverzorging en mobiliteit meegenomen. Deze Barthel Index bestaat uit 10 vragen en levert één score op van minimaal 0 (volledig afhankelijk) tot maximaal 20 (volledig zelfredzaam) die de mate van lichamelijke beperkingen weergeeft (Post 1998). Maatschappelijk functioneren Om gezondheidsproblemen te kunnen relateren aan beperkingen in het maatschappelijk functioneren is ook hiervoor een gestandaardiseerde vragenlijst afgenomen, te weten de Utrechtse Activiteiten Lijst (Post 1998). Deze bestaat uit een achttal activiteiten als werk, huishouden, vrijwilligerswerk, sport en hobby s, waarbij de respondent aangeeft hoeveel uur per week hij/zij gemiddeld aan die activiteit besteedt. Contact met zorgverleners Van alle relevante disciplines in de zorgverlening werd gevraagd hoe vaak de respondent met die disciplines contact had gehad. Bij huisarts, revalidatiearts en overige specialisten werd daarbij onderscheid gemaakt in contacten vanwege controle en contacten vanwege een probleem. Ervaren kwaliteit van de zorgverlening Van alle disciplines waarmee de respondent contact had gehad in de afgelopen 12 maanden werd een oordeel over die disciplines gevraagd op de aspecten deskundigheid, bereikbaarheid, bejegening en flexibiliteit. Dit oordeel werd gegeven in de vorm van een rapportcijfer. Zelfverzorging Een vragenlijst over de zorg door de respondent voor de eigen gezondheid werd speciaal voor dit onderzoek ontwikkeld. De vragenlijst bestaat uit 36 uitspraken over activiteiten als: drinken van minstens 2 liter water per dag, regelmatige controle van de huid, innemen van voorgeschreven medicijnen en vermijden van roken. Bij elke uitspraak werd gevraagd om aan te geven of deze activiteit nooit, soms, regelmatig of altijd werd verricht. De resultaten van deze vragenlijst zijn nog in bewerking en zullen in de toekomst worden gepubliceerd. De vragenlijst voor de centrale verzorger was korter en bestond uit de volgende onderdelen: Algemene gegevens als leeftijd, geslacht en relatie tot de respondent. Verleende ondersteuning Met een zelf ontwikkelde vragenlijst werd gevraagd hoeveel hulp de partner/centrale verzorger geeft aan de persoon met een dwarslaesie. Dit betrof zowel lichamelijke verzorging (wassen, eten en drinken geven, blaascontrole of incontinentie en dergelijke), kleine handreikingen bij allerlei activiteiten, mobiliteit (vervoer binnenshuis Gezondheid en behoefte aan zorg van mensen met een dwarslaesie na ontslag uit het RC 4

8 en buitenshuis), hulp bij behandeling (aan/uitdoen van spalk, doen van oefeningen, regelen aanpassingen en dergelijke) als het bieden van troost. Ervaren belasting De door de partner/centrale verzorger ervaren belasting werd nagevraagd op een aantal aspecten (algemene ervaren belasting, tijdsinvestering, lichamelijke zwaarte, druk van het beschikbaar moeten zijn). Door verzorger verkregen en gewenste steun Gevraagd is naar de door de centrale verzorger ontvangen steun op het gebied van lichamelijke verzorging, huishouden, informatie en begeleiding. Ook is gevraagd aan welke (extra) steun behoefte bestond en in welke vorm deze steun gegeven zou moeten worden Respons In totaal zijn 1004 vragenlijsten verstuurd en zijn 461 ingevulde vragenlijsten ontvangen en verwerkt. Enkele deelnemers hebben gebruik gemaakt van de mogelijkheid een digitale versie van de vragenlijst met de computer in te vullen. Het responspercentage komt daarmee uit op 45,9%, wat lager is dan vooraf werd verwacht. Mogelijke oorzaken voor de vrij lage respons zijn (1) dat het een lange en ingewikkelde vragenlijst betrof, (2) een zekere onderzoeksmoeheid bij deze groep, (3) dat een deel van de groep vanwege een beperkte handfunctie moeite heeft gehad met invullen, en (4) praktische problemen, zoals het zoekraken in de post van 10 ingevulde enquêtes en de omstandigheid dat de enquête aan het begin van de vakantieperiode werd verzonden. Waarschijnlijk spelen alle genoemde oorzaken een rol. Ook in andere schriftelijke enquêtes wordt de laatste jaren regelmatig een responspercentage rond de 50% of lager behaald. Om deelname ook mogelijk te maken voor mensen met een beperkte handfunctie werd een digitale versie van de vragenlijst gemaakt, maar daarvan is slechts weinig gebruik gemaakt. Het feit dat ruim de helft van de aangeschreven mensen niet heeft meegedaan beperkt de zeggingskracht van de resultaten. Het lijkt waarschijnlijk dat mensen zonder gezondheidsproblemen minder vaak mee hebben gedaan dan mensen met gezondheidsproblemen, en dat de resultaten van dit onderzoek een overschatting geven van de frequentie van voorkomen van deze problemen. In hoofdstuk 5 wordt op dit punt nader ingegaan. 1.2 Beschrijving deelnemers In deze paragraaf wordt een algemene beschrijving gegeven van de mensen die deel hebben genomen aan het onderzoek (tabel 1.1). Tabel 1.1 Algemene gegevens van de deelnemers Leeftijd Gemiddelde (standaarddeviatie) 47,1 (14,0) Geslacht Man 65% Vrouw 35% Burg. Staat Gehuwd of samenwonend 65% Alleenwonend 26% Bij ouders wonend 8% Woonsituatie Gewone, niet aangepaste woning 11% Gewone, wel aangepaste woning 70% Fokus woning 6% Anders of onbekend 6% Gezondheid en behoefte aan zorg van mensen met een dwarslaesie na ontslag uit het RC 5

9 Uit tabel 1.1 blijkt dat de gemiddelde leeftijd van de deelnemers 47 jaar was. De jongste deelnemer was 6 jaar en de oudste deelnemer was 82 jaar (bij enkele kinderen met een dwarslaesie hebben de ouders de vragenlijst ingevuld). Tweederde van de deelnemers is man, eveneens tweederde is gehuwd en ruim tweederde woont in een gewone, maar aangepaste, woning. Vrijwel alle respondenten wonen zelfstandig: slechts een klein percentage woont in een woonvorm of een verpleeghuis. In tabel 1.2 zijn basisgegevens over de dwarslaesie opgenomen. Tabel 1.2 Basisgegevens van de dwarslaesie Leeftijd bij ontstaan dwarslaesie (gemiddelde, standaarddeviatie) 34,0 (15,7) Duur van de dwarslaesie (gemiddelde, standaarddeviatie) 13,2 (10,9) Oorzaak Verkeersongeval 33% Bedrijfsongeval 9% Ongeval tijdens sport of recreatie 19% Val van hoogte 10% Ziekte of medisch handelen 20% Type dwarslaesie Hoog compleet 20% Hoog incompleet 14% Laag compleet 47% Laag incompleet 19% Eerste revalidatie Gespecialiseerd revalidatiecentrum 81% Ander revalidatiecentrum 10% Ziekenhuis 3% Buitenland 3% De leeftijd waarop de dwarslaesie optrad is gemiddeld 34 jaar en varieert sterk, van 0 jaar tot 78 jaar. De meeste deelnemers hebben al geruime tijd een dwarslaesie, gemiddeld is dit 13 jaar met als uitersten 1 jaar en 62 jaar. De oorzaak van de dwarslaesie is in de meeste gevallen (80%) een trauma en daarvan is een verkeersongeval de meest voorkomende oorzaak. Bij een vijfde van de deelnemers was de dwarslaesie niet traumatisch, maar het gevolg van een ziekte (10,1%) of van medisch handelen (8,8%). Tenslotte geeft 10,8% een andere oorzaak aan. Deze cijfers wijken niet sterk af van wat uit ander onderzoek bekend is over de samenstelling van de groep mensen met een dwarslaesie. Een meerderheid van de deelnemers (58,6%) heeft een complete dwarslaesie en 31,7% heeft een doorgaand incomplete dwarslaesie. Bij 7,4% is de dwarslaesie zowel incompleet als compleet (op een lager niveau), en bij 2,4% is dit anders of onbekend. Bijna eenderde (31,7%) heeft een hoge dwarslaesie (tetraplegie) en bijna tweederde (63,1%) heeft een lage dwarslaesie (paraplegie). Bij 5,2% is het niveau van de dwarslaesie niet bekend. Het hoge percentage mensen met een complete paraplegie is opvallend. De meeste respondenten (80,9%) hebben na de dwarslaesie gerevalideerd in een van de acht gespecialiseerde revalidatiecentra in Nederland. Voor bijna een kwart (24,5%) van alle respondenten was dit De Hoogstraat in Utrecht. Dit betekent dat het overgrote deel van de groep een intensief gespecialiseerd multidisciplinair revalidatieprogramma heeft gevolgd. Gezondheid en behoefte aan zorg van mensen met een dwarslaesie na ontslag uit het RC 6

10 Tabel 1.3 geeft een overzicht van de zelfredzaamheid bij algemene dagelijkse levensverrichtingen (zelfverzorging, mobiliteit) van de deelnemers. Als maat voor de mate van zelfredzaamheid is de Barthel Index gebruikt. Deze vragenlijst heeft een minimale score van 0 (volledig afhankelijk) en een maximale score van 20 (volledig zelfstandig). Tabel 1.3 Zelfredzaamheid bij zelfverzorging en mobiliteit Barthel Index score Gemiddelde (standaarddeviatie) Hoge complete dwarslaesie 8,1 (4,4) Hoge incomplete dwarslaesie 10,3 (5,5) Lage complete dwarslaesie 13,4 (3,3) Lage incomplete dwarslaesie 14,4 (3,8) Alle deelnemers 12,1 (4,6) Uit tabel 1.3 blijkt dat de deelnemers relatief ernstig beperkt zijn in hun zelfredzaamheid. Vooral de scores van mensen met een incomplete dwarslaesie zijn lager dan op basis van ander onderzoek werd verwacht, wat betekent dat ook bij een incomplete dwarslaesie de mate van uitval groot is. Dat blijkt ook uit de antwoorden op afzonderlijke vragen. Zo kan slechts 9,5% van alle deelnemers zonder hulp of toezicht lopen, heeft 36,9% geheel of gedeeltelijk hulp nodig bij het uitvoeren van een transfer, heeft 45,1% hulp nodig bij het nemen van een bad of douche en heeft 43,2% hulp nodig bij aan- en uitkleden. Het kan zijn dat mensen die een weinig ernstige dwarslaesie hebben minder vaak meegedaan hebben aan dit onderzoek, maar het kan ook zijn dat deze groep minder vaak lid is van Dwarslaesie Organisatie Nederland. Tenslotte wordt in tabel 1.4 een overzicht gegeven van de dagelijkse activiteiten van de deelnemers. Met de Utrechtse Activiteiten Lijst is gevraagd naar dagelijkse bezigheden. Tabel 1.4 Dagelijkse bezigheden Percentage dat deze activiteit verricht Gemiddeld aantal uren dat deze activiteit wordt verricht* Betaald werk 45% 25,2 Opleiding 14% 9,8 Huishouden 75% 11,8 Vrijwilligerswerk 37% 6,6 Sport 50% 4,2 Extra tijd zelfverzorging 92% 9,6 Handicap management 66% 2,7 Extra reistijd 54% 3,5 *Noot: het gemiddelde is berekend voor de mensen die de betreffende activiteit verrichten. Het gemiddelde voor alle deelnemers is vanzelfsprekend lager. Bijna de helft van alle deelnemers (199 personen) hebben betaald werk. Gemiddeld werken deze 199 mensen 25,2 uur per week. Wanneer de beroepsmatige activiteiten betaald werk, opleiding en huishouden bij elkaar worden genomen, verricht 84% van alle deelnemers beroepsmatige activiteiten en is dit voor deze groep bij elkaar opgeteld gemiddeld 25,3 uur per week. Daarnaast is een grote groep deelnemers actief op het gebied van vrijwilligerswerk en doet de helft aan sport. Tenslotte kost het verrichten van handicap-gerelateerde activiteiten veel tijd. Vrijwel alle deelnemers zijn Gezondheid en behoefte aan zorg van mensen met een dwarslaesie na ontslag uit het RC 7

11 extra tijd kwijt aan zelfverzorging, tweederde is extra tijd kwijt aan handicap management en ruim de helft geeft aan extra reistijd te hebben ten opzichte van mensen zonder dwarslaesie. Wanneer we de extra tijd nodig voor zelfverzorging, handicap management en extra reistijd bij elkaar optellen en gemiddelde berekenen over alle deelnemers is dit maar liefst 12,7 uur per week. Gezondheid en behoefte aan zorg van mensen met een dwarslaesie na ontslag uit het RC 8

12 2 Gezondheid en gezondheidsproblemen Op basis van eerder onderzoek en klinische ervaring is een lijst gemaakt van 26 verschillende gezondheidsproblemen die aanwezig zouden kunnen zijn bij mensen met een dwarslaesie. Aan de deelnemers is bij elk probleem gevraagd om aan te geven of dat probleem bij hen aan de orde was in de afgelopen 12 maanden en of dit verband hield met de dwarslaesie. Daarna werd gevraagd welke van alle genoemde problemen de (maximaal 5) belangrijkste zijn of waren (paragraaf 2.1). Over die belangrijkste problemen werden dan aanvullende vragen over frequentie, belemmeringen en hulpverlening gesteld (paragraaf 2.2.). Daarnaast werd, indien van toepassing, op een aantal voor een dwarslaesie typische complicaties verder doorgevraagd, ook als dit niet bij de vaakst genoemde belangrijkste problemen hoorde. Deze informatie is verwerkt in paragraaf Genoemde gezondheidsproblemen Tabel 2.1 geeft voor elk van de voorgelegde problemen weer hoeveel mensen dat probleem in de afgelopen 12 maanden hebben gehad, en hoeveel mensen dit probleem als een van de maximaal 5 belangrijk problemen hebben genoemd. Tabel 2.1 Genoemde gezondheidsproblemen gedurende de afgelopen 12 maanden Blaasregulatie Darmregulatie Spasme Pijn Oedeem Decubitus Gewichtstoename Zweten Contracturen Ademhaling/luchtwegen Kalk-/botafzetting Lage bloeddruk Communicatie Trombose Handicap management Zelfverzorging Voorzieningen/aanpassingen Onaangepaste omgeving Huishouden doen Tijdsbesteding Werk Seksualiteit Afhankelijk zijn Om hulp vragen Aanpassingsvermogen Relationele problemen Ervaren problemen Belangrijkste problemen Aantal Percentage Aantal Percentage , , , , , , , , , , , , , , ,3 41 9, ,4 33 7, ,4 35 7, ,0 19 4, ,3 11 2,4 34 7,4 7 1,6 14 3,1 5 1, ,1 31,0 29,0 28,3 27,5 21,1 15,0 39,4 35,1 20,9 20,3 13, ,6 10,4 12,7 9,6 6,0 5,1 5,8 22,9 18,4 8,4 10,2 6,0 Andere problemen 73 15, ,9 Totaal aantal problemen , ,9 Gezondheid en behoefte aan zorg van mensen met een dwarslaesie na ontslag uit het RC 9

13 Gemiddeld noemen de deelnemers maar liefst 8 gezondheidsproblemen. Problemen met blaasregulatie (incontinentie, blaas- of urineweginfecties en dergelijke) worden duidelijk het meest genoemd: 71,5% van de deelnemers heeft daarvan in de afgelopen 12 maanden last gehad. Meer dan de helft van de deelnemers (61,7%) noemt problemen met darmregulatie (incontinentie, diarree, harde ontlasting en dergelijke), spasme (56,4), en pijn (55,1%). Daarna volgen in frequentie van voorkomen: oedeem (48,1%), problemen op het gebied van seksualiteit (39,4%), handicap management, de extra tijd die nodig is voor zelfverzorging en het regelen van allerlei zaken (38,1%), decubitus (35,7%), moeite hebben met afhankelijk zijn van hulp van anderen (35,1%) en gewichtstoename (32,2%). De volgorde van vaakst genoemde problemen is vrijwel gelijk aan de volgorde van de vaakst genoemde belangrijke problemen. Gemiddeld noemen de deelnemers 4 belangrijkste problemen. Ook hierbij wordt blaasregulatie het meest genoemd (53,3%), gevolgd door darmregulatie (43,3%), pijn (42,0%), spasme (33,6%), seksualiteit (22,9%) en decubitus (21,1%). Pijn wordt relatief vaak als een belangrijk probleem ervaren. Omgekeerd hebben veel deelnemers last van oedeem en gewichtstoename, maar noemen zij deze problemen minder vaak bij de belangrijkste problemen. 2.2 Gevolgen van belangrijke gezondheidsproblemen Over elk probleem dat bij de maximaal 5 belangrijke werd genoemd, werden aanvullende vragen gesteld. In totaal werden door 459 deelnemers 1804 belangrijke problemen genoemd. Bij 1736 daarvan zijn ook de vervolgvragen ingevuld. Wanneer eerst alle 1736 antwoorden samen worden genomen, ontstaat er een globaal beeld van de gevolgen van gezondheidsproblemen. Het gaat om problemen waar de deelnemers in de meeste gevallen (60,6%) continu last van hebben. De problemen zijn vaak belemmerend bij het uitvoeren van sociale activiteiten als werk, sport, hobby s, uitgaan en dergelijke: in 26,8% van de gevallen matig beperkend, in 24,3% van de gevallen ernstig beperkend en in 6,6% van de gevallen volledig beperkend (samen is dit 57,7%). Bij het uitvoeren van activiteiten als eten, zelfverzorging, transfers en voortbewegen zijn deze problemen iets minder vaak belemmerend: in 25,7% van de gevallen matig, in 17,8% van de gevallen ernstig, en in 4,7% van de gevallen volledig (samen is dit 48,2%). Bij iets meer dan de helft van alle problemen (51,5%) werd hiervoor geen hulp ontvangen. Van de 848 problemen waarvoor wel hulp werd ontvangen, betrof dit in 62,0% een behandeling (medicatie, therapie, training en dergelijke), 21,6% praktische hulp (hulp bij verzorging of bij huishouden, aanvragen van hulpmiddelen en dergelijke), 16,4% anders, 15,1% informatie (medische informatie, over verkrijgbaarheid van hulpmiddelen en dergelijke), en 11,6% psychosociale hulp (begeleiding bij gevoelens, ervaringen en dergelijke). Bij een aanzienlijk deel van de problemen (41,2%) hadden de deelnemers hulp of meer hulp willen hebben. De in totaal 894 wensen betroffen: behandeling (42,4%), informatieverstrekking (29,8%), psychosociale hulp (21,7%), praktische hulp (17,8%) of andere vormen van hulp (15,8%). Er blijkt daarmee een aanzienlijke, op dit moment niet vervulde, behoefte aan hulp en ondersteuning te bestaan. De gevolgen van belangrijke gezondheidsproblemen kunnen naar elk afzonderlijk gezondheidsprobleem worden uitgesplitst. In deze rapportage behandelen wij alleen de 6 vaakst genoemde belangrijke problemen. Dat zijn blaasregulatie, darmregulatie, pijn, spasmen, seksualiteit en decubitus. Gezondheid en behoefte aan zorg van mensen met een dwarslaesie na ontslag uit het RC 10

14 Blaasregulatie De frequentie van voorkomen van blaasproblematiek was óf dagelijks/continu (47,8%), óf slechts sporadisch (31,7% minder dan 1x per maand). Meer dan de helft van de deelnemers (56,3%) ervoer als gevolg van blaasproblematiek matige, ernstige of volledige belemmeringen bij sociale activiteiten en iets minder dan de helft (41,0%) ervoer belemmeringen bij dagelijkse activiteiten. Door driekwart van de deelnemers (75,3%) werd dit probleem niet gezien als iets wat voorkomen had kunnen worden. De deelnemers die wel vonden dat het probleem voorkomen had kunnen worden (N=58) zeggen dat dit had gekund door betere hulpverlening (36,2%), zichzelf (25,9%), betere informatie (25,9%) of anders (19,0%). Ruim eenderde (37,7%) had de afgelopen 12 maanden geen hulp ontvangen voor dit probleem. Bij de anderen (N=148) bestond de hulp in de meeste gevallen uit een behandeling (73,0%), praktische hulp (14,1%) en/of informatie (19,6%). De meeste deelnemers (63,1%) hadden geen behoefte aan hulp of extra hulp. De mensen die dat wel zouden willen (N=87) noemden samen 111 vormen van hulp (er kon meer dan één gewenste vorm van hulp worden genoemd). Het vaakst was dit behandeling (54,0%) en informatie (37,9%), gevolgd door praktische hulp (12,9%), psychosociale hulp (12,9%) en anders (10,3%). Darmregulatie Door 195 mensen was darmregulatie bij de belangrijke problemen genoemd. De frequentie daarvan was minder hoog dan die van problemen met blaasregulatie: dagelijks/continue bij 28,9%, 1-6 x per week bij 32,1%, 1-3 x per maand bij 20,0% en minder dan 1x per maand bij 18,9% van de deelnemers. De beperkingen die zij ervoeren als gevolg van darmproblematiek is echter vergelijkbaar: 57,7% ervaart matige, ernstige of volledige beperkingen bij sociale activiteiten en 40,7% ervaart matige, ernstige of volledige beperkingen bij het verrichten van dagelijkse activiteiten. Ook bij darmregulatie vond driekwart van de respondenten (75,8%) dat dit probleem niet te voorkomen is. In totaal 46 mensen zeiden dat dit wel voorkomen had kunnen worden en zij noemden daarbij vooral zichzelf (50,0%) en een betere informatieverstrekking (26,1%). De meeste deelnemers kregen de afgelopen 12 maanden geen hulp bij darmproblematiek (55,4%). Bij diegenen die wel hulp kregen bestond deze vooral uit behandeling (63,6%) en praktische hulp (21,6%). De meeste deelnemers (68,4%) hadden geen behoefte aan hulp of extra hulp. De mensen die dat wel zouden willen (N=59) noemden 81 hulpvormen; te weten: behandeling (62,8%), informatie (44,1%), psychosociale hulp (20,3%), praktische hulp (18,6%) en anders (8,5%). Pijn Pijn blijkt een groot probleem bij mensen met een dwarslaesie; 189 respondenten noemden pijn als een van de belangrijke problemen. Bij maar liefst 90,8% van hen was pijn een dagelijks/continu probleem. Pijn leidt ook tot veel beperkingen: 79,3% gaf aan dat pijn leidde tot matige, ernstige of volledige beperkingen in sociale activiteiten en 66,9% gaf aan dat pijn leidde tot matige, ernstige of volledige beperkingen in dagelijkse activiteiten. Ook het probleem van pijn was volgens driekwart (77,8%) van de respondenten niet te voorkomen. Volgens 40 deelnemers was de pijn wel te voorkomen. Daarbij wordt vooral anders genoemd (42,5%), gevolgd door kwaliteit van de hulp (35,0%) en een betere informatieverstrekking (22,5%). Ruim de helft van de deelnemers kreeg hulp vanwege pijnklachten (57,6%; N=110). Behandeling werd het meest genoemd (74,5%), gevolgd door anders (18,2%) en praktische hulp (14,5%). Ongeveer de helft van alle deelnemers wilde hulp of meer hulp voor de pijnklachten (50,4%). Deze 93 mensen hadden 121 wensen: behandeling Gezondheid en behoefte aan zorg van mensen met een dwarslaesie na ontslag uit het RC 11

15 (48,8%), informatieverstrekking (21,5%), anders (19,4%), psychosociale hulp (15,1%) en praktische hulp (10,8%). Spasmen Spasmen werd door 151 deelnemers als een belangrijk probleem genoemd. Bij verreweg het grootste deel van deze groep (89,6%) was dit probleem dagelijks of continu aanwezig. Bij de helft (50,7%) van de mensen die last hebben van spasmen leidden deze tot beperkingen in sociale activiteiten en bij ruim de helft (57%) leidden deze tot beperkingen in dagelijkse activiteiten. Problemen met spasmen werden over het algemeen (door 87,5%) gezien als niet te voorkomen. Volgens 18 mensen waren deze problemen wel te voorkomen, vooral door anders (50%) of door betere kwaliteit van de hulp (27,8%). Iets meer dan de helft van de deelnemers (52,7%) kreeg hulp in verband met spasticiteit. Voor het overgrote deel (91%) betrof dit een behandeling. Tweederde (65,3%) heeft geen behoefte aan hulp of meer hulp. In totaal 50 mensen wilden wel hulp of meer hulp, en noemden 61 wensen: behandeling (76.0%), informatie (16,0%), psychosociale hulp (12,0%), anders (10,0%) of praktische hulp (8,0%). Decubitus In totaal 95 deelnemers noemden decubitus als een van de belangrijkste problemen in de afgelopen 12 maanden. Bij ongeveer eenderde van hen (35,3%) was decubitus iets wat dagelijks of continu een rol speelt. Bij een grotere groep echter, 43,5%, was dit in de afgelopen 12 maanden 1-3 keer aan de orde. Ruim de helft van de mensen die last hadden van decubitus werd daardoor beperkt bij het uitvoeren van socale activiteiten (59.5%) en dagelijkse activiteiten (52,7%).Volgens bijna de helft (46,7%) was dit probleem niet te voorkomen geweest. De 49 mensen die wel vonden dat hun decubitusprobleem te voorkomen was geweest, noemden vooral zichzelf (53,1%), kwaliteit van de hulpverlening (26,5%), betere informatieverstrekking (12,2%) en anders (10,6%). Driekwart (72,3%) van de deelnemers met een decubitusprobleem kreeg daarvoor hulp, in de meeste gevallen een behandeling (79,4%). Ook praktische hulp (25,0%) en informatie (17,6%) werden genoemd. Ongeveer de helft (N=48) heeft in totaal 60 wensen ten aanzien van hulp of meer hulp: behandeling (54,2%), praktische hulp (27,1%) informatie (25,0%), psychosociale hulp (10,4%) of anders (8,3%). Seksualiteit In totaal 103 deelnemers noemden seksualiteit als een van de belangrijkste problemen. Voor de meesten daarvan (68,9%) is dit een probleem dat dagelijks of continue aan de orde is. Een kwart van de respondenten (25,3%) ervaart belemmeringen als gevolg van deze seksualiteitsproblemen in sociale activiteiten en 17,7% ervaart daardoor belemmeringen bij dagelijkse activiteiten. Voor driekwart van de deelnemers waren deze problemen niet te voorkomen geweest. De andere 24 mensen noemen anders (45,8%), betere informatieverstrekking (33,3%) of betere kwaliteit van de hulp (20,8%). Een kwart van de deelnemers met een probleem met sexualiteit in de laatste 12 maanden ontving daarvoor hulp (N=23). Dit betrof behandeling (43,5%), informatie (30,4%), psychosociale hulp (26,1%) of andere hulp (21,7%). Iets minder dan de helft (N=40) wil hulp of meer hulp: informatie (40%), behandeling (32,5%), psychosociale hulp (32,5%) of andere hulp (17,5%). Gezondheid en behoefte aan zorg van mensen met een dwarslaesie na ontslag uit het RC 12

16 2.3 Typische complicaties van een dwarslaesie Aanvullende vragen werden gesteld over ademhalingsproblemen, blaas- en darmregulatie, decubitus, pijn en spasmen. Deze vragen moesten worden beantwoord als dat probleem in de afgelopen 12 maanden aan de orde was geweest, ongeacht of het probleem voor die respondent bij de 5 belangrijkste problemen hoorde. De aantallen respondenten wijken dan ook af van de aantallen die in paragraaf 2.2 worden genoemd. Ademhalingsproblemen In totaal 89 deelnemers rapporteerden ademhalingsproblemen, waarvan er 86 de aanvullende vragen hebben ingevuld. Het meest gerapporteerde probleem betreft het ophoesten van slijm (73,3%), gevolgd door benauwdheid (57,0%), luchtweginfecties (41.9%) en anders (15,1%). Slechts 1 deelnemer heeft continu beademing nodig en 1 heeft hulp nodig bij uitzuigen van slijm. Het voorkomen van ademhalingsproblemen is gerelateerd aan het niveau van de dwarslaesie: van de mensen met een hoge dwarslaesie (C5-C6 of hoger) rapporteert ongeveer 33% ademhalingsproblemen. Van de mensen met een lagere dwarslaesie is dat ongeveer 15%. Er was weinig verschil tussen mensen met een complete en mensen met een incomplete dwarslaesie. Blaasregulatie In totaal 328 deelnemers hebben last van problemen met blaasregulatie. Hiervan vulden er 298 de aanvullende vragen in. Het vaakst genoemde probleem is een blaasof urineweginfectie. Dit komt bij 211 mensen, ofwel 70,8% van deze groep voor. Dit is maar liefst 45,8% van alle deelnemers aan dit onderzoek. Daarnaast rapporteert 57,4% incontinentieproblemen (zodanige incontinentie zodat ook de bovenkleding nat is), 19,1% problemen met het afhankelijk zijn van hulp,12,1% andere problemen, 9,1% problemen met incontinentiemateriaal en 8,4% problemen met katheteriseren. Er is geen relatie tussen het type dwarslaesie en het voorkomen van problemen rond blaasregulatie. Darmregulatie In totaal 283 deelnemers rapporteerden problemen rond darmregulatie. De aanvullende vragen hierover werden door 271 mensen ingevuld. De meest voorkomende problemen zijn obstipatie (54,2%) en incontinentie (53,1%). Ook diarree (34,3%) en problemen met het afhankelijk zijn van hulp (30,6%) komen vaak voor, gevolgd door anders (14,8%) en problemen met incontinentiemateriaal (2,6%). Decubitus In totaal 164 deelnemers hadden last van decubitus in de afgelopen 12 maanden. Daarvan vulden 158 mensen de aanvullende vragen in. Zij rapporteren in totaal 276 problemen: dit betreft roodheid (33,0%), oppervlakkige wonden (46,0%) en diepe wonden (21,0%). De meest voorkomende plaatsen van de decubitus zijn de bil (24,6%), stuit (23,2%) en hiel (18,8%). Voor 56 mensen leidde de decubitus tot een periode van bedrust. Deze periode varieerde van enkele dagen tot 9,5 maand. Decubitus kwam vaker voor bij mensen met een complete dwarslaesie dan bij mensen met een incomplete dwarslaesie. Er was geen verband met de hoogte van de dwarslaesie. Pijn In totaal 253 deelnemers hadden een pijnprobleem. Iets meer mensen, 274, gaven bij de eerste aanvullende vraag aan dat bij hen pijn aan de orde was en een wisselend aantal mensen vulde de aanvullende vragen over pijn in ( ). De onderstaande cijfers zijn gebaseerd op het aantal mensen dat de eerste aanvullende vraag met ja heeft beantwoord en wanneer deze mensen een van de vragen naar het soort pijn niet Gezondheid en behoefte aan zorg van mensen met een dwarslaesie na ontslag uit het RC 13

17 hadden ingevuld, is aangenomen dat zij geen last hadden van die vorm van pijn (tabel 2.2). Tabel 2.2 Ernst en soort van pijnklachten (N=274) Niet Een beetje Matig Ernstig Zeer ernstig Pijn in spieren of gewrichten 37,2 11,3 20,1 23,0 8,4 Bandgevoel op niveau van laesie 55,1 9,5 15,7 13,1 6,6 Pijn onder niveau van laesie 30,3 7,3 17,9 29,2 15,3 Uit tabel 2.2 blijkt dat pijn onder het niveau van de laesie het vaakst voorkomt en het ernstigst is: 44,5% van de mensen die de pijnvraag hebben beantwoord geven een ernstige of zeer ernstige pijn onder het niveau van de laesie aan. De meeste mensen hebben meer dan een type pijn. Spasme Ook bij spasme is het aantal mensen dat deze aanvullende vraag heeft beantwoord iets groter (283) dan het aantal mensen dat spasme in de problemenlijst had aangekruist (259). Ook hier varieert het aantal mensen dat de aanvullende vragen over spasmen heeft ingevuld. Wederom is aangenomen dat de mensen die de eerste aanvullende vraag wel, maar een van de verdere vragen niet hebben ingevuld hadden, geen last hadden van spasmen in die situatie. Tabel 2.3 Situaties waarin hinder van spasme optrad (N=283) Geen Een beetje Veel Slapen 36,4 36,7 26,9 Transfers 34,3 38,2 27,6 Wassen en kleden 47,7 34,3 18,0 Rolstoelrijden 39,9 40,3 19,8 Anders 73,9 10,6 15,5 2.4 Ervaren gezondheid Om een indruk te krijgen van hoe de deelnemers hun gezondheid ervaren is gebruik gemaakt van de schaal ervaren gezondheid van de MOS SF-36. Deze schaal bestaat uit 1 vraag naar gezondheid in het algemeen en 4 stellingen. Samen leveren deze 5 vragen een totaalscore op tussen 0 (zeer slechte ervaren gezondheid) en 100 (perfecte ervaren gezondheid). Op de eerste vraag naar hoe mensen over het algemeen hun gezondheid zouden willen noemen antwoorden de deelnemers: 9,8% uitstekend; 17,9% zeer goed; 54,1% goed; 16,8% matig; 1,3% slecht. De totaalscore van de schaal is gemiddeld 60,2 (SD 21,6). Dit is beduidend lager dan scores die in de algemene bevolking worden gezien. 2.5 Samenhang tussen gezondheidsproblemen en kenmerken van de deelnemers Onderzocht is of er verschillen zijn in de mate van voorkomen van gezondheidsproblemen tussen deelnemers die samenhangen met verschillen in leeftijd, geslacht en aard van de dwarslaesie. Gezondheid en behoefte aan zorg van mensen met een dwarslaesie na ontslag uit het RC 14

18 Gekeken is naar (a) alle afzonderlijke gezondheidsproblemen (b) het totaal aantal gezondheidsproblemen en (c) de algemene ervaren gezondheid. Samenhang tussen kenmerken van de deelnemer en het ervaren van verschillende gezondheidsproblemen In tabel 2.4 is globaal weergegeven welke verbanden er zijn tussen de genoemde probleemgebieden en kenmerken als leeftijd, geslacht, ernst en duur van de dwarslaesie en fysieke beperkingen. Een plusje in deze tabel betekent dat er een statistisch significant verband is tussen het betreffende probleemgebied en kenmerk. Dit houdt echter niet in dat het ook een sterk verband betreft: vanwege de grote omvang van de groep respondenten zijn zwakke verbanden (correlaties vanaf 0,12) al statistisch significant. In de tekst zal verder ingegaan worden op de sterkte van de aangetroffen verbanden. Tabel 2.4 Samenhang tussen het voorkomen van gezondheidsproblemen en kenmerken van de deelnemer en de dwarslaesie Geslacht Niveau dwarslaesie Zelfredzaamheid Leeftijd Duur dwarslaesie Ademhaling/luchtwegen Blaasregulatie Darmregulatie Decubitus Pijn Spasme Contracturen Gewichtstoename Kalk-/botafzetting Lage bloeddruk Oedeem Trombose Zweten ADL Voorzieningen/aanpassingen Onaangepaste omgeving Werk Huishoudelijke verrichtingen Tijdsbesteding Relationele problemen Afhankelijkheid Hulp vragen Aanpassingsvermogen Seksualiteit Communicatie Handicap management Noot: + geeft een significant verband aan (p < 0,01). Uit tabel 2.4 blijkt dat er nauwelijks verschillen zijn tussen mannen en vrouwen. Ook zijn er maar weinig verbanden met leeftijd. Alleen het hebben van problemen met oedeem, voorzieningen/aanpassingen en werk is gerelateerd aan de leeftijd van de respondenten. De duur van de dwarslaesie houdt verband met problemen met werk, afhankelijkheid, aanpassingsvermogen en handicap management. Het niveau van de dwarslaesie heeft slechts met een minderheid van alle genoemde probleemgebieden een significant verband. De mate van zelfredzaamheid laat duidelijk meer significante Gezondheid en behoefte aan zorg van mensen met een dwarslaesie na ontslag uit het RC 15

19 verbanden zien. Opvallend is dat er vooral een verband is tussen zelfredzaamheid en de typische dwarslaesiecomplicaties en veel minder met de meer algemene problemen. Een aantal problemen heeft met geen van de onderzochte kenmerken van de deelnemers een verband. Van de secundaire stoornissen in engere zin zijn dit: pijn, gewichtstoename, kalk/botafzetting, trombose. Van de meer algemene problematiek zijn dit: functioneren in een onaangepaste omgeving, huishoudelijke verrichtingen, tijdsbesteding, relationele problemen, en moeite hebben met het vragen van hulp. Duur van de dwarslaesie De duur van de dwarslaesie houdt verband met het hebben van problemen met werk, afhankelijkheid, aanpassingsvermogen en handicap management. Het is opvallend dat dit allemaal meer algemene problemen betreft en er geen samenhangen te zien zijn met secundaire stoornissen van de dwarslaesie. Om de aangetroffen verbanden meer gedetailleerd te kunnen bestuderen is de duur van de dwarslaesie in 10 categorieën ingedeeld. De grenzen tussen deze categorieën zijn zodanig gekozen dat elke categorie ongeveer evenveel respondenten bevat. Eerst wordt in een tabel voor elke categorie van duur van de aandoening weergegeven welk percentage respondenten in die categorie last heeft van het betreffende probleem (tabel 2.5). Daarna wordt voor enkele problemen dit verband nog eens grafisch weergegeven. Tabel 2.5 Verbanden tussen probleemgebieden en duur van de dwarslaesie in categorieën Duur dwarslaesie Aantal deelnemers Probleem met werk Probleem met afhankelijkheid Probleem met aanpassing Probleem met handicap management 0-2 jaar jaar jaar jaar jaar jaar jaar jaar jaar > 30 jaar Totaal Noot: van 16 mensen was de duur van de dwarslaesie onbekend Uit tabel 2.5 blijkt dat bij alle vier de probleemgebieden de groep deelnemers die hier problemen mee heeft vooral in de eerste twee jaar na de dwarslaesie groot is. Bij problemen met werk neemt het aantal mensen dat daar last van heeft snel af (NB: dit betekent niet dat de anderen werk hebben, maar alleen dat zij werk niet als een probleem ervaren). Het percentage respondenten dat problemen heeft met afhankelijk zijn van hulp van anderen en met handicap management neemt veel minder snel af. Na de eerste twee jaar blijft het percentage dat een probleem aangeeft geruime tijd min of meer constant, en lijkt pas iets te dalen bij de groep die langer dan 13 jaar een dwarslaesie heeft. Ook op lange termijn echter geeft een substantieel deel van de deelnemers aan op deze gebieden problemen te ervaren. Tenslotte daalt het percentage mensen dat last heeft van problemen met aanpassing aan, en verwerking van de aandoening langzaam naarmate de duur van de aandoening toeneemt. Onduidelijk is waarom dit percentage in de groep mensen die tussen 21 en 30 jaar een Gezondheid en behoefte aan zorg van mensen met een dwarslaesie na ontslag uit het RC 16

20 dwarslaesie heeft relatief hoog is (wat ook het geval is bij het probleemgebied handicap management ). De figuren 2.1a en 2.1b geven het verband tussen duur van de dwarslaesie en aanpassingsvermogen grafisch weer. In de linker figuur is een lijn getrokken tussen de percentages mensen per groep van duur van de aandoening dat op dit gebied een probleem ervaart. De rechter figuur geeft per groep van duur van de dwarslaesie weer wat het gemiddelde en de spreiding is binnen die groep (het 95% betrouwbaarheidsinterval). Hoe groter deze spreiding per groep, hoe minder sterk het verband tussen in dit geval duur en probleemervaring. De verticale as van alle figuren geeft weer welk deel van de groep last heeft van het betreffende probleem. Minimaal is dit 0 (niemand) en maximaal is dit 1 (iedereen). In figuur 2.1b heeft bijvoorbeeld van de groep van 34 mensen die sinds 0-2 jaar een dwarslaesie ongeveer 70% problemen met aanpassing aan de aandoening, terwijl van de groep van 60 mensen die tussen de 2 en 4 jaar een dwarslaesie hebben ongeveer 33% problemen met aanpassing aan de aandoening heeft. Figuren 2.1a en 2.1b Verband tussen het hebben van problemen met aanpassing aan de handicap en de duur van de aandoening,8 1,0,8 Mean Aanpassingsvermogen,6,4,2 0, duur dwarslaesie decielen >30 95% CI Aanpassingsvermogen,6,4,2 0,0 -,2 N = duur dwarslaesie decielen 35 >30 Noot: de schaalverdeling van de verticale as verschilt Figuur 2.2 en 2.3 Verband tussen de duur van de dwarslaesie en het ervaren van problemen met werk (links) en handicap management (rechts),8,8,7,6,6 95% CI Werk,4,2 0,0 -,2 N = >30 95% CI Handicap management,5,4,3,2,1 0,0 N = >30 duur dwarslaesie decielen duur dwarslaesie decielen Noot: de schaalverdeling van de verticale as verschilt Gezondheid en behoefte aan zorg van mensen met een dwarslaesie na ontslag uit het RC 17

21 Duidelijk is te zien dat het percentage mensen dat last heeft van problemen met handicap management relatief groot blijft, ook als de duur van de aandoening toeneemt. Er is echter een grote spreiding binnen elke groep wat betekent dat, naast de duur van de aandoening, nog andere factoren hierop van invloed zijn. De bovenstaande factoren zijn geselecteerd omdat zij een significante correlatie lieten zien met duur van de aandoening. Een correlatie geeft echter alleen een lineair verband goed weer. Om deze reden is bij alle problemen gezocht naar niet-lineaire verbanden. Een dergelijk verband bestaat bijvoorbeeld wanneer een probleem in de eerste jaren na de dwarslaesie vaak voorkomt, daarna een aantal jaren minder, en daarna weer vaker. Er is dan sprake van een U-vormig verband. Dat blijkt het geval met twee probleemgebieden: decubitus en contracturen (figuren 2.4 en 2.5). Figuren 2.4 en 2.5 Verband tussen het voorkomen van decubitus en contracturen en de duur van de dwarslaesie,7,7,6,5,6,5,4,4,3 95% CI Decubitus,3,2,1 -,1 0,0 N = N = > >30 duur dwarslaesie decielen duur dwarslaesie decielen 95% CI Contracturen,2,1 0,0 In een niet-lineair regressiemodel blijkt een toets op een U-vormig verband wel statistisch significant (p < 0,01). Geslacht Als gezegd was er slechts op één probleemgebied, seksualiteit, een significante correlatie tussen geslacht en het ervaren van problemen. Mannen ervaren aanzienlijk vaker problemen met betrekking tot seksualiteit (46,8%) dan vrouwen (25,5%). Factoren als leeftijd, duur van de dwarslaesie en ernst van fysieke beperkingen bleken niet van invloed op de frequentie van voorkomen van dit probleem. De leefsituatie blijkt wel van invloed: bij vrouwen die gehuwd zijn of samenwonen ervaart 30,1% een probleem met seksualiteit tegen 21,4% van de vrouwen die alleen wonen. Bij de mannen maakt dit weinig verschil (respectievelijk 48,3% en 45,9%). Tenslotte is nagegaan of bepaalde secundaire stoornissen van invloed zijn op ervaren problemen met seksualiteit. Respondenten die problemen met blaasregulatie, darmregulatie of met pijn rapporteerden, hadden significant vaker problemen met seksualiteit. Andere secundaire stoornissen als spasmen, contracturen, oedeem en decubitus waren hierop niet van invloed. Leeftijd Uit tabel 2.5 bleek dat de leeftijd van de deelnemers verband hield met het ervaren van problemen met betrekking tot oedeem, voorzieningen en werk. Tabel 2.6 geeft de frequentie van voorkomen van deze problemen per leeftijdsgroep. Gezondheid en behoefte aan zorg van mensen met een dwarslaesie na ontslag uit het RC 18

Werkbelevingsonderzoek 2013

Werkbelevingsonderzoek 2013 Werkbelevingsonderzoek 2013 voorbeeldrapport Den Haag, 17 september 2014 Ipso Facto beleidsonderzoek Raamweg 21, Postbus 82042, 2508EA Den Haag. Telefoon 070-3260456. Reg.K.v.K. Den Haag: 546.221.31. BTW-nummer:

Nadere informatie

Rapportage Enquête Mantelzorgondersteuning 2012

Rapportage Enquête Mantelzorgondersteuning 2012 Rapportage Enquête Mantelzorgondersteuning 2012 November 2012 Inhoudsopgave Samenvatting... 3 Inleiding... 4 Onderzoeksopzet... 4 Doel... 4 Aanpak... 4 Blok I: Algemene gegevens... 5 Figuur 1: Leeftijd...

Nadere informatie

Sociale contacten, vrijetijdsbesteding en praktische ondersteuning

Sociale contacten, vrijetijdsbesteding en praktische ondersteuning Sociale contacten, vrijetijdsbesteding en praktische ondersteuning Resultaten van de tweede schriftelijke vragenronde onder de deelnemers aan het GGZ-panel regio Delft Westland Oostland juli 2006 - L.M.

Nadere informatie

1 Inleiding 1 1.1 Historie 1 1.2 Classificaties van revalidatieactiviteiten 1 1.3 Organisatie 2 1.4 Epidemiologie 3 Literatuur 7

1 Inleiding 1 1.1 Historie 1 1.2 Classificaties van revalidatieactiviteiten 1 1.3 Organisatie 2 1.4 Epidemiologie 3 Literatuur 7 Inhoud Woord vooraf bij de tweede, geheel herziene druk Auteurs I III 1 Inleiding 1 1.1 Historie 1 1.2 Classificaties van revalidatieactiviteiten 1 1.3 Organisatie 2 1.4 Epidemiologie 3 Literatuur 7 DEEL

Nadere informatie

Wijkaanpak. bekendheid, betrokkenheid en communicatie

Wijkaanpak. bekendheid, betrokkenheid en communicatie Afdeling Onderzoek & Statistiek Gemeente Deventer Karen Teunissen April 2006 Inhoudsopgave Inleiding 3 Hoofdstuk 1 Bekendheid en betrokkenheid 4 Samenvatting 8 Hoofdstuk 2 Communicatie 9 Samenvatting 12

Nadere informatie

Rapportage BMKO Panelonderzoek Internetgebruik op de BSO. april 2009. Drs. M. Jongsma R. H. Rijnks BSc. Paterswolde, april 2009

Rapportage BMKO Panelonderzoek Internetgebruik op de BSO. april 2009. Drs. M. Jongsma R. H. Rijnks BSc. Paterswolde, april 2009 Rapportage BMKO Panelonderzoek Internetgebruik op de BSO april 2009 Drs. M. Jongsma R. H. Rijnks BSc Paterswolde, april 2009 Postbus 312 9700 AH Groningen Pr. Irenelaan 1a 9765 AL Paterswolde telefoon:

Nadere informatie

Onderzoek Huishoudelijke hulp 2011

Onderzoek Huishoudelijke hulp 2011 2011 1 (11) Onderzoek Huishoudelijke hulp 2011 Auteur Tineke Brouwers en Francien Wisman Respons onderzoek Op 17 mei 2011 kregen 1034 inwoners van Nieuwegein die huishoudelijke hulp ontvangen een vragenlijst

Nadere informatie

Ervaringen thuiszorgcliënten V&V Huize het Oosten Gemeten met de CQI index

Ervaringen thuiszorgcliënten V&V Huize het Oosten Gemeten met de CQI index Ervaringen thuiszorgcliënten V&V Huize het Oosten Gemeten met de CQI index April 2014 Samenstelling: drs. Jeroen J. Haamers, Versie: april 2014 Inhoudsopgave 1. Inleiding 1 CQI-onderzoek; achtergrond en

Nadere informatie

Check Je Kamer Rapportage 2014

Check Je Kamer Rapportage 2014 Check Je Kamer Rapportage 2014 Kwantitatieve analyse van de studentenwoningmarkt April 2015 Dit is een uitgave van de Landelijke Studenten Vakbond (LSVb). Voor vragen of extra informatie kan gemaild worden

Nadere informatie

Verzorgenden over kwaliteit van de zorg in verpleeg- en verzorgingshuizen Factsheet Panel Verpleegkundigen en Verzorgenden, september 2004

Verzorgenden over kwaliteit van de zorg in verpleeg- en verzorgingshuizen Factsheet Panel Verpleegkundigen en Verzorgenden, september 2004 LEVV Landelijk Expertisecentrum Verpleging & Verzorging Verzorgenden over kwaliteit van de zorg in verpleeg- en verzorgings Factsheet Panel Verpleegkundigen en Verzorgenden, september 2004 Tien procent

Nadere informatie

Klanttevredenheidsonderzoek DBC COPD - Eerste lijn (2011)

Klanttevredenheidsonderzoek DBC COPD - Eerste lijn (2011) Klanttevredenheidsonderzoek DBC COPD - Eerste lijn (2011) Inhoudsopgave Verslag 2-4 Grafieken 5-10 Samenvatting resultaten 11-16 Bijlage - Vragenlijst 17+18 Cohesie Cure and Care Hagerhofweg 2 5912 PN

Nadere informatie

Preventief huisbezoek 75+

Preventief huisbezoek 75+ Hollandsspoor 37 3994 VT Houten Postbus 209 3990 GA Houten tel. 030-7001500 info@vanhoutenenco.nl www.vanhoutenenco.nl Preventief huisbezoek 75+ Houten Noord-West de ERVEN en het OUDE DORP 'van Houten&co'

Nadere informatie

Nederlandse samenvatting

Nederlandse samenvatting Nederlandse samenvatting Een dwarslaesie is een gehele of gedeeltelijke beschadiging van het ruggenmerg en leidt tot vermindering van spierkracht, sensibiliteit en dysfunctie van het autonome zenuwstelsel.

Nadere informatie

Cliënttevredenheidsonderzoek Wmo 2014-2015

Cliënttevredenheidsonderzoek Wmo 2014-2015 Cliënttevredenheidsonderzoek Wmo 2014-2015 Afdeling: Maatschappelijke ontwikkeling Auteur : Nick Elshof Datum: 25-09-2015 Inhoudsopgave Inleiding... 3 Samenvatting... 4 Verantwoording en achtergrond...

Nadere informatie

Deel 2 Conclusies Cliëntenraadpleging. CVA Keten, regio Noord-Limburg. mei 2010

Deel 2 Conclusies Cliëntenraadpleging. CVA Keten, regio Noord-Limburg. mei 2010 Deel 2 Conclusies Cliëntenraadpleging CVA Keten, regio Noord-Limburg mei 2010 Inhoudsopgave Inleiding...5 1. Conclusies...7 1.1 Respons...7 1.2 Conclusies...7 1.2.1 Voorzieningen die de cliënt heeft doorlopen...7

Nadere informatie

Resultaten voor Brussels Gewest Gezondheidsklachten Gezondheidsenquête, België, 1997

Resultaten voor Brussels Gewest Gezondheidsklachten Gezondheidsenquête, België, 1997 5.4.1. Inleiding De meerwaarde van een gezondheidsenquête in vergelijking met de traditioneel verzamelde gezondheidsinformatie bestaat er o.a. uit dat ook gepeild wordt naar klachten waarvoor niet persé

Nadere informatie

Cerebro Vascular Audit Benchmark CVAB3

Cerebro Vascular Audit Benchmark CVAB3 pagina 1 Cerebro Vascular Audit Benchmark CVAB3 Vetgedrukte items zijn verplicht CVAB3 - Ziekenhuis, versie: 2015-10-26 - v3.0.2 Patiënt Burgerservicenummer Voorletters Tussenvoegsels Achternaam Geboortedatum

Nadere informatie

Arbeidsgehandicapten in Nederland

Arbeidsgehandicapten in Nederland Arbeidsgehandicapten in Nederland Ingrid Beckers In 2003 waren er in Nederland ruim 1,7 miljoen arbeidsgehandicapten; 15,8 procent van de 15 64-jarige bevolking. Het aandeel arbeidsgehandicapten is daarmee

Nadere informatie

OMNIBUSONDERZOEK NOORD- KENNEMERLAND 2005 PSYCHISCHE GEZONDHEID

OMNIBUSONDERZOEK NOORD- KENNEMERLAND 2005 PSYCHISCHE GEZONDHEID OMNIBUSONDERZOEK NOORD- KENNEMERLAND 2005 PSYCHISCHE GEZONDHEID Gemeente Alkmaar afdeling Onderzoek en Statistiek februari 2006 auteur: Monique van Diest afdeling Onderzoek en Statistiek gemeente Alkmaar

Nadere informatie

Tevredenheid over MEE. Brancherapport 2011. Een onderzoek in opdracht van MEE Nederland. Marieke Hollander Betty Noordhuizen BA3913

Tevredenheid over MEE. Brancherapport 2011. Een onderzoek in opdracht van MEE Nederland. Marieke Hollander Betty Noordhuizen BA3913 Tevredenheid over MEE Brancherapport 2011 Een onderzoek in opdracht van MEE Nederland Marieke Hollander Betty Noordhuizen BA3913 Zoetermeer, 21 december 2011 De verantwoordelijkheid voor de inhoud berust

Nadere informatie

Ouderenmonitor 2011. Gezondheidsonderzoek 65-plussers regio Nijmegen. Gezondheidsonderzoek kinderen 0-12 jaar regio Nijmegen

Ouderenmonitor 2011. Gezondheidsonderzoek 65-plussers regio Nijmegen. Gezondheidsonderzoek kinderen 0-12 jaar regio Nijmegen Ouderenmonitor 2011 Gezondheidsonderzoek 65-plussers regio Nijmegen Gezondheidsonderzoek kinderen 0-12 jaar regio Nijmegen De Ouderenmonitor is een onderzoek naar de lichamelijke, sociale en geestelijke

Nadere informatie

Samenvatting in het Nederlands

Samenvatting in het Nederlands * 137 Samenvatting Het doel van deze dissertatie was het beschrijven van lange termijn resultaten van ernstige tot zeer ernstige ongevalslachtoffers. Ernstig werd gedefinieerd als een letselernst van 16

Nadere informatie

AFKORTINGEN IN TABELLEN

AFKORTINGEN IN TABELLEN VERANTWOORDING Dit document bevat de tabellen waarop het volgende artikel gebaseerd is: Veer, A.J.E. de, Francke, A.L. Verpleegkundigen positief over bevorderen van zelfmanagement. TVZ: Tijdschrift voor

Nadere informatie

Libra R&A locatie Leijpark. Dwarslaesie. klinische revalidatie

Libra R&A locatie Leijpark. Dwarslaesie. klinische revalidatie Libra R&A locatie Leijpark Dwarslaesie klinische revalidatie Deze folder is bedoeld voor mensen met een dwarslaesie (compleet of incompleet), die worden opgenomen in de kliniek van Libra Revalidatie &

Nadere informatie

Rapport. Eigen regie en zelfredzaamheid ; een enquête onder senioren

Rapport. Eigen regie en zelfredzaamheid ; een enquête onder senioren Rapport Eigen regie en zelfredzaamheid ; een enquête onder senioren Woerden, juli 2014 Inhoudsopgave I. Omvang en samenstelling groep respondenten p. 3 II. Wat verstaan senioren onder eigen regie en zelfredzaamheid?

Nadere informatie

Rapportage klanttevredenheidsonderzoek Inclusief vergelijk 2012. Koro Enveloppen & Koro PackVision

Rapportage klanttevredenheidsonderzoek Inclusief vergelijk 2012. Koro Enveloppen & Koro PackVision Rapportage klanttevredenheidsonderzoek Inclusief vergelijk 2012 Opdrachtgever: Uitvoering: Koro Enveloppen & Koro PackVision Tema BV December 2014 1 I N L E I D I N G In 2014 heeft Tema voor de vijfde

Nadere informatie

Klanttevredenheid WMO vervoer Haren 2013

Klanttevredenheid WMO vervoer Haren 2013 Klanttevredenheid WMO vervoer Haren 2013 Colofon "Klanttevredenheid WMO vervoer Haren 2013" Klanttevredenheidsonderzoek naar het WMO vervoer in de gemeente Haren. Uitgave Deze publicatie is een uitgave

Nadere informatie

Zorggebruik. 5.1 Inleiding. 5.2 Contact eerste lijn

Zorggebruik. 5.1 Inleiding. 5.2 Contact eerste lijn Dit rapport is een uitgave van het NIVEL in 2004. De gegevens mogen met bronvermelding (H van Lindert, M Droomers, GP Westert.. Een kwestie van verschil: verschillen in zelfgerapporteerde leefstijl, gezondheid

Nadere informatie

Bij deze bieden wij u de resultaten aan van het onderzoek naar de eerste effecten van de decentralisaties in de gemeente Barneveld.

Bij deze bieden wij u de resultaten aan van het onderzoek naar de eerste effecten van de decentralisaties in de gemeente Barneveld. rriercoj Gemeenteraad Barneveld Postbus 63 3770 AB BARNEVELD Barneveld, 27 augustus 2015 f Ons kenmerk: Ö^OOJcfc Behandelend ambtenaar: I.M.T. Spoor Doorkiesnummer: 0342-495 830 Uw brief van: Bijlage(n):

Nadere informatie

Libra R&A locatie Blixembosch. Dwarslaesie

Libra R&A locatie Blixembosch. Dwarslaesie Libra R&A locatie Blixembosch Dwarslaesie Deze folder is bedoeld voor mensen met een dwarslaesie die worden behandeld bij Libra Revalidatie & Audiologie locatie Blixembosch. Als u een incomplete dwarslaesie

Nadere informatie

CarePower Cliënttevredenheidsonderzoek CarePower 2013/14

CarePower Cliënttevredenheidsonderzoek CarePower 2013/14 CarePower Cliënttevredenheidsonderzoek CarePower 2013/14 Datum : 01-02-2014 Auteur : Jaap Noorlander, Joris van Nimwegen Versie : 2 1 Inhoudsopgave Inleiding... Pagina 3 Vraagstelling... Pagina 3 Methode

Nadere informatie

Jaarrapport Het Voorbeeld BV 2007

Jaarrapport Het Voorbeeld BV 2007 Jaarrapport Het Voorbeeld BV 2007 Copyright Niets uit deze uitgave mag zonder voorafgaande schriftelijke toestemming van Cenzo worden verveelvoudigd en/of openbaar worden gemaakt. Voor het gebruik van

Nadere informatie

Ouderenonderzoek Kennemerland

Ouderenonderzoek Kennemerland Ouderenonderzoek Kennemerland Een onderzoek naar de gezondheid en het wel bevinden van 65-plussers en hun behoefte aan voor zieningen, zorg en vervoer. Ouderenonderzoek Kennemerland HET ONDERZOEK In het

Nadere informatie

Inhoud. Inleiding... 3. Algemene gegevens... 4. Gevoel van veiligheid... 5. De mate waarin agressie voorkomt... 7. Omgaan met agressie...

Inhoud. Inleiding... 3. Algemene gegevens... 4. Gevoel van veiligheid... 5. De mate waarin agressie voorkomt... 7. Omgaan met agressie... Inhoud Inleiding... 3 Algemene gegevens... 4 Gevoel van veiligheid... 5 De mate waarin agressie voorkomt... 7 Omgaan met agressie... 8 Ontwikkeling van agressie... 11 Kwalitatieve analyse... 11 Conclusies...

Nadere informatie

Marrit-10-H10 24-06-2008 11:05 Pagina 131. chapter 10 samenvatting

Marrit-10-H10 24-06-2008 11:05 Pagina 131. chapter 10 samenvatting Marrit-10-H10 24-06-2008 11:05 Pagina 131 chapter 10 samenvatting Marrit-10-H10 24-06-2008 11:05 Pagina 132 Marrit-10-H10 24-06-2008 11:05 Pagina 133 Zaadbalkanker wordt voornamelijk bij jonge mannen vastgesteld

Nadere informatie

4.2. Evaluatie van de respons op de postenquêtes. In dit deel gaan we in op de respons op instellingsniveau en op respondentenniveau.

4.2. Evaluatie van de respons op de postenquêtes. In dit deel gaan we in op de respons op instellingsniveau en op respondentenniveau. 4.2. Evaluatie van de respons op de postenquêtes 4.2.1. Algemeen In dit deel gaan we in op de respons op instellingsniveau en op respondentenniveau. Instellingsniveau (vragenlijst coördinator) provincie,

Nadere informatie

Toezichthouders in de wijk

Toezichthouders in de wijk Toezichthouders in de wijk Hoe ervaren inwoners uit Dordrecht, Hendrik-Ido-Ambacht en Zwijndrecht de aanwezigheid van Toezichthouders? Inhoud: 1 Conclusies 2 Bekendheid 3 Effect 4 Waardering taken Hondengerelateerde

Nadere informatie

4. INVENTARISATIE OUDERENZORG

4. INVENTARISATIE OUDERENZORG 4. INVENTARISATIE OUDERENZORG Ingevuld door : Datum : PERSOONSGEGEVENS Naam : Geboortedatum : Telefoon (check) : BSN : Verzekering (check) : Huisarts : Naam contactpersoon : Telefoon contactpersoon : HULPVRAAG

Nadere informatie

Libra R&A locatie Blixembosch ALS/PSMA. Amyotrofische Laterale Sclerose/ Progressieve Spinale Musculaire Atrofie

Libra R&A locatie Blixembosch ALS/PSMA. Amyotrofische Laterale Sclerose/ Progressieve Spinale Musculaire Atrofie Libra R&A locatie Blixembosch ALS/PSMA Amyotrofische Laterale Sclerose/ Progressieve Spinale Musculaire Atrofie U heeft de diagnose Amyotrofische Laterale Sclerose (ALS) of Progressieve Spinale Musculaire

Nadere informatie

Tabellenboek 'Bekendheid van verzekerden met de polisvoorwaarden en de inhoud van de zorgverzekering

Tabellenboek 'Bekendheid van verzekerden met de polisvoorwaarden en de inhoud van de zorgverzekering Dit rapport is een uitgave van het NIVEL. De gegevens mogen worden gebruikt met bronvermelding. Tabellenboek 'Bekendheid van verzekerden met de polisvoorwaarden en de inhoud van de zorgverzekering Behorende

Nadere informatie

"50+ in Europa" Onderzoek naar Gezondheid, Ouder worden en Pensionering in Europa

50+ in Europa Onderzoek naar Gezondheid, Ouder worden en Pensionering in Europa Household- ID Person- ID 2 4 0 4 2 Interview Datum: Interviewer ID: Voornaam Respondent: "50+ in Europa" nderzoek naar Gezondheid, uder worden en Pensionering in Europa 2006 Zelf in te vullen vragenlijst

Nadere informatie

Barometer Vastgoedmanagement Nederland 2014

Barometer Vastgoedmanagement Nederland 2014 IX LAST BUT NOT LEAST Barometer Vastgoedmanagement Nederland 2014 Meer vastgoedmanagement uitbesteden Annette Tjeerdsma en Jan Veuger In het voorjaar (mei/juni) van 2014 is voor het eerst een vragenlijst

Nadere informatie

Evenementen in Hoek van Holland - 2009

Evenementen in Hoek van Holland - 2009 Evenementen in Hoek van Holland - 2009 Evenementen in Hoek van Holland - 2009 René van Duin & Maaike Dujardin Centrum voor Onderzoek en Statistiek (COS) december 2009 In opdracht van deelgemeente Hoek

Nadere informatie

Evaluatie hinder bij wegwerkzaamheden

Evaluatie hinder bij wegwerkzaamheden Evaluatie hinder bij wegwerkzaamheden Projectnummer: 10203 In opdracht van: Dienst Infrastructuur, Verkeer en Vervoer drs. Merijn Heijnen dr. Willem Bosveld Oudezijds Voorburgwal 300 Postbus 658 1012 GL

Nadere informatie

Werkinstructies voor de CQI Jeugdgezondheidszorg

Werkinstructies voor de CQI Jeugdgezondheidszorg Werkinstructies voor de 1. De vragenlijst Waarvoor is de CQI JGZ bedoeld? De CQI Jeugdgezondheidzorg (CQI JGZ) is bedoeld om de kwaliteit van zorg rond de jeugdgezondheidzorg te meten vanuit het perspectief

Nadere informatie

CarePower Cliënttevredenheidsonderzoek Carepower 2010

CarePower Cliënttevredenheidsonderzoek Carepower 2010 CarePower Cliënttevredenheidsonderzoek Carepower 2010 Datum : 01-02-2011 Auteur : Versie : 1 Inhoudsopgave 1. Inleiding 2. Methode van onderzoek 3. Vraagstelling 4. De onderzoeksresultaten. Samenvatting

Nadere informatie

Dit werk is gelicenseerd onder een Creative Commons Naamsvermelding-GeenAfgeleideWerken 3.0 Unported licentie. Resultaten SJBN Enquête 2012

Dit werk is gelicenseerd onder een Creative Commons Naamsvermelding-GeenAfgeleideWerken 3.0 Unported licentie. Resultaten SJBN Enquête 2012 Dit werk is gelicenseerd onder een Creative Commons Naamsvermelding-GeenAfgeleideWerken 3.0 Unported licentie Resultaten SJBN Enquête 2012 Inhoudsopgave Achtergrond Resultaten enquête Steekproef Algehele

Nadere informatie

LelyStadsGeluiden. De mening van de jongeren gepeild. School en werk 2007

LelyStadsGeluiden. De mening van de jongeren gepeild. School en werk 2007 LelyStadsGeluiden De mening van de jongeren gepeild School en werk 007 In 007 hebben.37 jongeren meegewerkt aan de jongerenenquête. Het onderzoek had als doel om in kaart te brengen wat jongeren doen,

Nadere informatie

Werkinstructies voor de CQI CVA

Werkinstructies voor de CQI CVA Werkinstructies voor de 1. De vragenlijst Waarvoor is de bedoeld? De is bedoeld om de kwaliteit van zorg na een CVA of beroerte te meten vanuit het perspectief van de patiënt. De vragenlijst kan worden

Nadere informatie

Management Summary 5e Landelijke Monitoring Fysieke Belasting Kraamzorg onderzoek in opdracht van A+O VVT

Management Summary 5e Landelijke Monitoring Fysieke Belasting Kraamzorg onderzoek in opdracht van A+O VVT Management Summary 5 e Landelijke Monitoring Fysieke Belasting Kraamzorg 1 onderzoek in opdracht van A+O VVT Stichting Arbeidsmarkt- en Opleidingsbeleid Verpleeg-, Verzorgingshuizen en Thuiszorg (A+O VVT)

Nadere informatie

Behandeling van patiënten met een dwarslaesie

Behandeling van patiënten met een dwarslaesie Revalidatie Behandeling van patiënten met een dwarslaesie Heliomare Revalidatie is een van de acht revalidatiecentra in Nederland die een speciale behandelafdeling heeft voor mensen met een dwarslaesie.

Nadere informatie

Resultaten voor Vlaamse Gemeenschap Sociale Gezondheid Gezondheidsenquête, België, 1997

Resultaten voor Vlaamse Gemeenschap Sociale Gezondheid Gezondheidsenquête, België, 1997 5.8.1. Inleiding De WHO heeft in haar omschrijving het begrip gezondheid uitgebreid met de dimensie sociale gezondheid en deze op één lijn gesteld met de lichamelijke en psychische gezondheid. Zowel de

Nadere informatie

Factsheet Astma-/COPD-Monitor Oktober 2007

Factsheet Astma-/COPD-Monitor Oktober 2007 Factsheet Astma-/COPD-Monitor Oktober 27 Deze factsheet is een uitgave van het NIVEL. De gegevens mogen met bronvermelding worden gebruikt (M. Heijmans, NIVEL, Oktober 27). LEVEN MET COPD VRAAGT OM LEF

Nadere informatie

Klanttevredenheid consultatiebureaus Careyn

Klanttevredenheid consultatiebureaus Careyn Klanttevredenheid consultatiebureaus Careyn Klanten van Careyn over het consultatiebureau Inhoud: 1. Conclusies 2. Algemene dienstverlening 3. Het inloopspreekuur 4. Telefonische dienstverlening 5. Persoonlijk

Nadere informatie

Behandelprogramma. Dwarslaesie

Behandelprogramma. Dwarslaesie Behandelprogramma Dwarslaesie Iedereen is anders. Elke situatie is anders en elk herstelproces verloopt anders. Dat realiseren wij ons heel goed. Om u voorafgaand aan uw opname en/of behandeling bij Adelante

Nadere informatie

Cliënttevredenheid verslavingskliniek SolutionS Center in Voorthuizen 2012

Cliënttevredenheid verslavingskliniek SolutionS Center in Voorthuizen 2012 Cliënttevredenheid verslavingskliniek SolutionS Center in Voorthuizen 2012 Auteurs: Dr. Gert-n Meerkerk Dr. Tim M. Schoenmakers Rotterdam, november 2012 IVO Instituut voor Onderzoek naar Leefwijzen en

Nadere informatie

Op de vraag of men de artikelen zelf in het Engels schrijft, gaf één wetenschapper het volgende aan:

Op de vraag of men de artikelen zelf in het Engels schrijft, gaf één wetenschapper het volgende aan: NEDERLANDS, TENZIJ Onderzoek Vakgroep Marktkunde en Marktonderzoek RUG In dit onderzoek zijn de volgende vragen geformuleerd: Welke factoren zijn op dit moment van invloed op de beslissing of Nederlandse

Nadere informatie

Ervaringen thuiszorgcliënten V&V La Vie! Gemeten met de CQI index

Ervaringen thuiszorgcliënten V&V La Vie! Gemeten met de CQI index Ervaringen thuiszorgcliënten V&V La Vie! Gemeten met de CQI index December 2014 Samenstelling: drs. Jeroen J. Haamers, Versie: december 2014 Inhoudsopgave 1. Inleiding 1 CQI-onderzoek; achtergrond en werkwijze

Nadere informatie

Verpleegkundigen positief over bevorderen van zelfmanagement

Verpleegkundigen positief over bevorderen van zelfmanagement Dit artikel is met toestemming van de redactie overgenomen uit TvZ Tijdschrift voor verpleegkundigen 2013, nr. 2 Bijbehorende tabellen zijn te vinden in: tabellenboek bij artikel over verpleegkundigen

Nadere informatie

Dwarslaesierevalidatie

Dwarslaesierevalidatie Dwarslaesierevalidatie Dwarslaesie Een dwarslaesie is een beschadiging van het ruggenmerg met ernstige gevolgen. Tijdens de revalidatie leert iemand hoe hij ondanks de vele verschillende beperkingen toch

Nadere informatie

Door Cliënten Bekeken voor Huisartsenpraktijken. Groepspraktijk Huizen

Door Cliënten Bekeken voor Huisartsenpraktijken. Groepspraktijk Huizen Door Cliënten Bekeken voor Huisartsenpraktijken Rapportage voor: Groepspraktijk Huizen Dr. C.P. van Linschoten Drs. P. Moorer ARGO Rijksuniversiteit Groningen BV www.argo-rug.nl INHOUDSOPGAVE HOOFDSTUK

Nadere informatie

De wijkcoach in Velve-Lindenhof gezien door de ogen van de bewoners

De wijkcoach in Velve-Lindenhof gezien door de ogen van de bewoners De wijkcoach in Velve-Lindenhof gezien door de ogen van de bewoners Pieter-Jan Klok Mirjan Oude Vrielink Bas Denters Juni 2012 1 1 Onderzoeksvragen en werkwijze Op verzoek van de stuurgroep wijkcoaches

Nadere informatie

Belangrijk. Uw hoofdbehandelaar is neuroloog: Uw MS-verpleegkundige is: Uw revalidatiearts is: Uw uroloog is:

Belangrijk. Uw hoofdbehandelaar is neuroloog: Uw MS-verpleegkundige is: Uw revalidatiearts is: Uw uroloog is: MS-Centrum Belangrijk Uw hoofdbehandelaar is neuroloog: Uw MS-verpleegkundige is: Uw revalidatiearts is: Uw uroloog is: 1 Inleiding Heeft u onlangs de diagnose Multiple Sclerose (MS) gekregen? Of bent

Nadere informatie

Klanttevredenheidsonderzoek DBC Diabetes Mellitus Eerste lijn

Klanttevredenheidsonderzoek DBC Diabetes Mellitus Eerste lijn Inleiding: Sinds 1 januari 2008 wordt in Noord-Limburg de diabeteszorg in de eerste lijn door Cohesie Cure and Care georganiseerd. De diabeteszorg wordt als DBC Diabetes Mellitus Eerste Lijn op gestructureerde

Nadere informatie

Grafiek 26.1a Het vóórkomen van verschillende vormen van discriminatie in Leiden volgens Leidenaren, in procenten 50% 18% 19% 17% 29%

Grafiek 26.1a Het vóórkomen van verschillende vormen van discriminatie in Leiden volgens Leidenaren, in procenten 50% 18% 19% 17% 29% 26 DISCRIMINATIE In dit hoofdstuk wordt ingegaan op het vóórkomen en melden van discriminatie in Leiden en de bekendheid van en het contact met het Bureau Discriminatiezaken. Daarnaast komt aan de orde

Nadere informatie

Tevredenheidsonderzoek onder mensen met een manisch depressieve stoornis en hun betrokkenen

Tevredenheidsonderzoek onder mensen met een manisch depressieve stoornis en hun betrokkenen Tevredenheidsonderzoek onder mensen met een manisch depressieve stoornis en hun betrokkenen Patiënt redelijk tevreden, maar snelheid en betrokkenheid bij behandeling kan beter Index 1. Inleiding 2. Onderzoeksmethode

Nadere informatie

Clienttevredenheid verslavingskliniek Solutions Voorthuizen, een tussenrapportage

Clienttevredenheid verslavingskliniek Solutions Voorthuizen, een tussenrapportage Clienttevredenheid verslavingskliniek Solutions Voorthuizen, een tussenrapportage Auteurs: Dr. Gert-n Meerkerk Dr. Tim M. Schoenmakers Rotterdam, december 2011 IVO Instituut voor Onderzoek naar Leefwijzen

Nadere informatie

Wie werken er in het christelijk en reformatorisch onderwijs?

Wie werken er in het christelijk en reformatorisch onderwijs? Artikel pag. 5-8 Wie werken er in het christelijk en reformatorisch onderwijs? Opzet en verantwoording van het onderzoek In de afgelopen maanden heeft een projectgroep vanuit de redactie van DRS Magazine

Nadere informatie

Thematische behoeftepeiling. Uitkomsten en conclusies van een brede enquête onder patiëntenorganisaties

Thematische behoeftepeiling. Uitkomsten en conclusies van een brede enquête onder patiëntenorganisaties Thematische behoeftepeiling Uitkomsten en conclusies van een brede enquête onder patiëntenorganisaties Inleiding In de komende jaren ontwikkelt de VSOP toerustende activiteiten voor patiëntenorganisaties

Nadere informatie

Campagne Eenzaamheid Bond zonder Naam

Campagne Eenzaamheid Bond zonder Naam Campagne Eenzaamheid Bond zonder Naam Leen Heylen, CELLO, Universiteit Antwerpen Thomas More Kempen Het begrip eenzaamheid Eenzaamheid is een pijnlijke, negatieve ervaring die zijn oorsprong vindt in een

Nadere informatie

KOOPZONDAGEN De mening van burgers en ondernemers

KOOPZONDAGEN De mening van burgers en ondernemers KOOPZONDAGEN De mening van burgers en ondernemers Opdrachtnemer: Bureau O&S Heerlen Opdrachtgever: Bureau Economie Januari 2013 INHOUDSOPGAVE 1. Inleiding 3 2. Onderzoeksvragen 3 3. Onderzoeksopzet 3 4.

Nadere informatie

Inhoud presentatie. Achtergrond project Vertaling datasets Consensus rondes Betrouwbaarheid Vervolg

Inhoud presentatie. Achtergrond project Vertaling datasets Consensus rondes Betrouwbaarheid Vervolg Sacha van Langeveld Inhoud presentatie Achtergrond project Vertaling datasets Consensus rondes Betrouwbaarheid Vervolg Achtergrond Streven hoge kwaliteit van zorg NVDG Ontbreken van het op eenduidig gestandaardiseerde

Nadere informatie

Gemeente Breda. Onderzoek en Informatie. Klanttevredenheidsonderzoek WSNP 2012

Gemeente Breda. Onderzoek en Informatie. Klanttevredenheidsonderzoek WSNP 2012 Gemeente Breda Onderzoek en Informatie Klanttevredenheidsonderzoek WSNP 2012 Publicatienummer: 1715 Datum: Februari 2013 In opdracht van: Gemeente Breda Kredietbank West-Brabant Uitgave: Gemeente Breda

Nadere informatie

Week tegen Eenzaamheid Kom de deur uit. Coalitie Erbij. Juli 2012. TNS NIPO Natascha Snel Suzanne Plantinga. TNS Nipo

Week tegen Eenzaamheid Kom de deur uit. Coalitie Erbij. Juli 2012. TNS NIPO Natascha Snel Suzanne Plantinga. TNS Nipo Week tegen Eenzaamheid Kom de deur uit Coalitie Erbij Juli 2012 TNS NIPO Natascha Snel Suzanne Plantinga Inhoud Conclusies en aanbevelingen 3 1 Inleiding en onderzoeksdoel 6 2 Fysieke en digitale contacten

Nadere informatie

GEZONDHEID. 4.1 Inleiding

GEZONDHEID. 4.1 Inleiding Dit rapport is een uitgave van het NIVEL in 2004. De gegevens mogen met bronvermelding (H van Lindert, M Droomers, GP Westert.. Een kwestie van verschil: verschillen in zelfgerapporteerde leefstijl, gezondheid

Nadere informatie

Libra R&A locatie Blixembosch. Multiple Sclerose

Libra R&A locatie Blixembosch. Multiple Sclerose Libra R&A locatie Blixembosch MS Multiple Sclerose Deze folder is bedoeld voor mensen met multiple sclerose (MS) die worden behandeld bij Libra Revalidatie & Audiologie locatie Blixembosch. Tijdens uw

Nadere informatie

Onderzoek cliëntervaringen Wmo, Jeugdwet, sociale wijkteams en basisteams jeugd en gezin

Onderzoek cliëntervaringen Wmo, Jeugdwet, sociale wijkteams en basisteams jeugd en gezin Onderzoek cliëntervaringen Wmo, Jeugdwet, sociale wijkteams en basisteams jeugd en gezin Gemeente s-hertogenbosch Afdeling Onderzoek & Statistiek Augustus 2015 2 Samenvatting De gemeente wil weten hoe

Nadere informatie

Netwerk Ouderenzorg Regio Noord

Netwerk Ouderenzorg Regio Noord Netwerk Ouderenzorg Regio Noord Vragenlijst Behoefte als kompas, de oudere aan het roer Deze vragenlijst bestaat vragen naar uw algemene situatie, lichamelijke en geestelijke gezondheid, omgang met gezondheid

Nadere informatie

Compensatie eigen risico is nog onbekend

Compensatie eigen risico is nog onbekend Deze factsheet is een uitgave van het NIVEL. De gegevens mogen met bronvermelding (M. Reitsma-van Rooijen, J. de Jong. Compensatie eigen risico is nog onbekend Utrecht: NIVEL, 2009) worden gebruikt. U

Nadere informatie

Onderzoek Houten Jongeren en Wonen

Onderzoek Houten Jongeren en Wonen Onderzoek Houten Jongeren en Wonen Juni 2007 www.adv-mr.com Utrechtseweg 101, 3702 AB Zeist Inhoud Inleiding Vanuit woonstichting Viveste en de gemeente Houten is een behoefte aan onderzoek naar de woonwensen

Nadere informatie

BedrijfsGezondheidsIndex 2006

BedrijfsGezondheidsIndex 2006 BedrijfsGezondheidsIndex 2006 Op het werk zijn mannen vitaler dan vrouwen Mannen zijn vitaler en beter inzetbaar dan vrouwen. Dit komt mede doordat mannen beter omgaan met stress. Dit blijkt uit de jaarlijkse

Nadere informatie

V O LW A S S E N E N

V O LW A S S E N E N LICHAAMSBEWEGING EN GEWICHT V O LW A S S E N E N Volwassenen 2009 4 Volwassenenonderzoek 2009 Om inzicht te krijgen in de gezondheid van de inwoners in haar werkgebied, heeft de GGD Zuid-Holland West in

Nadere informatie

Poliklinische medisch specialistische revalidatie

Poliklinische medisch specialistische revalidatie Poliklinische medisch specialistische revalidatie Revalidatie verbetert uw leefsituatie Door middel van deze informatiefolder informeren wij u over de poliklinische medisch specialistische revalidatiebehandeling.

Nadere informatie

Een operatie bij uitzaaiingen in de wervelkolom

Een operatie bij uitzaaiingen in de wervelkolom Een operatie bij uitzaaiingen in de wervelkolom Informatie voor patiënten F1087-3510 november 2013 Medisch Centrum Haaglanden www.mchaaglanden.nl MCH Antoniushove, Burgemeester Banninglaan 1 Postbus 411,

Nadere informatie

Resultaten Bewonersenquête De Gravin Utrecht Zijn de WKO-problemen verholpen? Kunt u afrekenen met Mitros Warmte BV?

Resultaten Bewonersenquête De Gravin Utrecht Zijn de WKO-problemen verholpen? Kunt u afrekenen met Mitros Warmte BV? Resultaten Bewonersenquête De Gravin Utrecht Zijn de WKO-problemen verholpen? Kunt u afrekenen met Mitros Warmte BV? Aanleiding Veel bewoners van De Gravin Utrecht hebben problemen ervaren met de WKO-

Nadere informatie

Deelrapportage "Apotheken door Cliënten Bekeken" Vorige en huidige meting Apotheek Den Hoorn

Deelrapportage Apotheken door Cliënten Bekeken Vorige en huidige meting Apotheek Den Hoorn Deelrapportage "Apotheken door Cliënten Bekeken" Vorige en huidige meting Apotheek Den Hoorn E Inhoud 1. Inleiding en methode 1 1.1. Achtergrond 1 1.2. Doel van het kwaliteitstraject: meten en verbeteren

Nadere informatie

Psychosocial Problems in Cancer Genetic Counseling: Detecting and Facilitating Communication W. Eijzenga

Psychosocial Problems in Cancer Genetic Counseling: Detecting and Facilitating Communication W. Eijzenga Psychosocial Problems in Cancer Genetic Counseling: Detecting and Facilitating Communication W. Eijzenga Nederlandse samenvatting INLEIDING Mensen met een mogelijk verhoogde kans op kanker kunnen zich

Nadere informatie

VRAGENLIJST. Zorgvrager, vervolgmeting

VRAGENLIJST. Zorgvrager, vervolgmeting VRAGENLIJST pagina 2 Uw ervaringen als zorgvrager zijn waardevol U ontvangt zorg. In deze lijst staan vragen over wat die zorg betekent voor u als zorgvrager. Uw antwoorden worden gebruikt in onderzoek

Nadere informatie

Klanttevredenheid. Vereenzaming Ouderen Soest VOS

Klanttevredenheid. Vereenzaming Ouderen Soest VOS 2011 Klanttevredenheid Vereenzaming Ouderen Soest VOS Stichting Welzijn Ouderen Soest Molenstraat 8c 3764 TG Soest 035 60 23 681 info@swos.nl www.swos.nl KvK 41189365 Klanttevredenheidsonderzoek Vereenzaming

Nadere informatie

leven met vermoeidheid omgaan met de gevolgen van een beroerte

leven met vermoeidheid omgaan met de gevolgen van een beroerte leven met vermoeidheid omgaan met de gevolgen van een beroerte CVA Cerebro Vasculair Accident is de medische term voor een ongeluk in de vaten van de hersenen. In het dagelijks taalgebruik heet een CVA

Nadere informatie

K I N D E R E N O N D E R Z O E K : 0-1 1 J A A R

K I N D E R E N O N D E R Z O E K : 0-1 1 J A A R PSYCHOSOCIALE GEZONDHEID Jeugd 2010 4 K I N D E R E N O N D E R Z O E K : 0-1 1 J A A R Kinderenonderzoek 2010 Om inzicht te krijgen in de gezondheid van de inwoners in haar werkgebied, heeft de GGD Zuid-Holland

Nadere informatie

Leerlingtevredenheidsonderzoek

Leerlingtevredenheidsonderzoek Rapportage Leerlingtevredenheidsonderzoek De Meentschool - Afdeling SO In opdracht van Contactpersoon De Meentschool - Afdeling SO de heer A. Bosscher Utrecht, juni 2015 DUO Onderwijsonderzoek drs. Vincent

Nadere informatie

Cliënttevredenheid verslavingskliniek SolutionS Center in Voorthuizen 2012

Cliënttevredenheid verslavingskliniek SolutionS Center in Voorthuizen 2012 Cliënttevredenheid verslavingskliniek SolutionS Center in Voorthuizen 2012 Auteurs: Dr. Gert-n Meerkerk Dr. Tim M. Schoenmakers Rotterdam, oktober 2012 IVO Instituut voor Onderzoek naar Leefwijzen en Verslaving

Nadere informatie

H.253083.0614. Amputatie van een teen, voet of (deel van een) been

H.253083.0614. Amputatie van een teen, voet of (deel van een) been H.253083.0614 Amputatie van een teen, voet of (deel van een) been Inleiding U heeft met uw behandelend arts besloten tot een opname waarbij uw teen, voet of een deel van uw been geamputeerd wordt. Door

Nadere informatie

De Lastmeter. Hoeveel last heeft u van problemen, klachten en zorgen? Oncologie

De Lastmeter. Hoeveel last heeft u van problemen, klachten en zorgen? Oncologie 00 De Lastmeter Hoeveel last heeft u van problemen, klachten en zorgen? Oncologie 1 Kanker is een ziekte die uw leven ingrijpend kan verstoren. De ziekte en behandeling kunnen niet alleen lichamelijke

Nadere informatie

Hypnotherapie als behandeling van het Prikkelbaredarmsyndroom

Hypnotherapie als behandeling van het Prikkelbaredarmsyndroom Hypnotherapie als behandeling van het Prikkelbaredarmsyndroom Een pilot studie naar de behandeling door PDS-therapeuten Methode studiepopulatie 285 patiënten (leeftijd 18-65 jaar, 74% vrouw), gediagnosticeerd

Nadere informatie

Consulten bij de huisarts en de POH-GGZ in verband met psychosociale problematiek. Een analyse van NIVEL Zorgregistraties gegevens van 2010-2014

Consulten bij de huisarts en de POH-GGZ in verband met psychosociale problematiek. Een analyse van NIVEL Zorgregistraties gegevens van 2010-2014 Dit factsheet is een uitgave van het NIVEL. De gegevens mogen met bronvermelding (Magnée, T., Beurs, D.P. de, Verhaak. P.F.M. Consulten bij de huisarts en de POH-GGZ in verband met psychosociale problematiek.

Nadere informatie

Cliëntervaringsonderzoek

Cliëntervaringsonderzoek Cliëntervaringsonderzoek Hoofdrapportage Stichting Het Lichtpunt Meting april 2014 Uw consultant Carolien Wannyn E: carolien.wannyn@effectory.com T: +31 (0)20 30 50 100 Inhoudsopgave Inhoudsopgave 1. Inleiding

Nadere informatie