Training Intervisiebegeleiding in de master. Docentenhandleiding

Maat: px
Weergave met pagina beginnen:

Download "Training Intervisiebegeleiding in de master. Docentenhandleiding"

Transcriptie

1 Training Intervisiebegeleiding in de master Docentenhandleiding Versie: 22 maart 2012 Nicole Mastenbroek, Faculteit Diergeneeskunde Nienke Endenburg, Faculteit Diergeneeskunde Hanne ten Berge, Centrum voor Onderwijs en Leren Evelyn Hello, Centrum voor Onderwijs en Leren

2 Inhoud Pagina Inleiding 3 Doel van de training 3 Planning 4 1 e bijeenkomst 6 Uitnodigingsmail voor deelnemers 1 e bijeenkomst 6 Draaiboek 1 e bijeenkomst 7 Tips voor de trainer 12 Oefening Luisteren, samenvatten, doorvragen 13 Handout Luisteren, samenvatten, doorvragen 14 Oefening Het interview in stap 1 15 Handout Oplossingsgerichte vragen 16 Mail met terugkoppeling van trainingsevaluatie 18 2 e bijeenkomst 19 Mail met reminder en vragen voor deelnemers 2 e bijeenkomst 19 Draaiboek 2 e bijeenkomst 20 Topics 2 e bijeenkomst 21 3 e bijeenkomst 22 Uitnodigingsmail voor deelnemers 3 e bijeenkomst 22 Bijlagen 1. Powerpoints 1 e trainingsbijeenkomst (nog toevoegen!) 2. Powerpoints 2 e trainingsbijeenkomst (nog toevoegen!) 3. Inhoudsopgave map voor intervisiebegeleiders Inhoudsopgave map voor studenten Alternatieve intervisiemethoden Incidentmethode 3B-model Tien-stappenmethode Dominante ideeën-methode

3 Inleiding In september 2010 is de nieuwe master diergeneeskunde van start gegaan. De commissie professioneel gedrag gaat er van uit dat het praktijkleren in de master leidt tot leervragen op het gebied van de professionele rol, de communicatie met collega s of diereigenaren, de samenwerking en de persoonlijke effectiviteit van de dierenarts in spé. Daarom heeft de commissie professioneel gedrag gekozen voor doorlopende intervisie gedurende de gehele master. Daarnaast wordt de ontwikkeling van masterstudenten gestructureerd doordat zij een POP bijhouden waarin zij leervragen formuleren die in de intervisie besproken kunnen worden. Dit tezamen moet de student steunen in zijn ontwikkeling en stimuleren zijn eigen ontwikkeling ter hand te nemen met gebruikmaking van de kennis en ervaringen van medestudenten. Docenten die gevraagd zijn als intervisiebegeleider op te treden moeten goed voorbereid aan hun taak kunnen beginnen. Daarvoor is deze training bedoeld. Doel van de training Na deze training kunnen de deelnemers: Studenten uitleggen wat de verschillende fasen van het Reflecting Team Intervisie model inhouden en wat er in de fasen moet gebeuren Als interviewer de intervisie begeleiden en daarbij omgaan met lastige situaties, bijvoorbeeld: Emoties (bijv. student barst in huilen uit) Niet weten (je hebt zelf geen idee van de oplossing) Weerstand (bijv. de inbrenger wil het probleem eigenlijk niet oplossen; de studenten vinden intervisie/ werken met POP onzin) Hieronder werken we deze leerdoelen uit per fase uit het Reflecting Team Model: STAP 1: De leervraag wordt beschreven door middel van een interview Na afloop van de training kunnen de deelnemers: Een open, neutrale houding aannemen Open vragen stellen Luisteren, Samenvatten, Doorvragen (LSD) Vragen stellen op verschillende niveaus, bijvoorbeeld: Het gedragsniveau Het omgevingsniveau Het gevoelsniveau Het fysieke niveau Het zingevings- (motivatie) niveau Het mentale niveau (overtuigingen) Herkennen of de leervraag geschikt is voor intervisie (probleem van eerste orde/ tweede orde) en indien nodig bijsturen STAP 2: Het reflecting team roept reflecties op de leervraag op Na afloop van de training kunnen de deelnemers: Het reflecteren van de deelnemers (Reflecting Team) begeleiden Bijsturen indien studenten normatief/ veroordelend reageren Actief luisteren STAP 3: De interviewer bevraagt de leervraaginbrenger Na afloop van de training kunnen de deelnemers: Heldere, kristische vragen stellen De leervraag-inbrenger helpen een oplossing te kiezen die bij hem/haar past 3

4 De leervraaginbrenger helpen bij het concretiseren van de stappen die kunnen helpen bij de oplossing STAP 4: Iedere deelnemer reflecteert op de intervisiebijeenkomst Na afloop van de training kunnen de deelnemers: Leeropbrengsten van de intervisie laten formuleren Op het eigen functioneren als interviewer tijdens de intervisie reflecteren Het eigen functioneren inbrengen als reflectie Planning Intervisie voor studenten: 1 x per 2 maanden en te beginnen 4-6 weken na aanvang difco. Planning intervisiebijeenkomsten voor studenten en trainingsbijeenkomsten intervisiebegeleiders Opleidingsonderdeel Fase in Activiteiten van Co-schap MMVD opleiding 4 e week intervisiebegeleiders met studenten Intervisie-introductie-bijeenkomst met studenten 1 e trainingsbijeenkomst voor intervisiebegeleiders Difco 2-4 weken 1 e intervisiebijeenkomst voor studenten Difco 2 e trainingsbijeenkomst voor intervisiebegeleiders Difco Difco 3 e trainingsbijeenkomst voor intervisiebegeleiders weken 2 e intervisiebijeenkomst voor studenten weken 3 e intervisiebijeenkomst voor studenten 4 e intervisiebijeenkomst voor studenten weken 5 e intervisiebijeenkomst voor studenten 4 e trainingsbijeenkomst voor intervisiebegeleiders Planning acties voor training intervisiebegeleiders Wanneer Activiteit Verantwoordelijke Lijst van nieuwe intervisiebegeleiders maken Secretariaat door navraag bij aandachtsveldhouders GD, Paard en LHD Datum plannen voor 1 e en 2 e intervisiebijeenkomst met studenten en voor 1 e training intervisiebegeleiders i.s.m. GD: Stephan Jonker Secretariaat Datum doorgeven aan aandachtsveldhouders Paard en LHD. 2 weken voor introbijeenkomst met studenten Op de hoogte brengen intervisiebegeleiders van hun deelname aan de training en de data. 4

5 2 à 3 weken voor B1 mailtekst Uitnodiging voor deelnemers 1 e bijeenkomst Boek en map voor intervisiebegeleiders toesturen. Secretariaat 2 weken voor B1 Belronde intakegesprekken Trainer 2 weken voor B1 Voorbereiden op bijeenkomst, afspraken Trainers maken wie wat doet (bij 2 trainers). Na coschap 1 e bijeenkomst (B1) MMVD Binnen 2 weken Samenvatting van de evaluatie aan de na B1 deelnemers sturen + actiepunten die daar uit voortkomen Datum plannen voor 2 e training Secretariaat intervisiebegeleiders i.s.m. GD: Stephan Jonker. Datum doorgeven aan aandachtsveldhouders Paard en LHD. 2 weken voor B2 mail met reminder en vragen voor deelnemers 2 e bijeenkomst sturen 2 e bijeenkomst (B2) 2 weken voor B3 mail met reminder en vragen voor deelnemers 3 e bijeenkomst sturen 3 e bijeenkomst (B3) 2 weken voor B4 mail met reminder voor deelnemers 4 e bijeenkomst sturen 4 e bijeenkomst (B4): intervisiebijeenkomst 5

6 1 e bijeenkomst Uitnodiging voor deelnemers 1 e bijeenkomst Beste deelnemer aan de intervisietraining, Op [datum] vindt de intervisietraining voor tutoren in de master plaats. Hierbij ontvang je praktische informatie over deze training. De bijeenkomst start om 9.00 uur in zaal. We streven ernaar om de training rond uur af te sluiten. De tijdsindeling is als volgt: uur: ochtendprogramma uur: lunch uur: middagprogramma De volgende onderwerpen komen aan bod: - praktische vragen - achtergrondinformatie: waarom reflecteren, waarom intervisie, waarom 'reflecting team' intervisie - voorbereidingen voor eerste bijeenkomst: organisatie, afspraken, veiligheid, verantwoordelijkheid - de stappen van reflecting team intervisie: valkuilen hierbij, en hoe deze te voorkomen/ op te lossen - trainen vaardigheden die tutor nodig heeft (herkennen of ingebrachte leervraag geschikt is voor intervisie, interviewen, doorvragen, oplossingsgerichte vragen stellen) - oefenen met reflecting team intervisie - evaluatie Voorbereiding: Ik wil het volgende vragen ter voorbereiding: - Lees het boekje 'het reflecting team intervisiemodel' (dit heb je als het goed is al ontvangen). - We gaan ook oefenen met intervisie: bedenk hiervoor een leervraag die je wilt inbrengen. Voor vragen graag mailen naar Nicole Mastenbroek Tot [datum]! Hartelijke groet, 6

7 Draaiboek 1 e bijeenkomst intervisietraining Voorbereiding: Meenemen: Aanwezig: boek en map (incl. vragenkaartjes) voor intervisiebegeleiders verspreiden; data ruim tevoren doorgeven; met uitnodiging en globale agenda + huiswerk sturen lijst met deelnemers, naambordjes, stiften, post-its, boek oplossingsgerichte vragen, boek Reflecting team intervisiemodel, wetenschappelijke artikelen, handouts flip-over/bord om op te schrijven; beamer, koffie, thee, fris (lunch) Zie de bijlage Tips voor de trainer : Welkom, ervaring met intervisie, persoonlijke leerdoelen Trainer heet iedereen welkom. Voorstelrondje: naam, waar je werkt, of je aan intervisie hebt gedaan. Trainer vraagt door: wat heeft die intervisie je opgeleverd? Vraag: wat is je leerwens voor vandaag, wat moet deze dag je opleveren? Vragen aan de deelnemers: Welke verwachtingen heb je voor vandaag? Wanneer is de dag geslaagd? Wat wil je hebben bereikt/ geleerd aan het einde van de dag? Opdracht: Noteer dit voor jezelf kom ik later vandaag op terug Programma bespreken [PowerPoint-dia 1]; als je naar programma kijkt, komt jouw leerdoel dan aan bod? Toelichten documenten in de map voor intervisiebegeleiders. Allereerst: heeft iedereen het boek van Levi van Dam, Het reflecting teamintervisiemodel ontvangen? Opmerking voor intervisiebegeleiders: studenten krijgen dit boek niet. Zij krijgen een handout. Opmerking voor intervisiebegeleiders: De vragenkaartjes zijn bedoeld als spiekbriefje voor de eerste paar keer dat je een groep begeleidt. Voor als je het even niet meer weet. Gebruik ze niet als een lijst die je afloopt. Het gesprek moet zoveel mogelijk natuurlijk zijn. Geef ze niet aan studenten, omdat zij het wel gaan inzetten als een lijstje dat ze aflopen. [PowerPoint-dia 2]: Bateson & Dilts : Toelichting intervisie en reflecting team methode PowerPoint slides: 1) [PowerPoint-dia 3] Nut van reflecteren (single / double loop leren; artikel van Geert Kinkhorst in docentenmap) 2) [PowerPoint-dia 4] Intervisie: middel om reflectie op gang te brengen 3) [PowerPoint-dia 5] Achtergrond: waarom intervisie? 4) [PowerPoint-dia 6] Achtergrond: Waarom oplossingsgerichte intervisie? Toelichting: dit is een veilige methode, gestructureerd, makkelijk aan te leren. Kenmerken van deze methode: uitleg van de stappen a.d.h.v. rollen m.b.v. document Beschrijving teamintervisie. Benadruk bij eind stap 3 dat studenten hun doelen SMART maken. Opmerking: docenten kunnen onzeker reageren omdat ze bang zijn niet de capaciteiten te hebben dit te begeleiden. Bespreek dat de oplossing niet van jou als intervisiebegeleider hoeft te komen. Wat je moet doen is: grens aangeven, veiligheid bieden, de ingebrachte leervraag goed uitvragen. De groep biedt dan oplossingen. [PowerPoint-dia 7] Vragen aan de deelnemers (staan op powerpoint slide): Wat wil je bewerkstelligen met jouw intervisiegroep? Wat kunnen studenten na afloop van een jaar intervisie beter? [PowerPoint-dia 8] Mogelijkheid tot stellen van praktische vragen aan trainer over intervisie in de master. Veelvoorkomende vragen bij intervisiebegeleiders: 7

8 o o o o o o o o o o o o Hoe komt eerste afspraak met studenten tot stand? Wanneer start het precies? Waar vindt het plaats? Ieder begeleidt 2 groepen studenten: antwoord: ja Hoeveel tijd gaat het me kosten? antwoord: per 6 studenten 2½ uur per keer Tweeënhalf uur is erg lang. Mag je het ook inkorten? Wat als studenten niet aanwezig zijn? antwoord: in het 1 e jaar zijn de intervisieverslagen niet verplicht. Als je vindt dat iemand zich niet voldoende inzet, moet je dat aan de orde brengen vanwege de veiligheid in de groep Als studenten met vragen/klachten over het onderwijs komen, naar wie moet ik dan doorverwijzen? antwoord: naar het onderwijssecretariaat Als studenten met vragen komen waar ik zelf niet uitkom (psychische vragen), waar moet ik dan naar doorverwijzen? maak duidelijk hoe ver de rol van intervisiebegeleider reikt Moeten we met de methode van het reflecting team werken? antwoord: voorlopig wel. Hoeveel leervragen behandel je per keer? antwoord: dat hangt af van de urgentie van leervragen en tijdsbesteding per leervraag (tussen 10 min. en 1 uur) Wat moeten wij met het PoP? Antwoord: jullie krijgen inzicht in het e-pass. Je moet presentie zelf bijhouden. Houdt ook bij wie een leervraag inbrengt om zorg te dragen voor een goede spreiding van inbreng in de groep : De eerste intervisiebijeenkomst [PowerPoint-dia 9] Welke afspraken maak je met studenten voor je van start gaat? Werkvorm: deel de groep in kleine groepjes die deze vraag bespreken. Inventariseer na 10 minuten plenair. Daar zal ongeveer uitkomen: vertrouwen veiligheid Wat is nog meer belangrijk te regelen/ te weten? intervisie is een methodische aanpak Eigen verantwoordelijkheid: zelf zorgen dat je inbrengt zelf zorgen dat je haalt [PowerPoint-dia 10] Wat zijn geschikte leervragen?: Neem a.d.h.v. de handout kort de stappen van het model door. Bespreek: Jullie hebben voor jezelf een leervraag bedacht. We gaan daar straks mee aan de slag. De eerste fase van het model vraagt om het inventariseren van leervragen. Bespreek wat een goede leervraag is. Het moet gaan om een praktijkvraag van de deelnemer zelf Het moet aan een enkele concrete situatie (in het verleden) gekoppeld kunnen worden, ook al speelt het probleem vaker Het is meer dan een inhoudelijke vraag. De relatie tussen vraagstuk en persoon moet aan de orde zijn o Voorbeeld inhoudelijke vraag: Hoe moet ik de naald inbrengen als ik bloed afneem uit de halsader van een paard? o Voorbeeld intervisievraag: De ene docent zegt dat ik de naald plat tegen de huid moet leggen, de andere wordt boos als ik de naald niet in een hoek inbreng. Ik weet niet hoe ik daarmee om moet gaan. De leervraag speelt nog steeds voor de inbrenger. Hij blijft erover nadenken wat hij kan doen of had kunnen doen. Een leevraag komt voort uit eigen ervaring op de werkvloer, een sterkte-zwakte analyse, uit opdrachten of uit nieuwsgierigheid De vraag heeft betrekking op situaties die vaker voorkomen en die je zelf als lastig ervaart Een leervraag is een vraag die je aan jezelf stelt, en ook zelf moet beantwoorden. Intervisie biedt hiervoor ondersteuning Kenmerken: o Het moet een vraag zijn o Het is een persoonlijke vraag (er zit ik in de vraag) 8

9 o De vraag moet concreet zijn (op een te beschrijven situatie betrekking hebben) Elke leervraag begint met: Op welke manier kan ik? of Hoe kan ik? Leervragen zijn tevoren ingebracht. Lees ze voor, dat spaart tijd ten opzichte van studenten laten vertellen wat hun leervraag is. Aanpak: Inventariseer alle leervragen van de deelnemers (niet één-voor-één, dat kost veel tijd en haalt het tempo eruit). Laat de deelnemers zelf, gezamenlijk de leervragen beoordelen a.d.h.v. de lijst van criteria. Als ze een leervraag afkeuren, vraag dan door aan welk criterium de leervraag niet voldoet. Vraag de inbrenger iof hij omgebogen kan worden om wel aan de criteria te voldoen. [PowerPoint-dia 10] Hoe kom je tot keuze leervraag? Dringende redenen om voor een bepaalde vraag te kiezen: 1) Urgentie voor de inbrenger 2) Belangrijkheid/ herkenbaarheid ook voor anderen 3) Wie is er al een tijd niet aan de beurt geweest Als er geen dringende redenen zijn, dan wordt gekozen door voorkeursstemmen uit te brengen. Vraag elke student voor zichzelf 2 vragen te kiezen die hem het meest aanspreken. Daar mag ook zijn eigen vraag bij zitten. Inventariseer daarna welke vraag het meeste aanspreekt door de voorkeursstemmen te turven : Pauze : Stap 1 bespreken Hoe ziet stap er uit? Wat is je rol? Wat doe je? Deelnemers wijzen op: handout voor studenten, Opbouw Reflecting Team Bijeenkomst materialen in de map voor intervisiebegeleiders : Aanpak van leervragen deelnemers bespreken Alle leervragen van de deelnemers staan nog op het bord. Deelnemers komen er omheen staan, zodat zij de leervragen allemaal goed kunnen lezen. Aan de hand van een leervraag van deelnemers oefenen: 1) Wat voor soort (open) vragen kun je stellen over dit probleem? uitleg over open vragen 2) Vanuit welke perspectieven kun je naar dit probleem kijken? (dekken de voorgestelde vragen ook deze perspectieven - eigen voorkeur voor een bepaald perspectief?) 3) Welke oplossingsgerichte vragen kun je stellen over dit probleem? -uitleg over oplossingsgerichte vragen (zie handout Oplossingsgerichte vragen) vragen noteren -> leidt tot handout met handige vragen die na de training aan de deelnemers wordt gestuurd : Uitleg oefening LSD zonder OMA Handout LSD en oefening uitleggen Ook aandacht vragen voor non-verbale communicatie : Oefening LSD zonder OMA Oefening Luisteren, Samenvatten, Doorvragen (LSD) zonder oordelen, meningen, advies (OMA) in 3-tallen. Als dat niet uitkomt, draait trainer mee als observator in een groep. 1. Interviewer 2. Student (brengt leervraag in) 3. Observator (geeft feedback op interviewer en noteert ook de vragen) : Pauze : Nabespreking oefening Wat hebben jullie ontdekt over wat voor jou goed werkt om LSD zonder OMA te bereiken? Wat vind je lastig? 9

10 Toelichting: Wat hier vaak genoemd wordt is: open vragen stellen, geen sturende vragen stellen, niet al bezig zijn met wat je volgende vraag moet zijn maar echt luisteren naar de inbrenger Wat waren werkzame vragen? vragen noteren -> leidt tot handout met handige vragen die na de training aan de deelnemers wordt gestuurd : Uitleg stap 2,3,4 Powerpoint slide (valkuilen stap 2, 3, 4): Wat is je rol? Welke lastigheden kun je tegenkomen? (studenten die niet (kunnen) reflecteren, oordelen, veiligheid in gevaar) Hoe kun je die oplossen? : Oefenen met intervisie Vraag de deelnemers: Wie stelt zich beschikbaar als inbrenger, wie als interviewer? Bespreek: Jullie gaan aan de slag. Ik leg het na een tijd stil voor feedback. Je mag het ook zelf aangeven als je niet weet hoe je verder moet. Toelichting: Ga nu snel aan de slag. Net als in de studentengroep zullen de aankomend intervisiebegeleiders het spannend vinden. Snel starten voorkomt dat die spanning alleen maar toeneemt. Deelnemers zitten in een kring volgens opstelling Reflective Team. Alle stappen een keer doorlopen a.d.h.v. ingebrachte leervraag van een deelnemer. Stap 1: Eén van de deelnemers start als interviewer in stap 1. Interviewer kan om een time out vragen als hij niet weet hoe verder te gaan. Na 3-5 minuten de rol van de interviewer wisselen. Tweede interviewer gaat door waar eerste gebleven is. Stap 2: Uitvoeren zoals bedoeld. Stap 3: Eén nieuwe deelnemer wordt interviewer. Interviewer kan om een time out vragen als hij niet weet hoe verder te gaan. Na 3-5 minuten de rol van de interviewer wisselen. Nieuwe interviewer gaat door waar eerste gebleven is. De nadruk ligt dan op het concretiseren van het stappen plan en op de vraag Waar heb je nog hulp bij nodig? Doorvragen zal niet meer aan de orde zijn. Stap 4: Uitvoeren zoals bedoeld. Als een interviewer geoefend heeft hanteer je de volgende volgorde voor de nabespreking: - eerst de interviewer vragen hoe hij het vond gaan - de inbrenger vragen hoe hij daar tegenaan kijkt - feedback aan de andere deelnemers vragen op de rol van de interviewer - eventueel tips of aanvullende feedback geven als trainer op de uitvoering door de interviewer Let op: - Tussendoor stilleggen als dingen echt misgaan, bijvoorbeeld oordelen in stap 2. - Bewaak dat er niet lacherig wordt gedaan over wat de inbrenger inbrengt. Als dat gebeurt, grijp dit dan aan om te bespreken wat het effect daarvan is voor de veiligheid van de inbrenger (vraag deze wat hij ervan vindt als er om zijn vraag wordt gelachen) en de groep. - Bewaak dat de aandacht bij de inbrenger blijft. Dus niet Dat heb ik ook. - Bewaak dat er in positieve termen wordt gesproken tegen de inbrenger. Nabespreken hele reflecting team oefening. Allereerst: bedank de inbrenger voor de openheid zijn vraag hier in te willen brengen en de interviewers voor hun inzet. Hoe werkt de methode voor de inbrenger (in de rol van student)? Hoe ervaar je het verschil tussen direct aangesproken worden (in stap 2) of achterover leunen terwijl de groep over je praat? Wat is het belangrijkste dat je meeneemt uit deze oefening? Zijn er nog vragen over de methode? 10

11 [PowerPoint-dia 11] Valkuilen verschillende stappen doorlopen : Afsluiting Persoonlijke aandachtspunten noteren; kijk nog terug naar doel van vandaag; in hoeverre bereikt? Mondelinge evaluatie: o Voel je je voldoende voorbereid? o Wat nog nodig? o Alle onderdelen nuttig? o Wat liever anders? Iemand van ons kan komen observeren bij intervisiebijeenkomst en feedback geven. Belangrijke data die deelnemers moeten weten: 2 e trainingsbijeenkomst. Na afloop van de training: handout samenstellen met handige vragen per stap, aangevuld met door deelnemers ingebrachte vragen. 11

12 Tips voor de trainer Hou geen intervisie als de deelnemers er absoluut geen zin in hebben. Luister naar de bezwaren die de deelnemers inbrengen: o Maak het geen trucje, maar luister echt, hoor echt: Wat wil deze persoon mij eigenlijk zeggen? o Geef aan dat je de persoon en de bezwaren gehoord hebt door bijv. te knikken, ja zeggen, of door samen te vatten. o Noteer de bezwaren (op bord/ flip-over of bijvoorbeeld in terugkoppeling van inventariserende vragen). o Zoek naar het goede punt achter het bezwaar, bijvoorbeeld deze training kan ons nooit opleiden tot goede intervisiebegeleiders (blijkbaar willen mensen dat het goed gebeurt; zij vinden kwaliteit dus belangrijk!). Dit eerst erkennen en vervolgens doorgaan met de vraag: hoe kunnen we ervoor zorgen dat zij zich wel goed toegerust voelen om intervisie te begeleiden? Bij lastige trainingen: geef deze niet alleen. Dit biedt namelijk de mogelijkheid om op het moment dat het echt de verkeerde kant op gaat, een korte pauze in te lassen en te overleggen met je mede-trainer over wat te doen. Misschien helpt als je medetrainer het na de pauze even overneemt met een nieuw programmaonderdeel. In ieder geval biedt dat ook voor de deelnemers de mogelijkheid van een nieuwe start. Betrek de kritiek niet op jezelf. o Om dit te voorkomen: visualiseer een glazen stolp om je heen of iets anders tussen jezelf en de cursisten. Dit kan helpen om de kritiek of problemen van een ander, bij de ander te laten, en er niet persoonlijk door geraakt te worden. Het 'hier-en'nu' kan een uitstekende gelegenheid bieden om te oefenen. Hoe bespreek je weerstand in een intervisiegroep? 12

13 Oefening Luisteren, Samenvatten, Doorvragen (LSD) Doel: Oefenen met luisteren, samenvatten, doorvragen (LSD) zonder oordelen, meningen en advies (OMA) Werkwijze: Elkaar interviewen over de ingebrachte leervraag in drie rondes. Elke ronde beslaat 19 minuten en is als volgt ingedeeld: - 7 minuten gesprek - 2 minuten time-out: tussentijdse top en tip van observator op de tutor - 5 minuten gesprek - 5 minuten nabespreken, noteer goede/ handige vragen op post-its. De observator houdt de tijd bij. Na ieder ronde wissel je van rol. Drie rollen: Tutor: stelt vragen, luistert, vat samen en vraagt door (en geeft dus geen advies!). Geef aan de observator aan waar je graag feedback op wilt krijgen. Leervraaginbrenger: vertelt over leervraag Observator: geeft positieve (top) en negatieve (tip) feedback op tutor Aandachtspunten hierbij: - Wat voor soort vragen stelt de tutor (open/ gesloten; oplossingsgericht/ probleemgericht)? - Wie is er vooral aan het woord? - Wie is er aan 'het werk'? - Luistert de tutor? - Geeft de tutor samenvattingen? - Vraagt de tutor door? - Vanuit welke perspectieven stelt de tutor vragen? - Heeft de tutor een open luisterhouding (zie handout)? Bijlage: Hand-out Luisteren, Samenvatten, Doorvragen 13

14 Handout Luisteren, Samenvatten, Doorvragen (LSD) De kunst van vragen stellen ligt besloten in de LSD-formule: Luisteren, Samenvatten en Doorvragen. Luisteren De kunst van het vragen stellen, begint met luisteren. Luisteren doe je niet alleen met je oren, maar met je hele lichaam. Door je lichaamshouding laat je de ander zien dat je geïnteresseerd bent in wat hij te zeggen heeft. Aandachtspunten: - open houding - oogcontact - knikken en 'hummen' - aantekeningen maken - non-verbaal 'meeveren' (afstand verkleinen, afstand nemen, gebaren spiegelen). Een goede luisteraar let aandachtig op wat de ander te zeggen heeft. Aandachtspunten zijn: - de woorden (wat zegt iemand letterlijk?) - de manier waarop de ander de woorden uitspreekt (toon, volume, kracht) - de lichaamstaal (houding, gebarentaal, gezichtsexpressie) Samenvatten Heeft de ander zijn betoog afgerond, dan vat je het samen in je eigen woorden. Door samen te vatten, check je of je de boodschap goed hebt begrepen. Is dat niet het geval, dan geef je de ander de gelegenheid aan te vullen of te corrigeren. Samenvattingen geven een gesprek structuur. Voorbeeld samenvatting: - "Als ik je goed heb begrepen, vind jij dat..." - "Je zegt dus dat..." Doorvragen Speur naar aanknopingspunten om door te vragen. Wees alert op vaagheden, subjectieve uitlatingen, aannames, algemene waarheden en formuleringen met 'moeten' of 'kunnen'. Deze taalpatronen verhullen vaak waardevolle informatie. Let op wat de ander zegt en op wat hij níet zegt. Zo krijg je meer informatie los. Voorbeelden doorvragen: - Wat vind je hier lastig aan? - Wat heb je al geprobeerd? - Zijn er ook situaties waarin het wel lukt? - Hoe weet je dat? - Wat gebeurt er als je dat niet doet? - Wat houdt je tegen? 14

15 Oefening Het interview in stap 1 Alternatief voor oefening LSD zonder OMA. Inzetten als plenaire oefening bij een groep van maximaal 5 deelnemers. Doel: Weten waar je als interviewer op moet letten (LSD zonder OMA) om in stap 1 de inbrenger open te bevragen. Werkwijze: Eén van de deelnemers start als interviewer. De inbrenger vertelt over zijn eigen leervraag. Interviewer kan om een time out vragen als hij niet weet hoe verder te gaan. Observatoren (andere deelnemers) dragen dan suggesties aan waarna de interviewer weer doorgaat. Na 3-5 minuten de rol van de interviewer nabespreken: o Hoe vond de interviewer het zelf gaan? Wat ging goed? Wat had hij anders willen doen? o Hoe kwam het over op de inbrenger? Wat vond hij prettig, wat minder? o Aanvullingen van de observatoren (overige deelnemers). Tweede interviewer gaat door waar eerste gebleven is. Na 3-5 minuten de rol van de interviewer nabespreken (zoals hierboven). Herhaal de werkwijze met nieuwe vraaginbrenger en twee nieuwe interviewers. Zorg ervoor dat de 5 e deelnemer, die nog niet als interviewer aan bod is geweest, start als interviewer in de volgende oefening (gehele intervisiemethode doorlopen). 15

16 Handout Oplossingsgerichte vragen 1 Vragen naar doel en motivatie: Hoe kunnen we ons gesprek nuttig laten zijn? Waaraan wil je iets veranderen? Hoe heb je daar last van? Wat wil je bereiken? Wat is je ambitie? (zie ook schaalvragen) Wat zou er beter gaan (in je studie) als je dit doel bereikt zou hebben? Stel dat je wel een leerdoel had, wat zou dat dan kunnen zijn? Is er ruimte voor groei? Is er naast alle redenen waarom je dit niet nuttig vindt ook nog een reden waarom dit wel nuttig zou kunnen zijn? Wat denk je dat de reden is dat de opleiding aandacht besteed aan? Wat gebeurt er als je niets doet? Hoe gemotiveerd ben je om die stap te nemen? (zie ook schaalvragen) Op welk terrein wil je de meeste verbetering zien? Hoe hoop je dat ik je kan helpen met dit probleem/doel? Wat moet ik niet doen en wat juist wel? De wondervraag: Stel dat er vannacht als je slaapt een wonder gebeurt. Het wonder is dat je problemen zijn opgelost. Waaraan zou je morgen het eerst merken dat het wonder is gebeurd? En waaraan nog meer? Vragen naar uitzonderingen Zijn er ook momenten dat het beter gaat/je er minder last van hebt? Hoe kwam dit? Wat deed je anders in deze situaties? Wat zouden je vrienden/medestudenten zeggen dat je anders doet op die momenten? Wat nog meer? Wat heeft daarbij geholpen? Op welke ideeën brengt dit je? Vragen naar vooruitgang Wat gaat er al goed? Waar ben je trots op? Wat heb je al bereikt? Wat gaat er nog meer beter? Hoe kun je dat wat al werkt uitbreiden? Wat is je concrete volgende stap? Hoe zou je jezelf kunnen motiveren om dat te bereiken? Stel dat je jezelf een compliment zou geven voor je inzet: wat zou je dan zeggen? Schaalvragen Op een schaal van 0-10, waarbij 10 is dat je probleem voldoende is opgelost/je doel is bereikt en 0 het slechtste moment is dat je kent, waar zit je dan nu? Wat zit er in die 4? (of ander cijfer) Hoe zou een 5 eruit zien, wat doe je dan anders? Wat zie je als een volgende stap? Wat zou je daarbij nodig hebben? Wat maakt dat je denkt dat dat haalbaar is? De schaalvraag: Op een schaal van 0 tot 10, waarbij een 10 betekent dat je veel zin hebt om hieraan te werken en een 0 betekent dat je er helemaal geen zin in hebt: waar zit je dan nu op deze schaal? 1 Ontleend aan: Frederike Bannink (2006). Oplossingsgerichte vragen, handboek voor oplossingsgerichte gespreksvoering, Amsterdam, Pearson. 16

17 Bij hoge inschaling: waar komt die bereidheid om ermee aan de slag te gaan vandaan? Bij lage inschaling (bv een 3): Wat is voor jou het verschil tussen een 0 en een 3? Hoe zou een 4 eruit zien? Wat zou er voor nodig zijn om naar een 4 te komen? Op welk cijfer wil je uitkomen om tevreden te kunnen zijn? Wat is er voor nodig om op hetzelfde cijfer te blijven? Hoe is het je gelukt om op die 4 te komen? Wat is het verschil tussen een 0 en een 4? 17

18 Mail met terugkoppeling van trainingsevaluatie Beste intervisiebegeleiders, Dank voor het invullen van de evaluatie van de training Intervisie in de master ( [datum]). Hierbij laten we jullie weten hoe we daarmee aan de slag gaan. De training is over het algemeen positief ontvangen en kreeg een gemiddeld. Enkele zaken vragen om actie: Aanpak: Aanpak: Aanpak: Verder hebben we de volgende actiepunten: Als jullie nog dingen te binnen schieten naar aanleiding hiervan, dan horen we het graag. Vriendelijke groet, Nicole Mastenbroek 18

19 2 e bijeenkomst Mail met reminder en vragen voor deelnemers 2 e bijeenkomst Beste tutoren/ intervisiebegeleiders, Op [ ] vindt van tot uur de tweede bijeenkomst van de intervisietraining plaats. We gaan dan in ieder geval intervisie houden volgens het Reflecting Team Intervisie Model. De bijeenkomst vindt plaats in zaal. Om deze bijeenkomst zo zinvol mogelijk te laten verlopen, wil ik jullie ter voorbereiding graag een paar vragen stellen. Willen jullie onderstaande vragen beantwoorden? En willen jullie de antwoorden per naar mij sturen voor uur? 1. Wat gaat goed bij het begeleiden van de intervisiebijeenkomsten? 2. Wat gaat minder goed/ wat vind je lastig bij het begeleiden van de intervisiebijeenkomsten? 2a. Wat is het effect daarvan op jou? Wat voor last heb jij daarvan? 2b. Hoe reageer je op dit soort situaties? Wat doe je? (graag zo precies mogelijk beschrijven) 2c. Wat zou je anders willen doen? 3. Wat wil je bespreken tijdens de volgende bijeenkomst van de intervisietraining ( [datum])? M.a.w. wat is je leervraag voor deze bijeenkomst? 4. Welk resultaat/ effect zou je willen bereiken met deze trainingsmiddag? Bedankt alvast en tot! Hartelijke groet, 19

20 Draaiboek 2e bijeenkomst Intervisietraining Vooraf: inventarisatie per : Welkom, programma doornemen, terugkoppeling van antwoorden tutoren : Wat wil je bespreken? Even noteren op papier. Leervragen inventariseren op het bord. - Prioriteren (urgentie, herkenbaarheid, inbrenger niet aan bod gekomen) eerste leervraag Trainers geven reflecties op het proces korte pauze e leervraag korte pauze e leervraag Afsluiting: vervolg van het project: in januari 4 e dagdeel (3 e bijeenkomst); individuele begeleiding om ook feedback te krijgen op het begeleiden van intervisie; wat nog nodig? Uiteindelijk is deze bijeenkomst heel anders gelopen, we hebben de problemen die de deelnemers inbrachten serieus genomen en we hebben gezocht naar mogelijke oplossingen voor de problemen die de deelnemers inbrachten. We hebben geen echte intervisie gehouden, omdat enkele deelnemers daar écht op tegen waren. Maar hebben wel alle leervragen besproken. 20

21 Topics 2e bijeenkomst Maak een overzicht op basis van de antwoorden die deelnemers gestuurd hebben met de naam van de betreffende persoon erachter. Eerdere deelnemers noemden op de vraag Wat gaat goed/wat vind je lastig? : Doe ik het goed op deze manier? ( ) Gevoel het niet optimaal te doen ( ) De hele tijd de juiste vragen stellen is vermoeiend ( ) Wanneer is intervisie geslaagd? ( ) Ik heb het gevoel het niet goed te doen ( ) Hoe ver ga je op het persoonlijke vlak? ( ) Wat doe je met studenten die wel erg zware zaken inbrengen? ( ) Persoonlijke vragen geeft mij en studenten het gevoel niet op de juiste plek / ongemakkelijk te voelen ( ) Wat doe je met studenten die intervisie niet zien zitten? ( ) Wat is de meerwaarde voor studenten? ( ) Hoe gaat het proces verder? overname door studenten? ( ) Wat is mijn rol als tutor? ( ) Interviewer -> in het reflecting team plaatsnemen ( ) Zelf leervraag inbrengen? (..) Afspraak plannen is lastig. Wie heeft de verantwoordelijkheid voor het plannen van bijeenkomsten? ( ) Bijeenkomst duurt te lang ( ) Lukt niet om alle leervragen aan bod te laten komen ( ) Eerdere deelnemers noemden op de vraag Wat wil je bespreken tijdens de volgende bijeenkomst van de intervisietraining? : Behoefte aan: Uitwisselen wat goed gaat en wat lastig is ( ) Ervaringen met interviewen overdragen aan studenten ( ) Verandering van het proces: vrijwilligheid, minder vaak, en zonder druk en door deskundige (niet ik) laten begeleiden ( ) Verplichting loslaten ( ) 21

22 3 e bijeenkomst Uitnodigingsmail deelnemers 3 e bijeenkomst Beste tutoren/ intervisiebegeleiders, Op [ ] vindt van tot uur de derde bijeenkomst van de intervisietraining plaats. We gaan dan in ieder geval intervisie houden volgens het Reflecting Team Intervisie Model. Daarnaast laten we jullie kennismaken met enkele alternatieve intervisiemethoden. De bijeenkomst vindt plaats in zaal. Om deze bijeenkomst zo zinvol mogelijk te laten verlopen, wil ik jullie ter voorbereiding graag een paar vragen stellen. Willen jullie onderstaande vragen beantwoorden? En willen jullie de antwoorden per naar mij sturen voor uur? 1. Wat gaat goed bij het begeleiden van de intervisiebijeenkomsten? 2. Wat gaat minder goed/ wat vind je nog lastig bij het begeleiden van de intervisiebijeenkomsten? 3. Wat is er veranderd in jouw manier van intervisie begeleiden of in de houding/ het gedrag van studenten sinds onze laatste bijeenkomst (18 mei)? 4a. In hoeverre werk je volgens het Reflective Team Intervisie Model (behandeld in de eerdere trainingen)? 4b. Gebruik je inmiddels andere intervisiemodellen? Zo ja, welke? En waarom heb je voor deze modellen gekozen? 4c. Heb jij (of de studenten) behoefte aan een andere intervisiemethode? Zo ja, heb je al een idee wat voor soort intervisiemethode dat zou kunnen zijn? Waaraan dient andere intervisiemethode te voldoen? Wat hoop je met (een) andere intervisiemethode te bereiken? 5. Welke onderwerpen wil je aan de orde stellen tijdens de volgende bijeenkomst van de intervisietraining? M.a.w. wat is je leervraag voor deze bijeenkomst? Bedankt alvast en tot! Hartelijke groet, 22

23 Bijlage 1: PowerPoint slides eerste bijeenkomst 23

24 Bijlage 2: PowerPoint slides Bijeenkomst 2 24

25 Bijlage 3: Map voor intervisiebegeleiders Tutorstudenten: namen en foto s Intervisie in de master diergeneeskunde Intervisie tijdens de master diergeneeskunde (Nicole Mastenbroek, april 2010) Beschrijving teamintervisie en opbouw intervisiebijeenkomst.doc Frequently Asked Questions (FAQ s) voor intervisiebegeleiders voor studenten Handige hulpmiddelen voor begeleiders en studenten Behulpzame vragen per fase (A4) Losse bijlage: A6-kaartjes met vragen t.b.v. de intervisiebegeleider/ interviewer Later toevoegen: alternatieve intervisiemodellen E-pass formulieren Notitieformulieren Reflectie / intervisieformulieren POP Toelichting op het werken met e-pass formulieren Literatuur en achtergronden Reflectieonderwijs: gericht op double loop leren Schaub-de Jong, M.A., Cohen-Schotanus, J., Dekker, H., Verkerk, M. (2009), The role of peer meetings for professional development in health science education: a qualitative analysis of reflective essays. In: Advances in Health Sciences Education, 14: Losse bijlage: Van Dam, L. (2007), Het reflecting team-intervisiemodel. Soest: Uitgeverij Nelissen, 1 e druk T.z.t. toevoegen Evaluatieformulier 25

26 Bijlage 4: Map voor studenten 26

27 Bijlage 5: Alternatieve intervisiemethoden Incidentmethode 3B-model Tien stappenmethode Dominante ideeënmethode INTERVISIE Start: Inventariseren vragen/fricties (10 min.) ACTIE ALLEN 1. Wie heeft een vraag of frictie, die niet of niet helemaal naar tevredenheid is opgelost? Er dient, met andere woorden, nog behoefte te zijn aan een advies. Heel kort inventariseren van de vragen in de groep: wie heeft een vraag/frictie en wil deze inbrengen? 2. Kiezen welke vraag besproken wordt op basis van herkenbaarheid voor de andere deelnemers of gevoelde urgentie bij de inbrenger. Dat iemand lang niet aan bod is geweest kan ook een reden zijn voor de keuze. Bij elke methode is het handig als alle deelnemers een overzicht van de stappen voor zich hebben. 27

28 INCIDENTMETHODE minuten Doelstelling: zoeken naar oplossingen voor probleem (dat nog loopt/ sluimert) dat de vorm heeft van een incident: een gebeurtenis, een gesprek dat de inbrenger als lastig, problematisch heeft ervaren. Stap 1 informeren over incident (15-20 min.) ACTIE INBRENGER + ANDEREN Deelnemer (inbrenger) brengt een incident in of een problematisch ervaren praktijksituatie in. De feitelijk gekozen oplossing wordt niet gegeven door de inbrenger. De andere groepsleden stellen in deze stap, één voor één, alleen feitelijke vragen om een scherp beeld te krijgen van het probleem van de ander. Stap 2 analyseren probleem (5-10 min.) ACTIE ANDEREN Voorzitter leidt gesprek: wat is probleem van X, wat is het dilemma, wat is het vervelende aan deze situatie? etc. Let erop dat er bij deze stap 2 géén oplossingen op tafel komen. De inbrenger blijft buiten de discussie en luistert alleen. Stap 3 brainstormen over oplossingen (15 min.) Individueel denkt iedereen even na over wat volgens haar/hem de oplossing zou zijn om te doen en/of te zeggen. Plenaire inventarisatie van de oplossingen, géén debat over de oplossingen. ACTIE ANDEREN Stap 4 beoordelen van de oplossingen (5-10 min.) ACTIE INBRENGER Wat heeft de inbrenger feitelijk zelf gedaan, wat was zijn of haar gekozen oplossing? Wat vind de inbrenger van de gegenereerde ideeën, is er iets dat hem, haar verder zou helpen? Stap 5 discussiëren, veralgemeniseren, formuleren regels (5-20 min.) ACTIE ALLEN Als er nog tijd over is, is het leerzaam zijn om te kijken welke regels, principes er zijn gebruikt bij de oplossingen. Evaluatie bredere toepasbaarheid van de benaderingswijzen/oplossingen. Wat hebben de deelnemers hiervan geleerd? 28

29 Het 3B-model 40 minuten Doel: korte werkvorm om probleem helder te krijgen en tot mogelijke oplossingen te komen Stap 1 Beeldvorming (10 min.) ACTIE INBRENGER EN ANDEREN Doel: probleem en achtergronden helder krijgen Werkwijze: de inbrenger vertelt de situatie kort en zo concreet mogelijk; geeft ook aan wat voor hem/haar het kernthema is. Vragen ter verheldering mogen direct gesteld worden. Stap 2 Brainstorming (10 min.) ACTIE ANDEREN Doel: meningen en oplossingsmogelijkheden verzamelen Werkwijze: iedere deelnemer spuit vrijelijk ideeën en oplossingen; alles wordt (op flap/bord, zichtbaar voor iedereen) genoteerd. Stap 3 Besluitvorming (20 min.) ACTIE INBRENGER EN ANDEREN Doel: bruikbare suggesties uit fase 2 vaststellen en concrete en haalbare afspraken maken. Werkwijze: de inbrenger gaat voor- en nadelen van alle gebrainstormde ideeën na en kiest één of enkele ideeën die hij/zij gaat uitproberen. De groep helpt hierbij door ondersteunende en kritische vragen te stellen. De inbrenger maakt afspraken over het uitproberen van de ideeën. 29

30 10 stappen methode ±70 minuten Doel: op gestructureerde wijze analyseren van een probleem reflecteren wordt bevorderd door beurtelings zwijgen en weergeven van essenties Stap 1 Probleembeschrijving (3 min.) mag feitelijk en emotioneel schetst personen die met de vraag van doen hebben vertelt ook ondernomen acties en/of oplossingen deelnemers luisteren, geen commentaar Stap 2 Deelnemers formuleren vragen (10 min.) maximaal 2 vragen per persoon in steekwoorden op flapover/bord vragen die de kern raken, liefst vanuit verschillende invalshoeken inbrenger luistert, geen commentaar ACTIE INBRENGER ACTIE ANDEREN Stap 3 Waardering van de vragen (5 min.) ACTIE INBRENGER inbrenger waardeert vragen met +, - of neutraal: + = heeft er mee te maken, raakt de kern - = niet van betekenis N = wel relevant maar niet van groot belang deelnemers luisteren en letten op non-verbale signalen bij de inbrenger Stap 4 Inbrenger beantwoordt kort de vragen (5 min.) deelnemers luisteren ACTIE INBRENGER Stap 5 Vragenrondje (10 min.) ACTIE INBRENGER EN ANDEREN deelnemers stellen prangende vragen, inbrenger beantwoordt deze sluit vooral aan bij + vragen ga op zoek naar twijfels, dilemma s en emoties, maar ook professionele opvattingen en overtuigingen Stap 6 Herformuleren van het probleem (5 min.) deelnemers verplaatsen zich in de probleeminbrenger iedereen schrijft voor zichzelf op: mijn probleem is.. noteren op flap geen commentaar! Stap 7 Waardering door inbrenger (5 min.) zet bij elke formulering +, - of N geef korte toelichting Stap 8 Inbrenger herformuleert zijn probleem (2 min.) noteer op flap ACTIE ANDEREN ACTIE INBRENGER ACTIE INBRENGER Stap 9 Groepsgesprek en adviezen (15-20 min.) ACTIE INBRENGER EN ANDEREN discussie n.a.v. geherformuleerde probleem welke inzichten heeft inbrenger gekregen? welke mogelijkheden bestaan er om tot een oplossing te komen? welke vragen heeft de inbrenger zelf nog aan de groep? wat staat er nog in de weg? sluit af met rondje waarin deelnemers 1 of 2 concrete adviezen geven en noteer deze op flap Stap 10 Afronding (5 min.) ACTIE INBRENGER EN ANDEREN inbrenger reageert kort op gegeven adviezen deelnemers benoemen wat de waarde van deze manier van werken was en wat het hun inhoudelijk heeft opgeleverd 30

31 Dominante ideeën-methode 55 minuten Doel: Zicht krijgen op onderliggende laag van een probleem: de opvattingen, idealen, overtuigingen, normen, waarden etc. van de inbrenger Stap 1 Vraagintroductie (5 min.) ACTIE INBRENGER Inbrenger introduceert zijn/haar vraag en geeft daarop een korte toelichting. Stap 2 Op zoek naar dominante ideeën (10 min.) ACTIE INBRENGER EN ANDEREN Met behulp van vragen en intensief luisteren proberen groepsleden te achterhalen welke dominante ideeën (opvattingen, idealen, normen, waarden enz.) in de beeldvorming van de inbrenger een rol spelen. Het gaat daarbij om vragen als: Wat wordt als goed beoordeeld en wat als fout? In hoeverre hanteert inbrenger impliciete ideaal- of wensbeelden? Berust de beschrijving op feiten of op interpretaties? In hoeverre spelen vooroordelen of stereotyperingen een rol? Wordt er in termen van schuld/onschuld gesproken of gedacht? Worden alleen negatieve aspecten belicht of ook positieve? Hoe definieert inbrenger zijn/haar eigen rol in de situatie en hoe die van anderen? Worden situaties als statisch of dynamisch gezien? Stap 3 Inventariseren van dominante ideeën (10 min.) ACTIE ANDEREN De groepsleden inventariseren samen de gevonden dominante ideeën en noteren die beknopt op een flip-over. De inbrenger luistert aandachtig maar reageert niet. Stap 4 Reactie inbrenger (5 min.) ACTIE INBRENGER Inbrenger reageert op de geïnventariseerde dominante ideeën en geeft aan van welke daarvan hij/zij herkent dat zij een rol spelen in de vraagstelling. Deze dominante ideeën worden omcirkeld op de flip-over. Stap 5 Overwegen van alternatieve ideeëen (15 min.) ACTIE INBRENGER EN ANDEREN Geholpen door de groepsleden probeert de inbrenger nu voor elk van de herkende dominante ideeën een alternatief idee te vinden dat in de plaats daarvan wordt gezet: hoe kan je het ook zien? Ook deze alternatieve ideeën worden genoteerd op het bord / de flipover. Vervolgens gaat inbrenger na, nog steeds geholpen door de groepsleden, in hoeverre de inzet van deze alternatieve ideeën de vraagstelling in een ander licht plaatst. Groepsleden moeten ervoor oppassen hun zienswijze niet op te dringen! Stap 6 Evaluatie (10 min.) ACTIE INBRENGER EN ANDEREN Inbrenger en groepsleden evalueren het consultatieproces zowel op de inhoudelijke opbrengst als op het procesmatige verloop. 31

Intervisiemethodes. Methode 1: Incidentenmethode

Intervisiemethodes. Methode 1: Incidentenmethode Intervisiemethodes Methode 1: Incidentenmethode Bij de incidentmethode wordt een gebeurtenis uit de werksituatie van een van de deelnemers op gestructureerde wijze besproken. Stap 1 Introductie van het

Nadere informatie

Luisteren en samenvatten

Luisteren en samenvatten Luisteren en samenvatten Goede communicatie, het voeren van een goed gesprek valt of staat met luisteren. Vaak denk je: Dat doe ik van nature. Maar schijn bedriegt: luisteren is meer dan horen. Vaak luister

Nadere informatie

Wat het effect van een vraag is, hangt sterk af van het soort vraag. Hieronder volgen enkele soorten vragen, geïllustreerd met voorbeelden.

Wat het effect van een vraag is, hangt sterk af van het soort vraag. Hieronder volgen enkele soorten vragen, geïllustreerd met voorbeelden. Actief luisteren Om effectief te kunnen communiceren en de boodschap van een ander goed te begrijpen, is het belangrijk om de essentie te achterhalen. Je bent geneigd te denken dat je een ander wel begrijpt,

Nadere informatie

Iedere groep kan met de 10 stappen methode werken. Als een JGZ organisatie een andere methode voor intervisie gebruikt is dat ook mogelijk.

Iedere groep kan met de 10 stappen methode werken. Als een JGZ organisatie een andere methode voor intervisie gebruikt is dat ook mogelijk. Bijlage 7 Intercollegiaal overleg Notitie Intervisiebijeenkomsten Doel De deelnemers verbeteren in twee bijeenkomsten hun eigen professionele handelen wanneer zij in de praktijk kindermishandeling vermoeden

Nadere informatie

Toelichting. Intervisie

Toelichting. Intervisie Toelichting Intervisie December 2010 1. Wat is intervisie? Naast opleiding en training is gezamenlijke reflectie op het eigen handelen voor dierenartsen een goede manier om zich te ontwikkelen. Door in

Nadere informatie

Studenten handleiding Competentie Ontwikkel Moment

Studenten handleiding Competentie Ontwikkel Moment Studenten handleiding Competentie Ontwikkel Moment MBO en HBO studenten 3 de en 4 de jaars, HBO studenten verkorte opleiding en cursisten vervolgopleidingen Jeroen Bosch Ziekenhuis 1 Juni 2014, Jeroen

Nadere informatie

Handleiding Gespreksvormen Discussie

Handleiding Gespreksvormen Discussie Handleiding Gespreksvormen Discussie Inhoud Overzicht 1. Inleiding 2. Doel 3. Werkvormen 4. Tips voor het begeleiden van een discussie 4.1. Onderwerp inleiden 4.2. Voorlopig standpunt bepalen 4.3. Discusieren

Nadere informatie

AAN DE SLAG MET INTERCOLLEGIALE CONSULTATIE HANDREIKING VOOR ZORGGROEPEN

AAN DE SLAG MET INTERCOLLEGIALE CONSULTATIE HANDREIKING VOOR ZORGGROEPEN AAN DE SLAG MET INTERCOLLEGIALE CONSULTATIE HANDREIKING VOOR ZORGGROEPEN Deze handreiking is opgesteld in samenwerking met: COLOFON InEen Leden van InEen kunnen dit document voor eigen gebruik vrijelijk

Nadere informatie

Reflectiegesprekken met kinderen

Reflectiegesprekken met kinderen Reflectiegesprekken met kinderen Hierbij een samenvatting van allerlei soorten vragen die je kunt stellen bij het voeren van (reflectie)gesprekken met kinderen. 1. Van gesloten vragen naar open vragen

Nadere informatie

Communicatie. ontvanger. zender. boodschap. kanaal. feedback

Communicatie. ontvanger. zender. boodschap. kanaal. feedback FEEDBACK GEVEN EN ONTVANGEN Communicatie coderen decoderen zender boodschap kanaal ontvanger feedback - interpretatiekader Communicatie LSD Techniek - Luisteren - Samenvatten - Doorvragen LSD Techniek

Nadere informatie

Handleiding Verbetercheck in teams

Handleiding Verbetercheck in teams Handleiding Verbetercheck in teams Praktisch hulpmiddel om de Verbetercheck in een team toe te passen 22 maart 2011 Betrokken partijen: Teksten en advies: Huub Pennock en Alex van der Wal 1 Inleiding De

Nadere informatie

Training Resultaatgericht Coachen

Training Resultaatgericht Coachen Training Resultaatgericht Coachen met aandacht voor zingeving Herken je dit? Je bent verantwoordelijk voor de gang van zaken op je werk. Je hebt alle verantwoordelijkheid, maar niet de bijbehorende bevoegdheden.

Nadere informatie

Bijeenkomst over geloofsopvoeding Communiceren met je puber Deze bijeenkomst sluit aan bij Moments, magazine voor ouders van jongeren van 12-18 jaar

Bijeenkomst over geloofsopvoeding Communiceren met je puber Deze bijeenkomst sluit aan bij Moments, magazine voor ouders van jongeren van 12-18 jaar DOELSTELLINGEN Ouders zijn zich ervan bewust dat je altijd en overal communiceert Ouders wisselen ervaringen met elkaar uit over hoe de communicatie met hun pubers verloopt Ouders verwerven meer inzicht

Nadere informatie

Handleiding Studieloopbaanbegeleiding

Handleiding Studieloopbaanbegeleiding Handleiding Studieloopbaanbegeleiding Trainingen slb voor de docent Marian Cornelissen 2 Studieloopbaanbegeiding Deze handleiding geeft algemene richtlijnen voor groepen die met het materiaal uit het boek

Nadere informatie

Intervisie: de 10-stappenmethode

Intervisie: de 10-stappenmethode Intervisie: de 10-stappenmethode Wanneer te gebruiken? De 10-stappenmethode is uitermate geschikt voor een beginnende intervisiegroep, waarin mensen participeren met weinig of geen intervisie-ervaring.

Nadere informatie

Verbindingsactietraining

Verbindingsactietraining Verbindingsactietraining Vaardigheden Open vragen stellen Luisteren Samenvatten Doorvragen Herformuleren Lichaamstaal laten zien Afkoelen Stappen Werkafspraken Vertellen Voelen Willen Samen Oplossen Afspraken

Nadere informatie

Tot een geloofsgesprek komen. I Ontmoeten

Tot een geloofsgesprek komen. I Ontmoeten Tot een geloofsgesprek komen I Ontmoeten Het geloofsgesprek vindt plaats in een ontmoeting. Allerlei soorten ontmoetingen. Soms kort en eenmalig, soms met mensen met wie je meer omgaat. Bij de ontmoeting

Nadere informatie

Opleiders in de school: Els Hagebeuk elshagebeuk@de-gouw.nl Sjef Langedijk sjeflangedijk@de-gouw.nl. Begeleiden van pabostudenten

Opleiders in de school: Els Hagebeuk elshagebeuk@de-gouw.nl Sjef Langedijk sjeflangedijk@de-gouw.nl. Begeleiden van pabostudenten Opleiders in de school: Els Hagebeuk elshagebeuk@de-gouw.nl Sjef Langedijk sjeflangedijk@de-gouw.nl Begeleiden van pabostudenten Dit stuk geeft je handvatten bij de begeleiding van een pabostudent. Als

Nadere informatie

OR & VERGADEREN VARIATIE EN VERRASSING HOUDEN DE. Richard Broer trainer/adviseur VERGADERAARS ALERT!

OR & VERGADEREN VARIATIE EN VERRASSING HOUDEN DE. Richard Broer trainer/adviseur VERGADERAARS ALERT! 1 OR & VERGADEREN VARIATIE EN VERRASSING HOUDEN DE VERGADERAARS ALERT! Richard Broer trainer/adviseur IS VERGADEREN HET JUISTE INSTRUMENT? 2 Ja! Iedereen tegelijk op de hoogte Korte tijd nodig Synergetische

Nadere informatie

3. Principes ophalen en groeperen: wat is voor de groep dus effectief samenwerken?

3. Principes ophalen en groeperen: wat is voor de groep dus effectief samenwerken? FCE / Stichting Opleidingskunde 2007 Een groep interviewen met de waarderende methode Bijvoorbeeld over samenwerken... 1. Thema scherp (het gaat in dit voorbeeld over effectief samenwerken ) 2. In kleine

Nadere informatie

GESPREKKEN VOEREN NEDERLANDS AAN HET EINDE VAN DEZE UITLEG:

GESPREKKEN VOEREN NEDERLANDS AAN HET EINDE VAN DEZE UITLEG: AAN HET EINDE VAN DEZE UITLEG: - Kun je een verzorgde brief schrijven. - Kun je op een juiste manier werkwoorden vervoegen. - Schrijf je op een juiste manier in meervoud. - Gebruik je hoofdletters op een

Nadere informatie

Intervisie wat is het?

Intervisie wat is het? Intervisie wat is het? Intervisie is: a. een gestructureerde methode om b. van elkaars c. werkvraagstukken d. te leren Ad a: Intervisie is een gestructureerd gesprek. De structuur is er om effectief en

Nadere informatie

Doel van deze presentatie is

Doel van deze presentatie is Doel van deze presentatie is Oplossingsgericht? Sjoemelen? Evaluatie van de praktische oefening. Verbetersuggesties qua oplossingsgerichtheid (niet met betrekking tot de inhoud van de gebruikte materialen)

Nadere informatie

Feedback geven en ontvangen

Feedback geven en ontvangen Feedback geven en ontvangen 1 Inleiding In het begeleiden van studenten zul je regelmatig feedback moeten geven en ontvangen: feedback is onmisbaar in de samenwerking. Je moet zo nu en dan kunnen zeggen

Nadere informatie

Annette Koops: Een dialoog in de klas

Annette Koops: Een dialoog in de klas Annette Koops: Een dialoog in de klas Als ondersteuning bij het houden van een dialoog vindt u hier een compilatie aan van Spreken is zilver, luisteren is goud : een handleiding voor het houden van een

Nadere informatie

In gesprek gaan met ouders in verband met een vermoeden van kindermishandeling

In gesprek gaan met ouders in verband met een vermoeden van kindermishandeling In gesprek gaan met ouders in verband met een vermoeden van kindermishandeling 1. Aandachtspunten voor een gesprek met ouders i.v.m. een vermoeden van kindermishandeling: Als je je zorgen maakt over een

Nadere informatie

ADHD en lessen sociale competentie

ADHD en lessen sociale competentie ADHD en lessen sociale competentie Geeft u lessen sociale competentie én heeft u een of meer kinderen met ADHD in de klas, dan kunt u hier lezen waar deze leerlingen tegen aan kunnen lopen en hoe u hier

Nadere informatie

Training Netwerken Forum 12-5-2014

Training Netwerken Forum 12-5-2014 Training Netwerken Forum 12-5-2014 Inhoudsopgave Inleiding 3 Doelen 4 Deelnemers 4 Werkvormen 4 Programma 4 Voorstellen & introductie 5 Inleiding 6 Opdracht Je eigen netwerk 7 Theorie 8 Opdracht In gesprek

Nadere informatie

1 Lees het handelingsformulier van deze vaardigheid en noteer vragen en opmerkingen. Bespreek deze met medestudenten of je docent.

1 Lees het handelingsformulier van deze vaardigheid en noteer vragen en opmerkingen. Bespreek deze met medestudenten of je docent. OPDRACHTFORMULIER Gesprekken voeren 1 Lees het handelingsformulier van deze vaardigheid en noteer vragen en opmerkingen. Bespreek deze met medestudenten of je docent. 2 Kijk in de bronnen welke informatie

Nadere informatie

Vragen op de startdag intervisie 13-1-2015

Vragen op de startdag intervisie 13-1-2015 Vragen op de startdag intervisie 13-1-2015 Op 13 januari jl. was de startdag intervisie. Voorafgaand aan de startdag zijn er bijeenkomsten geweest voor de facilitators en voor (nieuwe) leden die aan intervisie

Nadere informatie

Methode voor moreel beraad uit het moresprudentieproject

Methode voor moreel beraad uit het moresprudentieproject Methode voor moreel beraad uit het moresprudentieproject Moreel beraad is een dialogische werkvorm waarin het onderzoeken van een casus centraal staat. Het is een stappenplan waarin zowel houdingsgerichte

Nadere informatie

OBSERVATIEFOCUS Oordeel observator

OBSERVATIEFOCUS Oordeel observator OBSERVATIEFOCUS Oordeel observator. Structuur gesprek 6. Specifieke modellen. Non-verbale. Informeren. Emoties hanteren. Verbale Geef een globaal oordeel over elke dimensie op een -puntenschaal waarbij

Nadere informatie

Intervisie voor de VPM 2013 Workshop Intervisie VPM 2013 Xtensys HRM-consultancy & training

Intervisie voor de VPM 2013 Workshop Intervisie VPM 2013 Xtensys HRM-consultancy & training Intervisie voor de VPM 2013 Wat is intervisie? Intervisie is een manier om met collega s te sparren over inhoudelijke thema's en over persoonlijke dilemma s in het werk. De frequentie voor de intervisie

Nadere informatie

Advies en verkoopvaardigheden

Advies en verkoopvaardigheden Advies en verkoopvaardigheden en 1/6 Voorbereidingsopdracht bijeenkomst 1 Wat versta jij onder verkoop? Bewust worden wat verkopen in de apotheek is. Voorafgaand aan de eerste bijeenkomst oriënteer je

Nadere informatie

Deel 12/12. Ontdek die ene aanpak waarmee je al je problemen oplost

Deel 12/12. Ontdek die ene aanpak waarmee je al je problemen oplost Beantwoord eerst de volgende vragen: 1. Welke inzichten heb je gekregen n.a.v. het vorige deel en de oefeningen die je hebt gedaan? 2. Wat heb je er in de praktijk mee gedaan? 3. Wat was het effect op

Nadere informatie

Training. Vergaderen

Training. Vergaderen Training Vergaderen Halide Temel 1-5-2014 Inhoudsopgave Inleiding 3 Doelen 4 Deelnemers 4 Werkvormen 4 Programma 4 Voorstellen & introductie 5 Opdracht Luciferspel 6 Theorie 7 Opdracht - Vergaderen 12

Nadere informatie

Het functioneringsgesprek

Het functioneringsgesprek Het functioneringsgesprek Gewoon betrokken Werknemer Het functioneringsgesprek Gewoon betrokken Inhoudsopgave Inleiding... 5 Wat is een functioneringsgesprek?... 7 Waarom is een functioneringsgesprek

Nadere informatie

Meedoen& Meetellen. Wat betekent het voor mensen met een verstandelijke beperking? Trainingsmodules voor professionals

Meedoen& Meetellen. Wat betekent het voor mensen met een verstandelijke beperking? Trainingsmodules voor professionals Meedoen& Meetellen Wat betekent het voor mensen met een verstandelijke beperking? Trainingsmodules voor professionals Samenstelling trainingsmodule Eline Roelofsen Roel Schulte www.verwondering.nu Illustratie

Nadere informatie

Pedagogische aanpak op de St. Plechelmusschool

Pedagogische aanpak op de St. Plechelmusschool Pedagogische aanpak op de St. Plechelmusschool Ons uitgangspunt is het welbevinden en positief gedrag van leerlingen te bevorderen. Wij gaan uit van: Goed gedrag kun je leren Om dit te bereiken werken

Nadere informatie

INTERVISIE ALGEMEEN INLEIDING

INTERVISIE ALGEMEEN INLEIDING INTERVISIE ALGEMEEN 1 INLEIDING Met deze waaier kunnen intervisiegroepen (en begeleiders daarvan) nieuwe, aantrekkelijke en dynamische werkvormen kiezen die intervisie tot een succes maken. Nieuwe werkvormen

Nadere informatie

- Een docent controleert of jij je huiswerk op hebt geschreven. - Je hebt aanmoediging nodig om je huiswerk te noteren.

- Een docent controleert of jij je huiswerk op hebt geschreven. - Je hebt aanmoediging nodig om je huiswerk te noteren. Schoolse competenties Competentie 1: Agendagebruik - Je schrijft je huiswerk in je agenda als dit wordt opgegeven. - Je agenda ziet er verzorgd uit. - Een docent controleert of jij je huiswerk op hebt

Nadere informatie

Doel en resultaat WPOplus training

Doel en resultaat WPOplus training Doel en resultaat WPOplus training Effect: Werknemers vergroten zichtbaar de vaardigheden goed werknemerschap en daardoor kunnen ze doorstromen in hun loopbaan Resultaat: Deelnemers in staat stellen WPO

Nadere informatie

Onderhandelen en afspraken maken

Onderhandelen en afspraken maken OPDRACHTFORMULIER Onderhandelen en afspraken maken Naam student: Datum: 1 Lees het handelingsformulier van deze vaardigheid en noteer vragen en opmerkingen. Bespreek deze met medestudenten of je docent.

Nadere informatie

SECTORWERKSTUK 2013-2014

SECTORWERKSTUK 2013-2014 SECTORWERKSTUK 2013-2014 1 HET SECTORWERKSTUK Het sectorwerkstuk is een verplicht onderdeel voor alle leerlingen uit het Mavo. Het maken van een sectorwerkstuk is een manier waarop je, als eindexamenkandidaat,

Nadere informatie

SPELVARIANTEN. Heb je vragen, feedback of wil je op weg geholpen worden, neem contact met ons op. info@talentengenerator.nl.

SPELVARIANTEN. Heb je vragen, feedback of wil je op weg geholpen worden, neem contact met ons op. info@talentengenerator.nl. SPELVARIANTEN Je ontdekt meer in een uur spelen dan in een jaar converseren Plato Het klinkt zo simpel we gaan bouwen aan het vertrouwen maar is het wel zo simpel? Zomaar vanuit het niets het thema vertrouwen

Nadere informatie

Reflectie en feedback

Reflectie en feedback Reflectie en feedback Doelen bijeenkomst Kennis uitbreiden over reflectie en feedback Vaardigheden oefenen met stimuleren van reflectie Hoe in te bedden in de organisatie (wie, wanneer, teamoverzicht,

Nadere informatie

Het Functioneringsgesprek

Het Functioneringsgesprek Het Functioneringsgesprek Augustus 2010 Het Functioneringsgesprek Inleiding Een functioneringsgesprek heeft tot doel de kwaliteit van het werk te verhogen en daarnaast zorgt het voor een verhoging van

Nadere informatie

TRAINING 1. Tijd: Onderwerp: Waarom Resultaat Werkvorm Materiaal

TRAINING 1. Tijd: Onderwerp: Waarom Resultaat Werkvorm Materiaal DRAAIBOEK TRAINING 1, 2,3,4,5 REALISTEN ROADMOVIE De prezi presentatie voor de trainingsbijeenkomsten vindt u via de onderstaande link. https://prezi.com/0txqqdqmauta/training-realisten-roadmovie-5-bijeenkomsten/

Nadere informatie

OPDRACHTEN BIJ THEMA 9 FEEDBACK

OPDRACHTEN BIJ THEMA 9 FEEDBACK OPDRACHTEN BIJ THEMA 9 FEEDBACK Van positieve feedback leer ik niets. INLEIDING Feedback geven en ontvangen moet je eerst oefenen en dan toepassen. In de opdrachten hieronder ga je ermee aan de slag. Doelstellingen

Nadere informatie

Kaarten voor Leerling-bemiddeling

Kaarten voor Leerling-bemiddeling Math Boesten Communicatie & Conflicthantering Mediation Training Coaching Arno Callemeijn Communicatie & Conflicthantering Mediation Training Coaching Kaarten voor Leerling-bemiddeling Een handzaam hulpmiddel

Nadere informatie

Samen werken = samenwerken bij De Belvertshoeve

Samen werken = samenwerken bij De Belvertshoeve Themabundel Samen werken = samenwerken bij De Belvertshoeve Assistent medewerker Dit project is mede mogelijk gemaakt met een bijdrage uit het Europees Sociaal Fonds Voorwoord Deze themabundel is bedoeld

Nadere informatie

Handleiding voor docenten en opleiders bij de film Verslaafd in het Hoofd

Handleiding voor docenten en opleiders bij de film Verslaafd in het Hoofd Handleiding voor docenten en opleiders bij de film Verslaafd in het Hoofd Door Alie Weerman In de film komen vier mensen aan het woord die hersteld zijn van hun verslaving. Vanwege de variatie aan achtergrond,

Nadere informatie

Formulieren bij opdrachten

Formulieren bij opdrachten Formulieren bij opdrachten Formulier 1 Functieomschrijving slb er sterkte-zwakteanalyse Functieomschrijving slb er sterkte-zwakteanalyse Kernfuncties Criteria Bevindingen Goed Zwak Begeleidingsgesprekken

Nadere informatie

Bron: Handleiding bij feedbackkader, Marjoleine Dobbelaer, Onderwijsinspectie 2013

Bron: Handleiding bij feedbackkader, Marjoleine Dobbelaer, Onderwijsinspectie 2013 Effectief feedback geven en ontvangen Bron: Handleiding bij feedbackkader, Marjoleine Dobbelaer, nderwijsinspectie 2013 Inleiding Deze handleiding is geschreven ter ondersteuning van het gebruik van het

Nadere informatie

Tietel slide. Titel slide 2 Module 2. tekst. Beïnvloeden. Juni 2014. Trainers: Sarah Strübin en Willem Ezerman ALFABEELD ORGANISATIEONTWIKKELING

Tietel slide. Titel slide 2 Module 2. tekst. Beïnvloeden. Juni 2014. Trainers: Sarah Strübin en Willem Ezerman ALFABEELD ORGANISATIEONTWIKKELING Tietel slide Titel slide 2 Module 2 tekst Beïnvloeden Juni 2014 Trainers: Sarah Strübin en Willem Ezerman ALFABEELD ORGANISATIEONTWIKKELING Beïnvloeden Programma 2014 Beïnvloeden Programma module 2 09.00

Nadere informatie

Didactisch partnerschap

Didactisch partnerschap Didactisch partnerschap Vijf routekaarten om lastige situaties in het samenwerken met ouders te hanteren Het klinkt zo mooi: didactisch partnerschap. Zie daar als leraar maar eens een goede invulling aan

Nadere informatie

Intervisie. 1. Wat is intervisie? 2. Wanneer en waarom intervisie? 3. Voor wie? 4. Wat levert het op? 5. Methodiek 6. De rol van de begeleider

Intervisie. 1. Wat is intervisie? 2. Wanneer en waarom intervisie? 3. Voor wie? 4. Wat levert het op? 5. Methodiek 6. De rol van de begeleider Intervisie 1. Wat is intervisie? 2. Wanneer en waarom intervisie? 3. Voor wie? 4. Wat levert het op? 5. Methodiek 6. De rol van de begeleider 1. Wat is intervisie? Intervisie laat zich kort omschrijven

Nadere informatie

Informatie en tips voor het voeren van goede gesprekken 1

Informatie en tips voor het voeren van goede gesprekken 1 Informatie en tips voor het voeren van goede gesprekken 1 De manier waarop je met elkaar omgaat en hoe je met elkaar in gesprek gaat is belangrijk in het dagelijks werk. Het helpt je elkaar beter te begrijpen

Nadere informatie

Omgaan met pestgedrag voor leerlingen

Omgaan met pestgedrag voor leerlingen Omgaan met pestgedrag voor leerlingen Algemeen: Uw ROC wil door middel van eenduidige trainingen pesten structureel aanpakken. Trainingen en cursussen als maatwerk. Doelstelling: Het doel van de training

Nadere informatie

Als wij dit soort vragen stellen dan gaan wij uit van de talenten en mogelijkheden van cliënten.

Als wij dit soort vragen stellen dan gaan wij uit van de talenten en mogelijkheden van cliënten. Hand-out Workshop oplossingsgericht gesprekvoeren. Wat is oplossingsgericht werken? Volgens Mahlberg&Sjöblom (2011) wordt er over het algemeen uit gegaan van een probleem gerichte benadering. Een probleem

Nadere informatie

2012 Mediation Trainingsinstituut MTi pagina 3 van 7

2012 Mediation Trainingsinstituut MTi pagina 3 van 7 Naar aanleiding van uw vraag om informatie over onze mogelijkheid om voor ca. 20 medewerkers binnen de gemeente Zandvoort een training mediationvaardigheden te verzorgen, treft u hierbij een offerte aan

Nadere informatie

PeerEducatie Handboek voor Peers

PeerEducatie Handboek voor Peers PeerEducatie Handboek voor Peers Handboek voor Peers 1 Colofon PeerEducatie Handboek voor Peers december 2007 Work-Wise Dit is een uitgave van: Work-Wise info@work-wise.nl www.work-wise.nl Contactpersoon:

Nadere informatie

SPEELWIJZE LEIDERSCHAPSSPEL

SPEELWIJZE LEIDERSCHAPSSPEL SPEELWIJZE LEIDERSCHAPSSPEL Bij werken, zowel betaald als vrijwillig, hoort leiding krijgen of leiding geven. De vraag wat effectief leiderschap is houdt dan ook veel mensen bezig. De meningen hierover

Nadere informatie

Respectvol reageren op gevoelens

Respectvol reageren op gevoelens OPDRACHTFORMULIER Respectvol reageren op gevoelens Naam student: Datum: 1 Lees het handelingsformulier van deze vaardigheid en noteer vragen en opmerkingen. Bespreek deze met medestudenten of je docent.

Nadere informatie

Workshop communicatie

Workshop communicatie Workshop communicatie Feedback is collegiale ondersteuning of toch niet? Wat wil de beroepsvereniging betekenen voor Verzorgenden en Verpleegkundigen? Wij willen onze beroepsgroepen in staat stellen hun

Nadere informatie

Handleiding Persoonlijke Ontwikkeling Plan

Handleiding Persoonlijke Ontwikkeling Plan Handleiding Persoonlijke Ontwikkeling Plan SLB-hoofdfase Jaar 3/4 2014-2015 Code: AFXX-SLB-J3J4-14 AC duaal: AFXX-SLB-D3D4-14 1 Bouwen aan je persoonlijk ontwikkelplan Het persoonlijk ontwikkelplan is

Nadere informatie

Vaardigheidsmeter Communicatie

Vaardigheidsmeter Communicatie Vaardigheidsmeter Communicatie Persoonlijke effectiviteit Teamvaardigheden Een goede eerste indruk Zelfempowerment Communiceren binnen een team Teambuilding Assertiviteit Vergaderingen leiden Anderen beïnvloeden

Nadere informatie

Ideeën presenteren aan sceptische mensen. Inleiding. Enkele begrippen vooraf

Ideeën presenteren aan sceptische mensen. Inleiding. Enkele begrippen vooraf Ideeën presenteren aan sceptische mensen Inleiding Iedereen heeft wel eens meegemaakt dat het moeilijk kan zijn om gehoor te vinden voor informatie of een voorstel. Sommige mensen lijken er uisluitend

Nadere informatie

Groep 8 Verdiepingsles: Lagerhuis (dubbele les) Groep 8 Verdiepingsles: Lagerhuis voorbereiding. Leerkrachtinformatie

Groep 8 Verdiepingsles: Lagerhuis (dubbele les) Groep 8 Verdiepingsles: Lagerhuis voorbereiding. Leerkrachtinformatie Leerkrachtinformatie (dubbele les) Lesduur: 2 x 50 minuten (klassikaal) Introductie van de activiteit 1. Deze klassikale les bestaat uit twee delen: Voorbereiding Uitvoering voorbereiding Lesduur: 50 minuten

Nadere informatie

Actief luisteren (De ander helpen zo duidelijk mogelijk te zijn)

Actief luisteren (De ander helpen zo duidelijk mogelijk te zijn) Actief luisteren (De ander helpen zo duidelijk mogelijk te zijn) Laat de ander merken dat je echt luistert door je houding en ogen. Laat merken dat je aandacht op hem/haar gericht is. Stel zoveel mogelijk

Nadere informatie

Rotterdams Ambassadrices Netwerk

Rotterdams Ambassadrices Netwerk De ambassadrice als werver van inburgeraars 1. Inleiding; eigen ervaringen 2 A. Wat is werven 2 B. Het belang van werven 2 C. Verwachtingen 3 D. Rollenspel 4 E. Opdracht 4 2. Voortraject: 4 A. Doel 4 B.

Nadere informatie

Opbrengstgericht werken bij andere vakken. Martine Amsing, Marijke Bertu, Marleen de Haan

Opbrengstgericht werken bij andere vakken. Martine Amsing, Marijke Bertu, Marleen de Haan Opbrengstgericht werken bij andere vakken Martine Amsing, Marijke Bertu, Marleen de Haan Doel Leerkrachten kunnen een les tekenen of geschiedenis ontwerpen volgens de uitgangspunten van OGW die ze direct

Nadere informatie

Handleiding Facilitator

Handleiding Facilitator Handleiding Facilitator Tips voor het faciliteren van een bijeenkomst In onderstaand document staan tips beschreven voor het begeleiden van een bijeenkomst (groepssessie, workshop); het starten van de

Nadere informatie

Effectieve samenwerking: werken in driehoeken

Effectieve samenwerking: werken in driehoeken Effectieve samenwerking: werken in driehoeken Werken in driehoeken is een wijze van samenwerking die in elke organisatie, projectteam en netwerk mogelijk is. Het maakt dat we kunnen werken vanuit een heldere

Nadere informatie

Trainingen. Attitude en Mindset. Moraal Resultaatgericht Coachen

Trainingen. Attitude en Mindset. Moraal Resultaatgericht Coachen Moraal Resultaatgericht Coachen coaching & training voor bedrijven en particulieren Hoornplantsoen 64 2652 BM Berkel en Rodenrijs telefoon 010-5225426 Hoornplantsoen 64 mobiel 06-40597816 info@resultaatgericht-coachen.nl

Nadere informatie

1 Studieloopbaanbegeleiding (slb) 15 1.1 Doel en taken slb 15 1.2 slb-instrumenten en methoden 18

1 Studieloopbaanbegeleiding (slb) 15 1.1 Doel en taken slb 15 1.2 slb-instrumenten en methoden 18 Inhoud Inleiding 9 Deel 1 Theorie 13 1 Studieloopbaanbegeleiding (slb) 15 1.1 Doel en taken slb 15 1.2 slb-instrumenten en methoden 18 2 Gespreksvaardigheden 28 2.1 Communicatiewetmatigheden 28 2.2 Luisteren

Nadere informatie

GEVEN EN ONTVANGEN VAN FEEDBACK

GEVEN EN ONTVANGEN VAN FEEDBACK GEVEN EN ONTVANGEN VAN FEEDBACK De manier waarop je met collega s omgaat, roept effecten op bij hen. De manier waarop je je gedraagt, dingen zegt, doet of juist laat, maakt dus op anderen een bepaalde

Nadere informatie

Het opzetten en inrichten van een intervisie-sessie

Het opzetten en inrichten van een intervisie-sessie Het opzetten en inrichten van een intervisie-sessie Wat gaan we bespreken? Lustrumcongres Prettig contact met de overheid 2013 Intervisie Lustrumcongres Prettig contact met de overheid 2013 Intervisie

Nadere informatie

Training. Communicatie & Presentatie

Training. Communicatie & Presentatie Training Communicatie & Presentatie FORUM 28-3-2014 Inhoudsopgave Inleiding 3 Deel I Communicatie 4 Doelen 5 Deelnemers 5 Werkvormen 5 Programma 6 Voorstellen & introductie 6 Inleiding 7 Theorie 7 Opdracht

Nadere informatie

)*.-2%* Thema TEAM. Module 3: Feedback geven en ontvangen "#$%&%&'()*$)+%&'(,-.$'*'%/)+-(,#*0-//%*&$1/

)*.-2%* Thema TEAM. Module 3: Feedback geven en ontvangen #$%&%&'()*$)+%&'(,-.$'*'%/)+-(,#*0-//%*&$1/ Thema TEAM Module 3: Feedback geven en ontvangen Voorbeeld van het begin van de training feedback geven en ontvangen Feedback geven en ontvangen Het geven van effectieve feedback is een waardevol hulpmiddel

Nadere informatie

Feedback. in hapklare brokken

Feedback. in hapklare brokken Feedback in hapklare brokken Jan van Baardewijk Zorgteamtrainer Op zorgteamtraining.nl is de meest recente versie van feedback gratis beschikbaar. Mocht je willen weten of je de meest recente versie hebt,

Nadere informatie

SPELVARIANTEN. Bonus: Ondertussen oefen je met het geven en ontvangen van feedback en bouw je aan het vertrouwen in jouw team.

SPELVARIANTEN. Bonus: Ondertussen oefen je met het geven en ontvangen van feedback en bouw je aan het vertrouwen in jouw team. SPELVARIANTEN Wil jij weten waar je in jouw huidige werk goed in bent? Hoe jij communiceert en je gedraagt en vooral hoe de ander dat ziet? En wil jij dit graag uitwisselen met je teamgenoten zodat jullie

Nadere informatie

Hand-out behorende bij de training. Werkoverleg. Voor iedereen, door iedereen

Hand-out behorende bij de training. Werkoverleg. Voor iedereen, door iedereen Hand-out behorende bij de training Werkoverleg Voor iedereen, door iedereen Itasc Nederland B.V. Itasc Nederland B.V. Strijp-S, Videolab 3.038 WTC Amsterdam Torenallee 20 Toren C, level Level 14 5617 BC

Nadere informatie

Vooroordelen, waar komen die vandaan?

Vooroordelen, waar komen die vandaan? HANDLEIDING Vooroordelen, waar komen die vandaan? Korte omschrijving werkvorm Vooroordelen, iedereen heeft ze, maar waarom eigenlijk? En wanneer is het erg, wanneer heb jij of hebben anderen er last van?

Nadere informatie

Draaiboek voor een gastles

Draaiboek voor een gastles Draaiboek voor een gastles Dit draaiboek geeft jou als voorlichter van UNICEF Nederland een handvat om gastlessen te geven op scholen. Kinderen, klassen, groepen en scholen - elke gastles is anders. Een

Nadere informatie

Vraag het de patiënt. En: Durf te luisteren. Irèn Alders, Stichting Tinkerbell Patiëntencoach. Zwolle. 4 februari 2013

Vraag het de patiënt. En: Durf te luisteren. Irèn Alders, Stichting Tinkerbell Patiëntencoach. Zwolle. 4 februari 2013 Vraag het de patiënt En: Durf te luisteren Irèn Alders, Stichting Tinkerbell Patiëntencoach Zwolle 4 februari 2013 Instructie voor tafelbegeleiders bij de thema-avonden georganiseerd door de DVN in samenwerking

Nadere informatie

Binnen het functioneringsgesprek is ook ruimte om de behoefte of noodzaak van een opleiding te bespreken en daarop actie te ondernemen.

Binnen het functioneringsgesprek is ook ruimte om de behoefte of noodzaak van een opleiding te bespreken en daarop actie te ondernemen. Leidraad Consult over: het functioneringsgesprek Functioneringsgesprekken verlopen vaak problematisch. Zowel leidinggevenden als medewerkers zien er nogal eens tegenop en zijn achteraf teleurgesteld over

Nadere informatie

Peer coaching: Het VIP-model

Peer coaching: Het VIP-model Peer coaching: Het VIP-model Het VIP-model, waarbij de letter V staat voor Video, de I voor Intervisie en de P voor Peer coaching, is ontstaan naar aanleiding van een aantal ervaringen die die opgedaan

Nadere informatie

Workshops en Praktijkopdrachten Periode 1 Schooljaar 2015-2016 Opleiding: Maatschappelijke Zorg Groep: HWEMZO3V, niveau 4

Workshops en Praktijkopdrachten Periode 1 Schooljaar 2015-2016 Opleiding: Maatschappelijke Zorg Groep: HWEMZO3V, niveau 4 Workshops en Praktijkopdrachten Periode 1 Schooljaar 2015-2016 Opleiding: Maatschappelijke Zorg Groep: HWEMZO3V, niveau 4 Workshop 1: Ouderenzorg Werkproces: 1.1, 1.2, 2.1, 2.2, 2.3, 2.4, 2.6, 3.1, 3.6

Nadere informatie

Communiceren met ouders. Silke Jansen Orthopedagoog Gezin en Gedrag REC 4 Vierland

Communiceren met ouders. Silke Jansen Orthopedagoog Gezin en Gedrag REC 4 Vierland Communiceren met ouders Silke Jansen Orthopedagoog Gezin en Gedrag REC 4 Vierland Inhoud van de workshop 1. Kind binnen systeem 2. School en ouders gelijkwaardig? 3. Richtlijnen bij oudercontacten 4.

Nadere informatie

Checklist Gesprek voeren 2F - handleiding

Checklist Gesprek voeren 2F - handleiding Checklist Gesprek voeren 2F - handleiding Inleiding De checklist Gesprek voeren 2F is ontwikkeld voor leerlingen die een gesprek moeten kunnen voeren op 2F. In deze handleiding wordt toegelicht hoe de

Nadere informatie

o Gericht op verleden o Focus op oordelen o Eenrichtingsverkeer o Passieve bijdrage van de medewerker o Gericht op formele consequenties

o Gericht op verleden o Focus op oordelen o Eenrichtingsverkeer o Passieve bijdrage van de medewerker o Gericht op formele consequenties Het zorgen voor een goede basis. Elk bedrijf wil een goed resultaat halen. Dat lukt beter als u regelmatig met uw medewerkers bespreekt hoe het gaat, hoe dingen beter zouden kunnen en wat daarvoor nodig

Nadere informatie

Toetsopdracht. Communicatieve vaardigheden 2 de stage(cova 2S) Naam: Sanne Terpstra. Studentnummer: 500646500. Klas: 2B2

Toetsopdracht. Communicatieve vaardigheden 2 de stage(cova 2S) Naam: Sanne Terpstra. Studentnummer: 500646500. Klas: 2B2 Toetsopdracht Communicatieve vaardigheden 2 de stage(cova 2S) Naam: Sanne Terpstra Studentnummer: 500646500 Klas: 2B2 Datum: 15 januari 2013 Reflectieverslag bijeenkomst 1,2 en 3 Zingevingsgesprekken Dit

Nadere informatie

Gesprekstechniek voor de manager met o.a. The one minute manager

Gesprekstechniek voor de manager met o.a. The one minute manager Gesprekstechniek voor de manager met o.a. The one minute manager 1 Executive Leadership Foundation - ELF 2005-2011 Dit materiaal mag vrij gebruikt worden, mits netjes de bron wordt vermeld Lastige dingen

Nadere informatie

opleiding Leergang Train de Trainer Trainers in

opleiding Leergang Train de Trainer Trainers in Trainers in opleiding Leergang Train de Trainer Het is niet de sterkste die overleeft, ook niet de slimste, maar degene die het meest openstaat voor verandering. Unieke insteek! De wereld om ons heen verandert

Nadere informatie

WORKSHOP 1: Anatomie Werkproces: 2.1, 2.6

WORKSHOP 1: Anatomie Werkproces: 2.1, 2.6 Workshops en Praktijkopdrachten Periode 1 Schooljaar 2015-2016 Opleiding: Maatschappelijke Zorg Groep: HWEMZO4P, niveau 4 WORKSHOP 1: Anatomie Werkproces: 2.1, 2.6 In je werk zal je mogelijk soms, in meer

Nadere informatie

De oplossingsgerichte flowchart

De oplossingsgerichte flowchart De oplossingsgerichte flowchart Inleiding De oplossingsgerichte flowchart is een hulpmiddel om de werkrelatie te beschrijven tussen cliënt en hulpverlener. Het instrument kan bij elke client-hulpverlener

Nadere informatie

LERAAR: MACHIEL WETSELAAR

LERAAR: MACHIEL WETSELAAR MARLON VERBRUGGE KLAS: ABC P3 B LERAAR: MACHIEL WETSELAAR Avans Hogeschool s Hertogenbosch 2012 INHOUDSOPGAVE 1. De opdracht Blz. 3 1.1 Plan van Aanpak 1.2 Voorbereiding op het Interview 1.3 Het Verloop

Nadere informatie

Handleiding Vergadertechnieken

Handleiding Vergadertechnieken Handleiding Vergadertechnieken Zelfstudie en rapporteren Bij OGO leer je niet alleen via het actief deelnemen aan groepsdiscussies, maar ook via het individueel uitvoeren van zelfstudieopdrachten (ZSO).

Nadere informatie