De Hel van het Achterland

Maat: px
Weergave met pagina beginnen:

Download "De Hel van het Achterland"

Transcriptie

1 De Hel van het Achterland Een actief en informatief bosspel over de wastine. Colofon 1 De Hel van het Achterland is een uitgave van: Centrum Informatieve Spelen vzw Naamsesteenweg Leuven Tel Fax In samenwerking met: Regionaal Landschap Houtland vzw Tillegemstraat Sint-Michiels Tel. 050 / Fax 050 / Met de steun van: Provincie West-Vlaanderen en het Agentschap voor Natuur en Bos Niets uit deze uitgave mag worden verveelvoudigd en/of openbaar gemaakt, door middel van druk, fotokopie, microfilm of welke andere wijze ook, zonder voorafgaande toestemming van het Centrum Informatieve Spelen vzw. Centrum Informatieve Spelen vzw, Leuven 2010 v.u. Erik D hondt, Naamsesteenweg 130, 3001 Leuven In de speluitleg hebben we het over de speler en de spelbegeleider en gebruiken we enkel mannelijk benamingen. Systematisch bedoelen we daarmee ook de vrouwelijke term.

2 nhoud 1 Inleiding 3 2 spelk enmer k en Thema Doel Doelgroep Spelers Spelbegeleiders Duur van het spel Accommodatie Mater ia a l Overzicht Speluitleg Hoe werkt deze speluitleg? FASE 1: Inleiding en groepsverdeling (5 minuten) FASE 2: De opbouw (15 minuten) FASE 3: De spelregels (5 minuten) FASE 4: De rollen (5 minuten) Het spel (1,5 tot 2 uur) Einde van het spel... 17

3 nleiding 3 Het Regionaal Landschap Houtland vzw is een organisatie die tot doel heeft ons huidige landschap te verfraaien en te bewaren. Educatie vormt daarbij een belangrijk hulpmiddel. Met dit spel willen we jongeren er op wijzen dat landschap steeds in evolutie is. Het landschap van nu was niet datzelfde landschap in de middeleeuwen. Het doel van het spel is tweeledig. Jongeren die dit spel spelen, ontdekken dat het landschap hier vroeger een wastinelandschap was én ze leren hoe een wastinelandschap er uit zag en wat er zich afspeelde.

4 Thema pelk enmer k en De prehistorische mens begon de bossen te ontginnen: hij liet er vee grazen, brandde grote delen van de bossen plat om daarna de grond te bewerken, kapte de bomen voor brandhout, De bomen en heesters domineerden op sommige plaatsen niet langer het landschap. Later breidden deze woeste gronden alleen nog maar verder uit. In de vroege middeleeuwen zag het West- en Oost-Vlaamse landschap er dan ook al heel anders uit. Uitgestrekte wastines bestaande uit grassen en zeggen, struikheide, kruidige planten, bremstruiken, gageldoorn en bosstruweel domineerden het landschap, in hoofdzaak gelegen op drogere bodems van stuifzandruggen en landduinen. De dorpsgemeenschappen leefden van de exploitatie van zeer nabijgelegen akkerland en van het gebruik van de omliggende bossen (houtvoorraad, jachtdomein) en woeste heidegronden of wastines. De onvruchtbare grond en de beperkte hoeveelheid messtoffen zorgden er voor dat deze gronden niet als akkerland konden worden benut. De wastinegronden werden op basis van gemeenschappelijke gebruiksrechten wel benut als extensief weidegebied. Op de wastine graasde dan ook vooral het vee (schapen en koeien). Daarnaast werd er hout gesprokkeld, van struikheide en brem werden bezems gemaakt om te verkopen. Er werd turf gestoken die als brandstof diende, Het was een ruig gebied. Handelaars moesten er langs op weg van stad naar stad. Vaak werden ze overvallen door struikrovers. Kaproenen, een burgerwacht, stonden hen soms bij tijdens hun handelstocht. De ligging en de omvang van de wastines in het beschouwde gebied bleven nagenoeg ongewijzigd tot diep in de 18de eeuw Doel Dit spel gaat over de fauna en flora van de wastine en over de middeleeuwse taferelen die er zich afspeelden. Spelers onthouden dat het landschap er hier vroeger anders uitzag. Ze ontdekken wat de wastine was, hoe het er uit zag en wat er zich afspeelde Doelgroep Jongeren uit de jeugdbeweging. Van 11 tot 15 jaar Spelers 12 tot 36 spelers Spelbegeleiders 2 spelbegeleiders. In de speluitleg wordt gesproken over de Rotte Ridder en de Mottige Moeraskwezel. De spelbegeleider die het spel het beste kent, is de Mottige Moeraskwezel Duur van het spel 30 minuten inleiding en opbouw. 1,5 tot 2 uur spel Accommodatie Een groot speelbos.

5 Overzicht ater ia a l 1 grote rugzak met daarin: Deze speluitleg + een extra speluitleg. 40 katoenen zakken met gekleurde opdruk. 5 zakken veldsteen (rode opdruk) 5 zakken schapenwol (rode opdruk) 5 zakken turf (blauwe opdruk) 5 zakken gagel (blauwe opdruk) 5 zakken bremtakken (zwarte opdruk) 5 zakken vis uit de veldvijver (zwarte opdruk) 5 zakken Sint-Janskruid (groene opdruk) 5 zakken zonnedauw (groene opdruk) 36 gekleurde maliënkolders (= t-shirts) met opdruk. 9 maliënkolders Handelaar (3 witte, 3 rode en 3 blauwe) 9 maliënkolders Struikrover (3 witte, 3 rode en 3 blauwe) 9 maliënkolders Kaproen (3 witte, 3 rode en 3 blauwe) 9 maliënkolders Krakkemens (3 witte, 3 rode en 3 blauwe) 37 houten wapens. 6 houten bijlen 6 houten strijdvlegels (= morgenster met ketting) 6 houten kruisbogen 6 houten schilden 6 houten dolken 6 kleine houten zwaarden 1 groot houten zwaard 36 riemen (zwaardhouders). 9 verrassingsaanvalkaarten. 4 touwen. 3 grote naamborden. 1 fluitje.

6 peluitleg 4.1. Hoe werkt deze speluitleg? Vanaf hier is de tekst opgedeeld in 2 kolommen. De linkse kolom is voor de Mottige Moeraskwezel, de rechtse kolom voor de Rotte Ridder. BLAUWE tekst vertel je of lees je voor. PAARSE tekst gaat over wat je doet (bijvoorbeeld: iets klaarleggen). Het materiaal dat je nodig hebt, is ROOD. De kolommen geven aan wanneer je iets doet. 6 Bijvoorbeeld We bevinden ons in het midden van de wastine: het moeras. Rond het moeras liggen 3 steden. In die 3 steden leven 3 volken: het witte volk, het rode volk en het blauwe volk. Jullie krijgen elk een maliënkolder. De kleur van je maliënkolder geeft aan bij welk volk je hoort. Je trekt de maliënkolder aan, en gespt hem vast met de riem. Geef elke speler willekeurig een maliënkolder en een riem. Gebruik de maliënkolders die de Rotte Ridder klaar gelegd heeft. Je verdeelt op deze manier de spelers in 3 volken. Elk volk heeft een stad. Het blauwe volk leeft in Ieper. Het witte volk leeft in Gent. Het rode volk leeft in Brugge. Sorteer de zakken over 4 stapels: Een stapel zakken met RODE opdruk (5 zakken veldsteen en 5 zakken schapenwol). Een stapel zakken met WITTE opdruk (5 zakken vis en 5 zakken bremtakken). Een stapel zakken met BLAUWE opdruk (5 zakken turf en 5 zakken gagel). Een stapel zakken met GROENE opdruk (5 zakken zonnedauw en 5 zakken Sint-Janskruid). Leg 3 touwen (voor de steden) klaar. In de linkse kolom staat dat de Mottige Moeraskwezel een verhaal vertelt. Op dezelfde hoogte staat in de rechtse kolom dat de Rotte Ridder materiaal klaar legt. Dat wil zeggen dat de Rotte Ridder dat materiaal klaar legt, terwijl de Mottige Moeraskwezel vertelt.

7 4.2. FASE 1: Inleiding en groepsverdeling (5 minuten) De groep komt aan op een centrale plaats in het bos. De spelers gaan in een grote kring zitten. 7 Neem plaats in de kring en vertel de spelers het inlevingsverhaal over de wastine: Hier in het midden van dit bos komen wij tot rust. We maken het stil, en we maken onze geest leeg. In de 15e eeuw, zo n 600 jaar geleden, was hier geen bos. Zo ver als je kon kijken zag je 1 grote open vlakte. Het hele landschap was bedekt met paarsgroene heide. Her en der stond een berk eenzaam te wezen in dit desolate gebied. De akelige stilte zou slechts af en toe onderbroken worden door het zacht geritsel van een hagedis die zich een weg baant door de struikheide. Dit immense niemandsland heette de wastine. Net zoals een woestijn was dit landschap verlaten, doods en nutteloos voor de mens. De onvruchtbare zandgrond van de wastine stond geen landbouw toe, en je zag er dan ook niemand. Of toch? Een handje vol arme schooiers die het krakkevolk werden genoemd, liet er enkele schaapjes grazen Langs een klein zandweggetje reisde een rijke handelaar in z n eentje naar de stad. De priemende ogen van de lugubere wastine brachten de doodsbange man het angstzweet op het voorhoofd. Hoorde ik daar nu iets ritselen? Niets moet mijn verbeelding zijn. Uit het niets verschijnen enkele ruige struikrovers. Nog voor de handelaar kan schreeuwen van angst, wordt z n keel met een sierlijke zwaai overgesneden. De zachte paarse heide kleurt even rood, de immense stilte keert terug en een mens sterft een stille dood Baken met een touw rond enkele bomen een ronde zone af. Neem het fluitje en geef het aan de Mottige Moeraskwezel. Leg de maliënkolders en de riemen klaar. De maliënkolders delen de spelers op in 3 (ongeveer) gelijke volken (rood, wit en blauw). De maliënkolders kennen meteen een rol toe. Gebruik onderstaande verdeelschema s om te bepalen welke maliënkolders je nodig hebt.

8 8 Gebruik dit schema om te bepalen hoeveel spelers er in een volk zitten: 12 sp. 4 witte 4 rode 4 blauwe 13 sp. 5 witte 4 rode 4 blauwe 14 sp. 5 witte 5 rode 4 blauwe 15 sp. 5 witte 5 rode 5 blauwe 16 sp. 6 witte 5 rode 5 blauwe 17 sp. 6 witte 6 rode 5 blauwe 18 sp. 6 witte 6 rode 6 blauwe 19 sp. 7 witte 6 rode 6 blauwe 20 sp. 7 witte 7 rode 6 blauwe 21 sp. 7 witte 7 rode 7 blauwe 22 sp. 8 witte 7 rode 7 blauwe 23 sp. 8 witte 8 rode 7 blauwe 24 sp. 8 witte 8 rode 8 blauwe 25 sp. 9 witte 8 rode 8 blauwe 26 sp. 9 witte 9 rode 8 blauwe 27 sp. 9 witte 9 rode 9 blauwe 28 sp. 10 witte 9 rode 9 blauwe 29 sp. 10 witte 10 rode 9 blauwe 30 sp. 10 witte 10 rode 10 blauwe 31 sp. 11 witte 10 rode 10 blauwe 32 sp. 11 witte 11 rode 10 blauwe 33 sp. 11 witte 11 rode 11 blauwe 34 sp. 12 witte 11 rode 11 blauwe 35 sp. 12 witte 12 rode 11 blauwe 36 sp. 12 witte 12 rode 12 blauwe Gebruik dit schema om te bepalen hoeveel keer een rol voorkomt in een volk: 4 sp. 1 handelaar 1 struikrover 1 kaproen 1 krakkemens 5 sp. 2 handelaars 1 struikrover 1 kaproen 1 krakkemens 6 sp. 2 handelaars 2 struikrovers 1 kaproen 1 krakkemens 7 sp. 2 handelaars 2 struikrovers 2 kaproenen 1 krakkemens 8 sp. 2 handelaars 2 struikrovers 2 kaproenen 2 krakkemensen 9 sp. 3 handelaars 2 struikrovers 2 kaproenen 2 krakkemensen 10 sp. 3 handelaars 3 struikrovers 2 kaproenen 2 krakkemensen 11 sp. 3 handelaars 3 struikrovers 3 kaproenen 2 krakkemensen 12 sp. 3 handelaars 3 struikrovers 3 kaproenen 3 krakkemensen Afhankelijk van zijn rol, krijgt een speler een andere maliënkolder.

9 We bevinden ons in het midden van de wastine: het moeras. Rond het moeras liggen 3 steden. In die 3 steden leven 3 volken: het witte volk, het rode volk en het blauwe volk. Jullie krijgen elk een maliënkolder. De kleur van je maliënkolder geeft aan bij welk volk je hoort. Je trekt de maliënkolder aan, en gespt hem vast met de riem. Sorteer de zakken over 4 stapels: Een stapel zakken met RODE opdruk (5 zakken veldsteen en 5 zakken schapenwol). Een stapel zakken met zwarte opdruk (5 zakken vis en 5 zakken bremtakken). 9 Geef elke speler willekeurig een maliënkolder en een riem. Gebruik de maliënkolders die de Rotte Ridder klaar gelegd heeft. Je verdeelt op deze manier de spelers in 3 volken. Elk volk heeft een stad. Het blauwe volk leeft in Ieper. Het witte volk leeft in Gent. Het rode volk leeft in Brugge. Een stapel zakken met BLAUWE opdruk (5 zakken turf en 5 zakken gagel). Een stapel zakken met GROENE opdruk (5 zakken zonnedauw en 5 zakken Sint-Janskruid). Leg 3 touwen (voor de steden) klaar. Wanneer de zakken klaar liggen, volgt de 2e fase, de opbouw.

10 4.3. FASE 2: De opbouw (15 minuten) Leg het bevoorradingsspel uit: Hoewel de wastine waardeloos is als landbouwgrond, wordt er belangrijke koopwaar gemaakt. Deze koopwaar is verpakt in zakken en kan je vinden in de steden en in het moeras. 10 Er zijn 8 soorten koopwaar in de wastine: Veldsteen, een natuurlijke steen gebruikt om te bouwen. Takken van de bremstruik, gebruikt om bezems te maken. Gagel, een plant waarmee je -net zoals hop- bier kan brouwen. Zonnedauw, een vleesetende plant, waarvan men levenselixir probeert te maken. Levenselixir is een drank, waarvan men geloofde dat hij je eeuwig leven schenkt. Sint-Janskruid, een geneeskrachtige plant. Turf, een natuurlijke brandstof. Vis uit de veldvijvers. Schapenwol. In het spel zal jouw volk met andere volken strijden om deze fel begeerde koopwaar. Voor het spel kan beginnen, brengen we de koopwaar naar het moeras en de steden. We beginnen met het bevoorraden van het moeras. De stapel zakken met groene opdruk wordt omgezet in koopwaar voor het moeras. Een zak is pas koopwaar wanneer hij gevuld is. Je vult de zak met bladeren die je vindt op de grond. Wanneer je een zak hebt gevuld, gooi je hem in het moeras en vul je een nieuwe zak. De 3 andere stapels laat je voorlopig liggen.

11 Coördineer samen met de Rotte Ridder het vullen van de zakken. Zorg ervoor dat: de spelers dichtbij het moeras blijven om hun zak te vullen, de zakken voldoende gevuld zijn, alle zakken van de groene stapel gevuld in het moeras belanden, de 3 andere stapels blijven liggen. Coördineer samen met de Mottige Moeraskwezel het vullen van de zakken. Zorg ervoor dat: de spelers dichtbij het moeras blijven om hun zak te vullen, de zakken voldoende gevuld zijn, alle zakken van de groene stapel gevuld in het moeras belanden, de 3 andere stapels blijven liggen. Wanneer het moeras bevoorraad is: Het spel kan pas beginnen als alle steden opgebouwd en bevoorraad zijn. 11 Je volk krijgt 10 zakken koopwaar. Eerst vul je al deze zakken, hier aan het moeras. Als je klaar bent, krijg je van ons een touw. Je mag dan je stad stichten. Een stad sticht je zo: Je stapt 100 passen, weg van het moeras. Daar span je het touw rond enkele bomen, zoals we dat hier in het moeras ook hebben gedaan. Het gebied dat je afgebakend hebt, is je stad. Wanneer de stad is gesticht -en niet eerder- mag je al je zakken 1 voor 1 naar je stad brengen. Er zijn 3 belangrijke regels voor het bevoorraden van je stad: Je vult de zak aan het moeras. Je raakt enkel de zakken van jouw volk aan. Je mag maximum 1 zak dragen. Wanneer je stad gesticht en bevoorraad is, keer je met heel het volk terug naar het moeras. Je doet alles zo snel mogelijk. Het volk dat als 1e klaar is, mag 2 zakken koopwaar uit het moeras kiezen. Het volk dat als 2e klaar is, mag 1 zak koopwaar uit het moeras kiezen.

12 Geef elk volk de juiste stapel zakken. De kleur van de opdruk geeft aan voor welk volk de zakken zijn. Terwijl de volken hun steden stichten en bevoorraden: Coördineer het vullen van de zakken. Neem 1 zak koopwaar uit het moeras (voor het voorbeeldgevecht). 12 Zorg ervoor dat: de spelers dichtbij het moeras blijven om hun zak te vullen, de zakken voldoende gevuld zijn. Geef de groepen die al hun zakken (10) gevuld hebben een touw. Let er op dat spelers nooit meer dan 1 zak dragen, tijdens het bevoorraden. Onthoud welk volk als 1e en 2e klaar is. Leg voor elk volk wapens klaar: 1 wapen per persoon. Gebruik onderstaand verdeelschema. Leg het grote houten zwaard voor de Rotte Ridder klaar. # spelers in een volk bijl zwaard strijdvlegel kruisboog schild dolk Laat het 1e volk weten dat zij STRAKS 2 zakken uit het moeras mag kiezen Laat het 2e volk weten dat zij STRAKS 1 zak uit het moeras mag kiezen Als alle volken zijn teruggekeerd, volgt fase 3: de spelregels en de wapens.

13 4.4. FASE 3: De spelregels (5 minuten) HET DOEL VAN HET SPEL Straks krijg je een naambord voor je spel. Aan de achterkant van dat naambord staat de opdracht van je volk. Deze opdracht geeft weer welke koopwaar je stad nodig heeft. Het volk dat aan het einde van het spel zoveel mogelijk van de juiste koopwaar binnen de grenzen van haar stad heeft gelegd, wint het spel. DE GOUDEN SPELREGEL Je mag nooit meer dan 1 zak dragen. 13 Dat wil zeggen dat je Een zak mag stelen uit een vijandige stad. Een zak mag nemen uit het moeras. Let op: enkel een krakkemens mag een zak uit het moeras nemen. Een zak mag stelen van een tegenstander. Stelen gebeurt volgens de wapenregels. Zie verder. Wanneer de spelregels voor elke speler duidelijk zijn: Leg het wapensysteem samen met de Rotte Ridder uit en demonstreer met een voorbeeldgevecht. Leg het wapensysteem samen met de Mottige Moeraskwezel uit en demonstreer met een voorbeeldgevecht. WAPENREGELS Je kan de koopwaar van een speler van een ander volk stelen door hem aan te vallen. Je valt een tegenstander aan door hem te tikken. Eens getikt, is je tegenstander verplicht het gevecht aan te gaan.

14 Bij een gevecht laten jij en je tegenstander elk je wapen zien. Op je wapen staat vermeld van welke wapens jouw wapen wint. Bij een gevecht zijn er 3 mogelijkheden: * Jouw wapen is sterker en je wint. * Jouw wapen is zwakker en je verliest. * Je hebt hetzelfde wapen als de andere speler, en je verliest. Als je wint, krijg je de koopwaar van je tegenstander. Verlies je, dan druip je af. 14 Dat wil zeggen dat Je altijd een wapen moet bij hebben. Je alleen spelers van een andere kleur kan aanvallen. Je géén speler kan tikken als je koopwaar draagt. Als je dan zou winnen, heb je plots 2 zakken en dat mag niet (uitzondering: de handelaars mogen wél 2 zakken dragen). Je wint als het wapen van de tegenstander vermeld staat op jouw wapen. Zo niet, verlies je. De verliezer zijn koopwaar moet afgeven. (opmerking: De aanvaller heeft geen koopwaar. Als hij verliest, kan en moet hij dus ook niets afgeven. Uitzondering: De handelaar mag wél 2 zakken dragen. Hij kan dus aanvallen als hij 1 zak draagt. Een handelaar met 1 zak die een tegenstander aanvalt en wint, krijgt 1 zak van zijn tegenstander. Verliest hij, dan moet hij zijn zak afgeven aan zijn tegenstander! Een handelaar zonder koopwaar die een tegenstander aanvalt en wint, krijgt zijn koopwaar. Als zijn tegenstander een andere handelaar is, die 2 zakken draagt, krijgt hij die allebei.) Het geen zin heeft om iemand zonder koopwaar te tikken. Je kan immers niets stelen. Wanneer de spel- en wapenregels duidelijk zijn voor alle spelers, volgt fase 4: de rollen.

15 4.5. FASE 4: De rollen (5 minuten) 15 Zo meteen begint het eigenlijke spel. Jullie zijn dan niet langer gewone bewoners van de wastine. Elke speler heeft een rol. Deze rol staat vermeld op je maliënkolder. Er zijn 4 rollen en elke rol komt minstens 1 keer voor per volk. Je rol geeft je een speciale eigenschap: De HANDELAAR is de geknipte persoon om koopwaar van stad tot stad te brengen. Hij mag (maximum) 2 zakken koopwaar dragen. Hij is de enige die mag zondigen tegen de gouden spelregel! De STRUIKROVER is een meester in overvallen, hij kan een verrassingsaanval gebruiken. Hij tikt een speler en geeft z n verrassingsaanvalkaart af. Hij wint het gevecht sowieso, ook al heeft de tegenstander een sterker wapen. De tegenstander die verloren is, kan de verrassingskaart hergebruiken door ze aan een struikrover van zijn volk te geven. Enkel struikrovers mogen verrassingsaanvallen gebruiken. Een verrassingsaanvalkaart kan je niet gebruiken als je koopwaar draagt. De KAPROEN is een soort van middeleeuwse politieman. Hij is de enige die niet aangevallen wordt door de Rotte Ridder. De KRAKKEMENS kent de wastine als de binnenkant van zijn broekzak. Hij is de enige die in het moeras kan. De begeleiding heeft ook een rol: de Mottige Moeraskwezel blijft in het moeras. Hij ziet er op toe dat enkel krakkevolk in het moeras komt. de Rotte Ridder loopt rond in de wastine en steelt koopwaar van spelers. Hij heeft een groot zwaard waarmee hij altijd wint. Hij mag wél meer dan 1 zak dragen. De gestolen zakken brengt hij naar het moeras. De Rotte Ridder kan geen koopwaar uit je stad stelen. De Rotte Ridder valt geen kaproenen aan. Zij hoeven hem niet te vrezen. Leg de naamborden van de steden (Brugge, Ieper en Gent) klaar. Elk volk krijgt een naambord van haar stad. Aan de achterzijde staat de opdracht van het volk. De Rotte Ridder maakt het de spelers moeilijk, maar het moet leuk blijven. Zolang er 5 of meer zakken in het moeras liggen, hoef je niets te stelen.

16 4.6. Het spel (1,5 tot 2 uur) Geef de aanzet van het spel: Zo meteen krijgt je volk een naambord voor je stad. Aan de achterkant van dat naambord staat de opdracht van je stad. De opdracht geeft weer welke koopwaar je stad nodig heeft. Van zodra je het naambord krijgt, ga je met heel je volk naar je stad. Daar leest iemand de opdracht voor. Hang het naambord op aan een boom in je stad, zoals dat hier in het moeras ook gebeurde. Je raakt nog geen koopwaar aan. Als er 1 keer wordt gefloten, start het spel. 16 Als er 3 keer gefloten wordt, is het spel gedaan. Vanaf dan mag je niet meer stelen of vechten. Je brengt ALLES (zakken koopwaar, touw, naambord, wapens, verrassingsaanvallen, riemen en maliënkolders) mee naar het moeras. Je mag dan wél meer dan 1 zak dragen. Deel de wapens uit. Geef elke struikrover een verrassingsaanvalkaart. Deel de 3 naamborden uit. Laat de volken die 1e en 2e waren bij de bevoorrading respectievelijk 2 zakken en 1 zak koopwaar uit het moeras kiezen. Dit zijn de enige zakken die ze tot voor het fluitsignaal wél mogen aanraken. Fluit ongeveer 3 minuten na het vertrek van de spelers. Neem je zwaard en loop rond in de wastine. Het spel is begonnen!

17 4.7. Einde van het spel Fluit 3 keer. Zorg ervoor dat de 3 volken hun zakken gescheiden leggen zodat er geteld kan worden. De zakken van de verschillende volken mogen niet bij elkaar liggen. Tel de zakken en maak de winnaar bekend. Het volk dat het dichtst in de buurt komt van haar doel, wint het spel. Er kunnen meerdere winnaars zijn. Gebruik onderstaand schema. Zorg ervoor dat de 3 volken AL hun materiaal naar het moeras brengen. 17 Veldsteen Schapewol Brem Vis Turf Gagel Zonnedauw Sint-Janskruid Brugge 3 zakken 3 zakken 2 zakken 2 zakken 2 zakken 3 zakken 2 zakken 3 zakken Gent 2 zakken 3 zakken 2 zakken 3 zakken 3 zakken 2 zakken 2 zakken 3 zakken Ieper 2 zakken 2 zakken 3 zakken 3 zakken 2 zakken 3 zakken 3 zakken 2 zakken

18 18

19 19

20 20

Rollenspel in teamverband

Rollenspel in teamverband Naam: Type: Rollenspel in teamverband Aantal deelnemers : minimaal 10 Aantal leiders : minimaal 4 Duur spel : 2 tot 3 uur Omschrijving. Dit spel is gebaseerd op het computerspel é en speelt zich af in

Nadere informatie

Druk alle kartonnen delen uit de raampjes. Stel de pionnen samen door het kartonnen deel in het voetje te steken.

Druk alle kartonnen delen uit de raampjes. Stel de pionnen samen door het kartonnen deel in het voetje te steken. spelregels Druk alle kartonnen delen uit de raampjes. Stel de pionnen samen door het kartonnen deel in het voetje te steken. Sorteer de kaarten in drie stapeltjes: Drakenkaarten Wapenkaarten Avonturenkaarten

Nadere informatie

Opdrachten thema. Veluwe

Opdrachten thema. Veluwe en thema Totaal materialen heide Materialen per groepje 1A Sporen van grazers 3 Witte bakken 3 Pincetten Zoekkaart bos- en heideplanten 1B Dennen trekken Handschoenen voor elk kind Zoekkaart bos- en heideplanten

Nadere informatie

Speluitleg De draak en de wapenwinkel

Speluitleg De draak en de wapenwinkel Speluitleg De draak en Materialen: - Goudstaafjes - Kaartjes als fortversterking - Kaartjes als - Rang kaartjes voor kinren (bv stok kaarten) Taakverling leid(st)ers - Goun draak - Wapen hour - Per fort

Nadere informatie

Spreekbeurt en werkstuk over. Ridders. Door: Oscar Zuethoff

Spreekbeurt en werkstuk over. Ridders. Door: Oscar Zuethoff Spreekbeurt en werkstuk over Ridders Door: Oscar Zuethoff Mei 2007 Inleiding Waarom houd ik een spreekbeurt over de ridders en de riddertijd? Toen ik klein was wilde ik altijd al een ridder zijn. Ik vind

Nadere informatie

God verlost Israël van de Amalekieten.

God verlost Israël van de Amalekieten. Verhalen uit het Oude Testament 30 God verlost Israël van de Amalekieten. Bijbelgedeelte: Exodus 17:8-16 Hoofdthema s God is Heerser (Hij heeft de volledige controle over alles, altijd) God is almachtig

Nadere informatie

* Heldenfiches: al deze fiches stellen een in het drakennest gevangen held voor. Iedere speler kiest een held uit die hij in het spel controleert.

* Heldenfiches: al deze fiches stellen een in het drakennest gevangen held voor. Iedere speler kiest een held uit die hij in het spel controleert. SPELREGELS DRAKON Voor 2-6 spelers, vanaf 10 jaar. De oude draak Drakon heeft een dappere groep helden gevangen, die in zijn nest was gedrongen om zijn goud te stelen. Maar in plaats van ze direct op te

Nadere informatie

Tekst liederen 31-10. Machtig God, sterke Rots (het geheel 2x zingen)

Tekst liederen 31-10. Machtig God, sterke Rots (het geheel 2x zingen) Tekst liederen 31-10 Machtig God, sterke Rots (het geheel 2x zingen) Machtig God, sterke Rots, U alleen bent waardig. Aard' en hemel prijzen U. Glorie voor uw naam. Lam van God, hoogste Heer, heilig en

Nadere informatie

Levend Warcraft Introductie van concepten

Levend Warcraft Introductie van concepten Levend Warcraft Introductie van concepten In het spel zijn vier kampen, De Mensen, De Elfen, De Orcs en De Ondoden. Verder zijn er vier posten: De mijn, De hoogoven, De smid en De winkel. In het spel zijn

Nadere informatie

Thema Hemelvaart - Hemelvaart = ruimtevaart?

Thema Hemelvaart - Hemelvaart = ruimtevaart? 1 2 Thema Hemelvaart - Hemelvaart = ruimtevaart? Een nieuwe Spaceshuttle spel Het bouwen van een raket met kranten Elk team krijgt een stapel kranten en plakband. Binnen een aantal minuten moet elk team

Nadere informatie

Geschiedenis van de duinen

Geschiedenis van de duinen Geschiedenis van de duinen Bijna de hele Nederlandse kust bestaat uit duinen. We weten hier niet beter, dan dat dat heel normaal is. Toch is dat niet zo. De kust van Frankrijk, Spanje en Portugal bijvoorbeeld

Nadere informatie

Het ontstaan en de ontwikkeling van familiewapens. Lezing door Cees Heystek op de bijeenkomst van de HCC-regio Noordoost-Brabant

Het ontstaan en de ontwikkeling van familiewapens. Lezing door Cees Heystek op de bijeenkomst van de HCC-regio Noordoost-Brabant Het ontstaan en de ontwikkeling van familiewapens Lezing door Cees Heystek op de bijeenkomst van de HCC-regio Noordoost-Brabant Wat is een familiewapen? Een familiewapen is een embleem van een persoon

Nadere informatie

Probeer alle gebieden in DiceLand te veroveren door alle tegenstanders uit te schakelen of probeer met de hoogste score te winnen.

Probeer alle gebieden in DiceLand te veroveren door alle tegenstanders uit te schakelen of probeer met de hoogste score te winnen. DiceLand Auteur: Spartaco Albertarelli Uitgegeven door Kidult Game, 2002 Een tactische veroveringsspel voor twee spelers met dobbelstenen in de hoofdrol. Doel Probeer alle gebieden in DiceLand te veroveren

Nadere informatie

Oh no... INVASION!!!

Oh no... INVASION!!! Oh no... INVASION!!! Verzet Broedmonster Joost Das Voorbereiding Transport Hub Schild alien Ruimte Stations Vind alle 5 Transport Hubs in de Verzet stapel. Gebruik Hub nr 1. tot aan het aantal spelers

Nadere informatie

Iiturgie voor de -12 jeugddienst van zondagmorgen 28 Juni in de Westerkerk te Veenendaal

Iiturgie voor de -12 jeugddienst van zondagmorgen 28 Juni in de Westerkerk te Veenendaal Iiturgie voor de -12 jeugddienst van zondagmorgen 28 Juni in de Westerkerk te Veenendaal Op Toon Hoogte 182 Door Uw genade Vader Door Uw genade, Vader, mogen wij hier binnengaan. Niet door rechtvaardige

Nadere informatie

Exodus 17,1-7 - Water uit de rots voor mensen met een kort lontje

Exodus 17,1-7 - Water uit de rots voor mensen met een kort lontje Exodus 17,1-7 - Water uit de rots voor mensen met een kort lontje Aangepaste dienst Liturgie Voor de dienst speelt de band drie liederen Opwekking 11 Er is een Heer Opwekking 277 Machtig God, sterke Rots

Nadere informatie

Voorbereiding post 1. Werken voor de hei Groep 4-5

Voorbereiding post 1. Werken voor de hei Groep 4-5 Voorbereiding post 1 Werken voor de hei Groep 4-5 Welkom bij IVN Valkenswaard-Waalre Dit is de Powerpointserie als voorbereiding op post 1: Werken voor de hei, voor groep 4 en 5. Inhoud: Algemeen Verhaal

Nadere informatie

De gelijkenis van het huis op de rots en op het zand.

De gelijkenis van het huis op de rots en op het zand. De gelijkenis van het huis op de rots en op het zand. Eerst lezen. Daarna volgen er vragen en opdrachten. Gelijkenissen Toen de Heere Jezus op aarde was, heeft Hij gelijkenissen verteld om de mensen veel

Nadere informatie

Aquädukt Schmidt, 2006 Bernhard WEBER 2-4 spelers vanaf 8 jaar ± 45 minuten

Aquädukt Schmidt, 2006 Bernhard WEBER 2-4 spelers vanaf 8 jaar ± 45 minuten Aquädukt Schmidt, 2006 Bernhard WEBER 2-4 spelers vanaf 8 jaar ± 45 minuten "aquae ductus" = Latijns voor 'de stroming van het water' Inleiding "Huizen bouwen is niet zo moeilijk, voor water zorgen des

Nadere informatie

Zendingsmoment voor het sterzingen, opgebouwd rond Mt. 2, 1-12

Zendingsmoment voor het sterzingen, opgebouwd rond Mt. 2, 1-12 Pagina 1 Didactisch materiaal Affiche, sterreflectoren, veiligheidsjasjes, van het sterzingen Projectfiche sterzingen 2015 Verkleedmateriaal voor Driekoningen CD met sterzangerslied Teksten van de liederen

Nadere informatie

Een spel van Bruno Faidutti. Voor 3-6 spelers, leeftijd 8 jaar en ouder

Een spel van Bruno Faidutti. Voor 3-6 spelers, leeftijd 8 jaar en ouder Een spel van Bruno Faidutti Voor 3-6 spelers, leeftijd 8 jaar en ouder 1 Thema Iedere speler speelt met een team helden (twee ridders, een dief en een tovenaar). Deze helden hebben één doel: magische voorwerpen

Nadere informatie

LES 2. De reus en de steen. Sabbat

LES 2. De reus en de steen. Sabbat Sabbat Doe Leer de powertext. De reus en de steen Denk aan een keer toen je gestuurd werd voor een speciale booodschap. Was het iets dat graag wilde doen of had je er geen zin in? Liep het heel anders

Nadere informatie

Ontdek het verborgen verleden van Schokland

Ontdek het verborgen verleden van Schokland Ontdek het verborgen verleden van Schokland Methodelink bij het lespakket Archeoroute Schokland De culturen en landschappen op Schokland vormen een veelzijdig onderwerp voor uw les in de groepen 6, 7 en

Nadere informatie

Waar wil je heengaan?

Waar wil je heengaan? Waar wil je heengaan? Viering Oecumenische Basisgroep 3 maart 2013 Aansteken van de kaars Kaars, jij mag branden, Jij geeft ons je licht Jij bent een teken: God houdt ons in het zicht. Openingslied: Verborgen

Nadere informatie

Kinderdienst: Helden Over David en Goliath.

Kinderdienst: Helden Over David en Goliath. Kinderdienst: Helden Over David en Goliath. Voor de dienst: *Wat is dat, dat is Goliath *Trek je wapenrusting aan *Ik volg de Heer *Groot en machtig zijt Gij 387 *Van A tot Z 241 opwekking voor kids Welkom

Nadere informatie

VERBODEN KRINGEN. Docentenhandleiding

VERBODEN KRINGEN. Docentenhandleiding DE LINIE? ME WA W Docentenhandleiding Lesdoelen - Leerlingen kunnen omschrijven wat Verboden kringen zijn en weten dat een vrij schootsveld belangrijk was om het fort te verdedigen. - Leerlingen weten

Nadere informatie

Doel: Na deze opdracht weet je meer over het leven en de gebruiken van de Vikingen

Doel: Na deze opdracht weet je meer over het leven en de gebruiken van de Vikingen Thema: Van A tot Z Geschiedenis Tijd van monniken en ridders Vikingen Moeilijkheid: *** Tijdsduur: *** Juf Nelly De Vikingen komen Doel: Na deze opdracht weet je meer over het leven en de gebruiken van

Nadere informatie

Werkboek IJstijden groep 7-8

Werkboek IJstijden groep 7-8 Werkboek IJstijden groep 7-8 Naam Groep Les 1 Groep 7/8 Hoe ontstaat een IJstijd? In het verhaal vertelt Manny over de IJstijd. Wanneer eindigde laatste IJstijd? Voor deze opdracht mag je een atlas gebruiken.

Nadere informatie

Oud Hollandse spellen

Oud Hollandse spellen 1 Ballenspel 7,50 3 ballen. Ga twee meter voor de bak staan. Probeer met drie ballen zo veel mogelijk punten te gooien. Tel de punten bij elkaar op. 2 Bibberspiraal 10,00 De speeltijd bedraagt 2 minuten

Nadere informatie

Kijken! Kijken! Niet kopen!

Kijken! Kijken! Niet kopen! Kijken! Kijken! Niet kopen! 1. Aanzetten 1.a Kijken! Kijken! Niet kopen! Jij gaat aan de slag met het dossier Kijken! Kijken! Niet kopen!. Welke onderdelen van het dossier ga jij maken? Overleg met je

Nadere informatie

CatrisK SCENARIO VOOR

CatrisK SCENARIO VOOR CatrisK De schaarste aan grondstoffen op Catan leidt tot grote conflicten tussen de kolonisten. Grote krijgsmachten worden gemobiliseerd om de onenigheden op een weinig vreedzame manier te beslechten.

Nadere informatie

WERKBLAD pingo. naam. Heel lang geleden was het hier erg koud. Dat noemen we de ijstijd. Er waren heuvels, heel bijzondere heuvels.

WERKBLAD pingo. naam. Heel lang geleden was het hier erg koud. Dat noemen we de ijstijd. Er waren heuvels, heel bijzondere heuvels. WERKBLAD pingo Heb je wel eens gehoord van een pingo? Pingo betekent heuvel die groeit. Het is een woord uit de taal van de Eskimo s of Inuït. Dat lijkt ver weg, maar pingo s zijn heel dichtbij geweest!

Nadere informatie

VERBODEN. KRINGEN Opdrachtbladen

VERBODEN. KRINGEN Opdrachtbladen DE LINIE? ME WA W Opdrachtbladen Naam Groep Datum Opdrachtblad Verboden Kringen Opdracht 1 In 1853 trad de Kringenwet in werking. Deze wet regelde welke gebouwen rond een fort van de Nieuwe Hollandse Waterlinie

Nadere informatie

Voor de Jongste Jeugd van Hockeyclub Hisalis. Maart 2006 Anniek de Jong

Voor de Jongste Jeugd van Hockeyclub Hisalis. Maart 2006 Anniek de Jong Voor de Jongste Jeugd van Hockeyclub Hisalis Maart 2006 Anniek de Jong 1 Hockey is een teamsport. Dat betekent dat je in het hockey er nooit alleen voor staat. Een teamsport betekent: Je samen inzetten

Nadere informatie

Karel de Grote Koning van het Frankische Rijk

Karel de Grote Koning van het Frankische Rijk Karel de Grote Koning van het Frankische Rijk Eén van de bekendste koningen uit de Middeleeuwen is Karel de Grote. Hij leeft zo'n 1300 jaar geleden, waar hij koning is van het Frankische rijk. Dat rijk

Nadere informatie

Bauernschlau FX Schmid, 1991 SCHOEPS Tom 2-6 spelers vanaf 8 jaar ± 45 minuten

Bauernschlau FX Schmid, 1991 SCHOEPS Tom 2-6 spelers vanaf 8 jaar ± 45 minuten Inleiding Bauernschlau FX Schmid, 1991 SCHOEPS Tom 2-6 spelers vanaf 8 jaar ± 45 minuten Slimme boeren, witte en zwarte schapen en de strijd om de beste en grootste omheining zijn de ingrediënten voor

Nadere informatie

Pokémon 1. Inleiding De basis Pokémons 2. Evolutiekaarten 3. Energiekaarten 4. Trainerkaarten

Pokémon 1. Inleiding De basis Pokémons 2. Evolutiekaarten 3. Energiekaarten 4. Trainerkaarten Pokémon 1. Inleiding Pokémons zijn geheimzinnige wezens die andere Pokémons kunnen betoveren of aanvallen. In het Pokémon kaartspel ben jij de Pokémon trainer. Je laat je Pokémon de strijd aan gaan met

Nadere informatie

14 God ging steeds voor hen uit, overdag in een wolk, s nachts in licht en vuur.

14 God ging steeds voor hen uit, overdag in een wolk, s nachts in licht en vuur. Psalmen Psalm 78 1 Een lied van Asaf. De lessen van het verleden Luister allemaal naar mijn woorden. Luister goed, want ik wil jullie iets leren. 2 Wijze woorden wil ik spreken, wijze woorden over het

Nadere informatie

Breukenpizza! Ga je mee om de wonderlijke wereld van de breuken te ontdekken? Bedacht en ontwikkeld door Linda van de Weerd. www.klasvanjuflinda.

Breukenpizza! Ga je mee om de wonderlijke wereld van de breuken te ontdekken? Bedacht en ontwikkeld door Linda van de Weerd. www.klasvanjuflinda. Breukenpizza! Ga je mee om de wonderlijke wereld van de breuken te ontdekken? Bedacht en ontwikkeld door Linda van de Weerd. www.klasvanjuflinda.nl Breukenpizza! 1. Knijpkaart 2. Decimalen 3. Domino 4.

Nadere informatie

1. Als het leven soms pijn doet

1. Als het leven soms pijn doet 1. Als het leven soms pijn doet 1 Als het leven soms pijn doet en de storm gaat tekeer in een tijd van moeite en verdriet. Alsof de zon niet meer opkomt en het altijd donker blijft en de ochtend het daglicht

Nadere informatie

Een boeiend en toch snel te leren Fantasy Tabletop-spel, dat ook uitstekend met drie of meer spelers te spelen is.

Een boeiend en toch snel te leren Fantasy Tabletop-spel, dat ook uitstekend met drie of meer spelers te spelen is. De magische strijd tussen twee of meer tovenaars Een boeiend en toch snel te leren Fantasy Tabletop-spel, dat ook uitstekend met drie of meer spelers te spelen is. Elke speler in het spel is een tovenaar.

Nadere informatie

Van Kogge tot Coaster

Van Kogge tot Coaster Van Kogge tot Coaster Speurtocht door het Noordelijk Scheepvaartmuseum leeftijd: 12-15 jaar Welkom in het Noordelijk Scheepvaartmuseum! Met deze speurtocht kun je het museum bezoeken en allerlei vragen

Nadere informatie

Wiezen. Spelregels Volgens Café In de Goude Ster

Wiezen. Spelregels Volgens Café In de Goude Ster Wiezen Spelregels Volgens Café In de Goude Ster Kaartmarathon Reglement voor een kaartmarathon 1 2 Wiezen Spelregels Volgens Café In de Goude Ster Kaartmarathon Er wordt van uitgegaan dat iedere deelnemer

Nadere informatie

Lach je rijk. Dag: 10 - gezelschapsspelletjes Groep: Vendels

Lach je rijk. Dag: 10 - gezelschapsspelletjes Groep: Vendels Lach je rijk Dag: 10 - gezelschapsspelletjes Groep: Vendels Tijdstip: voormiddag Locatie: Made by: Pascal, Liesbeth en Jolien Spelregels, doel van het spel Zoveel mogelijk geld verdienen. Groepsindeling

Nadere informatie

De steentijd Jagers en verzamelaars

De steentijd Jagers en verzamelaars De steentijd Jagers en verzamelaars De prehistorie is de geschiedenis van de mensheid voordat mensen konden lezen en schrijven. We hebben uit de prehistorie daarom geen boeken, dagboeken of andere geschreven

Nadere informatie

Lancelot Das Königliche Spiel Mattel, 1990 SIEGERS Roland 2-5 spelers vanaf 10 jaar ± 60 minuten

Lancelot Das Königliche Spiel Mattel, 1990 SIEGERS Roland 2-5 spelers vanaf 10 jaar ± 60 minuten Lancelot Das Königliche Spiel Mattel, 1990 SIEGERS Roland 2-5 spelers vanaf 10 jaar ± 60 minuten Lancelot : het koninklijke spel Het edele spel van de Ronde Tafel voor voortreffelijke ridders en voorname

Nadere informatie

Het verhaal van William Booth

Het verhaal van William Booth Lesmateriaal bij Het verhaal van William Booth Inhoudsopgave Geroepen om te dienen woordzoeker 3 Graaf in het verhaal! 4 Graaf dieper 5 Gods weg doolhof 6 Nieuw leven interview 7 Het Leger des Heils verspreid

Nadere informatie

Samenzang voor de dienst

Samenzang voor de dienst 17 april 2016; Immanuëlkerk; ds. Chris Schreuder; Gerard de Waardt, muziekgroep alle liederen uit het Nieuwe Liedboek, tenzij anders aangegeven Zingen: Breng ons samen (Hemelhoog 391) Samenzang voor de

Nadere informatie

3 hectare groot veenweide gebied, Amsterdam Westerpark st. Hart voor de Natuur

3 hectare groot veenweide gebied, Amsterdam Westerpark st. Hart voor de Natuur 3 hectare groot veenweide gebied, Amsterdam Westerpark st. Hart voor de Natuur Activiteiten en bereik 2011: Vrije bezoekers: 23.119 NME activiteiten: 1046 Avonturenclubs: 1474 Speciale doelgroepen 20 Openbare

Nadere informatie

Marcus 10,13-16 - Kleine en grote kinderen: iedereen is welkom bij Jezus

Marcus 10,13-16 - Kleine en grote kinderen: iedereen is welkom bij Jezus Marcus 10,13-16 - Kleine en grote kinderen: iedereen is welkom bij Jezus Gezinsdienst Liturgie Welkom en mededelingen Voorzang: - Gezang 132 - Opwekking 461 - Gezang 146 Stil gebed Votum / groet Zingen:

Nadere informatie

een zee van tijd Werkblad 31 Ω De riddertijd Ω Les 1: De bouw van een kasteel Naam:

een zee van tijd Werkblad 31 Ω De riddertijd Ω Les 1: De bouw van een kasteel Naam: Werkblad 3 Ω De riddertijd Ω Les : De bouw van een kasteel een Burcht In het begin van de middeleeuwen woont een ridder in een burcht. Dat is een houten huis in de vorm van een toren. Als bescherming staat

Nadere informatie

marathon 1 Aangepast spelenset voor bejaarden Caritas West-Vlaanderen vzw Bosdreef 5 8820 Torhout 050 74 56 22 kb@caritaswest.be

marathon 1 Aangepast spelenset voor bejaarden Caritas West-Vlaanderen vzw Bosdreef 5 8820 Torhout 050 74 56 22 kb@caritaswest.be marathon 1 Aangepast spelenset voor bejaarden Caritas West-Vlaanderen vzw Bosdreef 5 8820 Torhout 050 74 56 22 kb@caritaswest.be Spelwijzer Marathon 1 De zes spelen uit de marathon kunnen afzonderlijk

Nadere informatie

Draaiboek: Ridder kinderfeestje

Draaiboek: Ridder kinderfeestje Draaiboek: Ridder kinderfeestje In dit draaiboek kunt u allerlei tips en suggesties vinden voor het organiseren van een kinderfeestje met het thema ridders. www.kinderfeestje.co Inhoud Voorwoord 3 Tips

Nadere informatie

Opdrachten over de Hooge Boezem achter Haastrecht. Op de kaart hierboven zie je het hele gebied.

Opdrachten over de Hooge Boezem achter Haastrecht. Op de kaart hierboven zie je het hele gebied. Opdrachten over de Hooge Boezem achter Haastrecht In deze les en tijdens de excursie gaat het over het gebied de Hooge Boezem achter Haastrecht en het gebied eromheen. In de omgeving van Haastrecht en

Nadere informatie

Iedere speler krijgt de 11 stenen van één kleur en legt ze open voor zich op tafel.

Iedere speler krijgt de 11 stenen van één kleur en legt ze open voor zich op tafel. Hive van John Yianni Voor 2 spelers vanaf 9 jaar Inhoud 22 gegraveerde stenen van bakeliet. 1 Tas om de stenen te bewaren. Hive het strategiespel voor twee spelers is verslavend. Op 11 zwarte en 11 ivoorkleurige

Nadere informatie

OPDRACHT 1 : SCRIPT EN INTERACTIEVE VERSIE VAK : SCHRIJVEN --LOIS VEHOF--

OPDRACHT 1 : SCRIPT EN INTERACTIEVE VERSIE VAK : SCHRIJVEN --LOIS VEHOF-- OPDRACHT 1 : SCRIPT EN INTERACTIEVE VERSIE VAK : SCHRIJVEN --LOIS VEHOF-- Confrontatie scene Written by Loïs Vehof Genre: Avontuur Locatie: De oude tempel Protagonist: Wachter Antagonist: Dief Conflict:

Nadere informatie

Geschiedenis groep 6 Junior Einstein

Geschiedenis groep 6 Junior Einstein De oude Grieken en Romeinen hadden ze al en later ook de Vikingen. Koloniën. Koopmannen voeren met hun schepen over zee om met andere landen handel te drijven. Langs de route richtten ze handelsposten

Nadere informatie

Juwelen koffer. Caritas West-Vlaanderen vzw Bosdreef 5 8820 Torhout 050 74 56 22 kb@caritaswest.be

Juwelen koffer. Caritas West-Vlaanderen vzw Bosdreef 5 8820 Torhout 050 74 56 22 kb@caritaswest.be Juwelen koffer Caritas West-Vlaanderen vzw Bosdreef 5 8820 Torhout 050 74 56 22 kb@caritaswest.be Juwelenkoffer Juwelen zijn van alle tijden en alle volkeren. Ze zijn hoofdzakelijk bedoeld om de mens te

Nadere informatie

-sluipende vossen -Bosgeluiden Volume 1

-sluipende vossen -Bosgeluiden Volume 1 PictoLadderSpel -sluipende vossen -Bosgeluiden Volume 1 Leerdoelen: De leerlingen weten de betekenis van de verschillende pictogrammen over toegankelijkheid in het bos. De leerlingen maken kennis met de

Nadere informatie

DAVID DE HERDERSJONGEN

DAVID DE HERDERSJONGEN Bijbel voor Kinderen presenteert DAVID DE HERDERSJONGEN Geschreven door: Edward Hughes Illustraties door: Lazarus Aangepast door: Ruth Klassen Vertaald door: Importantia Publishing Geproduceerd door: Bible

Nadere informatie

Schaapje Schaap woont op de weide samen met Nina en Osto.

Schaapje Schaap woont op de weide samen met Nina en Osto. Schaapje Schaap en de Wolkjes Schaapje Schaap woont op de weide samen met Nina en Osto. De schaapjes hebben een mooie stal, met zacht stro om in te slapen. Kom, zegt Nina, we gaan slapen, ik ben moe. Maar

Nadere informatie

De leerlingen weten dat een plant water, lucht, licht, een geschikte temperatuur en voedingsstoffen nodig heeft om te kiemen en te groeien.

De leerlingen weten dat een plant water, lucht, licht, een geschikte temperatuur en voedingsstoffen nodig heeft om te kiemen en te groeien. Grond s TOF! Leerdoelen: de leerlingen kunnen met voorbeelden illustreren dat planten aangepast zijn aan hun biotoop (veel of weinig licht, soort bodem ) en aan het klimaat(temperatuur, neerslag ). de

Nadere informatie

Een spel van Guillaume Montiage en Jacques Bariot, geïllustreerd door Emile Denis en Dimitri Bielak

Een spel van Guillaume Montiage en Jacques Bariot, geïllustreerd door Emile Denis en Dimitri Bielak In het mythische tijdperk van het oude Egypte sturen de machtige goden hun troepen ten strijde ter demonstratie van hun macht. In de woestijn of aan de voet van gigantische tempels gebruiken ze hun vele

Nadere informatie

Titel: Reuzenbeesten (met dank aan Anouk in t Veld) Bouw: groep 6. Tijdsindicatie totaal: 30 min.

Titel: Reuzenbeesten (met dank aan Anouk in t Veld) Bouw: groep 6. Tijdsindicatie totaal: 30 min. Titel: Reuzenbeesten (met dank aan Anouk in t Veld) Bouw: groep 6 Tijdsindicatie totaal: 30 min. Doel van de les: Aan het eind van de les hebben de leerlingen een reuzenbeest in beweging gemaakt Foto s

Nadere informatie

De tijd: 1855. De plaats: Het Amerikaanse Westen

De tijd: 1855. De plaats: Het Amerikaanse Westen [pg 1] Claim It! Het goudclaim-spel Voor 2-5 spelers, vanaf 8 jaar De tijd: 1855. De plaats: Het Amerikaanse Westen Je bent een gouddelver die zijn proefterrein afbakent en verdedigt tegen rivalen en tegenstanders.

Nadere informatie

Paasspeurtocht. Veel plezier!

Paasspeurtocht. Veel plezier! Paasspeurtocht Vier het paasfeest met deze gezellige speurtocht. De kinderen speuren in groepjes op of rondom de school naar grote, kartonnen paaseieren. Op elk paasei staat een opdracht. De opdracht wordt

Nadere informatie

Opdrachten thema. Veluwe

Opdrachten thema. Veluwe en thema Schema groepjes en opdrachten bij vorm 2: elke opdracht vaste begeleider Groepje 1: spechten Groepje 2: muizen Groepje 3: vossen Groepje 4: eekhoorns Groepje 5: egels Kleine beestjes + voedselketens

Nadere informatie

DIERGEDRAG IN ARTIS. Lespakket diergedrag voor bovenbouw vmbo STARTOPDRACHT

DIERGEDRAG IN ARTIS. Lespakket diergedrag voor bovenbouw vmbo STARTOPDRACHT DIERGEDRAG IN ARTIS Lespakket diergedrag voor bovenbouw vmbo STARTOPDRACHT Diergedrag in Artis, oktober 2008 INLEIDING Binnenkort ga je naar dierentuin Artis in Amsterdam. Dieren in de dierentuin zijn

Nadere informatie

EURO EURO AAN-ZET EURO AAN-ZET AAN-ZET EURO B U DGET AAN-ZET. Een informatief spel voor jongeren over omgaan met geld.

EURO EURO AAN-ZET EURO AAN-ZET AAN-ZET EURO B U DGET AAN-ZET. Een informatief spel voor jongeren over omgaan met geld. B UDGET Een informatief spel voor jongeren over omgaan met geld. Een informatief spel voor jongeren over omgaan met geld. COLOFON is een uitgave van Centrum Informatieve Spelen vzw Naamsesteenweg 130 3001

Nadere informatie

HANDLEIDING HET IJSBERENSPEL

HANDLEIDING HET IJSBERENSPEL HANDLEIDING HET IJSBERENSPEL Pagina 1 van 7 1.! Artikelen behorende bij het spel... 1! 2.! Doel... 1! 3.! Spel klaar zetten... 1! 4.! Aantal deelnemers... 2! 5.! Meer informatie... 2! 6.! Speluitleg...

Nadere informatie

Jij bent nog onbeschreven en nog geen groot verhaal jij blaakt alleen van leven dat in jou ademhaalt.

Jij bent nog onbeschreven en nog geen groot verhaal jij blaakt alleen van leven dat in jou ademhaalt. Jij bent nog onbeschreven en nog geen groot verhaal jij blaakt alleen van leven dat in jou ademhaalt. Jij kunt geen mensen haten en doet geen ander zeer misschien ben jij het wapen waarmee ik liefde leer.

Nadere informatie

Bepaal eerst de probleemstelling of hoofdvraag

Bepaal eerst de probleemstelling of hoofdvraag Bepaal eerst de probleemstelling of hoofdvraag De probleemstelling is eigenlijk het centrum waar het werkstuk om draait. Het is een precieze formulering van het onderwerp dat je onderzoekt. Omdat de probleemstelling

Nadere informatie

SPELREGELS SPELMATERIAAL BIG BROTHER VOORBEREIDING roddeltabel confrontatiekaarten camerakaarten de 20 stemkaartjes SPELVERLOOP 4 spelers

SPELREGELS SPELMATERIAAL BIG BROTHER VOORBEREIDING roddeltabel confrontatiekaarten camerakaarten de 20 stemkaartjes SPELVERLOOP 4 spelers SPELREGELS Voor je ligt misschien wel het meest confronterende spel dat je ooit gespeeld hebt. Maar let wel: het is en blijft een spelletje. Dus neem de confrontaties met een flinke korrel zout! SPELMATERIAAL

Nadere informatie

sarie, mijn vriend kaspar en ik

sarie, mijn vriend kaspar en ik sarie, mijn vriend kaspar en ik Leen Verheyen sarie, mijn vriend kaspar en ik is een theatertekst voor kinderen vanaf 4 jaar en ging in première op 12 september 2009 bij HETPALEIS in Antwerpen 1 ik: het

Nadere informatie

Je kunt de kansen met wiskunde technieken berekenen (bijvoorbeeld boomdiagramman), maar je kunt ook deze door simulaties achterhalen.

Je kunt de kansen met wiskunde technieken berekenen (bijvoorbeeld boomdiagramman), maar je kunt ook deze door simulaties achterhalen. Spelen met Kansen Bij wiskunde A, havo en vwo In een heleboel gezelschapsspellen speelt het toeval een grote rol, bijvoorbeeld Patience, Ganzenbord, Thodi, Black Jack, Risk, Poker, Bridge. Deze spellen

Nadere informatie

De middeleeuwen. Isabel Vogelezang 10 jaar OBS De Vogelenzang Leonardo Middenbouw Groep 6.

De middeleeuwen. Isabel Vogelezang 10 jaar OBS De Vogelenzang Leonardo Middenbouw Groep 6. De middeleeuwen. Isabel Vogelezang 10 jaar OBS De Vogelenzang Leonardo Middenbouw Groep 6. Inhoud 1.De pest 6. Het kasteel 2. Waarom middeleeuwen? 7.Straffen 3.Belegeringswapens 8.Karel de Grote 4. Kinderen

Nadere informatie

Volksspelenkar Handleiding

Volksspelenkar Handleiding Volksspelenkar Handleiding Hoe kan ik de Volksspelenkar ontlenen? Voor de reservatie van het materiaal kan je terecht bij de dienst onthaal & info. De kostprijs van het gehuurde materiaal wordt verrekend

Nadere informatie

Activiteitenblad Piratenstrijd

Activiteitenblad Piratenstrijd Activiteitenblad Piratenstrijd Doelgroep: 1, 2, 3 100 min. Inhoud Om uit te maken wie over de beste piraten beschikt, nemen verschillende piratengroepen het tegen elkaar op. Elke groep kan een andere groep

Nadere informatie

DE WONDEREN VAN JEZUS

DE WONDEREN VAN JEZUS Bijbel voor Kinderen presenteert DE WONDEREN VAN JEZUS Geschreven door: Edward Hughes Illustraties door: Byron Unger en Lazarus Aangepast door: E. Frischbutter en Sarah S. Vertaald door: Arnold Krul Geproduceerd

Nadere informatie

Uitsterven of wegwezen

Uitsterven of wegwezen Klimaatverandering 7 en 8 5 Uitsterven of wegwezen Voedselwebspel Doelen Begrippen Materialen Duur De leerlingen: kennen een aantal oorzaken waardoor dieren uitsterven of verdwijnen, waaronder de klimaatverandering.

Nadere informatie

SPELREGELS KLAVERJASSEN CVVB

SPELREGELS KLAVERJASSEN CVVB SPELREGELS KLAVERJASSEN CVVB Klaverjassen wordt gespeeld door 4 personen, de personen die tegenover elkaar zitten aan een tafel vormen een team en zijn maten van elkaar. Men speelt met 32 kaarten (7 t/m

Nadere informatie

De Romeinen. CC Naamsvermelding 3.0 Nederland licentie. http://maken.wikiwijs.nl/40999

De Romeinen. CC Naamsvermelding 3.0 Nederland licentie. http://maken.wikiwijs.nl/40999 Auteur Laatst gewijzigd Licentie Webadres Wassink 16 January 2013 CC Naamsvermelding 3.0 Nederland licentie http://maken.wikiwijs.nl/40999 Dit lesmateriaal is gemaakt met Wikiwijsleermiddelenplein. Wikiwijsleermiddelenplein

Nadere informatie

De bruiloft van Simson

De bruiloft van Simson De bruiloft van Simson Weet je nog waar de vertelling de vorige keer over ging? Over Simson, de nazireeër. Wat is een nazireeër? Een nazireeër is een bijzondere knecht van God. Een nazireeër mag zijn haar

Nadere informatie

Spelregels. Het spelen van levend ganzenbord

Spelregels. Het spelen van levend ganzenbord Het spelen van levend ganzenbord Voor het spelen van het levend ganzenbord verdeel je de deelnemers in minimaal twee groepen. Deze groepen spelen het levend ganzenbord tegen elkaar. Het doel van het levend

Nadere informatie

Met Blad, steen, schaar bepaal je wie als eerste mag beginnen in een spel. Je kan het ook als spelletje op zichzelf spelen.

Met Blad, steen, schaar bepaal je wie als eerste mag beginnen in een spel. Je kan het ook als spelletje op zichzelf spelen. OVERZICHT SPELLETJES Blad, steen, schaar Tenminste 2 personen Met Blad, steen, schaar bepaal je wie als eerste mag beginnen in een spel. Je kan het ook als spelletje op zichzelf spelen. Houd één hand in

Nadere informatie

ALGEMENE SPELREGELS FUNNY NUTS RUSH. Om de onderlinge vrede wat te bewaren, wil ik even de aandacht vestigen op een aantal algemene spelregels:

ALGEMENE SPELREGELS FUNNY NUTS RUSH. Om de onderlinge vrede wat te bewaren, wil ik even de aandacht vestigen op een aantal algemene spelregels: ALGEMENE SPELREGELS FUNNY NUTS RUSH Om de onderlinge vrede wat te bewaren, wil ik even de aandacht vestigen op een aantal algemene spelregels: Fairplay is vandaag van allergrootst belang! De scheidsrechters

Nadere informatie

Jezus kreeg de straf voor onze zonden, wij ontvangen vergeving en vrede. Jesaja 53:4-6 en 1 Petrus 2:24

Jezus kreeg de straf voor onze zonden, wij ontvangen vergeving en vrede. Jesaja 53:4-6 en 1 Petrus 2:24 Jezus kreeg de straf voor onze zonden, wij ontvangen vergeving en vrede. Jesaja 53:4-6 en 1 Petrus 2:24 Als je iets verkeerd doet, verdien je straf. Ja toch? Dat is eerlijk. Er is niemand die nooit iets

Nadere informatie

1. Van je juf of meester krijg je een plaatje. Bekijk je plaatje goed. 3. Zoek samen nog vier klasgenoten met een ander plaatje.

1. Van je juf of meester krijg je een plaatje. Bekijk je plaatje goed. 3. Zoek samen nog vier klasgenoten met een ander plaatje. Opdracht 1 Ongeveer 150 jaar geleden stonden er veel steenfabrieken langs de IJssel. De stenen werden van klei gemaakt. Dat kon je langs de IJssel vinden. Als de rivier overstroomde, bleef er een laagje

Nadere informatie

Functioneel Ontwerp. Project GameMaker

Functioneel Ontwerp. Project GameMaker Functioneel Ontwerp Project GameMaker Algemene beschrijving: Onze game is een bordspel waarbij twee spelers om de beurt acties kunnen uitvoeren. Er is een landkaart, die verdeeld is in vakjes. Vakjes hebben

Nadere informatie

Op pad met de Moeflon, een lesbrief over moeflons en hun leefomgeving op De Hoge Veluwe.

Op pad met de Moeflon, een lesbrief over moeflons en hun leefomgeving op De Hoge Veluwe. Op pad met de Moeflon, een lesbrief over moeflons en hun leefomgeving op De Hoge Veluwe. 1 Hallo jongens en meisjes, Het kan zomaar gebeuren dat je bij een wandeling door de bossen van Het Nationale Park

Nadere informatie

TIJDREIZIGERS speelbos nieuw wulven Houten

TIJDREIZIGERS speelbos nieuw wulven Houten TIJDREIZIGERS speelbos nieuw wulven Houten Eén van de twee granieten loopstenen van 2 x 3m, met plattegrond van de omgeving. tijdreizigers Eric Klarenbeek en Maartje Dros hebben een serie ontwerpen gerealiseerd

Nadere informatie

ARCHERY TAG. Benodigdheden: 8-12 bogen en pijlen 10 maskers 2 Targets Afzetlint Evt objecten om achter te schuilen

ARCHERY TAG. Benodigdheden: 8-12 bogen en pijlen 10 maskers 2 Targets Afzetlint Evt objecten om achter te schuilen Spel ideeën De spellen zijn gemaakt om te spelen op een grote open grasvlakte of gym/sport zaal. Speel deze spellen bij voorkeur nooit op een bebost terrein, u zult de pijlen niet gemakkelijk terug vinden.

Nadere informatie

Inhoud. Voorwoord. Het materiaal Doel van het spel Verloop van het spel Slaan en atari Zelfmoord Ko Oog Twee ogen Einde van het spel Puzzels

Inhoud. Voorwoord. Het materiaal Doel van het spel Verloop van het spel Slaan en atari Zelfmoord Ko Oog Twee ogen Einde van het spel Puzzels GO spelregels Inhoud Voorwoord 3 碁 Het materiaal Doel van het spel Verloop van het spel Slaan en atari Zelfmoord Ko Oog Twee ogen Einde van het spel Puzzels 4 5 6 7 9 0 3 4 Varianten 5 Voorwoord l vierduizend

Nadere informatie

Lesbrief Slakkenevolutiespel 1

Lesbrief Slakkenevolutiespel 1 Slakkenevolutiespel 1 Doelgroep: Groep 5 t/m 8 Lesduur: Werkvorm: Leerstofgebied: ± 15 minuten Klassikaal Wereldoriëntatie Doel van de opdracht: Het begrijpen waarom slakken verschillende kleuren hebben

Nadere informatie

Warcraft: The Dark Age

Warcraft: The Dark Age Warcraft: The Dark Age Gemaakt door: Adriaan Heystek 1 Spelomschrijving The Dark Ages is een R.T.S. game en laat zich het eenvoudigst omschrijven als Warcraft meets Settlers. De speler zal doormiddel van

Nadere informatie

Film en. Een boerendorp. Thema 2 Vergelijken. Les 2.1 Een film over Willem Adriaensz. WOORDWEB: Een boerendorp. Woordweb : filmen

Film en. Een boerendorp. Thema 2 Vergelijken. Les 2.1 Een film over Willem Adriaensz. WOORDWEB: Een boerendorp. Woordweb : filmen Les 2.1 Een film over Willem Adriaensz WOORDWEB: Een boerendorp 1. Een boerendorp : een dorp met boerderijen 2. Leem: een soort grond die op klei lijkt. Leem wordt tussen het hout gesmeerd, waarna het

Nadere informatie

LES 6. Nu zie je Hem wel, nu zie je Hem niet.

LES 6. Nu zie je Hem wel, nu zie je Hem niet. LES Nu zie je Hem wel, Sabbat Doe Lees Lukas 4. 40 nu zie je Hem niet. Heb je weleens een moment gehad dat je het gevoel had dat God heel dicht bij je was? Misschien door een liedje, een bijbelvers, een

Nadere informatie

Sportkanjers in de gymles. Sportkanjers in de gymles. gy m 10 SPORTKANJERGYMLESSEN VOOR DE BASISSCHOOL BOVENBOUW

Sportkanjers in de gymles. Sportkanjers in de gymles. gy m 10 SPORTKANJERGYMLESSEN VOOR DE BASISSCHOOL BOVENBOUW Sportkanjers in de gymles Sportkanjers in de gymles gy m gy m 10 SPORTKANJERGYMLESSEN VOOR DE BASISSCHOOL BOVENBOUW Leskaarten Les 1: Ik doe aan sport! VERTEL HET VOLGENDE VERHAAL: Het eerste wat je doet

Nadere informatie

BOHNANZA: AL CABOHNE FORUM FEDERATIE BOHNANZA: AL CABOHNE - 1 / 6 -

BOHNANZA: AL CABOHNE FORUM FEDERATIE BOHNANZA: AL CABOHNE - 1 / 6 - BOHNANZA: AL CABOHNE Spelidee Elke speler verhandelt bonen, die hij verbouwt op zijn eigen akkers en met zo veel mogelijk winst probeert te verkopen. Tegelijk spelen de spelers ook tegen de bonenmaffia.

Nadere informatie

Er zijn een aantal algemene spelregels die gehanteerd worden op The Balance. Deze worden hieronder beschreven. Inhoud Regels:... 2. Calls:...

Er zijn een aantal algemene spelregels die gehanteerd worden op The Balance. Deze worden hieronder beschreven. Inhoud Regels:... 2. Calls:... Spelregels & Calls Er zijn een aantal algemene spelregels die gehanteerd worden op The Balance. Deze worden hieronder beschreven. Inhoud Regels:... 2 Calls:... 5 Aanpassingen Aanpassingen juli 2013. Call

Nadere informatie