De Hel van het Achterland

Save this PDF as:
 WORD  PNG  TXT  JPG

Maat: px
Weergave met pagina beginnen:

Download "De Hel van het Achterland"

Transcriptie

1 De Hel van het Achterland Een actief en informatief bosspel over de wastine. Colofon 1 De Hel van het Achterland is een uitgave van: Centrum Informatieve Spelen vzw Naamsesteenweg Leuven Tel Fax In samenwerking met: Regionaal Landschap Houtland vzw Tillegemstraat Sint-Michiels Tel. 050 / Fax 050 / Met de steun van: Provincie West-Vlaanderen en het Agentschap voor Natuur en Bos Niets uit deze uitgave mag worden verveelvoudigd en/of openbaar gemaakt, door middel van druk, fotokopie, microfilm of welke andere wijze ook, zonder voorafgaande toestemming van het Centrum Informatieve Spelen vzw. Centrum Informatieve Spelen vzw, Leuven 2010 v.u. Erik D hondt, Naamsesteenweg 130, 3001 Leuven In de speluitleg hebben we het over de speler en de spelbegeleider en gebruiken we enkel mannelijk benamingen. Systematisch bedoelen we daarmee ook de vrouwelijke term.

2 nhoud 1 Inleiding 3 2 spelk enmer k en Thema Doel Doelgroep Spelers Spelbegeleiders Duur van het spel Accommodatie Mater ia a l Overzicht Speluitleg Hoe werkt deze speluitleg? FASE 1: Inleiding en groepsverdeling (5 minuten) FASE 2: De opbouw (15 minuten) FASE 3: De spelregels (5 minuten) FASE 4: De rollen (5 minuten) Het spel (1,5 tot 2 uur) Einde van het spel... 17

3 nleiding 3 Het Regionaal Landschap Houtland vzw is een organisatie die tot doel heeft ons huidige landschap te verfraaien en te bewaren. Educatie vormt daarbij een belangrijk hulpmiddel. Met dit spel willen we jongeren er op wijzen dat landschap steeds in evolutie is. Het landschap van nu was niet datzelfde landschap in de middeleeuwen. Het doel van het spel is tweeledig. Jongeren die dit spel spelen, ontdekken dat het landschap hier vroeger een wastinelandschap was én ze leren hoe een wastinelandschap er uit zag en wat er zich afspeelde.

4 Thema pelk enmer k en De prehistorische mens begon de bossen te ontginnen: hij liet er vee grazen, brandde grote delen van de bossen plat om daarna de grond te bewerken, kapte de bomen voor brandhout, De bomen en heesters domineerden op sommige plaatsen niet langer het landschap. Later breidden deze woeste gronden alleen nog maar verder uit. In de vroege middeleeuwen zag het West- en Oost-Vlaamse landschap er dan ook al heel anders uit. Uitgestrekte wastines bestaande uit grassen en zeggen, struikheide, kruidige planten, bremstruiken, gageldoorn en bosstruweel domineerden het landschap, in hoofdzaak gelegen op drogere bodems van stuifzandruggen en landduinen. De dorpsgemeenschappen leefden van de exploitatie van zeer nabijgelegen akkerland en van het gebruik van de omliggende bossen (houtvoorraad, jachtdomein) en woeste heidegronden of wastines. De onvruchtbare grond en de beperkte hoeveelheid messtoffen zorgden er voor dat deze gronden niet als akkerland konden worden benut. De wastinegronden werden op basis van gemeenschappelijke gebruiksrechten wel benut als extensief weidegebied. Op de wastine graasde dan ook vooral het vee (schapen en koeien). Daarnaast werd er hout gesprokkeld, van struikheide en brem werden bezems gemaakt om te verkopen. Er werd turf gestoken die als brandstof diende, Het was een ruig gebied. Handelaars moesten er langs op weg van stad naar stad. Vaak werden ze overvallen door struikrovers. Kaproenen, een burgerwacht, stonden hen soms bij tijdens hun handelstocht. De ligging en de omvang van de wastines in het beschouwde gebied bleven nagenoeg ongewijzigd tot diep in de 18de eeuw Doel Dit spel gaat over de fauna en flora van de wastine en over de middeleeuwse taferelen die er zich afspeelden. Spelers onthouden dat het landschap er hier vroeger anders uitzag. Ze ontdekken wat de wastine was, hoe het er uit zag en wat er zich afspeelde Doelgroep Jongeren uit de jeugdbeweging. Van 11 tot 15 jaar Spelers 12 tot 36 spelers Spelbegeleiders 2 spelbegeleiders. In de speluitleg wordt gesproken over de Rotte Ridder en de Mottige Moeraskwezel. De spelbegeleider die het spel het beste kent, is de Mottige Moeraskwezel Duur van het spel 30 minuten inleiding en opbouw. 1,5 tot 2 uur spel Accommodatie Een groot speelbos.

5 Overzicht ater ia a l 1 grote rugzak met daarin: Deze speluitleg + een extra speluitleg. 40 katoenen zakken met gekleurde opdruk. 5 zakken veldsteen (rode opdruk) 5 zakken schapenwol (rode opdruk) 5 zakken turf (blauwe opdruk) 5 zakken gagel (blauwe opdruk) 5 zakken bremtakken (zwarte opdruk) 5 zakken vis uit de veldvijver (zwarte opdruk) 5 zakken Sint-Janskruid (groene opdruk) 5 zakken zonnedauw (groene opdruk) 36 gekleurde maliënkolders (= t-shirts) met opdruk. 9 maliënkolders Handelaar (3 witte, 3 rode en 3 blauwe) 9 maliënkolders Struikrover (3 witte, 3 rode en 3 blauwe) 9 maliënkolders Kaproen (3 witte, 3 rode en 3 blauwe) 9 maliënkolders Krakkemens (3 witte, 3 rode en 3 blauwe) 37 houten wapens. 6 houten bijlen 6 houten strijdvlegels (= morgenster met ketting) 6 houten kruisbogen 6 houten schilden 6 houten dolken 6 kleine houten zwaarden 1 groot houten zwaard 36 riemen (zwaardhouders). 9 verrassingsaanvalkaarten. 4 touwen. 3 grote naamborden. 1 fluitje.

6 peluitleg 4.1. Hoe werkt deze speluitleg? Vanaf hier is de tekst opgedeeld in 2 kolommen. De linkse kolom is voor de Mottige Moeraskwezel, de rechtse kolom voor de Rotte Ridder. BLAUWE tekst vertel je of lees je voor. PAARSE tekst gaat over wat je doet (bijvoorbeeld: iets klaarleggen). Het materiaal dat je nodig hebt, is ROOD. De kolommen geven aan wanneer je iets doet. 6 Bijvoorbeeld We bevinden ons in het midden van de wastine: het moeras. Rond het moeras liggen 3 steden. In die 3 steden leven 3 volken: het witte volk, het rode volk en het blauwe volk. Jullie krijgen elk een maliënkolder. De kleur van je maliënkolder geeft aan bij welk volk je hoort. Je trekt de maliënkolder aan, en gespt hem vast met de riem. Geef elke speler willekeurig een maliënkolder en een riem. Gebruik de maliënkolders die de Rotte Ridder klaar gelegd heeft. Je verdeelt op deze manier de spelers in 3 volken. Elk volk heeft een stad. Het blauwe volk leeft in Ieper. Het witte volk leeft in Gent. Het rode volk leeft in Brugge. Sorteer de zakken over 4 stapels: Een stapel zakken met RODE opdruk (5 zakken veldsteen en 5 zakken schapenwol). Een stapel zakken met WITTE opdruk (5 zakken vis en 5 zakken bremtakken). Een stapel zakken met BLAUWE opdruk (5 zakken turf en 5 zakken gagel). Een stapel zakken met GROENE opdruk (5 zakken zonnedauw en 5 zakken Sint-Janskruid). Leg 3 touwen (voor de steden) klaar. In de linkse kolom staat dat de Mottige Moeraskwezel een verhaal vertelt. Op dezelfde hoogte staat in de rechtse kolom dat de Rotte Ridder materiaal klaar legt. Dat wil zeggen dat de Rotte Ridder dat materiaal klaar legt, terwijl de Mottige Moeraskwezel vertelt.

7 4.2. FASE 1: Inleiding en groepsverdeling (5 minuten) De groep komt aan op een centrale plaats in het bos. De spelers gaan in een grote kring zitten. 7 Neem plaats in de kring en vertel de spelers het inlevingsverhaal over de wastine: Hier in het midden van dit bos komen wij tot rust. We maken het stil, en we maken onze geest leeg. In de 15e eeuw, zo n 600 jaar geleden, was hier geen bos. Zo ver als je kon kijken zag je 1 grote open vlakte. Het hele landschap was bedekt met paarsgroene heide. Her en der stond een berk eenzaam te wezen in dit desolate gebied. De akelige stilte zou slechts af en toe onderbroken worden door het zacht geritsel van een hagedis die zich een weg baant door de struikheide. Dit immense niemandsland heette de wastine. Net zoals een woestijn was dit landschap verlaten, doods en nutteloos voor de mens. De onvruchtbare zandgrond van de wastine stond geen landbouw toe, en je zag er dan ook niemand. Of toch? Een handje vol arme schooiers die het krakkevolk werden genoemd, liet er enkele schaapjes grazen Langs een klein zandweggetje reisde een rijke handelaar in z n eentje naar de stad. De priemende ogen van de lugubere wastine brachten de doodsbange man het angstzweet op het voorhoofd. Hoorde ik daar nu iets ritselen? Niets moet mijn verbeelding zijn. Uit het niets verschijnen enkele ruige struikrovers. Nog voor de handelaar kan schreeuwen van angst, wordt z n keel met een sierlijke zwaai overgesneden. De zachte paarse heide kleurt even rood, de immense stilte keert terug en een mens sterft een stille dood Baken met een touw rond enkele bomen een ronde zone af. Neem het fluitje en geef het aan de Mottige Moeraskwezel. Leg de maliënkolders en de riemen klaar. De maliënkolders delen de spelers op in 3 (ongeveer) gelijke volken (rood, wit en blauw). De maliënkolders kennen meteen een rol toe. Gebruik onderstaande verdeelschema s om te bepalen welke maliënkolders je nodig hebt.

8 8 Gebruik dit schema om te bepalen hoeveel spelers er in een volk zitten: 12 sp. 4 witte 4 rode 4 blauwe 13 sp. 5 witte 4 rode 4 blauwe 14 sp. 5 witte 5 rode 4 blauwe 15 sp. 5 witte 5 rode 5 blauwe 16 sp. 6 witte 5 rode 5 blauwe 17 sp. 6 witte 6 rode 5 blauwe 18 sp. 6 witte 6 rode 6 blauwe 19 sp. 7 witte 6 rode 6 blauwe 20 sp. 7 witte 7 rode 6 blauwe 21 sp. 7 witte 7 rode 7 blauwe 22 sp. 8 witte 7 rode 7 blauwe 23 sp. 8 witte 8 rode 7 blauwe 24 sp. 8 witte 8 rode 8 blauwe 25 sp. 9 witte 8 rode 8 blauwe 26 sp. 9 witte 9 rode 8 blauwe 27 sp. 9 witte 9 rode 9 blauwe 28 sp. 10 witte 9 rode 9 blauwe 29 sp. 10 witte 10 rode 9 blauwe 30 sp. 10 witte 10 rode 10 blauwe 31 sp. 11 witte 10 rode 10 blauwe 32 sp. 11 witte 11 rode 10 blauwe 33 sp. 11 witte 11 rode 11 blauwe 34 sp. 12 witte 11 rode 11 blauwe 35 sp. 12 witte 12 rode 11 blauwe 36 sp. 12 witte 12 rode 12 blauwe Gebruik dit schema om te bepalen hoeveel keer een rol voorkomt in een volk: 4 sp. 1 handelaar 1 struikrover 1 kaproen 1 krakkemens 5 sp. 2 handelaars 1 struikrover 1 kaproen 1 krakkemens 6 sp. 2 handelaars 2 struikrovers 1 kaproen 1 krakkemens 7 sp. 2 handelaars 2 struikrovers 2 kaproenen 1 krakkemens 8 sp. 2 handelaars 2 struikrovers 2 kaproenen 2 krakkemensen 9 sp. 3 handelaars 2 struikrovers 2 kaproenen 2 krakkemensen 10 sp. 3 handelaars 3 struikrovers 2 kaproenen 2 krakkemensen 11 sp. 3 handelaars 3 struikrovers 3 kaproenen 2 krakkemensen 12 sp. 3 handelaars 3 struikrovers 3 kaproenen 3 krakkemensen Afhankelijk van zijn rol, krijgt een speler een andere maliënkolder.

9 We bevinden ons in het midden van de wastine: het moeras. Rond het moeras liggen 3 steden. In die 3 steden leven 3 volken: het witte volk, het rode volk en het blauwe volk. Jullie krijgen elk een maliënkolder. De kleur van je maliënkolder geeft aan bij welk volk je hoort. Je trekt de maliënkolder aan, en gespt hem vast met de riem. Sorteer de zakken over 4 stapels: Een stapel zakken met RODE opdruk (5 zakken veldsteen en 5 zakken schapenwol). Een stapel zakken met zwarte opdruk (5 zakken vis en 5 zakken bremtakken). 9 Geef elke speler willekeurig een maliënkolder en een riem. Gebruik de maliënkolders die de Rotte Ridder klaar gelegd heeft. Je verdeelt op deze manier de spelers in 3 volken. Elk volk heeft een stad. Het blauwe volk leeft in Ieper. Het witte volk leeft in Gent. Het rode volk leeft in Brugge. Een stapel zakken met BLAUWE opdruk (5 zakken turf en 5 zakken gagel). Een stapel zakken met GROENE opdruk (5 zakken zonnedauw en 5 zakken Sint-Janskruid). Leg 3 touwen (voor de steden) klaar. Wanneer de zakken klaar liggen, volgt de 2e fase, de opbouw.

10 4.3. FASE 2: De opbouw (15 minuten) Leg het bevoorradingsspel uit: Hoewel de wastine waardeloos is als landbouwgrond, wordt er belangrijke koopwaar gemaakt. Deze koopwaar is verpakt in zakken en kan je vinden in de steden en in het moeras. 10 Er zijn 8 soorten koopwaar in de wastine: Veldsteen, een natuurlijke steen gebruikt om te bouwen. Takken van de bremstruik, gebruikt om bezems te maken. Gagel, een plant waarmee je -net zoals hop- bier kan brouwen. Zonnedauw, een vleesetende plant, waarvan men levenselixir probeert te maken. Levenselixir is een drank, waarvan men geloofde dat hij je eeuwig leven schenkt. Sint-Janskruid, een geneeskrachtige plant. Turf, een natuurlijke brandstof. Vis uit de veldvijvers. Schapenwol. In het spel zal jouw volk met andere volken strijden om deze fel begeerde koopwaar. Voor het spel kan beginnen, brengen we de koopwaar naar het moeras en de steden. We beginnen met het bevoorraden van het moeras. De stapel zakken met groene opdruk wordt omgezet in koopwaar voor het moeras. Een zak is pas koopwaar wanneer hij gevuld is. Je vult de zak met bladeren die je vindt op de grond. Wanneer je een zak hebt gevuld, gooi je hem in het moeras en vul je een nieuwe zak. De 3 andere stapels laat je voorlopig liggen.

11 Coördineer samen met de Rotte Ridder het vullen van de zakken. Zorg ervoor dat: de spelers dichtbij het moeras blijven om hun zak te vullen, de zakken voldoende gevuld zijn, alle zakken van de groene stapel gevuld in het moeras belanden, de 3 andere stapels blijven liggen. Coördineer samen met de Mottige Moeraskwezel het vullen van de zakken. Zorg ervoor dat: de spelers dichtbij het moeras blijven om hun zak te vullen, de zakken voldoende gevuld zijn, alle zakken van de groene stapel gevuld in het moeras belanden, de 3 andere stapels blijven liggen. Wanneer het moeras bevoorraad is: Het spel kan pas beginnen als alle steden opgebouwd en bevoorraad zijn. 11 Je volk krijgt 10 zakken koopwaar. Eerst vul je al deze zakken, hier aan het moeras. Als je klaar bent, krijg je van ons een touw. Je mag dan je stad stichten. Een stad sticht je zo: Je stapt 100 passen, weg van het moeras. Daar span je het touw rond enkele bomen, zoals we dat hier in het moeras ook hebben gedaan. Het gebied dat je afgebakend hebt, is je stad. Wanneer de stad is gesticht -en niet eerder- mag je al je zakken 1 voor 1 naar je stad brengen. Er zijn 3 belangrijke regels voor het bevoorraden van je stad: Je vult de zak aan het moeras. Je raakt enkel de zakken van jouw volk aan. Je mag maximum 1 zak dragen. Wanneer je stad gesticht en bevoorraad is, keer je met heel het volk terug naar het moeras. Je doet alles zo snel mogelijk. Het volk dat als 1e klaar is, mag 2 zakken koopwaar uit het moeras kiezen. Het volk dat als 2e klaar is, mag 1 zak koopwaar uit het moeras kiezen.

12 Geef elk volk de juiste stapel zakken. De kleur van de opdruk geeft aan voor welk volk de zakken zijn. Terwijl de volken hun steden stichten en bevoorraden: Coördineer het vullen van de zakken. Neem 1 zak koopwaar uit het moeras (voor het voorbeeldgevecht). 12 Zorg ervoor dat: de spelers dichtbij het moeras blijven om hun zak te vullen, de zakken voldoende gevuld zijn. Geef de groepen die al hun zakken (10) gevuld hebben een touw. Let er op dat spelers nooit meer dan 1 zak dragen, tijdens het bevoorraden. Onthoud welk volk als 1e en 2e klaar is. Leg voor elk volk wapens klaar: 1 wapen per persoon. Gebruik onderstaand verdeelschema. Leg het grote houten zwaard voor de Rotte Ridder klaar. # spelers in een volk bijl zwaard strijdvlegel kruisboog schild dolk Laat het 1e volk weten dat zij STRAKS 2 zakken uit het moeras mag kiezen Laat het 2e volk weten dat zij STRAKS 1 zak uit het moeras mag kiezen Als alle volken zijn teruggekeerd, volgt fase 3: de spelregels en de wapens.

13 4.4. FASE 3: De spelregels (5 minuten) HET DOEL VAN HET SPEL Straks krijg je een naambord voor je spel. Aan de achterkant van dat naambord staat de opdracht van je volk. Deze opdracht geeft weer welke koopwaar je stad nodig heeft. Het volk dat aan het einde van het spel zoveel mogelijk van de juiste koopwaar binnen de grenzen van haar stad heeft gelegd, wint het spel. DE GOUDEN SPELREGEL Je mag nooit meer dan 1 zak dragen. 13 Dat wil zeggen dat je Een zak mag stelen uit een vijandige stad. Een zak mag nemen uit het moeras. Let op: enkel een krakkemens mag een zak uit het moeras nemen. Een zak mag stelen van een tegenstander. Stelen gebeurt volgens de wapenregels. Zie verder. Wanneer de spelregels voor elke speler duidelijk zijn: Leg het wapensysteem samen met de Rotte Ridder uit en demonstreer met een voorbeeldgevecht. Leg het wapensysteem samen met de Mottige Moeraskwezel uit en demonstreer met een voorbeeldgevecht. WAPENREGELS Je kan de koopwaar van een speler van een ander volk stelen door hem aan te vallen. Je valt een tegenstander aan door hem te tikken. Eens getikt, is je tegenstander verplicht het gevecht aan te gaan.

14 Bij een gevecht laten jij en je tegenstander elk je wapen zien. Op je wapen staat vermeld van welke wapens jouw wapen wint. Bij een gevecht zijn er 3 mogelijkheden: * Jouw wapen is sterker en je wint. * Jouw wapen is zwakker en je verliest. * Je hebt hetzelfde wapen als de andere speler, en je verliest. Als je wint, krijg je de koopwaar van je tegenstander. Verlies je, dan druip je af. 14 Dat wil zeggen dat Je altijd een wapen moet bij hebben. Je alleen spelers van een andere kleur kan aanvallen. Je géén speler kan tikken als je koopwaar draagt. Als je dan zou winnen, heb je plots 2 zakken en dat mag niet (uitzondering: de handelaars mogen wél 2 zakken dragen). Je wint als het wapen van de tegenstander vermeld staat op jouw wapen. Zo niet, verlies je. De verliezer zijn koopwaar moet afgeven. (opmerking: De aanvaller heeft geen koopwaar. Als hij verliest, kan en moet hij dus ook niets afgeven. Uitzondering: De handelaar mag wél 2 zakken dragen. Hij kan dus aanvallen als hij 1 zak draagt. Een handelaar met 1 zak die een tegenstander aanvalt en wint, krijgt 1 zak van zijn tegenstander. Verliest hij, dan moet hij zijn zak afgeven aan zijn tegenstander! Een handelaar zonder koopwaar die een tegenstander aanvalt en wint, krijgt zijn koopwaar. Als zijn tegenstander een andere handelaar is, die 2 zakken draagt, krijgt hij die allebei.) Het geen zin heeft om iemand zonder koopwaar te tikken. Je kan immers niets stelen. Wanneer de spel- en wapenregels duidelijk zijn voor alle spelers, volgt fase 4: de rollen.

15 4.5. FASE 4: De rollen (5 minuten) 15 Zo meteen begint het eigenlijke spel. Jullie zijn dan niet langer gewone bewoners van de wastine. Elke speler heeft een rol. Deze rol staat vermeld op je maliënkolder. Er zijn 4 rollen en elke rol komt minstens 1 keer voor per volk. Je rol geeft je een speciale eigenschap: De HANDELAAR is de geknipte persoon om koopwaar van stad tot stad te brengen. Hij mag (maximum) 2 zakken koopwaar dragen. Hij is de enige die mag zondigen tegen de gouden spelregel! De STRUIKROVER is een meester in overvallen, hij kan een verrassingsaanval gebruiken. Hij tikt een speler en geeft z n verrassingsaanvalkaart af. Hij wint het gevecht sowieso, ook al heeft de tegenstander een sterker wapen. De tegenstander die verloren is, kan de verrassingskaart hergebruiken door ze aan een struikrover van zijn volk te geven. Enkel struikrovers mogen verrassingsaanvallen gebruiken. Een verrassingsaanvalkaart kan je niet gebruiken als je koopwaar draagt. De KAPROEN is een soort van middeleeuwse politieman. Hij is de enige die niet aangevallen wordt door de Rotte Ridder. De KRAKKEMENS kent de wastine als de binnenkant van zijn broekzak. Hij is de enige die in het moeras kan. De begeleiding heeft ook een rol: de Mottige Moeraskwezel blijft in het moeras. Hij ziet er op toe dat enkel krakkevolk in het moeras komt. de Rotte Ridder loopt rond in de wastine en steelt koopwaar van spelers. Hij heeft een groot zwaard waarmee hij altijd wint. Hij mag wél meer dan 1 zak dragen. De gestolen zakken brengt hij naar het moeras. De Rotte Ridder kan geen koopwaar uit je stad stelen. De Rotte Ridder valt geen kaproenen aan. Zij hoeven hem niet te vrezen. Leg de naamborden van de steden (Brugge, Ieper en Gent) klaar. Elk volk krijgt een naambord van haar stad. Aan de achterzijde staat de opdracht van het volk. De Rotte Ridder maakt het de spelers moeilijk, maar het moet leuk blijven. Zolang er 5 of meer zakken in het moeras liggen, hoef je niets te stelen.

16 4.6. Het spel (1,5 tot 2 uur) Geef de aanzet van het spel: Zo meteen krijgt je volk een naambord voor je stad. Aan de achterkant van dat naambord staat de opdracht van je stad. De opdracht geeft weer welke koopwaar je stad nodig heeft. Van zodra je het naambord krijgt, ga je met heel je volk naar je stad. Daar leest iemand de opdracht voor. Hang het naambord op aan een boom in je stad, zoals dat hier in het moeras ook gebeurde. Je raakt nog geen koopwaar aan. Als er 1 keer wordt gefloten, start het spel. 16 Als er 3 keer gefloten wordt, is het spel gedaan. Vanaf dan mag je niet meer stelen of vechten. Je brengt ALLES (zakken koopwaar, touw, naambord, wapens, verrassingsaanvallen, riemen en maliënkolders) mee naar het moeras. Je mag dan wél meer dan 1 zak dragen. Deel de wapens uit. Geef elke struikrover een verrassingsaanvalkaart. Deel de 3 naamborden uit. Laat de volken die 1e en 2e waren bij de bevoorrading respectievelijk 2 zakken en 1 zak koopwaar uit het moeras kiezen. Dit zijn de enige zakken die ze tot voor het fluitsignaal wél mogen aanraken. Fluit ongeveer 3 minuten na het vertrek van de spelers. Neem je zwaard en loop rond in de wastine. Het spel is begonnen!

17 4.7. Einde van het spel Fluit 3 keer. Zorg ervoor dat de 3 volken hun zakken gescheiden leggen zodat er geteld kan worden. De zakken van de verschillende volken mogen niet bij elkaar liggen. Tel de zakken en maak de winnaar bekend. Het volk dat het dichtst in de buurt komt van haar doel, wint het spel. Er kunnen meerdere winnaars zijn. Gebruik onderstaand schema. Zorg ervoor dat de 3 volken AL hun materiaal naar het moeras brengen. 17 Veldsteen Schapewol Brem Vis Turf Gagel Zonnedauw Sint-Janskruid Brugge 3 zakken 3 zakken 2 zakken 2 zakken 2 zakken 3 zakken 2 zakken 3 zakken Gent 2 zakken 3 zakken 2 zakken 3 zakken 3 zakken 2 zakken 2 zakken 3 zakken Ieper 2 zakken 2 zakken 3 zakken 3 zakken 2 zakken 3 zakken 3 zakken 2 zakken

18 18

19 19

20 20

Druk alle kartonnen delen uit de raampjes. Stel de pionnen samen door het kartonnen deel in het voetje te steken.

Druk alle kartonnen delen uit de raampjes. Stel de pionnen samen door het kartonnen deel in het voetje te steken. spelregels Druk alle kartonnen delen uit de raampjes. Stel de pionnen samen door het kartonnen deel in het voetje te steken. Sorteer de kaarten in drie stapeltjes: Drakenkaarten Wapenkaarten Avonturenkaarten

Nadere informatie

Opdrachten thema. Veluwe

Opdrachten thema. Veluwe en thema Totaal materialen heide Materialen per groepje 1A Sporen van grazers 3 Witte bakken 3 Pincetten Zoekkaart bos- en heideplanten 1B Dennen trekken Handschoenen voor elk kind Zoekkaart bos- en heideplanten

Nadere informatie

God verlost Israël van de Amalekieten.

God verlost Israël van de Amalekieten. Verhalen uit het Oude Testament 30 God verlost Israël van de Amalekieten. Bijbelgedeelte: Exodus 17:8-16 Hoofdthema s God is Heerser (Hij heeft de volledige controle over alles, altijd) God is almachtig

Nadere informatie

Rollenspel in teamverband

Rollenspel in teamverband Naam: Type: Rollenspel in teamverband Aantal deelnemers : minimaal 10 Aantal leiders : minimaal 4 Duur spel : 2 tot 3 uur Omschrijving. Dit spel is gebaseerd op het computerspel é en speelt zich af in

Nadere informatie

Schaken op de basisschool Werkboek 1, les 1: de beginstelling, de Toren en de Loper

Schaken op de basisschool Werkboek 1, les 1: de beginstelling, de Toren en de Loper Schaken op de basisschool Werkboek 1, les 1: de beginstelling, de Toren en de Loper Extra spullen - Stickers met de namen van de kinderen. - Voldoende kopieën van het uitdeelvel Loop van de stukken ; 1

Nadere informatie

Breukenpizza! Ga je mee om de wonderlijke wereld van de breuken te ontdekken? Bedacht en ontwikkeld door Linda van de Weerd. www.klasvanjuflinda.

Breukenpizza! Ga je mee om de wonderlijke wereld van de breuken te ontdekken? Bedacht en ontwikkeld door Linda van de Weerd. www.klasvanjuflinda. Breukenpizza! Ga je mee om de wonderlijke wereld van de breuken te ontdekken? Bedacht en ontwikkeld door Linda van de Weerd. www.klasvanjuflinda.nl Breukenpizza! 1. Knijpkaart 2. Decimalen 3. Domino 4.

Nadere informatie

Winnaar wordt die speler die zijn bes chaving zo gebalanceerd mogelijk uitbouwt (zonder ergens een beetje zwak te worden).

Winnaar wordt die speler die zijn bes chaving zo gebalanceerd mogelijk uitbouwt (zonder ergens een beetje zwak te worden). Euphrat &Tigris Auteur: Reiner Knizia Uitgegeven door Hans im Glück, 1997 2 tot 4 spelers vanaf 12 jaar. Spelmateriaal 153 civilizatie-plaatjes (bevolking, religie, landbouw en markt) 8 catastrofe-kaarten

Nadere informatie

* Heldenfiches: al deze fiches stellen een in het drakennest gevangen held voor. Iedere speler kiest een held uit die hij in het spel controleert.

* Heldenfiches: al deze fiches stellen een in het drakennest gevangen held voor. Iedere speler kiest een held uit die hij in het spel controleert. SPELREGELS DRAKON Voor 2-6 spelers, vanaf 10 jaar. De oude draak Drakon heeft een dappere groep helden gevangen, die in zijn nest was gedrongen om zijn goud te stelen. Maar in plaats van ze direct op te

Nadere informatie

Löwenherz, de koning keert terug.

Löwenherz, de koning keert terug. Löwenherz, de koning keert terug. De Koning verblijft in een ver land. Tijdens zijn afwezigheid verzinkt zijn rijk in chaos en anarchie. Elke vorst wil zijn macht en invloed versterken. Grenzen worden

Nadere informatie

Exodus 17,1-7 - Water uit de rots voor mensen met een kort lontje

Exodus 17,1-7 - Water uit de rots voor mensen met een kort lontje Exodus 17,1-7 - Water uit de rots voor mensen met een kort lontje Aangepaste dienst Liturgie Voor de dienst speelt de band drie liederen Opwekking 11 Er is een Heer Opwekking 277 Machtig God, sterke Rots

Nadere informatie

De gelijkenis van het huis op de rots en op het zand.

De gelijkenis van het huis op de rots en op het zand. De gelijkenis van het huis op de rots en op het zand. Eerst lezen. Daarna volgen er vragen en opdrachten. Gelijkenissen Toen de Heere Jezus op aarde was, heeft Hij gelijkenissen verteld om de mensen veel

Nadere informatie

Iiturgie voor de -12 jeugddienst van zondagmorgen 28 Juni in de Westerkerk te Veenendaal

Iiturgie voor de -12 jeugddienst van zondagmorgen 28 Juni in de Westerkerk te Veenendaal Iiturgie voor de -12 jeugddienst van zondagmorgen 28 Juni in de Westerkerk te Veenendaal Op Toon Hoogte 182 Door Uw genade Vader Door Uw genade, Vader, mogen wij hier binnengaan. Niet door rechtvaardige

Nadere informatie

Tekst liederen 31-10. Machtig God, sterke Rots (het geheel 2x zingen)

Tekst liederen 31-10. Machtig God, sterke Rots (het geheel 2x zingen) Tekst liederen 31-10 Machtig God, sterke Rots (het geheel 2x zingen) Machtig God, sterke Rots, U alleen bent waardig. Aard' en hemel prijzen U. Glorie voor uw naam. Lam van God, hoogste Heer, heilig en

Nadere informatie

Speluitleg De draak en de wapenwinkel

Speluitleg De draak en de wapenwinkel Speluitleg De draak en Materialen: - Goudstaafjes - Kaartjes als fortversterking - Kaartjes als - Rang kaartjes voor kinren (bv stok kaarten) Taakverling leid(st)ers - Goun draak - Wapen hour - Per fort

Nadere informatie

Levend Warcraft Introductie van concepten

Levend Warcraft Introductie van concepten Levend Warcraft Introductie van concepten In het spel zijn vier kampen, De Mensen, De Elfen, De Orcs en De Ondoden. Verder zijn er vier posten: De mijn, De hoogoven, De smid en De winkel. In het spel zijn

Nadere informatie

Pupillen. Waterpolo. (waterpolo voor dummies)

Pupillen. Waterpolo. (waterpolo voor dummies) Pupillen Waterpolo (waterpolo voor dummies) Ben je net begonnen met waterpolo en moet je binnenkort misschien je eerste wedstrijd spelen? Of heb je al vaker een wedstrijd gespeeld, maar ken je nog niet

Nadere informatie

Jijbent.nl: spelregels go-moku. Sjoerd Hemminga (sjoerdje) Copyright 2017 Jijbent.nl

Jijbent.nl: spelregels go-moku. Sjoerd Hemminga (sjoerdje) Copyright 2017 Jijbent.nl Jijbent.nl: spelregels go-moku Sjoerd Hemminga (sjoerdje) Copyright 2017 Jijbent.nl Inhoud Spelregels go-moku...1 Doel van het spel...1 Winstkansen...1 Strategie...3 i Spelregels go-moku Doel van het spel

Nadere informatie

Introductieles schaken voor beginners Voor groepen 3 en 4 op de basisschool

Introductieles schaken voor beginners Voor groepen 3 en 4 op de basisschool Introductieles schaken voor beginners Voor groepen 3 en 4 op de basisschool Duur: 30 minuten Wat is een introductieles? Een introductieles gaat vooraf aan de inschrijving voor een schaaktraining. De les

Nadere informatie

Voorbereiding post 1. Werken voor de hei Groep 4-5

Voorbereiding post 1. Werken voor de hei Groep 4-5 Voorbereiding post 1 Werken voor de hei Groep 4-5 Welkom bij IVN Valkenswaard-Waalre Dit is de Powerpointserie als voorbereiding op post 1: Werken voor de hei, voor groep 4 en 5. Inhoud: Algemeen Verhaal

Nadere informatie

Ik mis je in alle kleuren

Ik mis je in alle kleuren Ik mis je in alle kleuren Ik mis je in alle kleuren Met gedichten van Margreet Jansen en illustraties van Angelique Bosman Voor... een lotgenotengroep van de Stichting Jonge Helden Ik schrijf je vandaag

Nadere informatie

Credits. : Johan Beyens, Johannes Sneyers en Steven Redant. Uitgever Red Eyed Rabbit. Voor meer informatie, bezoek

Credits. : Johan Beyens, Johannes Sneyers en Steven Redant. Uitgever Red Eyed Rabbit. Voor meer informatie, bezoek Credits Spelontwerp Spelontwikkeling Illustraties Grafische Vormgeving Eindredactie : Johan Beyens : Johan Beyens, Johannes Sneyers en Steven Redant : Joris Weyen : Erlend Van der haegen : Tom Pattyn Uitgever

Nadere informatie

Schaken op de basisschool Werkboek 1, les 1: De beginstelling, de Toren en de Loper

Schaken op de basisschool Werkboek 1, les 1: De beginstelling, de Toren en de Loper Schaken op de basisschool Werkboek 1, les 1: De beginstelling, de Toren en de Loper Extra spullen - Lijst van alle kinderen. - Stickers met de voornamen van de kinderen. - Werkboek 1 (SamenSchaken) voor

Nadere informatie

Oh no... INVASION!!!

Oh no... INVASION!!! Oh no... INVASION!!! Verzet Broedmonster Joost Das Voorbereiding Transport Hub Schild alien Ruimte Stations Vind alle 5 Transport Hubs in de Verzet stapel. Gebruik Hub nr 1. tot aan het aantal spelers

Nadere informatie

Colofon. Centrum Informatieve Spelen. Naamsesteenweg Leuven Tel.: 016/ Fax: 016/

Colofon. Centrum Informatieve Spelen. Naamsesteenweg Leuven Tel.: 016/ Fax: 016/ Colofon Eigen aardig is een co-uitgave van Centrum Informatieve Spelen vzw en stichting-lodewijk de raet LEEF-tijd. Het copyright behoort aan het Centrum Informatieve Spelen en stichting-lodewijk de raet.

Nadere informatie

Probeer alle gebieden in DiceLand te veroveren door alle tegenstanders uit te schakelen of probeer met de hoogste score te winnen.

Probeer alle gebieden in DiceLand te veroveren door alle tegenstanders uit te schakelen of probeer met de hoogste score te winnen. DiceLand Auteur: Spartaco Albertarelli Uitgegeven door Kidult Game, 2002 Een tactische veroveringsspel voor twee spelers met dobbelstenen in de hoofdrol. Doel Probeer alle gebieden in DiceLand te veroveren

Nadere informatie

15 min. Stick Skills - Dominante hand hoog (3/4 de van de stick) - Andere hand helemaal bij het uiteinde van de stick

15 min. Stick Skills - Dominante hand hoog (3/4 de van de stick) - Andere hand helemaal bij het uiteinde van de stick Tijd Bewegingsactiviteiten Organisatie Aandachtspunten Stick Skills De leerlingen lopen kriskras door het veld met allemaal een eigen stick en eigen bal. Op teken van de docent (1 x fluiten) gooien de

Nadere informatie

1. Van je juf of meester krijg je een plaatje. Bekijk je plaatje goed. 3. Zoek samen nog vier klasgenoten met een ander plaatje.

1. Van je juf of meester krijg je een plaatje. Bekijk je plaatje goed. 3. Zoek samen nog vier klasgenoten met een ander plaatje. Opdracht 1 Ongeveer 150 jaar geleden stonden er veel steenfabrieken langs de IJssel. De stenen werden van klei gemaakt. Dat kon je langs de IJssel vinden. Als de rivier overstroomde, bleef er een laagje

Nadere informatie

een zee van tijd Werkblad 31 Ω De riddertijd Ω Les 1: De bouw van een kasteel Naam:

een zee van tijd Werkblad 31 Ω De riddertijd Ω Les 1: De bouw van een kasteel Naam: Werkblad 3 Ω De riddertijd Ω Les : De bouw van een kasteel een Burcht In het begin van de middeleeuwen woont een ridder in een burcht. Dat is een houten huis in de vorm van een toren. Als bescherming staat

Nadere informatie

Zendingsmoment voor het sterzingen, opgebouwd rond Mt. 2, 1-12

Zendingsmoment voor het sterzingen, opgebouwd rond Mt. 2, 1-12 Pagina 1 Didactisch materiaal Affiche, sterreflectoren, veiligheidsjasjes, van het sterzingen Projectfiche sterzingen 2015 Verkleedmateriaal voor Driekoningen CD met sterzangerslied Teksten van de liederen

Nadere informatie

Algemene instructies voor de strategie: Vragen stellen. Introductiefase bij de eerste les:

Algemene instructies voor de strategie: Vragen stellen. Introductiefase bij de eerste les: Algemene instructies voor de strategie: Vragen stellen "Welkom,." Introductiefase bij de eerste les: 1. "Vandaag gaan we weer een tekst lezen. Daarbij gaan we een nieuwe strategie leren. Deze strategie

Nadere informatie

Waar wil je heengaan?

Waar wil je heengaan? Waar wil je heengaan? Viering Oecumenische Basisgroep 3 maart 2013 Aansteken van de kaars Kaars, jij mag branden, Jij geeft ons je licht Jij bent een teken: God houdt ons in het zicht. Openingslied: Verborgen

Nadere informatie

LES 6. Nu zie je Hem wel, nu zie je Hem niet.

LES 6. Nu zie je Hem wel, nu zie je Hem niet. LES Nu zie je Hem wel, Sabbat Doe Lees Lukas 4. 40 nu zie je Hem niet. Heb je weleens een moment gehad dat je het gevoel had dat God heel dicht bij je was? Misschien door een liedje, een bijbelvers, een

Nadere informatie

Spelmateriaal. Doel van het spel

Spelmateriaal. Doel van het spel Nederlands Lang geleden maakten vikingen het land onveilig. Mensen vreesden deze woeste mannen, maar ook onderling heersten hevige twisten. Vikinghoofdmannen lieten Spelmateriaal 1 spelbord met daarop

Nadere informatie

Bepaal eerst de probleemstelling of hoofdvraag

Bepaal eerst de probleemstelling of hoofdvraag Bepaal eerst de probleemstelling of hoofdvraag De probleemstelling is eigenlijk het centrum waar het werkstuk om draait. Het is een precieze formulering van het onderwerp dat je onderzoekt. Omdat de probleemstelling

Nadere informatie

Spreekbeurt en werkstuk over. Ridders. Door: Oscar Zuethoff

Spreekbeurt en werkstuk over. Ridders. Door: Oscar Zuethoff Spreekbeurt en werkstuk over Ridders Door: Oscar Zuethoff Mei 2007 Inleiding Waarom houd ik een spreekbeurt over de ridders en de riddertijd? Toen ik klein was wilde ik altijd al een ridder zijn. Ik vind

Nadere informatie

De bruiloft van Simson

De bruiloft van Simson De bruiloft van Simson Weet je nog waar de vertelling de vorige keer over ging? Over Simson, de nazireeër. Wat is een nazireeër? Een nazireeër is een bijzondere knecht van God. Een nazireeër mag zijn haar

Nadere informatie

Geschiedenis van de duinen

Geschiedenis van de duinen Geschiedenis van de duinen Bijna de hele Nederlandse kust bestaat uit duinen. We weten hier niet beter, dan dat dat heel normaal is. Toch is dat niet zo. De kust van Frankrijk, Spanje en Portugal bijvoorbeeld

Nadere informatie

OPDRACHT 1 : SCRIPT EN INTERACTIEVE VERSIE VAK : SCHRIJVEN --LOIS VEHOF--

OPDRACHT 1 : SCRIPT EN INTERACTIEVE VERSIE VAK : SCHRIJVEN --LOIS VEHOF-- OPDRACHT 1 : SCRIPT EN INTERACTIEVE VERSIE VAK : SCHRIJVEN --LOIS VEHOF-- Confrontatie scene Written by Loïs Vehof Genre: Avontuur Locatie: De oude tempel Protagonist: Wachter Antagonist: Dief Conflict:

Nadere informatie

Het verhaal van William Booth

Het verhaal van William Booth Lesmateriaal bij Het verhaal van William Booth Inhoudsopgave Geroepen om te dienen woordzoeker 3 Graaf in het verhaal! 4 Graaf dieper 5 Gods weg doolhof 6 Nieuw leven interview 7 Het Leger des Heils verspreid

Nadere informatie

Les 3 - maandag 3 januari 2014 - De Wilgenstam kleutergroep van meester Jasper

Les 3 - maandag 3 januari 2014 - De Wilgenstam kleutergroep van meester Jasper Les 3 - maandag 3 januari 2014 - De Wilgenstam kleutergroep van meester Jasper Het lampje is aan, dat betekent dat we gaan filosoferen. Isa-Noa vertlede in de eerste les dat zij lippenstift en badeendjes

Nadere informatie

Les 3 Vragenstellen Leestekst: De inbreker. 1. "Vandaag gaan we voor de derde keer een tekst lezen en daarbij vragen maken."

Les 3 Vragenstellen Leestekst: De inbreker. 1. Vandaag gaan we voor de derde keer een tekst lezen en daarbij vragen maken. Les 3 Vragenstellen Leestekst: De inbreker "Welkom:... " Introductiefase: 1. "Vandaag gaan we voor de derde keer een tekst lezen en daarbij vragen maken." 2. Vraag: "Welke vraag hebben we daarbij nodig?"

Nadere informatie

Voor de Jongste Jeugd van Hockeyclub Hisalis. Maart 2006 Anniek de Jong

Voor de Jongste Jeugd van Hockeyclub Hisalis. Maart 2006 Anniek de Jong Voor de Jongste Jeugd van Hockeyclub Hisalis Maart 2006 Anniek de Jong 1 Hockey is een teamsport. Dat betekent dat je in het hockey er nooit alleen voor staat. Een teamsport betekent: Je samen inzetten

Nadere informatie

SPELREGELS KLAVERJASSEN CVVB

SPELREGELS KLAVERJASSEN CVVB SPELREGELS KLAVERJASSEN CVVB Klaverjassen wordt gespeeld door 4 personen, de personen die tegenover elkaar zitten aan een tafel vormen een team en zijn maten van elkaar. Men speelt met 32 kaarten (7 t/m

Nadere informatie

LES 2. De reus en de steen. Sabbat

LES 2. De reus en de steen. Sabbat Sabbat Doe Leer de powertext. De reus en de steen Denk aan een keer toen je gestuurd werd voor een speciale booodschap. Was het iets dat graag wilde doen of had je er geen zin in? Liep het heel anders

Nadere informatie

marathon 1 Aangepast spelenset voor bejaarden Caritas West-Vlaanderen vzw Bosdreef 5 8820 Torhout 050 74 56 22 kb@caritaswest.be

marathon 1 Aangepast spelenset voor bejaarden Caritas West-Vlaanderen vzw Bosdreef 5 8820 Torhout 050 74 56 22 kb@caritaswest.be marathon 1 Aangepast spelenset voor bejaarden Caritas West-Vlaanderen vzw Bosdreef 5 8820 Torhout 050 74 56 22 kb@caritaswest.be Spelwijzer Marathon 1 De zes spelen uit de marathon kunnen afzonderlijk

Nadere informatie

1 e druk. Uitgever: vzw Schaakschool. Tekeningen: Jo Goigne. Website: Copyright 2014: Peter D hondt

1 e druk. Uitgever: vzw Schaakschool. Tekeningen: Jo Goigne. Website:    Copyright 2014: Peter D hondt Handboek om te leren schaken via Schaakschool.be 1 e druk Uitgever: vzw Schaakschool Tekeningen: Jo Goigne Website: www.schaakschool.be E-mail: info@schaakschool.be Copyright 2014: Peter D hondt Niets

Nadere informatie

Zand erover. verzoeningsviering voor de tweede graad. VAN IN 2013 Tuin van Heden.nu - Viering

Zand erover. verzoeningsviering voor de tweede graad. VAN IN 2013 Tuin van Heden.nu - Viering Zand erover verzoeningsviering voor de tweede graad Zand erover Verzoeningsviering voor de tweede graad Vooraf in de klas Wat heb je nodig? - twee grote bladen papier, schrijf op het eerste blad het kernwoord

Nadere informatie

verzoeking = verleiden om verkeerde dingen te doen dewijl = omdat wederstand doen = tegenstand bieden de overhand behouden= de overwinning behalen

verzoeking = verleiden om verkeerde dingen te doen dewijl = omdat wederstand doen = tegenstand bieden de overhand behouden= de overwinning behalen Zondag 52 Zondag 52 gaat over de zesde bede. Leid ons niet in verzoeking, maar verlos ons van de boze. Want van U is het Koninkrijk en de kracht en de heerlijkheid, in der eeuwigheid. Amen. Lees de tekst

Nadere informatie

Het verhaal van de schepping (Genesis 1 en 2)

Het verhaal van de schepping (Genesis 1 en 2) Het verhaal van de schepping (Genesis 1 en 2) Toen God begon met zijn schepping, was het donker en leeg. Maar God zei: Laat er licht zijn! En opeens was er licht. Nu was het niet donker meer, maar nog

Nadere informatie

Marcus 10,13-16 - Kleine en grote kinderen: iedereen is welkom bij Jezus

Marcus 10,13-16 - Kleine en grote kinderen: iedereen is welkom bij Jezus Marcus 10,13-16 - Kleine en grote kinderen: iedereen is welkom bij Jezus Gezinsdienst Liturgie Welkom en mededelingen Voorzang: - Gezang 132 - Opwekking 461 - Gezang 146 Stil gebed Votum / groet Zingen:

Nadere informatie

Je bent een goed idee!

Je bent een goed idee! Je bent een goed idee! God heeft jou bedacht Jeugddienst 'ELIM' Spreker: Ds. D. Dekker Medewerking en muzikale begeleiding: Gospelgroep PROMISE 24 februari 2013 Aanvang: 19.00 uur Voor de dienst: U maakt

Nadere informatie

Methodieken en werkvormen Module 9: Presenteren en uitleggen van activiteiten - Spelleiding

Methodieken en werkvormen Module 9: Presenteren en uitleggen van activiteiten - Spelleiding Methodieken en werkvormen Module 9: Presenteren en uitleggen van activiteiten - Spelleiding Maker: Scouting Nederland (Commissie Trainingen en Vorming) Functie: N.v.t. Datum van productie: 25 februari

Nadere informatie

Thema Hemelvaart - Hemelvaart = ruimtevaart?

Thema Hemelvaart - Hemelvaart = ruimtevaart? 1 2 Thema Hemelvaart - Hemelvaart = ruimtevaart? Een nieuwe Spaceshuttle spel Het bouwen van een raket met kranten Elk team krijgt een stapel kranten en plakband. Binnen een aantal minuten moet elk team

Nadere informatie

Inhoud. Voorwoord. Het materiaal Doel van het spel Verloop van het spel Slaan en atari Zelfmoord Ko Oog Twee ogen Einde van het spel Puzzels

Inhoud. Voorwoord. Het materiaal Doel van het spel Verloop van het spel Slaan en atari Zelfmoord Ko Oog Twee ogen Einde van het spel Puzzels GO spelregels Inhoud Voorwoord 3 碁 Het materiaal Doel van het spel Verloop van het spel Slaan en atari Zelfmoord Ko Oog Twee ogen Einde van het spel Puzzels 4 5 6 7 9 0 3 4 Varianten 5 Voorwoord l vierduizend

Nadere informatie

Vierkamp Spel GROEN The Sky is the Limit

Vierkamp Spel GROEN The Sky is the Limit Vierkamp 2016 Spel GROEN The Sky is the Limit LEGENDE : opstelling speelveld A = startvak = kader 1m x 1m. B = 8 lege plastic drankbakken (model bier ). C = eindvak = kader 1m x 1m. D = emmer met 80

Nadere informatie

4-7 jaar Scharrelavontuur. 4-7 jaar Scharrelavontuur. Sterke geuren. Aardegeuren. Pluk een blaadje van een plantje.

4-7 jaar Scharrelavontuur. 4-7 jaar Scharrelavontuur. Sterke geuren. Aardegeuren. Pluk een blaadje van een plantje. Sterke geuren Pluk een blaadje van een plantje. Wrijf erover met je vingers, en verkreukel het blaadje een beetje. Ruik nu eens. Laat elkaar je blaadje ruiken. Waar ruikt het naar? Aardegeuren Ga op de

Nadere informatie

Kijken! Kijken! Niet kopen!

Kijken! Kijken! Niet kopen! Kijken! Kijken! Niet kopen! 1. Aanzetten 1.a Kijken! Kijken! Niet kopen! Jij gaat aan de slag met het dossier Kijken! Kijken! Niet kopen!. Welke onderdelen van het dossier ga jij maken? Overleg met je

Nadere informatie

Het ontstaan en de ontwikkeling van familiewapens. Lezing door Cees Heystek op de bijeenkomst van de HCC-regio Noordoost-Brabant

Het ontstaan en de ontwikkeling van familiewapens. Lezing door Cees Heystek op de bijeenkomst van de HCC-regio Noordoost-Brabant Het ontstaan en de ontwikkeling van familiewapens Lezing door Cees Heystek op de bijeenkomst van de HCC-regio Noordoost-Brabant Wat is een familiewapen? Een familiewapen is een embleem van een persoon

Nadere informatie

Een spel voor 2 tot 4 spelers Vanaf 13 jaar Ongeveer 40 Minuten

Een spel voor 2 tot 4 spelers Vanaf 13 jaar Ongeveer 40 Minuten Een spel voor 2 tot 4 spelers Vanaf 13 jaar Ongeveer 40 Minuten INLEIDING EN DOEL VAN HET SPEL De bouw van de tempel voor Sobek is volop aan de gang. Rond de bouwwerf ontstaat heel wat bedrijvigheid: Er

Nadere informatie

Iedere speler krijgt de 11 stenen van één kleur en legt ze open voor zich op tafel.

Iedere speler krijgt de 11 stenen van één kleur en legt ze open voor zich op tafel. Hive van John Yianni Voor 2 spelers vanaf 9 jaar Inhoud 22 gegraveerde stenen van bakeliet. 1 Tas om de stenen te bewaren. Hive het strategiespel voor twee spelers is verslavend. Op 11 zwarte en 11 ivoorkleurige

Nadere informatie

Paasspeurtocht. Veel plezier!

Paasspeurtocht. Veel plezier! Paasspeurtocht Vier het paasfeest met deze gezellige speurtocht. De kinderen speuren in groepjes op of rondom de school naar grote, kartonnen paaseieren. Op elk paasei staat een opdracht. De opdracht wordt

Nadere informatie

TAFELTASJE. Tafeltasje is een rugzak met daarin allemaal leuke spelletjes om de maal- en deeltafels in te oefenen. juf Tessa

TAFELTASJE. Tafeltasje is een rugzak met daarin allemaal leuke spelletjes om de maal- en deeltafels in te oefenen. juf Tessa TAFELTASJE Tafeltasje is een rugzak met daarin allemaal leuke spelletjes om de maal- en deeltafels in te oefenen. juf Tessa 0 INHOUD MAALTAFELBOEKJE... 2 SNELLE JELLE... 12 VIER OP EEN RIJ... 14 KRUISWOORDPUZZEL...

Nadere informatie

Sinterklaasspel / Kerstspel

Sinterklaasspel / Kerstspel Sinterklaasspel / Kerstspel Originele uitvoering: www.pubquizamsterdam.nl Aangepast en opgemaakt door Gerwin 11-05: http://home.quicknet.nl/qn/prive/lm.broers Dit spel draait om kleine algemene cadeaus,

Nadere informatie

De IJzertijd (van 800 tot 12 voor Christus).

De IJzertijd (van 800 tot 12 voor Christus). De IJzertijd (van 800 tot 12 voor Christus). 1 En toen was er IJzer! Dat moeten de boeren aan het eind van de Bronstijd 2 hebben gezegd. Er is een metaal gevonden dat iedereen kan gebruiken. Brons 3 was

Nadere informatie

Je kunt de kansen met wiskunde technieken berekenen (bijvoorbeeld boomdiagramman), maar je kunt ook deze door simulaties achterhalen.

Je kunt de kansen met wiskunde technieken berekenen (bijvoorbeeld boomdiagramman), maar je kunt ook deze door simulaties achterhalen. Spelen met Kansen Bij wiskunde A, havo en vwo In een heleboel gezelschapsspellen speelt het toeval een grote rol, bijvoorbeeld Patience, Ganzenbord, Thodi, Black Jack, Risk, Poker, Bridge. Deze spellen

Nadere informatie

-

- Een strategisch spel voor 2 spelers - vanaf 8 jaar. Duurtijd: ca. 30 minuten. 1 houten spelbord (dit spel maakt geen gebruik van de rode stippen op het spelbord) 14 lichte pionnen 14 donkere pionnen De

Nadere informatie

BOHNANZA: AL CABOHNE FORUM FEDERATIE BOHNANZA: AL CABOHNE - 1 / 6 -

BOHNANZA: AL CABOHNE FORUM FEDERATIE BOHNANZA: AL CABOHNE - 1 / 6 - BOHNANZA: AL CABOHNE Spelidee Elke speler verhandelt bonen, die hij verbouwt op zijn eigen akkers en met zo veel mogelijk winst probeert te verkopen. Tegelijk spelen de spelers ook tegen de bonenmaffia.

Nadere informatie

Opdrachten thema. Veluwe

Opdrachten thema. Veluwe en thema Schema groepjes en opdrachten bij vorm 2: elke opdracht vaste begeleider Groepje 1: spechten Groepje 2: muizen Groepje 3: vossen Groepje 4: eekhoorns Groepje 5: egels Kleine beestjes + voedselketens

Nadere informatie

1. Als het leven soms pijn doet

1. Als het leven soms pijn doet 1. Als het leven soms pijn doet 1 Als het leven soms pijn doet en de storm gaat tekeer in een tijd van moeite en verdriet. Alsof de zon niet meer opkomt en het altijd donker blijft en de ochtend het daglicht

Nadere informatie

Spelregels IK BOX spel (3 of 4 personen)

Spelregels IK BOX spel (3 of 4 personen) IK BOX spelregels Spelregels IK BOX spel (3 of 4 personen) Spelmateriaal 1 spelbord (binnenkant van de IK BOX) met aan de zijkanten de grote ZaaiGoedkaarten. 4 pionnen (Tess, Mo, Max en Kate). 4 bakjes.

Nadere informatie

Uitwerkingen Sum of Us

Uitwerkingen Sum of Us Instant Insanity Uitwerkingen Sum of Us Opgave A: - Opgave B: Voor elk van de vier kubussen kun je een graaf maken die correspondeert met de desbetreffende kubus. Elk van deze grafen bevat drie lijnen.

Nadere informatie

Wiezen. Spelregels Volgens Café In de Goude Ster

Wiezen. Spelregels Volgens Café In de Goude Ster Wiezen Spelregels Volgens Café In de Goude Ster Kaartmarathon Reglement voor een kaartmarathon 1 2 Wiezen Spelregels Volgens Café In de Goude Ster Kaartmarathon Er wordt van uitgegaan dat iedere deelnemer

Nadere informatie

Aquädukt Schmidt, 2006 Bernhard WEBER 2-4 spelers vanaf 8 jaar ± 45 minuten

Aquädukt Schmidt, 2006 Bernhard WEBER 2-4 spelers vanaf 8 jaar ± 45 minuten Aquädukt Schmidt, 2006 Bernhard WEBER 2-4 spelers vanaf 8 jaar ± 45 minuten "aquae ductus" = Latijns voor 'de stroming van het water' Inleiding "Huizen bouwen is niet zo moeilijk, voor water zorgen des

Nadere informatie

Waar bloed is, zijn haaien

Waar bloed is, zijn haaien Waar bloed is, zijn haaien Eerste druk, augustus 2012 2012 Sylvia de Rijk isbn: 978-90-484-2559-4 nur: 508 Uitgever: Free Musketeers, Zoetermeer www.freemusketeers.nl Hoewel aan de totstandkoming van deze

Nadere informatie

Lancelot Das Königliche Spiel Mattel, 1990 SIEGERS Roland 2-5 spelers vanaf 10 jaar ± 60 minuten

Lancelot Das Königliche Spiel Mattel, 1990 SIEGERS Roland 2-5 spelers vanaf 10 jaar ± 60 minuten Lancelot Das Königliche Spiel Mattel, 1990 SIEGERS Roland 2-5 spelers vanaf 10 jaar ± 60 minuten Lancelot : het koninklijke spel Het edele spel van de Ronde Tafel voor voortreffelijke ridders en voorname

Nadere informatie

Lesmateriaal bij de voorstelling: Zwemmen Zonder Mouwen

Lesmateriaal bij de voorstelling: Zwemmen Zonder Mouwen Lesmateriaal bij de voorstelling: Zwemmen Zonder Mouwen Beste docent, Binnenkort gaat u met uw klas naar de voorstelling Zwemmen Zonder Mouwen; een muzikale 8+ voorstelling die zich afspeelt in en rondom

Nadere informatie

Les 1 Samenvatten Leestekst: Afval

Les 1 Samenvatten Leestekst: Afval Les 1 Samenvatten Leestekst: Afval "Goedemorgen.. De vorige lessen zijn we bezig geweest met het ophelderen van moeilijke woorden in de tekst. Vandaag gaan we een andere manier proberen om de tekst beter

Nadere informatie

DE WONDEREN VAN JEZUS

DE WONDEREN VAN JEZUS Bijbel voor Kinderen presenteert DE WONDEREN VAN JEZUS Geschreven door: Edward Hughes Illustraties door: Byron Unger en Lazarus Aangepast door: E. Frischbutter en Sarah S. Vertaald door: Arnold Krul Geproduceerd

Nadere informatie

SPELREGELS SPELMATERIAAL BIG BROTHER VOORBEREIDING roddeltabel confrontatiekaarten camerakaarten de 20 stemkaartjes SPELVERLOOP 4 spelers

SPELREGELS SPELMATERIAAL BIG BROTHER VOORBEREIDING roddeltabel confrontatiekaarten camerakaarten de 20 stemkaartjes SPELVERLOOP 4 spelers SPELREGELS Voor je ligt misschien wel het meest confronterende spel dat je ooit gespeeld hebt. Maar let wel: het is en blijft een spelletje. Dus neem de confrontaties met een flinke korrel zout! SPELMATERIAAL

Nadere informatie

Deel het leven Johannes 4:1-30 & 39-42 7 december 2014 Thema 4: Gebroken relaties

Deel het leven Johannes 4:1-30 & 39-42 7 december 2014 Thema 4: Gebroken relaties Preek Gemeente van Christus, Het staat er een beetje verdwaald in dit hoofdstuk De opmerking dat ook Jezus doopte en leerlingen maakte. Het is een soort zwerfkei, je leest er ook snel overheen. Want daarna

Nadere informatie

2 > Kerndoelen 11. 4 > Aan de slag 15. 5 > Introductie van de manier van werken 22. 6 > Mogelijke werkvormen en de plaats op het rooster 27

2 > Kerndoelen 11. 4 > Aan de slag 15. 5 > Introductie van de manier van werken 22. 6 > Mogelijke werkvormen en de plaats op het rooster 27 Inhoud 1 > Uitgangspunten 9 2 > Kerndoelen 11 3 > Materialen 12 4 > Aan de slag 15 5 > Introductie van de manier van werken 22 6 > Mogelijke werkvormen en de plaats op het rooster 27 7 > Waarom samenwerkend

Nadere informatie

Sportkanjers in de gymles. Sportkanjers in de gymles. gy m 10 SPORTKANJERGYMLESSEN VOOR DE BASISSCHOOL BOVENBOUW

Sportkanjers in de gymles. Sportkanjers in de gymles. gy m 10 SPORTKANJERGYMLESSEN VOOR DE BASISSCHOOL BOVENBOUW Sportkanjers in de gymles Sportkanjers in de gymles gy m gy m 10 SPORTKANJERGYMLESSEN VOOR DE BASISSCHOOL BOVENBOUW Leskaarten Les 1: Ik doe aan sport! VERTEL HET VOLGENDE VERHAAL: Het eerste wat je doet

Nadere informatie

Een spel van Bruno Faidutti. Voor 3-6 spelers, leeftijd 8 jaar en ouder

Een spel van Bruno Faidutti. Voor 3-6 spelers, leeftijd 8 jaar en ouder Een spel van Bruno Faidutti Voor 3-6 spelers, leeftijd 8 jaar en ouder 1 Thema Iedere speler speelt met een team helden (twee ridders, een dief en een tovenaar). Deze helden hebben één doel: magische voorwerpen

Nadere informatie

Ga je mee om de wonderlijke wereld van de zintuigen te ontdekken? Linda van de Weerd

Ga je mee om de wonderlijke wereld van de zintuigen te ontdekken? Linda van de Weerd Ga je mee om de wonderlijke wereld van de zintuigen te ontdekken? 1 Linda van de Weerd Inhoud Moet je horen! 3 Trillingen 4 Luister! 5 Hard en zacht 6 Dichtbij en ver weg 7 Hoog en laag 8 Doof zijn 9 Moeilijke

Nadere informatie

TOEN GOD ALLES MAAKTE

TOEN GOD ALLES MAAKTE Bijbel voor Kinderen presenteert TOEN GOD ALLES MAAKTE Geschreven door: Edward Hughes Illustraties door: Byron Unger en Lazarus Aangepast door: Bob Davies en Tammy S. Vertaald door: Erna van Barneveld

Nadere informatie

JEZUS IS MIJN SUPERHELD

JEZUS IS MIJN SUPERHELD JEZUS IS MIJN SUPERHELD NAAM Studielessen voor 4-7 jarigen. Mei 2005 Deze lessen zijn geschreven door Beryl Voorhoeve, Judith Maarsen De lessen zijn geschreven om te gebruiken in kleine Bijbelstudie groepen

Nadere informatie

HANDLEIDING HET IJSBERENSPEL

HANDLEIDING HET IJSBERENSPEL HANDLEIDING HET IJSBERENSPEL Pagina 1 van 7 1.! Artikelen behorende bij het spel... 1! 2.! Doel... 1! 3.! Spel klaar zetten... 1! 4.! Aantal deelnemers... 2! 5.! Meer informatie... 2! 6.! Speluitleg...

Nadere informatie

Wat weet jij over wonen? Dat ga je met je groepje opschrijven in een woordspin.

Wat weet jij over wonen? Dat ga je met je groepje opschrijven in een woordspin. Opdracht 1 Deze opdracht maak je in een groepje van vier. Nodig: 1 vel A3-papier, zwarte en een rode stift Wat weet jij over wonen? Dat ga je met je groepje opschrijven in een woordspin. Je doet het zo:

Nadere informatie

De tijd: 1855. De plaats: Het Amerikaanse Westen

De tijd: 1855. De plaats: Het Amerikaanse Westen [pg 1] Claim It! Het goudclaim-spel Voor 2-5 spelers, vanaf 8 jaar De tijd: 1855. De plaats: Het Amerikaanse Westen Je bent een gouddelver die zijn proefterrein afbakent en verdedigt tegen rivalen en tegenstanders.

Nadere informatie

1 De magie verdwijnt is het 1 ste deel van de GRATIS Regenboogschattenjacht van InnerTreasure

1 De magie verdwijnt is het 1 ste deel van de GRATIS Regenboogschattenjacht van InnerTreasure 1 De magie verdwijnt is het 1 ste deel van de GRATIS Regenboogschattenjacht De Regenboogschattenjacht Een magische zomer vol geluk Auteur: Eveline van Dongen Copyright: Eveline van Dongen InnerTreasure

Nadere informatie

sarie, mijn vriend kaspar en ik

sarie, mijn vriend kaspar en ik sarie, mijn vriend kaspar en ik Leen Verheyen sarie, mijn vriend kaspar en ik is een theatertekst voor kinderen vanaf 4 jaar en ging in première op 12 september 2009 bij HETPALEIS in Antwerpen 1 ik: het

Nadere informatie

Werkboek IJstijden groep 7-8

Werkboek IJstijden groep 7-8 Werkboek IJstijden groep 7-8 Naam Groep Les 1 Groep 7/8 Hoe ontstaat een IJstijd? In het verhaal vertelt Manny over de IJstijd. Wanneer eindigde laatste IJstijd? Voor deze opdracht mag je een atlas gebruiken.

Nadere informatie

In de schaduw van de zonnekoning

In de schaduw van de zonnekoning In de schaduw van de zonnekoning Auteur: Alan R. Moon & Aaron Wiessblum Uitgegeven door Amigo 2002 Een verzamel kaartspel voor 2-6 personen vanaf 10 jaar dat ongeveer 45 minuten duurt. Vrij vertaald in

Nadere informatie

Bauernschlau FX Schmid, 1991 SCHOEPS Tom 2-6 spelers vanaf 8 jaar ± 45 minuten

Bauernschlau FX Schmid, 1991 SCHOEPS Tom 2-6 spelers vanaf 8 jaar ± 45 minuten Inleiding Bauernschlau FX Schmid, 1991 SCHOEPS Tom 2-6 spelers vanaf 8 jaar ± 45 minuten Slimme boeren, witte en zwarte schapen en de strijd om de beste en grootste omheining zijn de ingrediënten voor

Nadere informatie

De trein van het leven

De trein van het leven De trein van het leven Eerste druk, december 2009 2009 Hans Cieremans isbn: 978-90-484-0933-4 nur: 306 Uitgever: Free Musketeers, Zoetermeer www.freemusketeers.nl Niets uit deze uitgave mag worden verveelvoudigd,

Nadere informatie

Grenzeloze vrijheid? Discussiebijeenkomst tienerclub

Grenzeloze vrijheid? Discussiebijeenkomst tienerclub Grenzeloze vrijheid? Discussiebijeenkomst tienerclub Leeftijd: 12-16 jaar Tijdsduur: 1 uur Doelen - De jongeren denken na over de betekenis van de muur tussen Israël en de Palestijnse gebieden in het dagelijks

Nadere informatie

Versie 1 EXTRA REGELSYSTEEM WISSELWOUD: HET GOEDE VOK GNS LARP EVENEMENTEN

Versie 1 EXTRA REGELSYSTEEM WISSELWOUD: HET GOEDE VOK GNS LARP EVENEMENTEN Versie 1 EXTRA REGELSYSTEEM WISSELWOUD: HET GOEDE VOK GNS LARP EVENEMENTEN 1. Inhoud 1. Inhoud... 2 2. Het Goede Volk... 3 3. Een personage maken... 4 4. Leven en dood... 5 5. Ontwikkeling... 6 6. Vaardigheden...

Nadere informatie

GO spelregels. Wim Berkelmans

GO spelregels. Wim Berkelmans GO spelregels www.go.org Wim erkelmans Inhoud Voorwoord Go Voorwoord ord, stenen en zetten Keten en vrijheid 5 Slaan en atari 6 Puzzels 7 Ontsnappen 8 Verbinden en knippen 9 Zelfslag 0 Oog Ko Twee ogen

Nadere informatie

Beet! 1. Aanzetten. 1a. Beet! Jij gaat aan de slag met het dossier Beet!. Welke onderdelen van het dossier ga jij maken? Overleg met je docent.

Beet! 1. Aanzetten. 1a. Beet! Jij gaat aan de slag met het dossier Beet!. Welke onderdelen van het dossier ga jij maken? Overleg met je docent. 1. Aanzetten Beet! 1a. Beet! Jij gaat aan de slag met het dossier Beet!. Welke onderdelen van het dossier ga jij maken? Overleg met je docent. GA IK DOEN 2 UITNODIGING 15 minuten 3 UITZOEKEN 30 minuten

Nadere informatie

VERBODEN KRINGEN. Docentenhandleiding

VERBODEN KRINGEN. Docentenhandleiding DE LINIE? ME WA W Docentenhandleiding Lesdoelen - Leerlingen kunnen omschrijven wat Verboden kringen zijn en weten dat een vrij schootsveld belangrijk was om het fort te verdedigen. - Leerlingen weten

Nadere informatie