Nascholingsbehoeften van leraren en aanbod in Leraar24

Maat: px
Weergave met pagina beginnen:

Download "Nascholingsbehoeften van leraren en aanbod in Leraar24"

Transcriptie

1 Nascholingsbehoeften van leraren en aanbod in Leraar24

2

3 Nascholingsbehoeften van leraren en aanbod in Leraar24 Jos Claessen Leraar24 rapportenreeks, nummer 6 juni 2010 Heerlen, Ruud de Moor Centrum, Open Universiteit

4 In de Leraar24 rapportenreeks zijn eerder verschenen: 1. Evaluatieplan Leraar24 (april 2010) 2. Leraar24 in Gebruikersonderzoeken met de panels van SBL (april 2010) 3. Leraar24 in Bezoekcijfers in het licht van de contentontwikkeling (april 2010) 4. Leraar24 in Leraar24 langs de kwaliteitsindex van Kennisnet (april 2010) 5. Motivatie in Leraar24. Ontwerp van een conceptueel kader (april 2010) Bibliografische gegevens Jos Claessen Nascholingsbehoften van leraren en aanbod in Leraar24/ Jos Claessen; Leraar24 rapportenreeks, nummer 6 Druk: Ruud de Moor Centrum, Open Universiteit, Heerlen Copyright 2010, Ruud de Moor Centrum, Open Universiteit, Heerlen, Nederland Alle rechten voorbehouden. Niets uit deze uitgave mag worden verveelvoudigd, opgeslagen in een geautomatiseerd gegevensbestand, of openbaar gemaakt, in enigerlei vorm of op enigerlei wijze, hetzij elektronisch, mechanisch, door fotokopieën, opnamen of op enige andere manier, zonder voorafgaande, schriftelijke toestemming van de uitgever. All rights reserved. No part of this publication may be reproduced, stored in a retrieval system, or transmitted, in any form or by any means, electronic, mechanical, photocopying, or otherwise, without the prior written permission of the publisher.

5 Inhoud Voorwoord...iii Leeswijzer...iv Nascholingsbehoeften van leraren en aanbod van Leraar Inleiding...1 Onderzoek van nascholingsbehoeften...1 SBL en onderzoek onder leraren po, vo en mbo...2 Teleac en onderzoek onder leraren po...2 Teleac en onderzoek onder directeuren po...2 Teleac en onderzoek onder leraren vo...3 Is er sprake van een helder en eenduidigbehoeftenpatroon?...4 En wat biedt Leraar24? Omgaan met digitale schoolborden Omgaan met zorgleerlingen Lesideeën Lesmateriaal Werkvormen Hoogbegaafdheid Didactische vaardigheden Digitalisering onderwijs Gedragsproblemen E-learning Oudergesprekken Dyslexie Combinatiegroepen...7 Aanbevelingen voor programmering...7 Aanbevelingen voor de communicatie...8 Bijlage A: Suggesties van lerarern po, vo en mbo...9 Bijlage B: Suggesties van leraren basisonderwijs...13 Bijlage C: Suggesties van directeuren basisonderwijs...19 Bijlage D: Suggesties van docenten voortgezet onderwijs...23

6

7 Voorwoord Voor u ligt een onderzoeksrapport uit de Leraar24 rapportenreeks. Deze reeks is eind 2009 opgezet om de opbrengsten, conclusies en resultaten uit het aan de Leraar24 gekoppelde onderzoek op een systematische en inhoudelijk onafhankelijke wijze naar buiten te brengen. Deze rapportenreeks wordt uitgebracht onder auspiciën van het Ruud de Moor Centrum, maar met nadruk moet erop gewezen worden dat hierin onderzoek wordt gepresenteerd dat weliswaar vaak onder projectleiding van het Ruud de Moor Centrum valt, maar dat zeker ook bij één van de andere partijen die participeren in Leraar24, belegd kan zijn. Het gaat hierbij om verschillende organisaties in een samenwerkingsverband, namelijk Kennisnet, Ruud de Moor Centrum, SBL en Teleac. Leraar24 is een internetplatform van, voor en door leraren. Het doel van Leraar24 is leraren te ondersteunen bij hun eigen professionalisering. Leraar24 richt zich op leraren in het PO, VO en de MBO sector. Leraar24 richt zich daarbij nadrukkelijk op álle leraren, beginners en meer ervaren leraren, vernieuwers en meer behoudende leraren. Leraar24 is een audiovisueel internet platform. Het bevat thematisch gerangschikte filmpjes en themadossiers met achtergrondinformatie, verdieping en verhalen uit de praktijk, samengesteld door groepen leraren en experts Het onderzoeken van de effecten van het materiaal dat in Leraar24 ontwikkeld is en dat wordt aangeboden via de website Leraar24.nl, op de professionalisering van leraren is bepaald niet eenvoudig. De centrale probleemstelling van dit onderzoek is of en hoe Leraar24 een bijdrage kan leveren aan de breed gesignaleerde, grote noodzaak tot professionalisering bij docenten. Zelfs het interpreteren van tamelijk voor de hand liggende gegevens zoals de gebruikersstatistieken blijkt vaak al een bron van misverstanden en verwarring te zijn. De belangrijkste functie van deze rapportenreeks is daarom op een systematische wijze verzamelde kennis en inzichten naar buiten te brengen, voorzien van een "leeswijzer" waarin zo duidelijk en beknopt mogelijk wordt uitgelegd hoe de resultaten het beste geïnterpreteerd kunnen worden en wat ze betekenen voor Leraar24. Steeds wordt daarbij nagegaan hoe de beschreven resultaten passen in het Leraar24 onderzoeksprogramma. In dat programma wordt gedetailleerd beschreven wat mogelijke effecten kunnen zijn van Leraar24 en hoe deze onderzocht worden. Daarbij wordt ervan uitgegaan dat er verschillende voorwaardelijkheden zijn. Deze hebben we omschreven als een dominostenen-effect. We vatten dat heel kort samen hier: Wil Leraar24 een beklijvend effect hebben op de professionalisering van Nederlandse onderwijsgevenden, dan is een eerste voorwaarde dat de

8 iv naamsbekendheid van Leraar24 zodanig is dat ook een behoorlijk percentage van Nederlandse onderwijsgevenden weet dat zij gebruik kunnen maken van de multimediale database. De volgende logische stap (of dominosteen) is dan logischerwijs of naamsbekendheid ook leidt tot waardering en tot bezoek van de website Leraar24.nl. Vervolgens kan onderzocht worden welke delen het meest bekeken worden of welke dossiers het meest worden opgevraagd. Ook kan worden nagegaan wat de professionaliseringseffecten zijn van het gebruik van het materiaal in Leraar24. Omdat dit materiaal zeer divers is, is het echter lastig om te zeggen dat Leraar24 tot een bepaald percentage toename van professionalisering leidt. Het gaat altijd erom om bij specifieke delen te kijken wat de effecten zijn. Het bepalen van het effect op professionalisering is ook niet eenvoudig. Wanneer docenten bepaald beeldmateriaal gebruiken en/of erover discussiëren, verwachten wij dat dit met name een invloed zal hebben op hun professionaliseringsintentie. Met andere woorden: het gebruik van Leraar24 uur zal aanzetten tot professionaliseringsgedrag. Ook deze effecten worden onderzocht waarbij met name vanuit een motivatietheoretisch perspectief gekeken wordt. Tot slot zal ook op beperkte schaal geëxperimenteerd worden met het beeldmateriaal uit de Leraar24, in die zin dat in specifieke contexten gekeken wordt wat het effect van het materiaal is op professionaliseringsgedrag van docenten. Dit alles maakt dat het onderzoek rondom Leraar24 complex is. Dat is onvermijdelijk. Maar dat maakt het ook interessant. Deze rapportenreeks probeert dit te laten zien en zal ook steeds mogelijke conclusies aangeven van het geschetste onderzoek. Die conclusies kunnen consequenties hebben voor de verdere ontwikkeling van Leraar24 en ze kunnen worden gebruikt om een algemeen beeld te krijgen van de effecten van dit interessante initiatief. Rob Martens, programmaleider Onderzoek Leraar24. Leeswijzer In de loop van 2009 is op ruime schaal onderzoek gedaan naar de nascholingsbehoeften van leraren. Dit rapport geeft een samenvatting van de meest genoemde onderwerpen. In de bijlagen zijn de resultaten van deze peilingen in detail beschreven. Leraren noemen een zeer breed scala van onderwerpen waarin ze zich willen nascholen en die ze op leraar24 zouden willen zien. Uitgaande van deze lijst van hot items is vervolgens nagegaan of en in welke mate zoeken via Google naar Leraar24 leidt. Zoeken op deze onderwerpen via Google leidt niet automatisch naar Leraar24. Voorts is onderzocht of uitgaande van de zoekmogelijkheden binnen Leraar24 de zoekende leraren op maat bediend worden. Ook binnen de site

9 Leraar24 zou het zoeken nar bepaalde onderwerpen verbeterd kunnen worden. v

10

11 Nascholingsbehoeften van leraren en aanbod van Leraar24 Inleiding Bij de inhoudelijke programmering van de video s en de dossiers voor Leraar24 wordt uiteraard geprobeerd in te spelen op de wensen vanuit het veld. De rationale daarbij is de volgende: het succes van Leraar24 is mede afhankelijk van de match tussen de behoeften van leraren aan nascholing / professionalisering en het aanbod aan onderwerpen in Leraar24. Wanneer het aanbod van Leraar24 spoort met de ervaren behoeften van leraren, neemt de kans op bezoek van de website met de bijbehorende positieve impact toe. Vanuit dit perspectief van een optimale aansluiting ligt het voor de hand empirisch te rade te gaan en leraren te consulteren over hun wensen en verwachtingen inzake nascholing. Onderzoek van nascholingsbehoeften In 2009 is er een hele reeks peilingen geweest naar nascholingsbehoeften in het onderwijs. Tabel 1 Onderwerpen genoemd door leerkrachten uit de sectoren po, vo en mbo (N=165). Bron: SBL, mei Onderwerp aantal % Gedragsproblemen Digitalisering onderwijs/e-learning 9 6 Passend onderwijs / onderwijs op maat 9 6 Digitaal schoolbord 7 4 Communicatie / gesprekstechnieken /oudergesprekken 6 4 Dyslexie 6 4 Materialen / methoden (-ontw. / -keuze) 6 4 Zelfstandig leren / activerende didactiek 5 3 Coöperatief leren 5 3 Rekenonderwijs / wiskunde 5 3 Techniekprojecten / wetenschap 5 3 Overige onderwerpen (< 5x) 25

12 2 SBL en onderzoek onder leraren po, vo en mbo In mei 2009 was er een onderzoek vanuit SBL. Leraren uit het zogeheten SBL-diepte-panel hebben elk vier collega s gevraagd om aan te geven aan welke thema s er volgens hen op Leraar24 aandacht besteed zou moeten worden. In totaal werkten 165 leraren uit PO, VO en MBO mee aan deze inventarisatie. In totaal werden 211 onderwerpen genoemd. In de tabel 1 zijn de 12 thema s weergeven die 5 keer of vaker zijn genoemd. De complete lijst is in Bijlage A te vinden. Afgezien van het containerthema gedragsproblemen zijn er geen onderwerpen die massaal genoemd worden. Teleac en onderzoek onder leraren po In juli 2009 was er een onderzoek vanuit Teleac waarbij aan 200 leerkrachten uit het basisonderwijs de vraag werd voorgelegd: zijn er onderwerpen waarover u als leerkracht meer zou willen weten? Ook hier was het resultaat een lange lijst van onderwerpen (zie Bijlage B). De belangrijkste resultaten zijn in een behoeftenwolk gerepresenteerd. De grootte van het lettertype correspondeert daarbij met de frequentie van vermelding. Wat opvalt is dat digitaal schoolbord een prominente plaats inneemt. Figuur 1: Behoeftenonderzoek leerkrachten basisonderwijs. Bron: Teleac juli Teleac en onderzoek onder directeuren po In juni 2009 benaderde Teleac 400 directeuren in het basisonderwijs met de vraag: zijn er onderwerpen met betrekking tot hun vakgebied waarover leerkrachten meer zouden willen / moeten weten?

13 Wederom was de lijst van genoemde onderwerpen lang (zie Bijlage C). In de bijbehorende woordwolk is passend onderwijs in het oog springend. 3 Figuur 2: Behoeftenonderzoek directeuren basisonderwijs. Bron: Teleac juni Onderwerpen die zowel bij de leraren basisonderwijs als de directeuren hoog scoren zijn: 1. omgaan met digitale schoolborden / ict; 2. omgaan met zorgleerlingen; 3. lesideeën, -materiaal. Teleac en onderzoek onder leraren vo In september 2009 tenslotte was er een onderzoek van Teleac onder 500 docenten uit 12 vakgebieden in het voortgezet onderwijs met de vraag om onderwerpen te noemen waarover men als docent meer zou willen weten. Ook hier is de oogst een lange lijst van onderwerpen (zie Bijlage D). Onderwerpen die prioriteit hebben in het Voortgezet Onderwijs zijn:

14 4 1. digitalisering; materiaal / schoolborden / ict; 2. vakspecifieke onderwerpen / lesmateriaal; 3. onderwijsontwikkelingen; 4. werkvormen. Is er sprake van een helder en eenduidig behoeftenpatroon? Uit de verschillende studies komt een grote diversiteit thema s an de oppervlakte. Er zijn geen onderwerpen die er met kop en schouders boven uitsteken. Ook is er geen sprake van een begrensd aantal items. De behoeften aan nascholing zijn veelvormig. Er zijn bijna evenveel nascholingsonderwerpen als er respondenten zijn. Dit betekent dus dat de eerder genoemde weg van nascholingsonderzoek naar programmering van video s en dossiers voor Leraar24 niet zo rechtlijnig loopt als we eerder veronderstelden. Wat wel opvalt is dat veel items to do zijn. Leraren zijn op zoek naar onderwerpen waarmee ze op korte termijn iets kunnen doen. En wat biedt Leraar24? Hoewel de nascholingsbehoeften een grote diversiteit laten zien, hebben we uit de veelheid van genoemde onderwerpen 13 geselecteerd die met enige regelmaat terugkeren: omgaan met digitale schoolborden omgaan met zorgleerlingen lesideeën lesmateriaal werkvormen hoogbegaafdheid didactische vaardigheden digitalisering onderwijs gedragsproblemen E-learning oudergesprekken dyslexie en combinatiegroepen De vraag is nu of je bij Leraar24 uitkomt als je op internet naar deze onderwerpen zoekt en wat dan de zoekresultaten binnen Leraar24 zijn. Kortom, of de vraag van leraren beantwoord wordt door het aanbod op Leraar24. In aanvulling op de eerdere genoemde behoeftepeilingen is op 2 februari 2010 een aanvullend onderzoekje uitgevoerd dat antwoord probeerde te geven op deze vragen.

15 Dit onderzoekje is met de boven genoemde 13 items uitgevoerd met per onderwerp de volgende dimensies: a. de ingevoerde zoekterm(en) in Google; b. op de hoeveelste plaats vind je binnen Google de eerste link naar Leraar24? c. wat levert dezelfde zoekterm ingevoerd in Leraar24 op? d. welk item levert het hoogste bezoekersaantal, hoe wordt dit item gewaardeerd (maximaal 5 sterren), door hoeveel personen is de waarderingslijst ingevuld? e. welke item levert het laagste bezoekersaantal, hoe wordt dit gewaardeerd, door hoeveel personen is de waarderingslijst ingevuld? 1 Omgaan met digitale schoolborden a. digitaal schoolbord b. 10e plaats c. 9 items in Leraar24 d. werken met digitale afbeeldingen, 2243 bezoekers, 4 sterren, 128 personen e. lezing digitale leermiddelen, 234 bezoekers, 1 ster, 1 persoon 2 Omgaan met zorgleeerlingen a. zorgleerlingen / omgaan met zorgleerlingen b. bij de eerste 100 links geen Leraar24 c. geen item in Leraar24 3 Lesideeën a. lesideeën b. bij de eerste 100 links geen Leraar24 c. geen item in Leraar24 4 Lesmateriaal a. lesmateriaal b. 55 ste plaats c. 3 items in Leraar24 d. zelf digitaal lesmateriaal maken, 515 bezoekers, 4 sterren, 4 personen e. online onderwijsmateriaal maken, 81 bezoekers, 0 sterren, 0 personen 5

16 6 5 Werkvormen a. didactische werkvormen, werkvormen, b. 75 ste resp. 96 ste plaats c. 1 item in Leraar24 d. coöperatieve werkvormen bij kleuters, 2047 bezoekers, 3,67 sterren, 21 personen 6 Hoogbegaafdheid a. hoogbegaafdheid b. bij de eerste honderd links geen Leraar24 c. 4 items in Leraar24 d. nooit geleerd om te leren, 2631 bezoekers, 4 sterren, 37 personen e. chemieproject voor hoogbegaafde leerling, 639 bezoekers, 4,12 sterren, 8 personen 7 Didactische vaardigheden a. didactische vaardigheden, didactische competenties b. 100ste plaats c. 1 item in Leraar24 d. didactisch competent, 1880 bezoekers, 3 sterren, 7 personen 8 Digitalisering onderwijs a. digitaal onderwijs b. bij de eerste 100 links geen Leraar24 c. 3 items in Leraar24 d. digitaal onderwijssysteem, 702 bezoekers, 4,29 sterren, 7 personen e. zelf digitaal lesmateriaal maken, 529 bezoekers, 4 sterren, 4 personen 9 Gedragsproblemen a. gedragsproblemen, gedragsproblemen onderwijs b. bij de eerste 100 links geen Leraar24 c. 1 item in Leraar24 d. een gedragsexperiment, 2937 bezoekers, 2,95 sterren, 20 personen 10 E-learning a. e-learning b. bij de eerste 100 geen Leraar24 c. 2 items in Leraar24

17 d. les in een virtuele wereld, 660 bezoekers, 4,52 sterren, 21 personen e. lezing werken in de 21 ste eeuw, 231 bezoekers, 0 sterren, 0 personen 11 Oudergesprekken a. oudergesprekken b. bij de eerste 100 links geen Leraar24 c. 1 item in Leraar24 d. gesprekken met ouders, 933 bezoekers, 3, 40 sterren, 5 personen 12 Dyslexie a. dyslexie b. 48 ste plaats c. 1 item in Leraar24 d. dyslexiecoach, 345 bezoekers, 4 sterren, 3 personen 13 Combinatiegroepen a. combinatiegroepen b. bij de eerste 100 geen Leraar24 c. geen item in Leraar24 Voor slechts vijf van de dertien onderwerpen geldt dat zoeken via Google leidt tot een hit bij de eerste honderd. Het invoeren van de nascholingsonderwerpen in de zoekfunctie van Leraar24 leidt bij tien van de 13 items tot een of meer concrete links. 7 Aanbevelingen voor programmering De nascholingsbehoeften van leraren bestrijken zo n breed spectrum dat een directe extrapolatie (van ervaren behoefte naar aangeboden item) niet zo eenvoudig te maken is. Uit panelonderzoek van SBL (zie onderzoeksrapport Leraar24 nummer 2) weten we dat leraren vooral op zoek zijn naar praktische tips en suggesties voor hun eigen lespraktijk. Een niet onbelangrijke vraag daarbij is wat leraren zelf als praktisch definiëren. Van de 13 onderwerpen hebben er tien een of meer links naar Leraar24. Kijkend naar de onderwerpen die via Google te vinden zijn en goed gewaardeerd worden binnen Leraar24, valt de nadruk op het versterken van het didactische repertoire op: het kunnen werken met het digibord, het maken van lesmateriaal, het leren van coöperatieve werkvormen, de inzet op

18 8 didactische vaardigheden en op competenties en tot slot lessen van de dyslexie coach. Aanbevelingen voor de communicatie Wanneer docenten weten wat ze willen, biedt de min of meer normale zoekroute via Google maar weinig perspectief om daadwerkelijk bij Leraar24 uit te komen. Is hier iets aan te doen? Problematischer lijkt het zoeken naar specifieke items binnen Leraar24 zelf. Lettend op het inmiddels imposante aanbod binnen Leraar24 zou je verwachten dat met zoektermen als omgaan met zorgleerlingen, lesideeën, combinatiegroepen zich een aantal fraaie panorama s binnen Leraar24 zouden ontvouwen, maar in de praktijk blijkt de zoekoogst schraal te zijn. Met de invoer van bijvoorbeeld zorgleerlingen in de zoekfunctie van Leraar24, krijgen we één hit en wel hoogbegaafheid! Wel aanwezige onderwerpen als dyslexie, rekenproblemen, gedragsproblemen etc. worden niet genoemd. Hier ligt een knelpunt dat vraagt om een voortvarende aanpak.

19 Bijlage A Suggesties van leraren po, vo en mbo De thema s waaraan Leraar24 volgens leraren uit po, vo en mbo (N=165) aandacht zouden moeten besteden. Bron: SBL en diepte-panel mei Gedragsproblemen / moeilijk gedrag (16) / adhd (3) / autisme (9) / stoornissen (4) / NdD (1) Digitalisering onderwijs / e-learning/inzet internet/multimedia in de klas/verdieping mbv ict Passend onderwijs / onderwijs op maat/inclusief onderwijs / organisatie hulp zorgleerlingen Digitaal schoolbord Communicatie / gesprekstechnieken / oudergesprekken Dyslexie / voorschotbenadering Lesstof / materialen / methoden / methodeontwikkeling/methodekeuze Activerende didactiek (vmbo ) / zelfstandig leren (tips) / zelfstandig werken Coöperatief leren / Coöperatieve werkvormen Leesonderwijs/leren lezen / bavi-lezen rekenen / realistisch rekenen / rekenproblemen / rekenonderwijs kleuters / wiskunde praktijk in de klas Techniek/techniekprojecten/ wetenschap en techniek Coaching/intervisievormen /begeleidingsgesprekken/interne begeleiding Lesideeën / didactische werkvormen Lichamelijke opvoeding / nieuwe sporten Speciaal onderwijs Taalbeleid / taalstimulering / spelling Ervaringen andere leraren / scholen (vernieuwingen, methoden) Klassenmanagement / niveauverschillen/differentiëren Leerproblemen POP / scholing/nascholing Projecten Vakgericht (aardrijkskunde, nederlands) Vernieuwend onderwijs / verschillende onderwijsvormen Beginnende leerkrachten Duits (mvt) / beeldvorming duits bij lln verbeteren Hoogbegaafdheid / opdrachtsuggesties voor meer begaafden Horeb online Meervoudige intelligentie Motivatie / werkhouding Onderwijsassistent Onderwijsontwikkelingen Orde aanpak / vmbo-bb waar leg je de grens

20 10 Overgang PO naar VO. Terug naar klassikaal Pesten Werkdrukvermindering / omgaan met stress Academische basisschool Algemeen leraarschap Belonen Competenties Dalton Drama / dans Engels in het kleuteronderwijs Examinering mbo Gastlessen Groep 8 link naar rechtspositioneel Info m.b.t. Studiefinanciering Intree toets Leren onderzoeken Maatschappelijke Problemen Maatschappelijke stage voor praktijk onderwijs Museumbezoek Naschoolse activiteiten Nederlands beoordelen NT2- jonge kinderen Observaties van kindgedrag Omgaan met allochtone ouders en kinderen Ouder wordende docent Ouderbetrokkenheid Praktijkonderwijs Puberbrein Schoolrijpheid Seksualiteit en relaties Meer mbo Spelen en leren Taakgericht werken Vacatures vakkenintegratie Veranderen van de kleuterschool Veranderende Student Verzorging Voor het eerst naar school Wetenschappelijk onderzoek

21 Zelfevaluatie 11

22

23 Bijlage B Suggesties van leraren basisonderwijs Leraren basisonderwijs (N=200; bron: Teleac juni 2009) produceerden de volgende antwoorden op de vraag: Zijn er onderwerpen waarover u als leerkracht meer zou willen weten? Aangezien we tot aanschaf overgaan op de digiborden,daarover! Aardrijkskundige onderwerpen of geschiedenis Actuele ontwikkelingen Afhankelijk van de thema's in de klas en de vragen van de leerlingen Allerlei zaken. Alles wat te maken heeft met het zo snel mogelijk digitaliseren van onderwijsmethoden: op naar elk kind zijn eigen pc, te beginnen in de bovenbouw Bewegingsonderwijs en handvaardigheid Bewegingsonderwijs en muziek Bijscholing Biologie Biologie, geschiedenis, beter gebruik van digitaal schoolbord. Bruikbaar materiaal voor groep 1-2 op internet, dat de kleuters zelfstandig kunnen gebruiken Bruikbare sites voor een digitaal schoolbord (dit wordt nu geplaatst Burgerschap Burgerschap in het onderwijs Combinatiegroepen Competentieontwikkeling, klassenmanagement. Concentratie vergroten bij leerlingen Daar ken ik de site nog niet goed genoeg voor Dat weet ik zo niet, ik ken de site niet De zorg voor de leerlingen, autisme, adhd, pddnos etc. Didactisch tips op thema/methode gerangschikt Differentiatie Digibord Digibord Digibord Digiborden en de software en mogelijkheden Digitaal bord Digitaal schoolbord Digitaal schoolbord Digitaal schoolbord, wat kan ik er allemaal mee doen.

24 14 Digitaal schoolbordgebruik Digitale schoolbord Digitale schoolborden en programma's hiervoor. Binnenkort krijgen wij allemaal een digitaal schoolbord n.l. Discalculie Dit ligt aan de thema's waarover we werken in de klas. Dylexie, vrij oefenmateriaal downsyndroom, oefenmateriaal en filmpjes die aansluiten bij niveau Dyscalculie Educatieve onderwerpen. handvaardigheid ideeën aanpak van probleem kinderen cultuurcoordinatie Educatieve programma's Educatieve reken en taal spellen op groep 4 niveau Educatieve spelletjes op de computer voor kleuters Een overzicht met de beste (nieuwe) online leermogelijkheden, zoals bijv. Mingoville.nl. Er zijn namelijk veel meer van dit soort prachtige instrumenten die nu moeilijk te vinden zijn. Er is al zo veel Er is altijd wel iets waar ik meer over zou willen weten Er zijn er genoeg, hoofdzakelijk op dit moment smartboard en lessengebruik. Ervaringen delen is prettig. Ik bekijk altijd items over zorg, zelfstandig werken,weektaken en digitale schoolborden Gebruik digibord Gebruik digibord Gebruik digibord- die krijgen we na de zomervakantie Gebruik digibord en ELO Gebruik digitaal schoolbord bij kleuters Gebruik van een digibord. Gedrag / leerproblemen e.d. Gedragsproblemen in de bovenbouw Gedragsproblemen in de klas Gedragsproblemen, signaleren van (reken)(taal)(spelling) problemen Geschiedenissites voor kinderen, actueel nieuws met achtergrondinfo voor kinderen Geschikt materiaal voor dyslectici Geschikte sites voor les aan hoogbegaafden Goede software voor digitaal schoolbord. Groeimogelijkheden in het onderwijs en werken in het buitenland Groepsdynamica Handigheidjes voor digiborden Heb belangstelling voor alles dat met ICT in het onderwijs te maken heeft Heb ik al bij vorige vragen genoemd Het digitale schoolbord en zijn mogelijkheden. Ik kijk altijd met mijn kinderen in een andere klas waar ze dit wel hebben. Het in kaart brengen van de administratieve rompslomp

25 Het werken met digiborden, het schrijfonderwijs. Het werken met een digitaal schoolbord bij de kleuters Het zou handig zijn om een overzicht te hebben waar je materiaal op internet kunt vinden die passen bij je methode. Hoe begeleid ik de zwakke lesers? VLL gaat zo hard! Hoe om te gaan met conflictsituaties tussen leerlingen (probleemoplossend gesprek) Hoe scholen hun tijd zo effectief mogelijk indelen in de verschillende groepen om toch aan alles toe te komen. Ook qua ICT gezien. Hoe passen zij dit in op hun onderwijs. Hoogbegaafde leerlingen Hoogbegaafdheid Hoogbegaafdheid Hoogbegaafdheid Hoogbegaafdheid Hoogbegaafdheid bij kleuters, ontwikkelingsachterstanden en hoe kinderen hiermee om kunnen gaan Huidige ontwikkelingen in onze maatschappij Huiswerkbegeleiding bijv. ICT leerlijnen voor groep 1 tm 8 Ieder onderwerp vraagt om er meer over te weten. veel is welkom. Ik ben leraar Lo dus de vragen slaan eigenlijk niet echt op mijn vaak. Ik ben naar veel nieuwsgierig. ik zou meer willen weten over een eigen leerlijn / uitstroomprofiel p Ik ervaarde de site niet als toegankelijk en overzichtelijk Ik kan er zo één, twee, drie geen bedenken. Ik kan hier nog geen gefundeerd antwoord op geven. Ik pas me nogal redelijk gemakkelijk aan, aan het aanbod. Zodoende kan ik daar zo een twee drie geen antwoord op geven. Ik heb bij aardrijkskunde wel vaak dat ik denk, dat zou ik nu wel eens willen laten zien. Bijv. Vulkaan uitbarsting, tsunami. Ik probeer me zo breed mogelijk te oriënteren Ik vind dit een erg algemene vraag en zo moeilijk te beantwoorden Ik weet even niets op dit moment Ik wel meer willen weten van kant en klare digibordlessen. Ik zou het niet weten. Ik zou het zo niet weten. Ik zou me verder willen verdiepen in diverse religies en meer (beeld)materiaal willen hebben om bepaalde rekensommen visueel te kunnen maken. (bijvoorbeeld werken met oppervlakten, om dan ook daadwerkelijk tuintjes te zien die gemeten worden qua omtrek In de kleuterklas bij ons op school zijn wij niet op internet aangesloten. In de toekomst wel. Onze school zit midden in een verbouwing. Ieder krijgt een digitaal bord en we hebben het afgelopen jaar geen gebruik kunnen maken van het computerlokaal omdat er een nieuwe is gebouwd en nu de computers worden geïnstalleerd. We kijken Informatieve programma's over dyslexie, dyscalculie Invoering nieuwe taakbeleid in de praktijk Inzet digiborden 15

26 16 Ja, één loket voor alle kennisinformatie. Nee, zonder gekheid, onderwerpen genoeg. Ja, lesideeën en materialen zijn altijd welkom Ja, meer burgerschap/meer info over verschillende geloofsovertuigingen Ja, te veel om op te noemen... Ja, vooral ter ondersteuning en voorbereiding van lessen Ja, zie eerdere opsomming zoals burgerschap, geldzaken, globalisering Kan hier nu geen antwoord op geven. Kan ik niet 1,2,3 bedenken. Kan ik niet zo noemen Kan ik niet zo snel verzinnen Kan ik zo niet zeggen Kan ik zo niet zeggen... Kan ik zo snel niet op komen Kan zo niet zeggen, maar hoe meer 'naslagwerk' er is, hoe beter Kan zo snel even niets bedenken Kanker bij kleuters Kant en klare digibordlessen voor groep 3 Kastelen, kathedralen, oude gebouwen Kinderen die agressief zijn naar andere kinderen Kindgericht werken Klassenmanagement digitale rapporten Klassenorganisatie, het opstellen van groepsplannen, formats van handige formulieren zoals bv. Een groepsplan. Kort en goed geformuleerde doelen per ontwikkelingsgebied Kosmische wereldverkenning Leerlijnen Leerlingen in het basisonderwijs met vormen uit het ASS Leerlingen met een ontwikkelingsvoorsprong Legio Lesideeen voor godsdienst/ geestelijke stromingen Lesideeën antwoorden inspiratie Levensloop Materiaal/oefeningen die te gebruiken zijn bij kinderen die verdieping nodig hebben Materialen voor verbreding of verdieping op gebied van ict binnen onderwijs Maya cultuur Medezeggenschap Mediawijsheid Mediawijsheid Meer groep 1-2 gerichte opdrachten, werkbladen knutselopdrachten Meer informatie voor jonge kinderen over vroeger,zonder dat jealles moet verduidelijken/ aan moet passen. Meer onderwerpen en vooral meer diepgang

27 Meer sites voor hoogbegaafden Methoden die digitaal zijn uitgebracht, zodat ik een boek op het digibord heb. Methodes in de onderbouw en hoe je de thema's kan gebruiken Misschien Misschien, ligt er aan waar die site over gaat.. Moeilijk om zo maar iets te noemen, moe nader gespecificeerd worden. Mogelijkheden van gebruik digitaal schoolbord en schooltv Nieuwe inzichten in het onderwijs t.a.v. Rekenen, lezen en schrijven creatieve ideeën ervaringen van andere leerkrachten mbt methodes, citotoetsen etc Nieuwe methode sociaal emotioneel Nu op dit moment niet. Misschien in de toekomst wel als ik het digitale bord ga gebruiken. Omgaan met dove leerling Onbekende stoornissen. Ervaringen van collega's. Onderwerpen voor in een plusgroep, bijv scheikunde Onderzoek en bewezen ontwikkelingen Ontwikkelingen binnen het kleuteronderwijs Ontwikkelingsgericht onderwijs Passend onderwijs Passend onderwijs in/en de praktijk Pesten Portfolio leren Prehistorie middeleeuwen Programma's digibord voor groep 3 vooral op expressie vakken gericht en natuur Programma's voor digiborden Rugzakleerlingen, dyscalculie, hoogbegaafdheid,leerlijnen spelling Schoolkamppraktische zaken zorgleerlingen Schooltv achter de schermen Schooltv programma's zijn moeilijk inpasbaar op een kleine school met de groepen 5,6, 7 en 8 gecombineerd in 1 lokaal Sociaal emotioneel benadering Sociale vaardigheden, woordenschat Stoornissen autisme adhd leerstoornissen etc leerlingenzorg Te veel om op te noemen Te veel om op te noemen o.a.tips/ideeën digitaal schoolbord Techniek Techniek Techniek Techniek bij kleuters Techniek met kleuters Thema's / lesideeën met elkaar delen.het begeleiden van kinderen (bij spel).ontwikkelingsproblemen- / moeilijkheden. Thema's voor kleuters 17

28 18 Uitgewerkte digibordlessen Uitgewerkte leuke thema's (kort overzichtmodel) Uitleg rechten/plichten van leerkracht, werkdrukverlaging tips Uitwerkingen van lessen en materialen bij thema s, prentenboeken, kinderboeken weekinformatie over recentelijk relevante onderzoeken op gebied van onderwijsaandacht voor kinderen met een ontwikelingsvoorsprong Vast wel, maar dat krijgt mijn interesse als ik tegen iets aanloop, kan niet zomaar iets bedenken. Vast wel, maar hangt af van de behoefte in de klas. Veel, kan zo er geen bedenken Vele geschiedenisonderwerpen. Vernieuwingen cito Verschillende problemen zoals ADHD enzovoort hoe kan je ouders opvoedtips geven? Verwijzingen naar goede sites over flipcharts tbv het digibord. Vooral aardrijkskundige onderwerpen om begrippen van de les duidelijk te maken. Vooral over het specifieke aanbod in verschillend vakgebieden Vooral over vakantiebestemmingen op dit moment!!! Vooralsnog niet Voorbereidend rekenen voorbereidend schrijvenvoorbereidend lezen Waar kan ik op een eenduidige manier betrouwbare informatie verzamelen voor projecten? We worden al aardig overspoeld met informatie... Geen behoefte dus Websites digibord Weer een van de vele sites. Te onoverzichtelijk te veel beter een keuze scherm po.vo,hbo etc

29 Bijlage C Suggesties van directeuren basisonderwijs Antwoorden van directeuren basisonderwijs (N=400; bron Teleac juni 2009) op de vraag Zijn er onderwerpen met betrekking tot hun vakhebied waarover leerkrachten meer zouden willen/moeten weten? Achtergrondinformatie Leuke weetjes Nieuws Actuele zaken zoals passend onderwijs etc. Beschikbaar educatief materiaal op internet te gebruiken via digibord Burgerschapsvorming, alle vernieuwingen in de leerlijnen en kerndoelen. Hoe effectieve instructie te geven Competenties Conflictbeheersing Content Coöperatief leren, mi, werken met kwaliteitskaarten, leerproblemen, persoonlijke ontwikkelingsplannen, spelling, bijbelkennis Cooperatief werken / klassenmanagement Deze vraag vind ik moeilijk te beantwoorden omdat ik niet weet wat er mee bedoeld wordt. Didactiek en pedagogiek Didactische vaardigheden Didactische werkvormen en organsatie in de praktijk Digibord-software die bij methodes hoort Digiborden Dit is persoonsafhankelijk. De algemene ontwikkeling van vele leerkrachten is niet meer zo breed. Diverse onderwerpen Educatieve sites, Effectieve hulp aan zwakke leerlingen in hun groep m.n. Op gebied van rekenen, begrijpend lezen en spelling Eigen deskundigheid Functiemix 1 zorgloket (passend onderwijs) Aparte leerlijnen met ontwikkelingsperspectieven Gebruik digi borden Gedragsproblemen Handelingsgerichte diagnostiek, passend onderwijs, 1-zorgroute, gesprekstechnieken, belonen/straffen,... Handelingsgerichter werken

30 20 Het is altijd goed om te leren met name betreffende digitale lessen Ik heb zo geen gocrete voorbeelden voor handen. In principe staan wij als team voor alle extra informatie open Interactieve instructies Jonge leerkrachten hebben veel minder algemene kennis dan de oudere collega's. Ze zouden specifiek op internet kennis moeten kunnen opzoeken. Ze zijn namelijk weer handiger in computergebruik. Kan dit niet zo aangeven Klassenmangement, zorgleerlingen, zelfstandig werken Lastige vraag: net zo adaptief als wij veronderstellen dat de kinderne zijn, zijn ook de leerkrachten. Waar de een zich als een kite-surfer door het wereldwijdeweb surft, is de ander nog aan het pootje baden. Goed zou zijn, dat leerkrachten geschoold zijn Leerlingen met stoornissen ( bijv autisme) Mogelijkheden van gebruik, maar is zeer beperkt door tijdgebrek in combinatie met vol loesprogramma Mogelijkheden van remedial teaching d.m.v. Digitaal schoolbordgebruik Mogeliekheden digibord in lessen Nieuwste ontwikkelingen Nog beter gebruik maken van de mogelijkheden van het digibord Omgaan met de zorg voor kinderen met specifieke behoeften Omgaan met probleemgedrag, het gebruik van digitale borden Onderwijsinhoudelijke onderwerpen Ontwikkeling t.a.v. De vakken (bijv. Rekenen, schrijven, engels) Ontwikkelingen in het kader van adaptief onderwijs Opbrengsten / professionalisering / communicatie Partnerschap met ouders Passend onderwijs Passend onderwijs Passend onderwijs en alles wat daarbij hoort... Professionaliseringsaanbod Relevante artikelen Recente ontwikkelingen Sociaal emotionele ontwikkeling en burgerschap Taal, rekenen, lezen van cito uitslagen enz. Techniek Techniek Techniek Techniek Trends in het onderwijs Tussendoelen in relatie tot einddoelen Vakinhoudelijk Verschilt per leerkracht Vinden van informatie / oefeningen e.d. Op het internet

31 Voeren van oudergesprekken, momenten bij verschillende methodes (kanjertraining, leefstijl, basiscommunicatie etc.), klassenmanagement, voorbeelden voor startende leerkrachten, coöperatieve structuren, voorbeelden van vernieuwingen op andere scholen, inte Werken met het digibord Wetenschappelijk onderzoek naar leerrendement. Zaken zoals de 50 vensters van gheschiedenis zouden makkelijk oproepbaar moeten zijn. Dat geldt voor meerdere vakgebieden. 21

32

33 Bijlage D Suggesties van docenten voortgezet onderwijs Docenten voortgezet onderwijs (N=500; bron: Teleac, september 2009) noemden de volgende onderwerpen waarover men als docent meer zou willen weten. aardrijkskundige onderwerpen actieveboard activerendewerkvormen / motivatie Aardrijkskunde Activerendewerkvormen binnen het AK onderwijs ak didactiek Applets over het aardrijkskunde die gebruikt kunnen worden in de les via het digitaal schoolbord. Beschikbaarheid van kaarten en foto's bij tijdschriftartikelen. communicatie didactische zaken: hoe kun je een nieuwe generatie boeien die dagelijks in contact komt met talloze media en (o.a. daardoor) steeds moeilijker te 'prikkelen' is voor 'minder sensationele' media (o.a. beelden) digitaledidactiek educatievegames GIS GIS GPS parktijk oefeningen (Behalve de GIS site) het gebruik van de diverse websites en wat er te vinden is, voor welke groep etc. Het motiveren van leerlingen om thuis te werken voor school Het vernieuwde Aardrijkskunde programma voor de Tweede Fase. ik wil van alle nieuwe ontwikkelingen op de hoogte blijven Ik zou wel tips/trucs willen krijgen hoe je lesmateriaal van schooltv in je les kunt gebruiken. In principe over alle onderwerpen die horen bij het vak ak ja, het inpassen en snel naar voren halen van materiaal of opslaan op stick. ja, maar daar zoek ik zelf wel naar ja, maar dan volg ik nascholing of zoek het op. Ja, over (wetenschappelijk) onderzoek naar leren Kort en bondig informatie over nieuwe ontwikkelingen in de wetenschap laatste stand van zaken m.b.t. actuele onderwerpen; zodat je "bij bent"...soort korte infotheek met doorverwijzing naar bron

34 24 mediawijsheid mediawijsheid meer werkvormen en lesmateriaal Mentoraat, Keuzebegeiding, nascholingen nee, daar zorg ik zelf voor. nee, niet gelijk niet dat ik zo direct weet Nieuwe functiemix omgangscodes vanuit leerlingen (gedragen door ouders)naar o.o.p. o.p, het weer leren opvangen van (non-verbale) signalen over docentengedrag, c.q. klasgenotengedrag onderwerpen over het mentoraat en anders vakinhoudelijke (aardrijkskundige) onderwerpen. ontwikkelingen binnen ict toetsen maken voor Examenkandidaten vakdidactische vernieuwingen vakgerichte zaken en wat daarover in de media te vinden is vakinhoudelijke aanvulling veldwerk vernieuwingen in het onderwijs vernieuwingen in het onderwijs Vraaggestuurde onderwerpen voor mijn vak Biologie/Verzorging activerende werkvormen in combinatie met aanbod van schooltelevisie Alles op mijn vakgebied en school Als ik wat nodig heb, vind ik het wel m.b.v. Google. competentiegericht leren concept context leren Congressen en symposia op het gebied van kleine eenvoudig practica die in een niet practica lokaal uitvoerbaar zij in 45 minuten. de actualiteit de beste animaties op fysiologisch gebied De mogelijkheid om interactieve simulaties en animatie aan te bieden digitaal schoolbord didctiek ed Digi-toetsen etc. (Ik bern bezig met opleiding tot gebruik van Wintoets) gedrag geen voorstellen groepswerking binnen een klas hersenen Het maken van een eenvoudige toetsen, waarmee de lln. de stof kunnen oefenen. hoe kan ik discussies in een groep goed begeleiden/opzetten over bio-topics

35 Ik heb slechts een oppervlakkig eerste bezoek gebracht. Ik zou me eerst verder meoten ori? nteren. inpassingen digitale lesmogelijkheden in gewone lesstof ja actuele ontwikkelingen in mijn vak biologie Ja, maar zo 1,2,3 niet te benoemen Kunnen er bij de filmpjes achtergrond films gemaakt worden met dieper gaande info over dat onderwerp? Waar dus meer aanbod komt? (soort nascholing?) leren studeren voor kinderen in de onderbouw van het VWO MBO meer differentiatie in internet gebruik, verschillende types opdrachten mbt leerstijlen van leerlingen meer interactieve opdrachten toepasbaar in onze ELO (Moodle) Meer kunnen inspelen op diverse leerstijlen van leerlingen meer praktische filpjes op de beeldbank die aasluiten op het niveau van beroepsgerichte leerwegen in het VMBO. Biologie/ aardrijkskunde etc nee heb de site nog niet echt goed bekeken, dus daar kan ik nog geen oordeel over vellen. Zag er op het eerste gezicht goed uit. Nieuw aanbod thema's Mens en Natuur nieuwe medische ontwikkelingen nieuwste drugs nu even niet nu nog geen idee omgaan van leerlingen met elkaar. ondersteunende animaties onderwerpen voor mentorlessen over (digitaal) pesten, lessen over de gevaren van internet onderwerpen waarbij een echter context centraal staat (levensechte case) ontwikkelingen op wetenschappelijk gebied op dit moment geen idee Opensource digitale content orgaanwerking toegespitst op inwendige organen (bv. nier- leverwerking) pedagogie in het voortgezet onderwijs practica Praktijkgericht onderzoek praktische opdrachten gecombineerd met internet rechtspositie Toetsen biologie voor onder en bovenbouw tuurlijk!! Zo'n beetje alle biologie onderwerpen!!! vakinhoudelijke onderwerpen vanzelfsprekend. Ik wil mijn vak bijhouden op alle relevante gebieden, en dat zijn er bij biologie nogal wat. Vele NLT/ANW onderwerpen Verwerken van filmfragmenten in een Elo volg al veel; weet uiteraard niet alles maar dat kan ook niet 25

36 26 vooral lessugesties, leuke sites, extra materiaal voor de kids webquest en het maken ervan. webquest zelf maken werken met digibord, elo zelf lessen daarmee opzetten Zoveel maar wet niet waar te beginnen CKV Een manier om museumbezoek aantrekkelijker te maken voor leerlingen vmbo activiteiten in de omgeving van de school actuele kunst beoefening alles wat binnen de examenstof van TEHATEX past Altijd. Vooral ge?nteresserd in de actualiteit en de daarbij horende achtergronden. Blijf altijd leren, omdat ik nog steeds te weinig weet. altijd; alles op het gebied van kunst en cultuur architectuur beeldende kunst en kunst in het algemeen Beeldende wereld, de wereld van kunst en cultuur cabaret cultuurbeleving degelijke onderwerpen die aansluiten bij het vak kunst / kunstgeschiedenis. drama examenonderwerpen kunst algemeen examens kunst algemeen gebruik van digitale software Ja, vooral tools om bijvoorbeeld een leuke digitale schoolkrant te maken kant-en-klare-elo-lessen. kerndoelen uitleg bij lessen toegevoegd kunst en cultuur voor de onderbouw Kunst en Informatica meer over mijn vakgebied: tekenen, beeldende vorming verder ben ik vertrouwenspersoon. Ook hiervoor zijn korte programma's wellicht mogelijk. Ik denk bijvoorbeeld aan : pestgedrag / eenzaamheid/ verlies van een dierbare/ stoornissen als PDD ( P nieuwe kunstvormen ondersteuning examenonderwerpen beeldende vakken onderwijsveranderingen kunstvakken Ontwikkeling van Audio-Visuele vorming in de bovenbouw vwo Tot nu toe nog steeds geen methode op niveau vwo? opera over downloaden... teken- en fotobewerkingsprogramma's time management Vakinhoudelijke aspecten over het vak Kunst Algemeen voor Havo/VWO bovenbouw (bv.

37 intergratie praktijk/theorie) vast wel, maar ik kan er nu geen bedenken wat is er allemaal te doen binnen het vak. en examen informatie Zie domeinen kunstvak algemeen 27 Duits alles over mijn vakgebied natuurlijk! alles wat met Duitsland te maken heeft, heeft mijn interesse classroommanagement cursussen in het buitenland delen van didactische werkvormen met anderen didactische ontwikkelingen die zijn er altijd, maar ik zou geen specifieke onderwerpen kunnen noemen digitaal toetsen digitale lessen zelf maken digitale projecten educatieve websites met lesideeen en webquests ERK Nuttige sites voor talendocenten (vooral Duits) Europees referentiekader MVT gebruik digibord voor vo het praktisch maken van de lessen voor havoleerlingen Ik word voldoende geinformeerd via internetforums en educatieve (vak)bladen internetsites t.b.v. Duitse lessen lesmateriaal lesonderwerpen lessen in de elo Loopbaanbegeleiding en -ori?ntatie maatschappelijke ontwikkelingen mentoraat/keuzebegeleiding Mogelijkheden ELO momenteel even niet momenteel niet Nee, er is al heel veel. nieuwe pakkende werkvormen O.a. onderwerpen die aansluiten bij de belevingswereld van leerlingen. Omgaan met niveauverschillen tussen Havo en Vwo. ongetwijfeld maar ze schieten me nu niet te binnen op dit moment geen idee overzicht van mogelijkheden voor leerlingen om extra kijk- en luistervaardigheid te oefenen pragmatische aanpak en toetsing spreek- en gespreksvaardigheid Praktisch lesmateriaal om diversiteit te vergroten.

38 28 profielwerkstukken Duits realistische (geen mooiweer) verhalen over zgn vernieuwingen Samenwerkend leren, Digitale methodes stroomlijnen gebruik ict/internet/beeldmateriaal in onderwijs taaldorp taalportfolio talen, maatschappijleer Te veel om op te noemen. Prioriteit: Elo's en mogelijkheden voor communicatie met leerling en leerlingen onderling. vakgericht heel veel vanzelfsprekend Zeer praktische toepassing van internetgebruik in de klas zelf digitaal materiaal verweken aanschouwelijker maken van economie Economie agrarische economie op mbo en op ondernemersniveau alle economische onderwerpen Allerlei IT zaken alles wat met economie te maken heeft alles wat mijn vakgebied betreft, niet in theorie maar in nieuwe didactiek concrete invulling nieuwe examenprogramma Economie havo 2010 vwo 2011 van concept naar contex dat weet ik zo niet de onderwerpen van de lesbrieven van LWEO (EC) en Stoffels (M&O) zijn zeer goed bruikbaar. de onderwerpen van het vak management & organisatie specifieke examentraining die onderwerpen zou ik willen weten en zo langzamerhand heb je te weinig tijd om overal te neuzen digiborden en content Digitale info over vakgebied gericht op gebruik in klas voor leerlingen. economie (totaal pakket) economische onderwerpen ELO's ervaringen examen Agrarische Bedrijfseconomie gedifferentieerd lesgeven, leswerkvormen, versterking van reken-en taalonderwijs gezien de werkdruk en de uit te voeren taken binnen onderwijs en mentoraat is de top bereikt, dus niet het (leer)effect van multimedia in de klas invoering van nieuwe tweede fase voor de bovenbouw makn van een website, tips hoe slim om te gaan met een ELO, competente opdrachten te maken.

39 meer digitale toepassingen in de les mogelijkheden om lesmateriaal digitaal aangeleverd te krijgen en te gebruiken voor leerlingen als vervangend materiaal voor stof uit de methode waarbij meerdere media een riol spelen nee wordt al bedolven onder info : info-stress Nee, niet op dit moment. Nieuwe ontwikkelingen op onderwijs gebied, fuctiemix, doorgroei mogelijkheden Nog zoveel te ontdekken.altijd leuk of educatief onderwerpen voor de bovenbouw in lesvervangende, zelfactiverende vorm : adsl. samenwerkende leeropdracht met bron op internet praktische zaken: activerende werkvormen, creeren van rustig en stimulerend werkklimaat sociale verzekeringen speltheorie uitwisselingen tussen docenten in verschillende landen vakinhoudelijke zaken en juridische zaken Vanaf 2010 start de Havo bovenbouw met een het nieuwe zogenaamde Teulings programma. Daarover zouden alle docenten economie meer over willen weten. Vraag is te open Websites die goed bruikbaar zijn in de economieles voor leerlingen in het VMBO en sites voor economie docenten Frans activerende werkvormen - literatuuronderwijs Altijd, maar dit is een te ruim gestelde vraag... educatieve podcasting toepassingen in second life achtige omgevingen ERK europees referentiekader gebruik digibord gebruik smartboard, over twee weken komt dit in mijn lokaal goed werkende disciplinerende maatregelen Grammatica op een leuk manier gepresenteerd Het gebruiken van internet in je lessen hoe andere docenten een leuke manier van lesgeven ontwikkelen hoe het taalportfolio goed en uitdagend in te vullen,terwijl het correctiewerk beheersbaar blijft hoe je een leerling kan motiveren met het leren Hoe kan ik mijn audiovisueel materiaal uitbreiden? Hoe kom ik aan kijk/luistermateriaal voor alle leerjaren opgebouwd in moeilijkheidsgraad? hoe krijg je leerlingen in de onderbouw klas 1 gemotiveerd om Frans te spreken? Ideeën voor een vernieuwde aanpak van schrijfvaardigheid in de bovenbouw. Nu nog behelpen met oud Cito-materiaal en eigen producten. Heeft nodig een update nodig. Uitwisseling van ideeën... Inbouwen aangepast eigen materiaal van schooltv in ELO 29

40 30 jawel, maar ik kan alles wel vinden op internet m.i.v. volgend schooljaar gaan wij dagelijks met het digitale schoolbord werken. Ik ben benieuwd of jullie daar materialen voor hebben. makkelijk beeld-/filmfragmenten downloaden en in eigen materiaal verwerken, dus basis technische hulp met name waar geschikt algemeen te gebruiken digitaal av-materiaal te vinden is. motiveren leerlingen leesvaardigheid Nee, ik zou wel graag willen dat er voor het vak Frans op een centrale site alle informatie te vinden is i.p.v verspreid. oefenen met spreekvaardigheid via internet op het ogenblik even niet. Eigenlijk is er veel te veel. Ik heb gelezen dat Leraar 24.nl dit probeert te ondervangen. Ik moet dat nog bekijken. Over de verschillende onderwijsvormen die op scholen gebruikt worden. Bijv. informatie van de scholen die bezig zijn met tabasco. over prijzen / kwaliteit van zgn. digiborden. Ik wil er namelijk graag mee beginnen, zie er veel mogelijkheden! Politiek scholingsmogelijkheden voor vak frans taalonderwijs en het digibord vakgebied Frans vast wel, maar die schieten me nu even niet te binnen... vervaardigen lesbeeldmateriaal verwerkingsmateriaal op internet Geschiedenis beoordelingsrubrics van werkstukken onder en bovenbouw. Iha vakdidactiek. betere inrichting van lokalen, waarin audiovisuele en internetfaciliteiten aanwezig zijn. Bewerkbare strategische of reenactment games geschiedenis. Vakoverstijgende projecten bovenbouw gamma bijscholing computerles: maken van powerpoints etc didaciek didactische veranderingen in het geschiedenisonderwijs Digibord-lessen digitale lessen dyslexie een overzicht van mogelijke gastdocenten eenvoudige elo voor leerlingen gebruik digibord Gebruik digitaal lesbord Didactiek van het gebruik van digitale leermiddelen Gebruik van laptops gebruik verschillende werkvormen, specifiek rollenspelen, actief didactische werkvormen Geschiedenis en ICT/ gebruik nieuwe media

41 Gratis digitaal lesmateriaal het bewerkenen van video materiaal voor lessen zoals het gebruiken van clips uit grotere stukken videomateriaal en films in digitoetsen en onderzoeksopdrachten binnen de elo ik ben nooit uitgeleerd Ik mis veel technische vaardigheden om digitaal lesmateriaal in te kunnen zetten. Het tempo van digitalisering gaat sneller dan het tempo waarin je je kunt bijscholen. Ik zou het prettig vinden als er meer activerende werkvormen mbt geschiedenis te vinden zouden zijn. Nu blijven veel aangeboden werkvormen op het internet toch vaak te dichtbij de klassieke klassikale situatie. ja over de kenmerkende aspecten ja, alle onderwerpen zijn leuk om nog eens op te frissen. Ja, mogelijkheden voor active-bord landelijke regelingen (bv tav examenvereisten), maar dan graag in een oogopslag lesmateriaal voor smartboard, recensies van historische films, meer divers videomateriaal voor GS (inclusief lesmateriaal), buitenlandse lerarenuitwisselingen, vacatures,... meer lesmateriaal mens en maatschappij mentoraat nieuwe tweede fase ontwikkelingen op andere scholen opzetten regionale geschiedenis orde houden toetsen en testen toetsing vakdidactiek vakdidactische verantwoording van organisaties bij het uitgeven van nieuw materiaal. vakgerichte zaken (geschiedenis) vakoverstijgende projecten, nieuwe examens,alternatieve werkvormen welke goed bruikbare geschiedenissites er zijn. (veel is verlopen of werkt niet) 31 Maatschappijleer Algemene zaken, zoals examenreglement, pta's e.d. overzichtelijk op een rij. altijd opzoek naar vernieuwend les materiaal - zoals eerder gezegd m.n tekort aan stof voor TTO en over EIO be?nvloeding mentale instelling leerlingen diversen ELO good practice uitwisseling voor docenten m.b.t. klassenmanagement / conflicthantering / omgaan met ouders / leerlingen / collega's / schoolleiding En uiteraard alle onderwerpen die betrekking hebben op maatschappijleer ideeen, tips om digitale informatie door lln te laten verwerken zonder invuloefeningen. interactieve lesmethoden Natuurlijk, dat is toch de essentiean leraar zijn?

Schets van het onderwijsprogramma Route 3, jaar havo/vwo

Schets van het onderwijsprogramma Route 3, jaar havo/vwo Schets van het onderwijsprogramma Route 3, 12-16 jaar havo/vwo De leerlingen in route 3 (12 16) uitstroomprofiel havo/vwo kunnen instromen in verschillende fasen van het reguliere onderwijs: in de onderbouw

Nadere informatie

Uitslag StartScan SPONS (fictief) Survey: FICTIEF

Uitslag StartScan SPONS (fictief) Survey: FICTIEF Uitslag StartScan SPONS (fictief) Survey: FICTIEF. Welke werkvormen gebruik je in je lessen?(plaats een vinkje in de rechterkolom indien je die werkvorm vaker in wilt zetten) Instructie door de docent

Nadere informatie

Schets onderwijsprogramma en lessentabel Route 3, jaar havo/vwo

Schets onderwijsprogramma en lessentabel Route 3, jaar havo/vwo Schets onderwijsprogramma en lessentabel Route 3, 12-16 jaar havo/vwo De leerlingen in route 3 (12 16) uitstroomprofiel havo/vwo kunnen instromen in verschillende fasen van het reguliere onderwijs: in

Nadere informatie

1. Een ELO of dagplan gebruiken om de planning met de leerlingen te delen. 2. Een ELO, e-mail of chat gebruiken om met de leerlingen te communiceren.

1. Een ELO of dagplan gebruiken om de planning met de leerlingen te delen. 2. Een ELO, e-mail of chat gebruiken om met de leerlingen te communiceren. Stellingen doelen 1. Een ELO of dagplan gebruiken om de planning met de leerlingen te delen. 2. Een ELO, e-mail of chat gebruiken om met de leerlingen te communiceren. 3. Instructielessen maken voor het

Nadere informatie

Voorlichting Voortgezet Onderwijs

Voorlichting Voortgezet Onderwijs Voorlichting Voortgezet Onderwijs Onderwerpen die besproken worden: Onderbouw VO Bovenbouw VO LWOO vmbo havo/vwo En daarna? Factoren voor schoolkeuze Scholen in de regio Aanmeldingsprocedure Belangrijke

Nadere informatie

Voorlichting Voortgezet Onderwijs

Voorlichting Voortgezet Onderwijs Voorlichting Voortgezet Onderwijs Onderwerpen die besproken worden: Onderbouw VO Bovenbouw VO LWOO vmbo havo/vwo En daarna? Factoren voor schoolkeuze Scholen in de regio Aanmeldingsprocedure Belangrijke

Nadere informatie

Inleiding Administratieve Organisatie. Opgavenboek

Inleiding Administratieve Organisatie. Opgavenboek Inleiding Administratieve Organisatie Opgavenboek Inleiding Administratieve Organisatie Opgavenboek drs. J.P.M. van der Hoeven Vierde druk Stenfert Kroese, Groningen/Houten Wolters-Noordhoff bv voert

Nadere informatie

Programma van toetsing en afsluiting R HAVO 5. O.S.G. Willem Blaeu

Programma van toetsing en afsluiting R HAVO 5. O.S.G. Willem Blaeu Programma van toetsing en afsluiting 2016-2017 R HAVO 5 O.S.G. Willem Blaeu Cohort 2016-2017 In de bovenbouw mavo, havo en vwo komt het cijfer van het schoolexamen geleidelijk tot stand. In het PTA wordt

Nadere informatie

Fase B. Entree. Leerstijlen. 2013 Stichting Entreprenasium. Versie 0.1: januari 20]3

Fase B. Entree. Leerstijlen. 2013 Stichting Entreprenasium. Versie 0.1: januari 20]3 N W Fase B O Z Entree Leerstijlen Versie 0.1: januari 20]3 2013 Stichting Entreprenasium Inleiding 2 Inleiding 2 Indeling 4 Strategie 6 Leerstijl Ieder mens heeft zijn eigen leerstijl. Deze natuurlijke

Nadere informatie

Schets van het onderwijsprogramma Route 3, 12 16 jaar vmbo kader/gl/tl

Schets van het onderwijsprogramma Route 3, 12 16 jaar vmbo kader/gl/tl Schets van het onderwijsprogramma Route 3, 12 16 jaar vmbo kader/gl/tl De leerlingen in route 3 uitstroomprofiel vmbo k/gl/t worden voorbereid op instroom in de onderbouw van het vmbo (kader, gemengde

Nadere informatie

Programma van toetsing en afsluiting R VWO 6. O.S.G. Willem Blaeu

Programma van toetsing en afsluiting R VWO 6. O.S.G. Willem Blaeu Programma van toetsing en afsluiting 2016-2017 R VWO 6 O.S.G. Willem Blaeu Cohort 2014-2017 In de bovenbouw mavo, havo en vwo komt het cijfer van het schoolexamen geleidelijk tot stand. In het PTA wordt

Nadere informatie

Programma van toetsing en afsluiting Schooljaar - 2015 2016 BA4. Bertrand Russell College

Programma van toetsing en afsluiting Schooljaar - 2015 2016 BA4. Bertrand Russell College Schooljaar - 2015 2016 BA4 Bertrand Russell College Studie:BA4 Vak: Nederlands Moment: per 4 Weegfactor: 1 Tijdsduur:100 min Leerstof: Literatuurgeschiedenis: 16e, 17e en 18e eeuw P501 cijfer Moment: per

Nadere informatie

Schoolondersteuningsprofiel van

Schoolondersteuningsprofiel van Schoolondersteuningsprofiel van 1. Inleiding De Zwaluw ligt aan de rand van het dorp Nes aan de Amstel. De school telt rond de 100 leerlingen, die zijn verdeeld over 5 groepen. In het gebouw zijn ook een

Nadere informatie

Digitale geletterdheid en de lerarenopleidingen, een ontwikkelplan

Digitale geletterdheid en de lerarenopleidingen, een ontwikkelplan Digitale geletterdheid en de lerarenopleidingen, een ontwikkelplan SLO nationaal expertisecentrum leerplanontwikkeling VELON conferentie Brussel, 4 februari 2016 Petra Fisser, Monique van der Hoeven, Sigrid

Nadere informatie

Leraar24 in Onderzoek, nummer 2, februari 2011. bekijken of het onderzoeksprogramma

Leraar24 in Onderzoek, nummer 2, februari 2011. bekijken of het onderzoeksprogramma Leraar24 in Onderzoek, nummer 2, februari 2011 Introductie Bij de start van Leraar24 is uit de vier partnerorganisaties een groep samengesteld die onderzoek doet naar de bekendheid, het gebruik en de effecten

Nadere informatie

4-12-2015. Bedoeling infoavond. Welkom INFORMATIEAVOND 3 HAVO de Tweede Fase. Historische achtergronden. Tweede fase. Veranderingen door invoering

4-12-2015. Bedoeling infoavond. Welkom INFORMATIEAVOND 3 HAVO de Tweede Fase. Historische achtergronden. Tweede fase. Veranderingen door invoering Bedoeling infoavond Na afloop heeft u een beter beeld van: Welkom INFORMATIEAVOND 3 HAVO de Tweede Fase de Tweede Fase als onderwijssysteem het keuzeproces van uw zoon/dochter Tweede fase Voortgezet Onderwijs

Nadere informatie

Informatieboekje Voortgezet Onderwijs

Informatieboekje Voortgezet Onderwijs Informatieboekje Voortgezet Onderwijs 1 2 Voorwoord Dit informatieboekje geeft een overzicht van de belangrijkste gegevens over het VMBO, Havo en VWO. Hoe het VMBO is opgebouwd, welke vakken in de onderbouw

Nadere informatie

Ontwikkelingen in afstudeerrichtingen lerarenopleidingen HAN ILS. 13 april 2016

Ontwikkelingen in afstudeerrichtingen lerarenopleidingen HAN ILS. 13 april 2016 Ontwikkelingen in afstudeerrichtingen lerarenopleidingen HAN ILS 13 april 2016 Het komende uurtje... 14.15-14.35 uur Implementatie afstudeerrichtingen HAN ILS 14.35 14.45 uur Uitwisseling 14.45-15.05 uur

Nadere informatie

Voorlichting Voortgezet Onderwijs

Voorlichting Voortgezet Onderwijs Voorlichting Voortgezet Onderwijs Onderwerpen die besproken worden: Onderbouw VO Bovenbouw VO LWOO vmbo havo/vwo En daarna? Factoren voor schoolkeuze Scholen in de regio Aanmeldingsprocedure Belangrijke

Nadere informatie

Handleiding Programmeren en bewerken CAM (graveermachine) Aan de slag. in beroep en bedrijf. Handleiding Programmeren en bewerken CAM (graveermachine)

Handleiding Programmeren en bewerken CAM (graveermachine) Aan de slag. in beroep en bedrijf. Handleiding Programmeren en bewerken CAM (graveermachine) Aan de slag in beroep en bedrijf Handleiding Programmeren en bewerken CAM (graveermachine) Branche Uitgevers 1 Alle rechten voorbehouden. Niets uit deze uitgave mag worden verveelvoudigd, opgeslagen in

Nadere informatie

Voorlichting Voortgezet Onderwijs

Voorlichting Voortgezet Onderwijs Voorlichting Voortgezet Onderwijs Onderwerpen die besproken worden: Onderbouw VO Bovenbouw VO LWOO (wordt geïntegreerd) vmbo havo/vwo En daarna? Factoren voor schoolkeuze Scholen in de regio Aanmeldingsprocedure

Nadere informatie

Presentatie VTOI 8 april 2016. Paul Schnabel

Presentatie VTOI 8 april 2016. Paul Schnabel Presentatie VTOI 8 april 2016 Paul Schnabel Visie Ingrediënten voor het eindadvies Resultaten dialoog Wetenschappelijke inzichten Internationale vergelijkingen Huidige wet- en regelgeving en onderwijspraktijk

Nadere informatie

TooropMavo. Inhoud en opzet van examens Theoretische Leerweg 2015-2016

TooropMavo. Inhoud en opzet van examens Theoretische Leerweg 2015-2016 TooropMavo Inhoud en opzet van examens Theoretische Leerweg 2015-2016 Alle vakken in klas 4 op een rij Nederlands Engels Frans Duits Spaans Aardrijkskunde Geschiedenis Wiskunde Economie Natuurkunde Biologie

Nadere informatie

User Centered Design. Ontwerpbeslissingen

User Centered Design. Ontwerpbeslissingen User Centered Design Ontwerpbeslissingen Ontwerpbeslissingen: Wat wij willen doen voor jou is Met betrekking tot lessen voorbereiden: Overzichten, schema s en lesplannen moeten ook door leerlingen begrepen

Nadere informatie

Programma van toetsing en afsluiting Schooljaar - 2015 2016 BH5. Bertrand Russell College

Programma van toetsing en afsluiting Schooljaar - 2015 2016 BH5. Bertrand Russell College Schooljaar - 2015 2016 BH5 Bertrand Russell College Studie:BH5 Vak: Nederlands P401 cijfer Moment: per 2/3 Weegfactor: 1 Tijdsduur:25 min Leerstof: Presentatie met discussie in de les in groepjes van 2

Nadere informatie

Programma van toetsing en afsluiting Schooljaar - 2015 2016 BA6. Bertrand Russell College

Programma van toetsing en afsluiting Schooljaar - 2015 2016 BA6. Bertrand Russell College Schooljaar - 2015 2016 BA6 Bertrand Russell College Studie:BA6 Vak: Nederlands Moment: per 2 Weegfactor: 1 Tijdsduur:100 min Leerstof: Literatuurgeschiedenis tot Romantiek P501 cijfer Moment: per 3 Weegfactor:

Nadere informatie

Selectie Heutinkcursussen tbv digitaal scholingsaanbod

Selectie Heutinkcursussen tbv digitaal scholingsaanbod Selectie Heutinkcursussen 2016-2017 tbv digitaal scholingsaanbod Talentontwikkeling in de klas: Studieduur: 9 uur Het werken vanuit talenten van kinderen krijgt steeds meer aandacht in basisscholen. Dit

Nadere informatie

Auteur boek: Vera Lukassen Titel boek: Excel Expert 2013. 2013, Serasta Uitgegeven in eigen beheer info@serasta.nl Eerste druk: November 2013

Auteur boek: Vera Lukassen Titel boek: Excel Expert 2013. 2013, Serasta Uitgegeven in eigen beheer info@serasta.nl Eerste druk: November 2013 Auteur boek: Vera Lukassen Titel boek: Excel Expert 2013 2013, Serasta Uitgegeven in eigen beheer info@serasta.nl Eerste druk: November 2013 ISBN: 978-90-820856-4-8 Dit boek is gedrukt op een papiersoort

Nadere informatie

Alles over. Tijdzaken. Achtergrondinformatie, bestellijsten en additionele materialen

Alles over. Tijdzaken. Achtergrondinformatie, bestellijsten en additionele materialen Alles over Achtergrondinformatie, bestellijsten en additionele materialen Wij vinden het belangrijk dat u goed geïnformeerd wordt om vervolgens de juiste keuze te kunnen maken. In samenwerking met de educatieve

Nadere informatie

2013 -. IC T Beleidsplan

2013 -. IC T Beleidsplan 2013 -. IC T Beleidsplan 0 Inhoudsopgave Beschrijving doelgroep... 2 Visie op onderwijs... 2 Basisvisie... 2 Inleiding... 3 Doelstellingen... 3... 3 Plan van aanpak... 3... 3 Schooljaar 2014-2015... 5

Nadere informatie

De studielast is voor de tweede fase vwo in totaal 4800 uur (drie maal 1600), voor het havo 3200 uur (twee maal 1600). Dit is als volgt verdeeld:

De studielast is voor de tweede fase vwo in totaal 4800 uur (drie maal 1600), voor het havo 3200 uur (twee maal 1600). Dit is als volgt verdeeld: (oud, maar hier en daar nuttig) Studielasttabellen Studielast is een nieuw begrip in de bovenbouw van havo en vwo. Het staat voor de gemiddelde tijd die de gemiddelde leerling aan schoolwerk besteedt.

Nadere informatie

Docenten die hun onderwijs meer willen afstemmen op de individuele verschillen tussen leerlingen en hun leeropbrengst willen vergroten.

Docenten die hun onderwijs meer willen afstemmen op de individuele verschillen tussen leerlingen en hun leeropbrengst willen vergroten. 1. Differentiëren Onderzoeken welke manieren en mogelijkheden er zijn om te differentiëren en praktische handvatten bieden om hiermee aan de slag te gaan. Vervolgens deze kennis toepassen in de praktijk

Nadere informatie

Welkom. Vo o r l i c h t i n g o u d e r s b a s i s s c h o o l J a n u a r i Bewust, Betrokken, Berechja

Welkom. Vo o r l i c h t i n g o u d e r s b a s i s s c h o o l J a n u a r i Bewust, Betrokken, Berechja Welkom Vo o r l i c h t i n g o u d e r s b a s i s s c h o o l J a n u a r i 2 0 1 6 Bewust, Betrokken, Berechja Programma Opening: dhr. J. Frankema, directeur Presentatie: dhr. J. Schaak, teamleider

Nadere informatie

Websites voor mentoren en leerlingen Inleiding

Websites voor mentoren en leerlingen Inleiding Websites voor mentoren en leerlingen Inleiding Internet is niet meer weg te denken uit het huidige onderwijs en biedt bovendien een bijna onuitputtelijke bron aan informatie en hulpmiddelen. Dit document

Nadere informatie

Programma van toetsing en afsluiting (PTA) 2015-2016 De Nieuwe Veste Hardenberg

Programma van toetsing en afsluiting (PTA) 2015-2016 De Nieuwe Veste Hardenberg Programma van toetsing en afsluiting (PTA) 05-06 De Nieuwe Veste Hardenberg 5 Havo: PTA 05-06, De Nieuwe Veste, Hardenberg Programma s van toetsing en afsluiting per vak Hieronder worden de betekenissen

Nadere informatie

WHITEPAPER Nectar 5 e editie onderbouw

WHITEPAPER Nectar 5 e editie onderbouw WHITEPAPER Nectar 5 e editie onderbouw WHITEPAPER Nectar 5 e editie onderbouw Nectar 5e editie onderbouw is een heldere, motiverende methode biologie die opvalt door de gestructureerde behandeling van

Nadere informatie

Alles over. Blink Wereld aardrijkskunde. Achtergrondinformatie, bestellijsten en additionele materialen

Alles over. Blink Wereld aardrijkskunde. Achtergrondinformatie, bestellijsten en additionele materialen Alles over Achtergrondinformatie, bestellijsten en additionele materialen Wij vinden het belangrijk dat u goed geïnformeerd wordt om vervolgens de juiste keuze te kunnen maken. In samenwerking met de educatieve

Nadere informatie

Auteur boek: Vera Lukassen Titel boek: Excel Gevorderden 2013. 2011, Serasta Uitgegeven in eigen beheer info@serasta.nl Eerste druk: December 2013

Auteur boek: Vera Lukassen Titel boek: Excel Gevorderden 2013. 2011, Serasta Uitgegeven in eigen beheer info@serasta.nl Eerste druk: December 2013 Auteur boek: Vera Lukassen Titel boek: Excel Gevorderden 2013 2011, Serasta Uitgegeven in eigen beheer info@serasta.nl Eerste druk: December 2013 ISBN: 978-90-820856-9-3 Dit boek is gedrukt op een papiersoort

Nadere informatie

Menukaart Gezonde School Basis- en Voortgezet Onderwijs: Mediawijsheid

Menukaart Gezonde School Basis- en Voortgezet Onderwijs: Mediawijsheid Menukaart Gezonde School Basis- en Voortgezet Onderwijs: Mediawijsheid Inhoud: Om op een effectieve manier invulling te geven aan gezondheidsthema s, is het belangrijk om aan de volgende 4 niveaus aandacht

Nadere informatie

ICT-beleidsplan 2010-2014

ICT-beleidsplan 2010-2014 ICT-beleidsplan 2010-2014 1. Inleiding In dit plan beschrijven wij hoe de Tweemaster in de komende jaren vorm wil geven aan de Informatie- en communicatietechnologie (ICT) op school. Het plan is opgesteld

Nadere informatie

SYLLABUS SECURITY AWARENESS WORKSHOP Personeel

SYLLABUS SECURITY AWARENESS WORKSHOP Personeel 3/10/2012 TRIO SMC SYLLABUS SECURITY AWARENESS WORKSHOP Personeel Pagina 1 van 9 Verantwoording 2012 Uniformboard te Vianen en 2012 Trio SMC te Almere. Copyright 2012 voor de cursusinhoud Trio SMC te Almere

Nadere informatie

Onderwijskundig Jaarplan. CBS de Ark September 2013

Onderwijskundig Jaarplan. CBS de Ark September 2013 Onderwijskundig Jaarplan CBS de Ark September 2013 In dit onderwijskundig jaarverslag vermelden we kort en bondig welke zaken prioriteit krijgen dit jaar en hoe we dit op gaan pakken. Uitwerking van de

Nadere informatie

Het gebruik van de zoekfunctie op Leraar24

Het gebruik van de zoekfunctie op Leraar24 Het gebruik van de zoekfunctie op Leraar24 Het gebruik van de zoekfunctie op Leraar24 Jos Claessen Henk Vinken Leraar24 rapportenreeks, nummer 12 november 2010 Heerlen, Ruud de Moor Centrum, Open Universiteit

Nadere informatie

Lab to Learn leren met morgen VOORBEELDRAPPORTAGE EDUCHECK MBO. EJ"Chec Ra pp. orfa e. Ij IT-workz. liorl

Lab to Learn leren met morgen VOORBEELDRAPPORTAGE EDUCHECK MBO. EJChec Ra pp. orfa e. Ij IT-workz. liorl liorl Lab to Learn leren met morgen VOORBEELDRAPPORTAGE EDUCHECK MBO EJ"Chec Ra pp orfa e Ij IT-workz LET OP! Dit is een voorbeeldrapportage van de mbo versie van de EduCheck waarin slechts enkele pagina

Nadere informatie

Jaarplan o.b.s. De Boomhut 2015-2016

Jaarplan o.b.s. De Boomhut 2015-2016 Jaarplan o.b.s. De Boomhut 2015-2016 Inleiding Elk jaar stellen wij als team van o.b.s. De Boomhut gezamenlijk een jaarplan op. Vanuit de evaluatie van het vorige jaarplan, gekoppeld aan de strategische

Nadere informatie

PROFIELKEUZE HAVO. Januari 2017

PROFIELKEUZE HAVO. Januari 2017 PROFIELKEUZE HAVO Januari 2017 H. de Heus Decaan 3-4-5 HAVO & 3-4 Mavo heu@llr.nl Wilt u het geluid van uw telefoon uitzetten? Onderwerpen Nederlands onderwijsstelsel De Tweede Fase en de profielen Profielkeuze

Nadere informatie

Programma van toetsing en afsluiting Schooljaar 2015-2016. atheneum 6

Programma van toetsing en afsluiting Schooljaar 2015-2016. atheneum 6 Schooljaar 2015-2016 atheneum 6 Vak: Nederlandse taal en literatuur SE klas 5SE klas 5 35 6pta 01 DT01: Leesvaardigheid & Spelling T toetsweek 1 90 min. 10 6pta 02 DT02: Schrijfvaardigheid T toetsweek

Nadere informatie

Academy4learning. Trainingsaanbod 2015-2016

Academy4learning. Trainingsaanbod 2015-2016 Academy4learning Aan de slag met Academy4learning Welkom bij Academy4learning! Met praktijkgerichte trainingen en workshops ondersteunen we docenten en medewerkers bij de invoering en het gebruik van digitaal

Nadere informatie

Op en top actueel. Alles over de nieuwste ontwikkelingen voor de zaakvakkenmethoden. Zaakvakken Groep 3 t/m 8

Op en top actueel. Alles over de nieuwste ontwikkelingen voor de zaakvakkenmethoden. Zaakvakken Groep 3 t/m 8 Op en top actueel Alles over de nieuwste ontwikkelingen voor de zaakvakkenmethoden Zaakvakken Groep 3 t/m 8 Zaakvakken van ThiemeMeulenhoff Op en top actueel Wie had vijf jaar geleden vermoed dat in nagenoeg

Nadere informatie

Begeleiding van startende leerkrachten binnen CNS

Begeleiding van startende leerkrachten binnen CNS Begeleiding van startende leerkrachten binnen CNS Een aantal richtlijnen gesteld vanuit de nieuwe CAO Wat is de definitie van een startende leraar? Met de startende leraar wordt de leerkracht bedoeld die

Nadere informatie

BORNEGO COLLEGE. 25 oktober Een belangrijk keuzemoment in het leven van uw zoon of dochter. Hier kan een onderschrift komen

BORNEGO COLLEGE. 25 oktober Een belangrijk keuzemoment in het leven van uw zoon of dochter. Hier kan een onderschrift komen BORNEGO COLLEGE 25 oktober 2016 Een belangrijk keuzemoment in het leven van uw zoon of dochter Hier kan een onderschrift komen 1 Programma (in hoofdlijnen) (voortgezet) Onderwijs in Nederland Bornego College:

Nadere informatie

Bijeenkomst BICTA Digiborden/KlasseTV

Bijeenkomst BICTA Digiborden/KlasseTV Bijeenkomst BICTA Digiborden/KlasseTV Michel Habraken Peter te Riele Agenda donderdag 19 juni 2008 13.00 13.45 uur Welkom en opening Agenda Startopdracht Doelstelling Presentatie Digitale schoolborden

Nadere informatie

Naam: School: basisschool voortgezet onderwijs Plaats: Leeftijd: Aantal jaar onderwijservaring:

Naam: School: basisschool voortgezet onderwijs Plaats: Leeftijd: Aantal jaar onderwijservaring: Docentenvragenlijst op het gebied van ict-gebruik en natuur- en techniekonderwijs, voormeting Naam: School: basisschool voortgezet onderwijs Plaats: Leeftijd: Aantal jaar onderwijservaring: Ik ben een:

Nadere informatie

www.dubbelklik.nu Handleiding Access 2010

www.dubbelklik.nu Handleiding Access 2010 www.dubbelklik.nu Handleiding Access 2010 Deze handleiding is onderdeel van Dubbelklik, een lesmethode Technologie, ICT/ Loopbaanoriëntatie en Intersectoraal Alle rechten voorbehouden. Niets uit deze uitgave

Nadere informatie

Hoofdvraag 2. Inhoudsopgave

Hoofdvraag 2. Inhoudsopgave Hoofdvraag 2 Inhoudsopgave 2.2 Hoofdvraag 2 2.2.1 Digitalisering Nieuwe media Mediawijsheid 2.2.2 Media voor volwassenen? Media op de basisschool 2.2.3 Leerkrachten moeten ook leren Vaardigheden 2.2.4

Nadere informatie

Voorlichtingsavond 08 04-2014 van VMBO naar HAVO 1

Voorlichtingsavond 08 04-2014 van VMBO naar HAVO 1 Voorlichtingsavond 08 04-2014 van VMBO naar HAVO 1 } Goede redenen voor een HAVO-keuze? Uitstel van keuze??????? Met VMBO kan ik niks..?????? } Profielen en doorstroming HAVO HBO } Ben jij geschikt voor

Nadere informatie

Welkom. LOB-informatieavond Klas 2 MAVO. Dinsdag 17 november 2015

Welkom. LOB-informatieavond Klas 2 MAVO. Dinsdag 17 november 2015 Welkom LOB-informatieavond Klas 2 MAVO Dinsdag 17 november 2015 Deze avond Opening Kiezen Wat doen wij eraan? De bovenbouw MAVO De sectoren Mogelijkheden na de MAVO Sluiting Kiezen is een proces We onderscheiden

Nadere informatie

Bekwaamheidseisen leraar primair onderwijs

Bekwaamheidseisen leraar primair onderwijs Bekwaamheidseisen leraar primair onderwijs Uit: Besluit van 16 maart 2017 tot wijziging van het Besluit bekwaamheidseisen onderwijspersoneel en het Besluit bekwaamheidseisen onderwijspersoneel BES in verband

Nadere informatie

Essay. Is multimedia als leermiddel gunstig voor het leerproces van een kind? Stefan van Rees Studentnummer: 0235938 Opleiding:

Essay. Is multimedia als leermiddel gunstig voor het leerproces van een kind? Stefan van Rees Studentnummer: 0235938 Opleiding: Essay Is multimedia als leermiddel gunstig voor het leerproces van een kind? Naam: Studentnummer: 0235938 Opleiding: CMD Docent: Rob van Willigen Modulecode: MEDM0201D Modulenaam: Is multimedia als leermiddel

Nadere informatie

STUDIEWIJZER HAVO COHORT 2009. Versie november 2010

STUDIEWIJZER HAVO COHORT 2009. Versie november 2010 STUDIEWIJZER HAVO COHORT 2009 Versie november 2010 Inhoudsopgave Inhoudsopgave... 1 Aardrijkskunde... 2 Biologie... 3 Culturele en Kunstzinnige Vorming... 4 Duitse taal en literatuur... 5 Economie... 6

Nadere informatie

Jaarplan BS de Ester. Zelf denken, samen doen

Jaarplan BS de Ester. Zelf denken, samen doen Jaarplan 2016-2017 BS de Ester Zelf denken, samen doen Inleiding De inhoud van dit jaarplan is gebaseerd op de teamevaluatie van het jaarplan 2015-2016, het schoolplan 2015-2019 en voortschrijdend inzicht

Nadere informatie

Programma van toetsing en afsluiting R HAVO 4. O.S.G. Willem Blaeu

Programma van toetsing en afsluiting R HAVO 4. O.S.G. Willem Blaeu Programma van toetsing en afsluiting 2016-2017 R HAVO 4 O.S.G. Willem Blaeu Cohort 2016-2018 In de bovenbouw mavo, havo en vwo komt het cijfer van het schoolexamen geleidelijk tot stand. In het PTA wordt

Nadere informatie

- De nieuwe Schooltv - Schooltv in de aardrijkskundeles - Schooltv en de toekomst

- De nieuwe Schooltv - Schooltv in de aardrijkskundeles - Schooltv en de toekomst - De nieuwe Schooltv - Schooltv in de aardrijkskundeles - Schooltv en de toekomst Schooltv nu alleen online Schooltv nu ook voor thuis Schooltv, wat is er veranderd? - Open Net TV - TV speciaal gemaakt

Nadere informatie

2. Waar staat de school voor?

2. Waar staat de school voor? 2. Waar staat de school voor? Missie en Visie Het Rondeel gaat uit van de Wet op het Basisonderwijs. Het onderwijs omvat de kerndoelen en vakgebieden die daarin zijn voorgeschreven. Daarnaast zijn ook

Nadere informatie

Kennisbasis Duits 8 juli 2009. 2. Taalkundige kennis

Kennisbasis Duits 8 juli 2009. 2. Taalkundige kennis Kennisbasis Duits 8 juli 2009 Thema Categorie/kernconcept Omschrijving van de categorie / het kernconcept De student 1. Taalvaardigheden 1.1 De vaardigheden 1.1.1 beheerst de kijkvaardigheid en de luistervaardigheid

Nadere informatie

BROCHURE VERDER NA DE TWEEDE KLAS IN 2015-2016

BROCHURE VERDER NA DE TWEEDE KLAS IN 2015-2016 BROCHURE VERDER NA DE TWEEDE KLAS IN 2015-2016 Geachte ouder(s)/verzorger(s), Uw zoon of dochter zit op dit moment in het tweede leerjaar van de onderbouw vwo en havo. Na het tweede rapport ontvangen de

Nadere informatie

Cursus Rekencoach. Voorjaar 2011

Cursus Rekencoach. Voorjaar 2011 Cursus Rekencoach Voorjaar 2011 Albert Melskens, ROC van Nijmegen Margriet Philipsen, Interstudie NDO Monica Wijers, Vincent Jonker, Freudenthal Instituut Contact Vakinhoud Vincent Jonker, v.jonker@uu.nl

Nadere informatie

ICT-gebruik docenten behoeft brede ondersteuning!

ICT-gebruik docenten behoeft brede ondersteuning! Grote Bickersstraat 74 13 KS Amsterdam Postbus 247 AE Amsterdam t 522 54 44 f 522 53 33 e info@tns-nipo.com www.tns-nipo.com Rapport ICT-gebruik docenten behoeft brede ondersteuning! Onderzoek naar ICT-gebruik

Nadere informatie

KEUZEBEGELEIDING KLAS 3

KEUZEBEGELEIDING KLAS 3 KEUZEBEGELEIDING KLAS 3 2013-2014 Afdelingsleiders Decanen dhr. drs. G.C. Zijlstra (vwo) en dhr. R de Boef (havo) mw. E. de Neef en mw. drs. A.C.R.I. Govaarts Mentoren 3A mw. E.A.M. van Veen 3GA dhr.

Nadere informatie

Auteurs boek: Vera Lukassen en René Valster Titel boek: Basis Computergebruik Versies: Windows 7 & Windows 8

Auteurs boek: Vera Lukassen en René Valster Titel boek: Basis Computergebruik Versies: Windows 7 & Windows 8 Auteurs boek: Vera Lukassen en René Valster Titel boek: Basis Computergebruik Versies: Windows 7 & Windows 8 2014, Serasta Uitgegeven in eigen beheer info@serasta.nl Eerste druk: Augustus 2014 ISBN: 978-94-91998-03-4

Nadere informatie

Onderzoeksresultaten en interpretatie klanttevredenheidsonderzoek 2009

Onderzoeksresultaten en interpretatie klanttevredenheidsonderzoek 2009 Onderzoeksresultaten en interpretatie klanttevredenheidsonderzoek 2009 1 Inleiding: In dit resumé geven wij u inzicht in de resultaten van het klanttevredenheidsonderzoek van 2009. Het gehele rapport omvat

Nadere informatie

KEUZEBEGELEIDING & PROFIELKEUZE KLAS 3

KEUZEBEGELEIDING & PROFIELKEUZE KLAS 3 KEUZEBEGELEIDING & PROFIELKEUZE KLAS 3 2014-2015 Belangrijke data i.v.m. profielkeuze schooljaar 2014 2015 9 dec. Ouderavond 10 dec. Mentoravond 26-30 jan. Elke derde klas gaat één dag op keuzedag 2 feb

Nadere informatie

HET GOESE LYCEUM, pta, vwo 6, 2014-2015,AARDRIJKSKUNDE. HET GOESE LYCEUM, pta, vwo 6, 2014-2015,BIOLOGIE

HET GOESE LYCEUM, pta, vwo 6, 2014-2015,AARDRIJKSKUNDE. HET GOESE LYCEUM, pta, vwo 6, 2014-2015,BIOLOGIE HET GOESE LYCEUM, pta, vwo 6, 2014-2015,AARDRIJKSKUNDE 671 1 Ste Geb. in de V.S S 100 1 j 1 6.5 672 2 Middellandse- Zeegebied atlas S 100 2 j 2 6.5 landschapszones 673 0 Leefomgeving P.O P/S 1 n 674 3

Nadere informatie

Individueel gebruik van ICT in het onderwijs belemmerd de ontwikkeling van sociale contacten tussen leerlingen:

Individueel gebruik van ICT in het onderwijs belemmerd de ontwikkeling van sociale contacten tussen leerlingen: Individueel gebruik van ICT in het onderwijs belemmerd de ontwikkeling van sociale contacten tussen leerlingen: 1. ICT is een middel en wordt steeds meer gebruikt in het onderwijs. Daarbij kijk je ook

Nadere informatie

3 De visie van de Prinses Julianaschool

3 De visie van de Prinses Julianaschool 3 De visie van de Prinses Julianaschool 3.1 Visie op het onderwijs De missie: Prinses Julianaschool, school voor geborgenheid, (basis)kennis en zorg. De Prinses Julianaschool biedt kinderen een veilige

Nadere informatie

3 Hoogbegaafdheid op school

3 Hoogbegaafdheid op school 3 Hoogbegaafdheid op school Ik laat op school zien wat ik kan ja soms nee Ik vind de lessen op school interessant meestal soms nooit Veel hoogbegaafde kinderen laten niet altijd zien wat ze kunnen. Dit

Nadere informatie

Programma van toetsing en afsluiting Schoolja BA5. Bertrand Russell College

Programma van toetsing en afsluiting Schoolja BA5. Bertrand Russell College Schoolja - 2016 BA5 Bertrand Russell College StudieBA5 Vak: Nederlands Moment: per 4 Weegfactor: 1 Tijdsduur:100 min Leerstof: Literatuurgeschiedenis 16e, 17e en 18e eeuw P501 cijfer Moment: per 2 Weegfactor:

Nadere informatie

Onderzoek VO-content & Stercollecties - 2014

Onderzoek VO-content & Stercollecties - 2014 Onderzoek VO-content & Stercollecties - 2014 Eindrapport In opdracht van: VO-content Project: 2014.117 Publicatienummer: 2014.117-1416 Datum: Utrecht, mei 2014 Auteurs: Leonique Korlaar Arthur kan Inhoudsopgave

Nadere informatie

Inleiding 4. Engels in het basisonderwijs 5. Words&Birds een verrijking van de les, een verbreding van de wereld 6. Wat is Words&Birds?

Inleiding 4. Engels in het basisonderwijs 5. Words&Birds een verrijking van de les, een verbreding van de wereld 6. Wat is Words&Birds? Inleiding 4 Engels in het basisonderwijs 5 Words&Birds een verrijking van de les, een verbreding van de wereld 6 Wat is Words&Birds? 6 Wat zijn de belangrijkste eigenschappen van Words&Birds? 6 Met welk

Nadere informatie

Proeftuin Linked Data: Maatwerk in de bovenbouw

Proeftuin Linked Data: Maatwerk in de bovenbouw Proeftuin Linked Data: Maatwerk in de bovenbouw Anne Muller & Eric Welp - SLO Vught, 5 juni 2014 Voorstellen Wie wij zijn Wie jullie zijn Wat de Proeftuin is De Proeftuin Online applicatie voor onderwijs

Nadere informatie

Schets van het onderwijsprogramma Route 2, jaar vmbo basis

Schets van het onderwijsprogramma Route 2, jaar vmbo basis Schets van het onderwijsprogramma Route 2, 12 16 jaar vmbo basis Bij leerlingen in route 2 uitstroomprofiel vmbo basis ligt het accent op instroom in de onderbouw van de vmbo basisberoepsgerichte leerweg.

Nadere informatie

Verleg je grenzen! Waarom kiest ú voor het nieuwe Taalblokken? Taalblokken Engels Brochure MBO

Verleg je grenzen! Waarom kiest ú voor het nieuwe Taalblokken? Taalblokken Engels Brochure MBO Brochure MBO Toetsing Figuur 4, toetsing Door de nieuwe aanpak en de goede mix van digitaal lesmateriaal en boeken geeft Taalblokken Engels mij de ruimte om les te geven zoals ik wil. Verleg je grenzen!

Nadere informatie

LOL. Module. Begroting. 2013 Stichting Entreprenasium. Versie 0.1: april 2013

LOL. Module. Begroting. 2013 Stichting Entreprenasium. Versie 0.1: april 2013 N W O LOL Z Module Begroting Versie 0.1: april 2013 2013 Stichting Entreprenasium Inleiding 2 Inleiding 2 Opbrengst 4 Stakeholders 8 Middelen 12 Strategie 15 P l a n n e n In de module plannen maakte je

Nadere informatie

Determinatieavond leerjaar 2

Determinatieavond leerjaar 2 Programma: Determinatie TL Beroepsgericht Waar kijken wij naar bij uw zoon/dochter: Cijfers (kennis, vakvaardigheden en leervermogen) Algemene vaardigheden en (studie)houding Cito Vas Wat wil de leerling

Nadere informatie

Studiewijzer per opleiding

Studiewijzer per opleiding Nederlandse taal en literatuur 201 T 5001 15 Spelling en werkwoordspelling. 202 T 5002 20 Spreekvaardigheid: mondelinge voordracht. 203 T 5003 15 Literatuurgeschiedenis. 204 T 5004 25 Schrijfvaardigheid.

Nadere informatie

Hoofdvraag 2. Inhoudsopgave

Hoofdvraag 2. Inhoudsopgave Hoofdvraag 2 Inhoudsopgave 2.2 Hoofdvraag 2 2.2.1 Digitalisering Nieuwe media Mediawijsheid 2.2.2 Media voor volwassenen? Media op de basisschool 2.2.3 Leerkrachten moeten ook leren Vaardigheden 2.2.4

Nadere informatie

Nederlands voor Arabisch taligen A0 A1/A2

Nederlands voor Arabisch taligen A0 A1/A2 Auteur boek: مو لف الكتاب: Vera Lukassen Titel boek: Nederlands voor Arabisch taligen كتاب : الھولندي للناطقین باللغة العربیة المستوى Niveau A0 A2, A0 A2 2015, Serasta Uitgegeven in eigen beheer info@serasta.nl

Nadere informatie

Studiewijzer per opleiding

Studiewijzer per opleiding Nederlandse taal en literatuur 201 T 5001 15 Literatuurgeschiedenis. 202 T 5002 20 Spreekvaardigheid: mondelinge voordracht. 203 T 5003 15 Spelling en werkwoordspelling. 204 T 5004 25 Schrijfvaardigheid.

Nadere informatie

Producten en prijzen 2013 GPS Nederlands GPS Duits GPS Engels

Producten en prijzen 2013 GPS Nederlands GPS Duits GPS Engels Nederlands - Duits - Engels Navigeren op maat Producten en prijzen 2013 GPS Nederlands GPS Duits GPS Engels www.instruct.nl 1 Inhoudsopgave Maak kennis met GPS Taal Pag. 3 Opbouw en inhoud van de methoden

Nadere informatie

Welkom en inhoud. 1. Verbouwing Groenlo 2. Enkele zaken over de Tweede Fase 3. Profielen en vakken

Welkom en inhoud. 1. Verbouwing Groenlo 2. Enkele zaken over de Tweede Fase 3. Profielen en vakken Welkom en inhoud 1. Verbouwing Groenlo 2. Enkele zaken over de Tweede Fase 3. Profielen en vakken Verbouwing - Renovatie, klaar over een jaar - Ruimte voor leerling en toekomstbestendig - Luchtkwaliteit

Nadere informatie

Verleg je grenzen! Compleet vernieuwd! Waarom kiest ú voor de nieuwe Taalblokken? Taalblokken Nederlands Brochure MBO

Verleg je grenzen! Compleet vernieuwd! Waarom kiest ú voor de nieuwe Taalblokken? Taalblokken Nederlands Brochure MBO Taalblokken Nederlands Brochure MBO Verleg je grenzen! Waarom kiest ú voor de nieuwe Taalblokken? U kunt gemakkelijk differentiëren studenten leren wat nodig is Motiverend en uitdagend lesmateriaal voor

Nadere informatie

Profielkeuze M. van den Bremer, decaan bovenbouw havo/vwo

Profielkeuze M. van den Bremer, decaan bovenbouw havo/vwo Profielkeuze 2016-2017 M. van den Bremer, decaan bovenbouw havo/vwo 4 havo 4 vwo 5 havo 5 vwo 6 vwo algemeen deel profieldeel vrij deel Nederland Engels Maatschappijleer (alleen 4 havo en 4 vwo) CKV (culturele

Nadere informatie

Schoolportret samenwerkingsverband Roermond. vo- docenten over Passend onderwijs (vmbo tot en met gymnasium)

Schoolportret samenwerkingsverband Roermond. vo- docenten over Passend onderwijs (vmbo tot en met gymnasium) Schoolportret samenwerkingsverband Roermond vo- docenten over Passend onderwijs (vmbo tot en met gymnasium) Schoolportret samenwerkingsverband Roermond vo- docenten over Passend onderwijs (vmbo tot en

Nadere informatie

Profielkeuze 2014-2015. M. van den Bremer, decaan bovenbouw havo/vwo

Profielkeuze 2014-2015. M. van den Bremer, decaan bovenbouw havo/vwo Profielkeuze 2014-2015 M. van den Bremer, decaan bovenbouw havo/vwo Inrichting tweede fase 4 havo 4 vwo 5 havo 5 vwo 6 vwo Opbouw vakkenpakket havo en vwo algemeen deel profieldeel vrij deel Het algemene

Nadere informatie

Didactisch Groepsplan Leerjaar 3 K

Didactisch Groepsplan Leerjaar 3 K Didactisch Groepsplan Leerjaar 3 K Lesmodel: DAIM 45 min 5 min Oriëntatie: herhalen vorige les 5 min Instructie: doel benoemen aan het begin van de les Dyslexie Leerlingen die een dyslexie verklaring hebben

Nadere informatie

Schets van het onderwijsprogramma. Route 2, 16+ mbo 2. april 2016

Schets van het onderwijsprogramma. Route 2, 16+ mbo 2. april 2016 Schets van het onderwijsprogramma De leerlingen in route 2 uitstroomprofiel mbo 2 worden voorbereid op instroom in een niveau 2 opleiding op het mbo. De school moet voor deze leerlingen een veilige plek

Nadere informatie

Jong geleerd, oud gedaan. Opstap W 1. Interview. Bedenk vragen over de schooltijd van uw medecursisten:

Jong geleerd, oud gedaan. Opstap W 1. Interview. Bedenk vragen over de schooltijd van uw medecursisten: Jong geleerd, oud gedaan Opstap.k v a W 1 Interview Bedenk vragen over de schooltijd van uw medecursisten: leeftijd op eerste schooldag gemengde school / jongensschool / meisjesschool aantal jaar op de

Nadere informatie

HET GOESE LYCEUM, pta, havo 5, ,AARDRIJKSKUNDE. HET GOESE LYCEUM, pta, havo 5, ,BIOLOGIE

HET GOESE LYCEUM, pta, havo 5, ,AARDRIJKSKUNDE. HET GOESE LYCEUM, pta, havo 5, ,BIOLOGIE HET GOESE LYCEUM, pta, havo 5, 2014-2015,AARDRIJKSKUNDE wf. 571 1 De wereld: Atlas S 100 2 j 1 6.5 globalisering 572 2 De aarde: Atlas S 100 2 j 2 6.5 573 3 exogene en endogene processen Gebieden: Atlas

Nadere informatie

OVERGANGSNORMEN 2014-2015

OVERGANGSNORMEN 2014-2015 De overgangsnormen maken deel uit van de schoolgids 2014-2015 SCZ Stedelijk College Van Doornenplantsoen 1 2722 ZA Zoetermeer Tel. (079) 331 03 00 Fax (079) 331 40 40 E-mail: info@stedelijk-college.nl

Nadere informatie

OVERGANGSNORMEN 2015-2016

OVERGANGSNORMEN 2015-2016 De overgangsnormen maken deel uit van de schoolgids SCZ Stedelijk College Van Doornenplantsoen 1 2722 ZA Zoetermeer Tel. (079) 331 03 00 Fax (079) 331 40 40 E-mail: info@stedelijk-college.nl Website: www.stedelijk-college.nl

Nadere informatie