in dit nummer Nieuw nascholingsaanbod VVKBaO / Duurzame schoolreis De andere verbeeld/verbeeld gevaar / Goed communiceren

Maat: px
Weergave met pagina beginnen:

Download "in dit nummer Nieuw nascholingsaanbod VVKBaO / Duurzame schoolreis De andere verbeeld/verbeeld gevaar / Goed communiceren"

Transcriptie

1 05 Jaargang MEI Maandblad verschijnt niet in juli en augustus Afgiftekantoor 2099 Antwerpen X - P Afzendadres: Guimardstraat Brussel Vlaams secretariaat van het katholiek onderwijs in dit nummer Nieuw nascholingsaanbod VVKBaO / Duurzame schoolreis De andere verbeeld/verbeeld gevaar / Goed communiceren

2 forum nr. 05 mei 2014 Hoofdartikel Vrijheid van vereniging onder druk!? 3 In de kern Geroepen om te dienen. 4 Persbericht Scholenbouw via publiek-private samenwerking 5 eindelijk van start Het katholiek onderwijs vraagt onverkorte 6 uitvoering van de afspraken van Basisonderwijs Diocesane colloquia voor het basisonderwijs 7 Speels, leerrijk en geïntegreerd werk maken van 11 talensensibilisering en taalinitiatie. Hoe doe je dat? Een vingerafdruk van de school 12 Het nascholingsaanbod rond identiteit Laagdrempelig ICT integreren. Kan dat? 14 Secundair onderwijs De andere verbeeld / verbeeld gevaar 16 Beeldvorming over de andere in religieuze kunst Congres directeurs secundair onderwijs 18 Houffalize 12 tot 14 maart 2014 Internaten Kiezen voor een internaat is vaak kiezen voor 20 aandacht, tijd en betrokkenheid Hoger onderwijs Studenten lerarenopleiding en de Groote Oorlog 22 Pedagogische ondersteuning Bewust op schoolreis? 25 Schoolbesturen Goed communiceren: 28 een permanente opdracht voor het bestuur Diocesane jaarvergaderingen voor besturen

3 Hoofdartikel Vrijheid van vereniging onder druk!? Mareo Mertens We beleven blijkbaar een moment in ons samenleven waarin voorheen (bevochten en) verworven grondwettelijke vrijheden zonder veel protest op de helling worden gezet. In het VSKO memorandum naar de verkiezingen van 25 mei hebben we aandacht gevraagd voor de steeds groeiende en verstikkende regeldrift van de overheid, die de ruimte voor de invulling van het eigen pedagogisch project, maar ook het vertrouwen in de professionele veldwerker steeds meer beknot en op termijn een bedreiging vormt voor de echte kwaliteit van het onderwijs in Vlaanderen. Enkele maanden geleden hebben we de aandacht gevestigd op een beweging in de samenleving, die elke verwijzing naar religie wil terugdringen naar de privésfeer, weg van de publieke ruimte. Mag de diversiteit aan wegen naar zingeving nog zichtbaar zijn in een open, verdraagzame samenleving? Ook binnen het onderwijs moet en zal het aanbod van het levensbeschouwelijk vak zwaar ter discussie worden gesteld. Onderwijs wil ook zijn opdracht voor de totale persoonsvorming van kinderen en jongeren, die het is toevertrouwd blijvend invullen. Niet beperkt tot kennisoverdracht en aanleren van attitudes en vaardigheden (learning to learn en learning to do), maar ook gemeenschapsvormen (learning to live together) en zingeving (learning to be). In de groei naar volwassenheid willen we onze leerlingen, studenten en cursisten uitdagen tot het maken van fundamentele keuzes over wat voor hen zin zal geven aan hun leven, wat de toetssteen zal zijn voor hun denken, handelen en spreken. En nu gaan stemmen op om vragen te stellen bij het fundamentele recht op verenigen. Niet het samenbrengen van bijv. de buurt voor een gezellige straatbarbecue of het aanbieden van mogelijkheden om in een ontspannen sfeer te sportelen. Neen, daarvoor zullen en moeten middelen worden gevonden. Ik wil het belang van deze initiatieven niet onderschatten als tegenwicht tegen vereenzaming van mensen en tegen de verzuring in de samenleving. Het wordt blijkbaar problematisch wanneer personen of instellingen zich verenigen om naast het versterken van de verbondenheid ook een stem te willen laten horen naar de overheid, naar het beleid toe. Wanneer zo n vereniging, i.c. een onderwijskoepel zoals het VSKO, naast dienstverlening aan zijn leden ook aan beleidsbeïnvloeding wil doen. Woorden als instandhouding van een voorbije machtsbaronie, middelenopslorpende organisatie tot zelfs bewijs van afwending van onderwijsmiddelen worden in de mond genomen. Het legitimeren van onze koepelwerking in het domein van de beleidsbeïnvloeding situeert zich op twee vlakken. In de eerste plaats zorgt het overleg met een georganiseerd, vertegenwoordigend middenveld voor een hogere kwaliteit van beleidsvoering. Vanuit de eigen deskundigheid is dit middenveld een evenwaardige gesprekspartner voor de overheid om na te denken over de doelmatigheid, de redelijkheid, de noodzakelijkheid en de werkbaarheid van beleidsbeslissingen, zowel bij de totstandkoming als bij de evaluatie van het gevoerde beleid. Voor zover dit middenveld de vinger aan de pols houdt bij zijn eigen achterban is het ook het best geplaatst om woordvoerder te zijn voor de vragen en noden uit dat werkveld, maar terzelfdertijd is het een onvervangbare partner voor die overheid om de door het beleid gemaakte keuzes (na overleg en onderhandeling) te vertalen en te verdedigen in het eigen werkveld en zo het noodzakelijke draagvlak voor een correcte uitvoering te verwerven. De tweede reden, die het bestaansrecht van een middenveldorganisatie legitimeert is misschien nog belangrijker. Ook geeft de koepel een stem aan de stemlozen. Zonder middenveld ligt de weg open naar een recht voor de sterksten. De stap naar beleidsbeïnvloeding wordt dan voorbehouden aan wie beschikt over de juiste contacten en toegangen. Meer zelfs, zonder georganiseerd middenveld kan elk beleid gelegitimeerd worden : er is immers altijd wel een particuliere voor- of tegenstander te vinden. Om al deze redenen dient niet alleen blijvend zorg te worden gedragen voor een correcte toepassing van het grondwettelijk beginsel, maar moet deze vrijheid van vereniging door de samenleving en door een betrokken overheid worden gekoesterd. Mieke Van Hecke Directeur-generaal VSKO

4 IN DE KERN geroepen om te dienen Elk jaar opnieuw besteedt de Kerk in de maand mei aandacht aan roepingenzondag. Velen denken dan aan de roeping van priesters en missionarissen, maar dit is toch wel een te enge interpretatie. Immers elke mens wordt geroepen: de een tot leerkracht, de ander tot opvoeder, boekhouder, arbeider, kok, landbouwer, schrijver of wie weet wat nog allemaal. Dat alles is alleen maar mooi en zinvol als het gebeurt vanuit een verlangen en heel graag doen. De grootste gemene deler van roeping is leven vanuit een passie. Het is zich inzetten met heel je wezen, met je diepste zijn, voor datgene -heel uniek- waarvan je het gevoel hebt: dit moet ik doen! Een roeping is dat ene doel dat elk in zich voelt groeien, dat alleen maar duidelijker en groter wordt, tot wij het niet meer kunnen negeren. We gaan erop in en alleen dan leven we voluit, niet noodzakelijk gemakkelijker of leuker, maar wel vanuit de diepste kern van wie we zijn. Elke roeping heeft ook te maken met dienstbaarheid. Zo is elke functie in de onderwijswereld een roeping tot dienstbaarheid. Iedereen is geroepen om te dienen en niet om gediend te worden. Vanuit deze dienstbaarheid heeft roeping steeds te maken met gemeenschapsvorming. De vrienden van Jezus hebben destijds na zijn verrijzenis het verlangen gevoeld om mensen uit alle rangen en standen, uit alle rassen en talen, uit alle naties samen te brengen. Ze hebben hen uitgenodigd om een nieuw volk te vormen, het volk van God, met een eigen wet: de wet van de liefde en de gerechtigheid. Vele mensen zijn op die roep en uitnodiging ingegaan. Ook vandaag heeft de wereld nood aan gemeenschap. Dit geldt ook voor scholen, internaten en onderwijsinstellingen. Ze zijn plaatsen waar het goed is om als directie, leerkrachten en leerlingen samen te leven en niet alleen om kennis te verwerven, maar ook om te bouwen aan een wereld waar er zorg en aandacht is voor elkaar. Waar niemand uitgesloten of gepest wordt en waar de armsten en de kleinsten graag gezien zijn en alle steun krijgen om te groeien. Dat is een eerste licht dat schijnt over de roeping: geroepen om gemeenschap te zijn. En dan is er nog een tweede licht. Iedereen weet uit ervaring dat een goede gemeenschap er niet vanzelf komt. Er zijn mensen nodig die zich willen inzetten voor die gemeenschap. En inzet klinkt misschien nog te zwak. De vraag die het evangelie ons toeroept is: wie wil zijn leven geven opdat er gemeenschap zou groeien? De gemeenschap van de school heeft mensen nodig die hun leven willen geven. Dat is ook zo voor andere gemeenschappen én voor de gemeenschap van de Kerk. Een bijzondere rol in deze gemeenschapsvorming is er naast de school weggelegd voor onze gezinnen. Vele christelijke gezinnen zijn immers een verzamelplek van gemeenschap. Voor de eigen kinderen ongetwijfeld, maar dikwijls ook voor andere gelovigen, die er een thuis vinden. Gezinnen zijn geroepen om de basisspelers en sterkhouders van de maatschappij te zijn en om in navolging van Jezus hun leven te geven. Zij zijn als de trainers van een ploeg. Van hun inzet en fijngevoeligheid hangt de hele opvoeding van de jonge mensen af en wie zij zullen worden in hun leven: eveneens geroepen tot dienstbaarheid! Op 25 mei a.s. zijn er verkiezingen. Velen voelen zich geroepen om kandidaat te zijn voor een of andere politieke functie. Maar willen zij dit ook doen uit dienstbaarheid? Zijn zij zich ten volle bewust dat minister dienaar betekent? Velen van hen zijn eerder mini-sterren, die maar even aan het firmament fonkelen. Niets is immers zo vergankelijk als politieke macht. Vaak omdat de echte dienstbaarheid in functie van de medemensen ontbreekt. Vele politici zijn te veel tegen iets of iemand: tegen de vreemdelingen of de asielzoekers, tegen de Walen en de PS, tegen de sociale zekerheid, tegen de onderwijshervormingen, tegen het katholiek onderwijs of de godsdienstles, tegen Een tegenhouding leidt steeds tot een negatieve mentaliteit van ontgoocheling, pessimisme en cynisme. Wie kiest voor dienstbaarheid kiest voor de gemeenschap en voor de medemens, en heeft aandacht voor elke instantie en voor het geluk van elke mens. Hij kiest niet tegen Hij houdt zich niet bezig met pietluttigheden en details, maar met de essentie en opent perspectieven van hoop en geloof in de toekomst. Zulke kandidaten verdienen een stem en mogen geroepen worden om te dienen en niet om gediend te worden. En inmiddels mogen wij bij onszelf de vraag stellen: wat is mijn roeping en hoe maak ik die elke dag in onze scholen en internaten waar in dienstbaarheid voor de mensen die mij worden toevertrouwd? Jan Vander Velpen VSKO-pastor CONTACTBLAD VOOR SCHOOLBESTUREN, PEDAGOGISCH BEGELEIDERS DIRECTIES EN PERSONEELSLEDEN VAN HET KATHOLIEK ONDERWIJS MAANDBLAD Verschijnt niet in juli en augustus VERANTWOORDELIJKE UITGEVER Mieke Van Hecke, directeur-generaal VSKO Guimardstraat Brussel EINDCOÖRDINATIE: Willy Bombeek EINDREDACTIE: Rita Herdies REDACTIELEDEN: Willy Bombeek, Jan-Baptist De Smet, Isabelle Dobbelaere, Rita Herdies, André Janssens, Janwillem Ravyst, Dimitri Vandekerkove, Marijke Van Bo gaert, Mieke Van Hecke, Ann Verreth REDACTIEADRES: VSKO - Forum - Guimardstraat Brussel Tel.: Fax: Website: ABONNEMENT Jaarabonnement: 23,10 euro (inclusief BTW) 38,10 euro: buitenland. Te storten op rekeningnr van LICAP cvba, 1040 Brussel PRE-PRESS EN DRUK: Licap cvba, tel COVER: Ilse Prinsen/ mei 2014

5 PERSBERICHT Scholenbouw via publiek-private samenwerking eindelijk van start Eerstesteenlegging van de eerste vrije school in het DBFM-project, in Arendonk,,Ik ben een tevreden directeur, een gelukkig man (Willy Brion, Sint-Clara, Arendonk) Scholenbouw is een major issue in Vlaanderen. Dat is zeker zo in het vrij onderwijs. De middelen van Agion (Agentschap voor Infrastructuurwerken in het Gesubsidieerd Onderwjjs) zijn relatief beperkt. Jaren al volstaat de toelage van de overheid voor Agion lang niet om de toename van aangevraagde bouwprojecten te betalen waardoor de wachtlijst alsmaar langer wordt. Die bedraagt nu meer dan 2.5 miljard euro. Onderwijsminister na onderwijsminister bespaarde op stenen want die betogen niet. Merkwaardig dat er niet méér politieke commotie over bestaat. DBFM-systematiek Minister Vandenbroucke bedacht een alternatief scholenbouwcircuit: via een publiek-private samenwerking zouden 211 scholen worden gebouwd, volgens de DBFM-formule (design, build, finance, maintain). Meteen zou de Agionlijst op significante wijze worden ingekort. Het idee werd gelanceerd in De nv Scholen van Morgen met BNP Paribas Fortis en AG Real Estate als private partners en de Participatiemaatschappij Vlaanderen (PMV) als publieke partner, haalden het project binnen. De uitrol ervan is toevertrouwd aan een afgevaardigd-bouwheer die een zestigtal personeelsleden aanstuurt om afspraken te maken met architecten, aannemers en schoolbesturen en die afspraken om te zetten in bouwprojecten binnen de afspraken en de decretaal afgesproken data. Door de grote complexiteit, de benodigde middelen (1.5 miljard euro), de juridische implicaties enz. zijn we nu pas, in 2014, in de bouwfase beland. Een écht betekenisvolle verkorting van de wachtlijst brengt de DBFM-operatie ook niet mee. Het worden uiteindelijk ongeveer 165 nieuwe scholen, waarvan meer dan honderd vrije scholen. Nog dit kalenderjaar zullen er 50 bouwplaatsen voor nieuwe scholen geopend worden. De nv Scholen van Morgen (DBFM-vennootschap) ontwerpt, financiert en bouwt dus de scholen als bouwheer en niet het verantwoordelijke schoolbestuur. Meer nog, de DBFM-vennootschap zal betrokken gebouwen ook 30 jaar onderhouden. Natuurlijk is er frequent en diepgaand overleg met de schoolbesturen maar het is toch wennen. Via een jaarlijkse beschikbaarheidsvergoeding betaalt het schoolbestuur 30 jaar lang zelf nog 28.5% (secundair) tot 18.5% (basisonderwijs) van de bouwkost. Er hoeft niet up-front betaald te worden en dus ook niet te worden geleend. De prijs blijft wel aanzienlijk en de beschikbaarheid van voldoende middelen blijft afhankelijk van de leerlingentaantallen (werkingsmiddelen evolueren mee met het aantal leerlingen). Dankzij de DBFM-operatie zullen binnen twee jaar meer dan honderd vrije scholen over prima accommodatie beschikken. Een pluim voor de schoolbesturen die instappen in het project. In die zin is er veel reden om blij te zijn. Arendonk wijst de weg Blij was ook Willy Brion, directeur van Sint-Clara in Arendonk: op 1 april werd de eerste steen van de eerste vrije school in het project gelegd, in Arendonk. Nog in april vond ook de eerstesteenlegging plaats in Sint-Eduardus, Merksem. In Arendonk dachten vele collega s, ouders, leerlingen, sympathisanten mee na over het concept van de school. Het vooruitzicht om op 1 september 2015 onderwijs in een hoogkwalitatieve en nieuwe schoolomgeving te kunnen aanbieden maakt hen allen laaiend enthousiast. Participatie van de stakeholders van de school was een belangrijke parameter bij het gekozen concept. Directeur mei

6 PERSBERICHT Willy Brion:,,Ook al zijn we enorm fier op en verheugd over dit bouwproject, wij beseffen dat niet de stenen, maar de mensen de stuwende kracht en het kloppende hart van ons onderwijs zijn. Mieke Van Hecke, directeur-generaal VSKO, zei tijdens haar toespraak bij deze eerste steenlegging dat DBFM helemaal geen evidentie is voor een katholieke school. Immers, de besturen engageren zich voor 30 jaar. Mieke Van Hecke:,,Onze schoolbesturen maken deel uit van het enige onderwijsnet in Vlaanderen dat een belangrijk deel van elke investering zelf moet betalen. Zij moeten zich behelpen met een loutere onderwijsbegroting en kunnen niet putten uit een ruimer budget waarvan onderwijs slechts één onderdeel is. Onze vzw s kunnen ook alleen putten uit werkingstoelagen en investeringssubsidies of in dit geval, een beschikbaarheidstoelage. Die werkingstoelagen zijn sterk afhankelijk van de evolutie van de schoolbevolking en onderhevig aan de nukken van een overheid die per jaar beslist of de toelagen geheel of gedeeltelijk worden aangepast aan de levensduurte. In Arendonk was de instap in DBFM een noodzakelijke maar moedige keuze en er spreekt vertrouwen uit in de kwaliteit van het onderwijs, in de sterkte van het aanbod, in de toekomst van de school, in de kracht van de medewerkers. Scholen en schoolbesturen moeten weten dat we met het VSKO klaar zijn om ondersteuning te bieden, waar nodig. Elke langetermijnrelatie staat of valt met het vertrouwen dat partijen in elkaar hebben. Ik spreek de hoop uit dat dat vertrouwen verder mag groeien en vaste grond mag vinden in een samenwerking die het louter contractuele overstijgt. Dan kan het schoolbestuur zich optimaal bekommeren om haar kerntaak: kwaliteitsvol secundair onderwijs aanbieden. Het katholiek onderwijs vraagt onverkorte uitvoering van de afspraken van 2010 In 2010 kwamen de onderwijskoepels en het GO! samen bij Vlaams minister P. Smet om een antwoord te zoeken op het capaciteitsprobleem. De uitdaging was om rekening houdend met de beschikbare middelen en de eigenheid van de onderwijsverstrekkers het acute probleem op te lossen. Op deze vergadering werd een consensus bereikt waarbij het vrij katholiek onderwijs toegelaten heeft om tijdelijk haar decretaal aandeel in de vrijgemaakte middelen te laten aanwenden door de andere onderwijsverstrekkers. Hiermee stelde het katholiek onderwijs stoeltjes voor kinderen centraal. Evenwel met de uitdrukkelijke afspraak dat het evenwicht op termijn hersteld zal worden van zodra alle onderwijsnetten volwaardige capaciteitsdossiers kunnen indienen. Dat is op dit ogenblik het geval. Omwille van de toen bestaande eensgezindheid over deze werkwijze werd op geen enkel ogenblik deze afspraak in een document geformaliseerd. In Vlaanderen wordt door schoolbesturen van drie onderwijsnetten onderwijs aangeboden. Elk van die onderwijsnetten wordt gekenmerkt door eigen mogelijkheden en beperkingen. Het ene net hoeft geen eigen aandeel van een investeringsdossier uit werkingstoelagen bij te passen. Een ander net heeft ruimere financiële mogelijkheden omdat het put uit een ruimer budget en heeft een grotere hefboom en sneller en meer informatie om tijdig een veelomvattende strategie te ontwikkelen. Om ervoor te zorgen dat die ongelijkheid tussen de onderwijsnetten niet weegt op investeringsmogelijkheden in schoolgebouwen, heeft de wetgever in Onderwijsdecreet II een sleutel opgenomen om de middelen voor investeringen in schoolgebouwen over de onderwijsnetten te verdelen pro rata van de Vlaamse gemiddelde leerlingenaantallen in het leerplichtonderwijs. Het katholiek onderwijs heeft geen centraal beslissingsorgaan per centrumstad en wordt door haar zwakke financiële positie gedwongen om heel zorgzaam om te gaan met de middelen. Daardoor kan niet onmiddellijk een antwoord geboden worden op elke acute vraag. Het VSKO is verrast door de commotie en betreurt dat de bereikte consensus van 2010 op de helling geplaatst wordt en roept de collega s onderwijsverstrekkers op om de oplossing voor het capaciteitsprobleem niet te laten verworden tot een schoolstrijd. 6 mei 2014

7 BASISONDERWIJS diocesane colloquia voor het basisonderwijs D e diocesane colloquia voor het basisonderwijs zijn achter de rug. In volgende vijf bijdragen brengen deelnemers aan die directiedagen verslag uit. Bisdom Antwerpen - (K)in(d)spiratie De elfde driedaagse voor directeurs basisonderwijs trok met 237 deelnemers op 19, 20 en 21 maart 2014 naar Blankenberge. Drie dagen de tijd nemen om het kind centraal te plaatsen en daarover met collega s samen na te denken. Johan Deklerck, criminoloog (KU Leuven), schetste in het openingsreferaat de rode draad. Kinderen van nu groeien op in de herfsttij van de moderniteit, in een samenleving die van welvaartstaat naar veiligheidsstaat evolueert. Dat heeft gevolgen voor normativiteit en gezag maar ook invloed op de leer- en leefwereld van de leerlingen. De spreker daagde ons uit tot onvoorwaardelijke ervaringsgerichtheid: Wees als onderwijs de compagnon de route in de leer- én de leefwereld van het kind. Journalist Jan Beddegenoodts bracht knap het Palestijns conflict in beeld, ook vanuit de ogen van de jongere generatie. Thank God it s Friday is een beklijvende documentaire over de nederzettingen. Twee dorpen op letterlijk een steenworp van elkaar, maar zo n aparte werelden. De zaal en ook brave Hendrik werd er stil van. Op donderdag zetten twaalf werkwinkels onze kindspiratie op scherp: we werkten onder andere rond kindgerichte didactiek; rond jongens kans geven om jongen te zijn; rond het stoppen van de verschoolsing; rond inspirerende kinderrechten; rond de basisschool als eerste fase in levenslang leren; en rond positieve communicatie. Een rijk en goed gesmaakt aanbod. Op vrijdagochtend werd het begeleidingsplan voorgesteld. Ook de begeleidingsdienst wil inzetten op effecten tot op de klasvloer zodat de leerlingen er beter van kunnen worden. De deelnemers kregen tijdens de pauze uitgebreid de kans om de nieuwe manier van werken met intensieve trajecten te leren kennen. Stand-up comedian Piv Huvluv bracht als afsluiter zijn voorstelling school. Die voorstelling, speciaal bedoeld voor onderwijsmensen, leidde tot hilarisch herkenbare momenten in de zaal. Het inspirerend vierend moment maakte ons nog even stil en zette kinderen dichtbij en veraf nog één keer heel pertinent op de voorgrond. Onze eigen driedaagse congresband zong een laatste maal Kindspiratie dat zijn wij. De deelnemers kunnen tevreden terugblikken. Ze gingen met een rugzak vol inspiratie terug naar de eigen school. Bisdom Brugge - Inspireren, groeien, verbinden De drie-eenheid inspireren, groeien en verbinden bracht op donderdag 13 en vrijdag 14 februari 2014 bijna 300 directies basisonderwijs uit het bisdom Brugge op de been voor een boeiende tweedaagse in Duinse Polders. Nele Van Oosten Bisdom Antwerpen, driedaagse band mei

8 Tijdens het aandachtig beluisterd openingsreferaat door Rik Vanderhauwaert, directeur van de dienst nascholing en internationalisering van het VSKO, en Stefaan Misschaert, directeur van het begeleidingscentrum Katholiek Onderwijs Brugge, werden de aanwezige directeurs getrakteerd op een virtueel schoolbezoek aan Dene Magna. Na jaren van interne reflectie en bijsturing van de schooleigen visie en missie op onderwijs kreeg die Britse secundaire school enkele keren het kwaliteitslabel uitmuntendheid opgespeld door de Britse overheidsinspectie. Hun gezamenlijk streven naar een effectief hoogstaand onderwijs voor alle leerlingen resulteerde in een inspirerende aanpak waarbij hospiteren, coaching en feedback op het handelen van de leerkracht geen holle begrippen zijn: Every learner shall achieve their maximum potential and enjoy this process while learning. (uit: Schoolvisie Dene Magna). Werken in Dene Magna betekent voor de leerkrachten onder meer dat ze zich inschakelen in een doelgerichte manier van werken met een kritische blik op het eigen handelen. Via gerichte observaties, hospiteerbeurten, filmopnames en reflectiegesprekken met leerlingen, zoeken leerkrachten er samen naar meer effectiviteit en rendement van het didactisch proces. Diezelfde succesfactoren staan volgens directeur Stefaan Misschaert dan ook centraal in het begeleidingswerk en in het handelen van elkeen die leren tot zijn kernopdracht rekent. Gespreid over de tweedaagse konden de aanwezige directeurs dat inzicht versterken in drie verdiepende sessies. Johan L. Vanderhoeven focuste in zijn betoog op historische, levensbeschouwelijke, maatschappelijke en sociologische invloeden in het denken over leren en opvoeden. Bernart Lernout verkende de werking van het menselijke brein vanuit de zeven kerntalenten van een genie. Marc Mathyssen zette het didactisch handelen van de leerkracht in de kijker door te focussen op wat effectief werkt in de klas. In zijn bemoedigende slottoespraak refereerde vicaris van onderwijs, Filip Debruyne, aan de eigenheid van het opvoedingsproject van het katholiek onderwijs als onuitputtelijke bron van inspiratie. Volgens hem zijn wij ook zelf aan zet om geïnspireerd leiding te geven aan wie ons is toevertrouwd. Tijdens het congres werd duidelijk dat de thematiek van deze tweedaagse op veel bijval kon rekenen bij de directeurs van het basisonderwijs. Hoofdbegeleider Didier Finet kon aan het eind van het congres dan ook met overtuiging stellen dat de verbondenheid tussen de directeurs intens voelbaar was en de opgedane visies en inzichten straks, net als de eindeloze kronkel van Max Bill, van binnenuit naar buiten gedragen kunnen worden. Bisdom Gent Als ik de wereld kon maken Als ik de wereld kon maken is de titel van een kijkboek voor jonge kinderen geschreven door Susie Morgenstern en Jiang Hong Chen. Dat boek inspireerde het driedaags colloquium voor directies van het bisdom Gent. Traditiegetrouw waren we van 19 tot 21 februari 2014 te gast in Ol fosse d outh bij Houffalize in het hartje van de Ardennen. Bijna 300 directies waren op de afspraak. De kinderen van vandaag zullen leven in de wereld van morgen. Het onderwijs heeft als opdracht ieder kind de nodige kennis, vaardigheden en attitudes bij te brengen om in de wereld van morgen gelukkig te kunnen leven. Vanuit elke hoek van de samenleving wordt de school gewezen op die opdracht. Unizo wil een kweekschool van toekomstige ondernemers. De ondernemingen schuiven wetenschap en techniek naar voor. De sportwereld wil faciliteiten om topsporters op te leiden. De ideale school is voor hen de school die het kind klaarstoomt om zich naadloos in te schakelen in de samenleving van morgen. Daarbij wordt heel dikwijls vergeten dat de kinderen van vandaag de wereld van morgen ook vorm zullen geven. We kunnen hopen dat de kinderen de wereld van morgen een stukje beter kunnen maken dan hij nu is. Welke richting dat uit kan gaan wordt nu al op de scholen bepaald. Het mens- en wereldbeeld dat model staat binnen ons onderwijs, staat ook model voor de wereld van morgen. Beide bewegingen zijn even belangrijk. De school heeft de verantwoordelijkheid om kinderen te vormen die in de toekomstige wereld gelukkig kunnen worden. Maar even groot is de verantwoordelijkheid om, vanuit de droom over een betere wereld, kinderen te vormen tot de architecten van een wereld waar elke mens gelukkig in kan worden. Machteld Verhelst, pedagogisch coördinator van VVKBaO, citeerde in het openingsreferaat Nelson Mandela: While children need to be guided, they also have a right to be whatever they want to be [ ] they can achieve this only if they are given the space to dream and live out their dreams. Machteld stelde de JDM Bisdom Brugge, sessie tweedaagse directeurs 8 mei 2014

9 trend van een overdreven mechanistische en utilitaristische kijk op onderwijs aan de kaak. In het onderwijs dat we aan onze kinderen willen aanbieden, trekken we niet de kaart van een vorming die zich richt op een individualistische maatschappij zonder verbondenheid, die enkel draait om productiviteit, economische groei of het maken van winst. Ze gaf heel concreet aan hoe een open en stimulerend klasklimaat, doordachte groeperingsvormen, oog voor gelijke kansen en het ontwikkelen van talenten, sterke didactiek en gerichte interactie met leerlingen nu al in onze scholen bijdragen tot het ontwikkelen van het geloof van kinderen dat ze zelf de wereld beter kunnen maken. Het openingsreferaat op de eerste colloquiumdag werd muzikaal omkaderd door het duo Wouter Vandenabeele en BaO Sissoko. Ze brachten authentieke wereldmuziek met een unieke mix van Westerse vioolklanken en Afrikaanse Kora. Tijdens de tweede dag van het colloquium gingen de directies in werkwinkels aan de slag. Er was keuze tussen 22 verschillende onderwerpen. Vooral de werkwinkels die innovatie als centraal thema hadden, kenden veel succes. Maar ook de meer didactisch gerichte onderwerpen werden fel gesmaakt. Op de slotdag konden de deelnemers kiezen tussen drie referaten. Kinderrechtencommissaris Bruno Vanobbergen zou ingaan op de betekenis van kinderrechten voor onderwijs. Heel wat aanwezigen keken uit naar het referaat. Want kinderrechten dreigen op school soms in een sfeer van juridisering terecht te komen. Dat kan natuurlijk niet de bedoeling zijn. Kinderrechten moeten op school verschijnen als een referentiekader dat een pedagogische ruimte schept waarin leerling én leerkracht tot hun recht kunnen komen. Jammer genoeg kon Bruno Vanobbergen wegens ziekte zijn veelbelovende lezing niet brengen. Gelukkig waren er nog twee sprekers voorzien. Hein Van Rentherghem, inspecteur-adviseur godsdienst, reflecteerde op onderwijs en samenleving. Het gaat in onderwijs over veel meer dan techniek en didactiek. Het gaat over de mens en zijn wereld. Deze wereld die ik liever zou kleuren dan bewonen, dicht Hans Lodeizen. Opvoeden en onderwijzen hebben te maken met het bewonen van onze wereld, maar evenzeer met het inkleuren ervan. Na afloop van het referaat was elke luisteraar daarvan overtuigd. In haar bijdrage over leerkrachtenevaluatie toonde Dr. Melissa Tuytens, de derde referaathouder, aan hoe personeelsbeleid een hefboom kan zijn voor meer inspiratie en motivatie bij leerkrachten en leerlingen. Ze hield een plei- Greet Mertens dooi om de leerkrachtenevaluatie een volwaardige plaats te geven binnen het schoolbeleid. Rood was de overheersende kleur in de beeldende vormgeving van het colloquium. Dat mocht het symbool zijn de warme verbondenheid van directies en begeleiders. Zij kregen gedurende drie dagen nieuwe adem om daarna tevreden en vol met nieuwe ideeën terug naar de scholen te keren. Bisdom Hasselt - The Connector! Het congres voor directeurs basisonderwijs van het bisdom Hasselt vond plaats in De Kinkhoorn en Ravelingen in Oostende van 19 tot en met 21 maart Het overkoepelend thema van het congres was verbinding. In ons begeleidingswerk merken wij voortdurend dat duurzaam onderwijs en fundamenteel leren enkel gerealiseerd worden in verbinding. Het kadert bovendien binnen de eigenheid en de visie van het katholiek basisonderwijs neergeschreven in de Opdrachten voor het katholiek basisonderwijs in Vlaanderen om het duo uniciteit en verbondenheid als motief te nemen voor schoolopbouw en onderwijs. Inspiratie voor dit thema vonden we onder meer in het boek De kracht van verbinding van Ellie van der Est. Zij was in avant-première onze gast op de directiedag van 7 februari Met de titel The Connector verwijzen we naar CONgres voor director, waarbij we de focus leggen op de directeur als verbinder. Wij visualiseerden het congres en kleedden het in als een film: de directeur als regisseur, leerkrachten als acteurs, de school als filmset Onze crew onthaalde de directeurs. Een affiche, de regisseursstoel, de rode loper en filmklapper ontbraken niet. De uitreiking van De Connectors was een feit In de openingsfilm was professor Vandenberghe de hoofdacteur. Regisseur Lieven Debrauwere nam de slotfilm voor zijn rekening. De directeurs kozen hun eigen filmprogramma. Binnen het thema kwam in elke sessie één van onderstaande elementen aan bod: de kracht van het relationele, bewust communiceren als sleutel tot verbinding; de noodzaak van verbinding met jezelf; de waarde van verbinding voor een gemeenschappelijke visie van de school, de waarde van gedeelde zingeving. Die facetten waren de leidraad bij de keuze van de sprekers en de invulling van het programma. Elke sessie werd ingeleid door een heuse trailer. De rol van de directeur van een katholieke basisschool werd telkens verbonden met de inhoud van de sessie. Je bent directeur in een school van katholiek basis onderwijs Je speelt een hoofdrol als the Connector Of speel je een bijrol? Je moet toch vooral beantwoorden aan externe regelgeving en verwachtingen? Ben je een speelbal of een spelbepaler? Kan je je school ontwikkelen op basis van je eigen opvoedingsproject? Laten we het vragen aan Prof. Vandenberghe Je bent directeur in een school van katholiek basisonderwijs Je speelt een hoofdrol als the Connector Bisdom Gent mei

10 Paul Nys Een school lééft van persoonlijke verhalen, van anekdotes, van oude en nieuwe foto s, van liedjes en teksten. Daar gaat het om: verbinding! Vraag maar aan Lieven Debrauwer Bisdom Mechelen-Brussel - Een open deur naar Van 27 tot 29 november 2013 trokken 256 directeurs van het aartsbisdom Mechelen- Brussel naar Houffalize voor hun jaarlijks driedaags colloquium. Het thema dit jaar was Open deur naar en dat was al onmiddellijk zichtbaar bij aankomst. De deelnemers werden verwelkomd door hoofdbegeleider Jo Coppens en kregen vervolgens van bisschoppelijk afgevaardigde Fons Uyt- terhoeven toelichting over de vernieuwingen binnen het vicariaat en een duiding van het nieuwe logo. Jurgen Mettepenningen, directeur van de dienst Identiteit, sloot vervolgens aan met een aantal beschouwingen over onze droomschool, waar de ontplooiing van elk kind centraal staat, waar de aanwezigheid van Jezus te zien en te voelen is in contacten met leerlingen, ouders, leraars en directies, waar de deuren open staan voor een fijne babbel of een vertrouwelijk gesprek. 70 procent van veranderingsprocessen mislukt in scholen. Met die woorden begon Guido Vandevenne in de namiddag zijn openingsreferaat. Vanuit zijn jarenlange ervaring als nascholer, schoolbegeleider, hoofdbegeleider secundair en sinds 2009 directeur DPB Mechelen-Brussel, gaf hij aan de hand van een aantal concrete casussen de mogelijke valkuilen aan bij veranderingsprocessen. Te- Bisdom Hasselt gelijk kregen de deelnemers ook een aantal tips om innovaties wél tot een goed einde te brengen: een goede start neem je door een diepgaande analyse van het probleem. Samen met een leidinggevend leerteam blijf je vanuit een gedragen visie op het veranderingsproces gefocust, en communiceer je erover. Wimpel weerstand niet af, maar geef er aandacht aan, beschouw een implementatiedip als een leermoment en vraag externe ondersteuning waar nodig. Na dat door het publiek gesmaakt openingsreferaat, werden de deuren van de werkwinkels gedurende het verdere verloop van het colloquium geopend. De deelnemers hadden keuze uit 25 werkwinkels voor elk wat wils: een aantal werkwinkels speelden in op de leerplanactualiteit, andere hadden aandacht voor communicatie en taal of focusten op de brede ontwikkeling van kinderen, of richtten zich op op het beleid Daarbij verloren we de verschillende doelgroepen niet uit het oog: directies van kleuterscholen, directies van lagere scholen en coördinerend directies. Er was ook nog ruimte voor toelichting vanuit de Directiecommissie Basisonderwijs en VVKBaO over hun toekomstplannen en voor heel wat informele babbels bij het aperitief of de avondlijke ontmoetingen in de bar. Op vrijdagmiddag werden de open deuren op ludieke wijze gesloten door Piv Huvluv. In de wandelgangen hoorden we tussendoor heel wat positieve reacties van de directies, diezelfde positieve reacties konden we ook lezen bij de evaluatie van de workshops. Eén reactie, die heel wat andere samenvat, willen we hier graag vermelden: Ik vond het een zeer fijne, verrijkende en boeiende driedaagse. De sessies hebben me krachtiger gemaakt als schoolleider en inzicht gegeven in mijn eigen handelen. Ik kijk al uit naar volgend jaar. Wij doen dat ook! Nele Van Oosten (bisdom Antwerpen) Mathias Chlarie (bisdom Brugge) Peter Steyaert (bisdom Gent) Paul Nijs en crew (bisdom Hasselt) Marina Slegtinck (bisdom Mechelen-Brussel) G. Français Bisdom Mechelen-Brussel 10 mei 2014

11 BASISONDERWIJS speels, leerrijk en geïntegreerd werk maken van talensensibilisering en taalinitiatie. Hoe doe je dat? Vreemdetalenbeleid V reemdetalenonderwijs staat de laatste jaren hoog op de agenda en terecht. In de talennota volgt de minister de Europese richtlijnen die vooropstellen dat leerlingen die de secundaire school verlaten, naast hun moedertaal twee vreemde talen moeten kennen. De talige diversiteit in de klassen neemt ook toe. En kinderen groeien steeds vaker op in een meertalige omgeving. Meer dan redenen genoeg voor VVKBaO om scholen aan te moedigen om in hun vreemdetalenbeleid, naast formeel Frans, ook talensensibilisering en taalinitiatie een plaats te geven. Scholen kunnen daarbij rekenen op een nieuw nascholingsaanbod. We willen leerkrachten handvatten bieden om kinderen op een speelse, leerrijke en geïntegreerde manier bewust te maken van de diversiteit aan talen en hen te begeleiden bij hun eerste stappen in de Franse taal. Waarom talensensibilisering? Veel kinderen worden dagelijks geconfronteerd met meer dan één taal. Meertaligheid behoort tot hun leefwereld. Het is dan ook zinvol om dat stukje van hun leefwereld in de klas te brengen. Jonge kinderen zijn nieuwsgierig, staan open voor andere talen en culturen. Die open attitude biedt scholen een uitgelezen kans om kinderen van jongsaf aan met talen in contact te brengen. Talensensibilisering wil kinderen bewust maken van de veelheid aan talen en de daarbij horende culturen in de eigen schoolomgeving en ruimer, in de wereld. Het is niet de bedoeling dat de kinderen die talen leren gebruiken, wel dat ze gevoelig worden voor de talige diversiteit. Talensensibilisering brengt kinderen op een zelfontdekkende, speelse en gestructureerde manier in contact met allerlei aspecten van talen en prikkelt hun nieuwsgierigheid. Ze leren over de vreemde talen en taalvariëteiten en over de (meer)talige identiteiten van henzelf en van hun klasgenoten. Een meertalige identiteit krijgt erkenning. Kinderen leren er respect voor te hebben. Door talensensibiliserend te werken ontwikkelen ze vaardigheden die hen niet alleen kunnen helpen om vreemde talen te leren, maar ook de eigen moedertaal verder te ontwikkelen. Taalinitiatie kan sinds 2004 al aangeboden worden vanaf de kleuterschool. Het wil jonge kinderen initiëren in één vreemde taal die ze later formeel zullen leren. De eerste taal die geïnitieerd mag worden, is het Frans. Daarnaast mogen ook Engels en Duits aangeboden worden. Tijdens deze nascholing verduidelijken we de doelen van talensensibilisering. We leggen de link met het Ontwikkelingsplan en de leerplannen. Aan de hand van actieve werkvormen en praktische voorbeelden ervaren leerkrachten wat we verstaan onder talensensibilisering. Die voorbeelden zijn het uitgangspunt om samen na te denken over de vele kansen om talensensibiliserend te werken in de dagelijkse klaspraktijk. We zetten hen aan om bij elke activiteit vooraf goed na te denken over een aantal vragen: Wat is de essentie van deze activiteit? Welke kennis wil ik met deze activiteit in de kijker plaatsen? Welke vaardigheden kan ik stimuleren bij de kinderen? Welke attitudes probeer ik op te wekken? Op die manier willen we leerkrachten op weg zetten om doelgerichter talensensibiliserende activiteiten te plannen en bewuster spontane momenten aan te grijpen. Taalinitiatie Frans Een andere opstap naar het latere leren van vreemde talen is taalinitiatie. Taalinitiatie wordt soms verward met talensensibilisering. Beide begrippen zijn echter geen synoniemen, ook al zijn er wel overeenkomsten, zoals de pedagogisch-didactische aanpak. Taalinitiatie kan sinds 2004 al aangeboden worden vanaf de kleuterschool. Het wil jonge kinderen initiëren in één vreemde taal die ze later formeel zullen leren. De eerste taal die geinitieerd mag worden, is het Frans. Daarnaast mogen ook Engels en Duits aangeboden worden. Net als bij talensensibilisering gebeurt taalinitiatie op een speelse en geïntegreerde manier. Taalinitiatie is geen apart leergebied. Het wordt ingebed in andere leergebieden. VVKBaO vertrekt vanuit de visie dat jonge kinderen best op een speelse manier en via gevarieerde, laagdrempelige activiteiten kennismaken met de Franse taal. De nieuwsgierigheid, openheid en spontaneïteit van jonge kinderen zijn de leidraad tijdens die ontdekkingstocht. Plezier, verwondering en verrassing zijn daarbij sleutelbegrippen. Met taalinitiatie willen we kinderen uitnodigen om te luisteren, te begrijpen, durven mee te doen, ontdekken, verwonderd zijn, plezier beleven... kortom, we willen hen warm maken om Frans te leren. Om kinderen kennis te laten maken met een nieuwe taal is het aangewezen dat leerkrachten inzicht hebben in de manier waarop ze taal verwerven. Naast dat basisprincipe staat ook de didactische aanpak van taalinitiatie op het programma van het nascholingsaanbod. Net als bij talensensibilisering gebeurt taalinitiatie op een speelse en geïntegreerde manier. Taalinitiatie is geen apart leergebied. Het wordt ingebed in andere leergebieden. Dat betekent dat doelen en inhouden uit verschillende leergebieden samen aan bod mei

12 komen. Hoe kunnen leerkrachten taalinitiatie Frans geïntegreerd aanpakken en doelgericht werken aan zowel taalinitiatie als andere leergebieden? Om dat in de vingers te krijgen, gaan we tijdens de sessie samen met de leerkrachten aan de slag vanuit zinvolle contexten, aansluitend bij belangstellingscentra en thema s. We leggen ook daarbij de link met het Ontwikkelingsplan en de leerplannen. Hoe zeg je dat in het Frans? Een andere voorwaarde om een taal te leren is een goed taalaanbod. Een goed mondje Frans spreken is essentieel. Toch is niet alleen wat we in het Frans zeggen belangrijk, het komt er vooral op aan hoe we het formuleren. Tijdens deze sessie willen we leerkrachten (Frans) talige handvatten bieden om een activiteit taalinitiatie te begeleiden. Hoe kun je in eenvoudig en begrijpbaar Frans een opdracht geven, een activiteit leiden, een prentenboek vertellen, een lied, een versje aanleren, een spel spelen met de kinderen? We vertrekken daarbij vanuit de klaspraktijk. Samen met de leerkrachten buigen we ons over een aantal activiteiten taalinitiatie en we zoeken samen eenvoudige Franse zinnen en structuren die daarbij gebruikt kunnen worden. We hebben ook aandacht voor praktische tips en suggesties om talige opdrachten te ondersteunen met passend materiaal (media ICT) en passende lichaamstaal. Tot slot Goed vreemdetalenonderwijs vraagt een kwaliteitsvolle methodologische en didactische aanpak. Via talensensibilisering, taalinitiatie en formeel taalonderwijs Frans willen we de kinderen aanzetten tot levenslang leren van talen. Het is dan ook een uitdaging voor leerkrachten en teams om er zich blijvend in te professionaliseren. Greet Van Mello, pedagogisch begeleider VVKBaO Meer info Wil je graag meer informatie over de nascholingen Frans die VVKBaO organiseert, neem dan een kijkje op www. nascholing.be (> basisonderwijs). Vanaf 1 mei 2014 vind je op die website het aanbod voor volgend schooljaar en heb je de mogelijkheid om in te schrijven. Je kunt ook contact opnemen met de projectleider, Greet Van Mello een vingerafdruk van de school Het nascholingsaanbod rond identiteit O p 21 november 2013 werd de vernieuwde publicatie Opdrachten voor het katholiek basisonderwijs in Vlaanderen (OKB) voorgesteld (zie ook Forum, december 2013). Dat was een eerste stap in het implementatieproces van een inspirerend referentiedocument. Het nascholingsproject Ons eigen opvoedingsproject, de vingerafdruk van onze school wil verder haar steentje bijdragen aan dat implementatieproces door scholen tot op de klasvloer daadwerkelijk te ondersteunen in hun zoektocht naar het expliciteren van hun eigenheid. Zowel vraagals aanbod gestuurd Het nascholingsproject rond identiteit mag in september 2014 vijf kaarsjes uitblazen. Elke jaargang werkten we vanuit eenzelfde bezorgdheid modules uit: Hoe kunnen we individuele leerkrachten en schoolteams uit het katholiek basisonderwijs in Vlaanderen ondersteunen in hun identiteitsbetrokken werking? Welke ondersteuningsvragen detecteren we tijdens onze contacten met de werkvloer? Hoe kunnen we daar in het aanbod een zinvol antwoord op bieden? Dekt de vlag de lading? In het ruime aanbod van modules dat in die vijf schooljaren de revue passeerden scoren er twee opmerkelijk goed in de hitlijst. De module Dekt de vlag de lading is de absolute lijsstrekker. Met die module gaan we met het team op zoek naar aanwezige krachtbronnen en realisaties qua identiteit. Er wordt expliciete aandacht besteed aan het borgen van die waardevolle opbrengst. Van daaruit laat het schoolteam zich bevragen, appelleren en uitdagen. Het proces wordt de leidraad bij het herschrijven of herformuleren van het schooleigen opvoedingsproject. Als kinderen vragen stellen over God Een tweede blijver is de module Als kinderen vragen stellen over God. Leerkrachten worden in hun persoonlijke levensbeschouwelijke identiteit en hun eigen geloven vaak bevraagd door levensvragen van kinderen. Die vragen nodigen hen als volwassenen uit om levensbeschouwelijke betekenissen aan de oppervlakte te brengen. De vragen dagen hen uit om te bekijken welke plaats ze momenteel toebedeeld krijgen in hun eigen levensverhaal. Omdat het geloofsvragen van kinderen betreft, wordt de betrokkenheid van de leerkrachten aanzienlijk vergroot. Er ontstaat een ontvankelijke ruimte om de beroepsspiritualiteit groeikansen te bieden. Met deze module willen we de geloofscommunicatie en de onderwijservaring tussen leerkrachten op gang brengen en/of verder verdiepen. NIEUW! Identiteit op school: een verhaal van elke dag De identiteit van een school moet meer te zijn dan een sterk inhoudelijk opvoedingsproject. Daar begint het mee! Leden van een schoolteam dienen elkaar te vinden in een breed gedragen visie die hopelijk is gegroeid 12 mei 2014

13 zinvolle manier kunnen omgaan met de levensbeschouwelijke diversiteit die zich aandient. Niet op z n minst tijdens momenten dat de pastoraal op school naar uit drukkingsvormen vraagt. Daarom willen we de deelnemers helpen vaardig te worden in het zien van kansen om binnen de pastorale werking van hun school meer rekening te houden met de aanwezige levensbeschouwelijke diversiteit. We willen hen inspireren aan de hand van voorbeelden en bekijken welke kansen ze bieden in hun eigen klas- en schoolpraktijk. We willen hen tevens uitnodigen om vandaaruit op zoek te gaan naar andere en nieuwe opportuniteiten. vanuit een intens proces van betrokkenheid. Maar die visie dient zich daadwerkelijk te realiseren. In herkenbare klas- en schoolsituaties bekijken individuele leerkrachten en schoolteams hoe zij het geïnspireerd mens- en wereldbeeld uit hun schooleigen opvoedingsproject kunnen laten oplichten op een geïntegreerde manier. We helpen dat te expliciteren in heel concrete situaties tot op de klasvloer: denk maar aan de start van het schooljaar, ouder- en kindcontacten, speelplaats- en conflictbemiddeling, meerdaagse extramuros activiteiten, het schoolfeest, het vieren van verjaardagen, de pedagogische studiedag en de personeelsvergadering. Vanuit die voorzet onderzoeken we hoe we op eenzelfde manier met andere vergelijkbare en herkenbare klas- en schoolsituaties identiteitsbetrokken aan de slag kunnen gaan. NIEUW! De magie van wonderverhalen In het omgaan met de Bijbel en specifiek met de wonderverhalen, stuiten nogal wat leerkrachten uit het basisonderwijs op vragen over betekenisverlening. Sommige lezers verstaan de Bijbel als een geschiedenisboek. De wonderverhalen moet je volgens hen lezen als een relaas van waargebeurde feiten. Jezus en andere Bijbelse wonderdoeners waren met andere woorden de magiërs van hun tijd. Anderen catalogeren die verhalen resoluut onder de rubriek fictie. Ook kinderen zijn in de eerste plaats gevoelig voor de letterlijke betekenis van beelden en verhalen. Ze stellen ons, als professionals, voor moeilijke en vaak erg uitdagende vragen als het over wonderverhalen gaat. In deze navorming bekijken we hoe we die verhalen op een zinvolle manier kunnen lezen en begrijpen. Maar ook hoe we het verwijzend karakter ervan kunnen duidelijk maken aan kinderen. Deze module zal, net als de meeste andere modules, niet alleen teamgericht worden aangeboden maar in elk diocees ook individugericht. Dat wil zeggen dat individuele leerkrachten uit diverse basisscholen op een afgesproken locatie worden uitgenodigd. Tijdens die individugerichte sessie splitsen we na de pauze de groep op per niveau en bieden we een praktijkgericht aanbod voor zowel de kleuteronderwijzers als voor hun collega s uit de lagere school. NIEUW! Pastoraal en levensbeschouwelijke diversiteit Met deze module willen we de visie rond pastoraal en levensbeschouwelijke diversiteit verruimen vanuit verschillende kaders. Maar we willen nog een stapje verder gaan. Vele schoolteams weten niet goed hoe ze op een Opdrachten voor het katholiek basisonderwijs in Vlaanderen in de kijker Met dit aanbod willen we directies basisonderwijs en hun kernteam binnenleiden in de structuur van Opdrachten voor het katholiek basisonderwijs in Vlaanderen (OKB). We tonen hen hoe ze de publicatie als referentie- en inspiratiedocument kunnen aanwenden. Naast het aanduiden van de krachtlijnen, de gelaagdheid en de verschillende invalshoeken laten we de deelnemers ook ervaren hoe OKB kan ondersteunen bij het bevragen van de schooleigen identiteit en de ontwikkeling van het eigen opvoedingsproject. Deze module wordt bisdomspecifiek aangeboden. De locatie wordt bekend gemaakt via de website van de dienst nascholing. Maar ook scholengemeenschappen en andere groeperingsvormen van directies met hun kernteam kunnen dit aanbod opvragen. Ludo Guelinckx, pedagogisch begeleider VVKBaO Meer info Voor meer informatie over de verschillende modules kun je terecht bij de projectleider: of op de website mei

14 BASISONDERWIJS laagdrempelig ICT integreren kan dat? Een nascholingstraject over ICT-integratie De voorbije drie schooljaren heeft het I2O-project heel wat schoolteams van basis-en secundair onderwijs begeleid in hun ICT-werking. I2O is een ICT-nascholingsproject. Het letterwoord staat voor Ondersteuning ICT-integratie in onderwijs. Het aantal computers, laptops en tablets in basis- en secundaire scholen is er de afgelopen jaren flink op vooruitgegaan. Uit recent onderzoek blijkt dat leerkrachten ook vaker ICT gebruiken tijdens de les. Toch is dat nog niet overal het geval. In het I2O-project worden scholen en leerkrachten ondersteund om ICT te integreren in de les. Doel is om de pedagogisch-didactische competenties van leerkrachten te verhogen. In dit artikel lees je hoe dat concreet verloopt. Het gebruik van ICT biedt leerkrachten bij het lesgeven heel wat mogelijkheden. In plaats van een verslagje te schrijven, kunnen leerlingen een foto- of videoreportage maken. Via Google Street View en Google Maps kan de leerkracht samen met de leerlingen de komende leeruitstap voorbereiden. Ze kunnen de educatieve filmpjes uit de Beeldbank (www.schooltv.nl/beeldbank) gebruiken om het thema Wereldoorlog I te documenteren. Het gebruik van sensoren biedt leerwinst tijdens de les natuurwetenschappen en wetenschappelijk werk, interactieve projectbundels bevorderen het zelfstandig werken van de leerlingen tijdens de lessen techniek. Voor de moderne vreemde talen kunnen leerkrachten authentiek online materiaal inzetten, creatief spreken en schrijven kan ook via ICT gebeuren. Door ICT zo te integreren in de lessen worden leerplandoelen en ICT-eindtermen bereikt. I2O doelstellingen Niet voor alle leerkrachten is het evident om ICT op een zinvolle manier te integreren. Dat komt vooral omdat die leerkrachten hun pedagogisch-didactische competenties om ICT in te zetten laag inschatten. Het I2Oproject heeft als doel die leerkrachten via gerichte ondersteuning handvatten aan te reiken die hen in staat stellen ICT op een doelgerichte en efficiënte manier in hun dagelijkse werking te implementeren. De doelgroep zijn zowel leerkrachten uit het basisonderwijs, buitengewoon onderwijs en secundair onderwijs. Zo worden leerkrachten samengebracht in netwerken en kunnen de nascholers gerichte ondersteuning per schoolteam en op de klasvloer bieden. De werking van het project is gestoeld op onderstaande tien strategische doelstellingen waaraan in elke interventie wordt gewerkt:. integratie van ICT in leerplaninhouden; ondersteuning van implementatiestrategieën tot op het klasniveau; ondersteuning van didactische werkvormen, nodig voor ICT-integratie; verdere ontwikkeling van technische competenties van leerkrachten; facilitering en verankering van materialen voor leerkrachten in de dagelijkse klaspraktijk; integratie van ICT als functioneel element in het klasmanagement; ondersteuning van het gebruik van ICT als element in de evaluatie en het evalueren van ICT-competenties bij leerlingen; communicatie met het schoolbeleid, het lokaal en het centraal beleid met betrekking tot de omkadering van ICT-integratie; stimulering van ethisch verantwoord ICTgebruik in de reguliere werking van de school; integratie van ICT in de reguliere nascholing en begeleiding en aandacht voor aansluiting met de lerarenopleiding. I2O in het gewoon en buitengewoon basisonderwijs I2O focust op de leerkrachten uit het vijfde en zesde leerjaar gewoon en buitengewoon basisonderwijs en de ICT-coördinator. Dat kan in overleg uitgebreid worden tot de volledige bovenbouw en eventueel onderbouw. De inhoud wordt volledig op maat van de school (of scholengemeenschap) gestoeld in samenspraak met leerkrachten, directie(s), de ICT-coördinator(en) en de I2O-ondersteuner. Het traject duurt minstens een volledig schooljaar en omvat een vijftal interventies. De leerkrachten leren eenvoudige ICT-toepassingen die de doelstellingen van een zelfgekozen thema uit een zelfgekozen leergebied ondersteunen. Nadien gebruiken de leerkrachten die ICT-toepassingen tijdens de les. Zo maken ze écht werk van ICT-integratie op de klasvloer. Tijdens de intake met de directie wordt een tijdspad opgesteld voor het volledige schooljaar. De intakes en interventies vinden plaats tijdens of na de lesuren (op bijvoorbeeld lesvrije momenten, personeelsvergaderingen, een pedagogische werkdag of woensdagnamiddagen). I2O in het gewoon secundair onderwijs I2O focust op leerkrachten natuurwetenschappen, techniek, technische activiteiten, wiskunde-wetenschappelijk werk en techniekwetenschappen van de eerste graad secundair onderwijs, leerkrachten Frans en leerkrachten Engels, alle niveaus secundair onderwijs. In onderling overleg kan voor natuurwetenschappen en techniek-wetenschappen ook de tweede graad aan bod komen. Binnen het secundair onderwijs is maatwerk eveneens mogelijk. Kiest de school voor een traject op maat, dan start ook hier de begeleiding met een intake waarbij directie, leerkrachten en ook de ICT-coördinator betrokken is. Er wordt een afspraak met de betrokken leerkrachten gemaakt waar de vraag vanuit het team geconcretiseerd wordt. Samen met de betrokken leerkrachten wordt nagegaan of en zo ja op welke manier ICT een meerwaarde kan betekenen voor het gekozen thema of de gekozen les(senreeks) en op welke manier ICT (nog) meer kan geïmplementeerd worden in hun klaspraktijk. Het aantal interventies is afhankelijk van de vraag van de school. De interventies kunnen zowel tijdens als na de schooluren doorgaan. Naast het teamgebonden traject op maat, worden er ook een drietal vakgebonden na- 14 mei 2014

15 scholingen per bisdom georganiseerd. Tijdens die contactmomenten wordt gefocust op leerplandoelen binnen natuurwetenschappentechniek-technische vaardigheden, wetenschappelijk werk, techniek-wetenschappen en moderne vreemde talen. Er wordt nagegaan op welke manier ICT een meerwaarde kan betekenen. Leerkrachten gaan tijdens de nascholing zelf aan de slag om een aantal technische vaardigheden (verder) te ontwikkelen. Ervaringen van nascholers met I2O Het I2O-project kan beroep doen op een vijftal projectondersteuners die elk halftijds bij het project betrokken zijn. Gino Vanherweghe (voor het basisonderwijs) en Ria Rombouts (voor het secundair onderwijs) zijn twee van hen. We blikken samen met hen terug op hun ervaringen. Waarom kiest een school om in te stappen in het I2O-project? Ria: Alle leerkrachten zijn overtuigd van het nut van ICT-integratie in de lessen. Toch denken leerkrachten nog steeds onterecht dat ze zelf ook ICT-specialist moeten zijn en onderschatten ze hun didactische ICT-competenties. Soms hebben ze ook minder kennis van de tools en programma s die allemaal (meestal gratis) voorhanden zijn. Ook weten leerkrachten bijvoorbeeld niet goed hoe ze de lesgang moeten organiseren om ICT optimale kansen te bieden. Op al deze en andere vragen biedt het I2O-project op een laagdrempelige manier een antwoord. Wat zijn je ervaringen met de deelnemende scholen en leerkrachten? Gino: Tijdens het traject besteed ik veel aandacht aan de professionalisering en ondersteuning van de leerkrachten, door hen te laten werken met zeer laagdrempelige tools en programma s. Ik leer leerkrachten enerzijds een aantal technisch-instrumentele vaardigheden aan rond bijvoorbeeld leren werken met beeldmateriaal. Anderzijds denk ik samen met de leerkrachten na over de ICT-doelen en de concretisering ervan op de klasvloer. Het is bijvoorbeeld niet voor alle leerkrachten duidelijk wat het ICT-doel 5 ( De leerlingen kunnen ICT gebruiken om eigen ideeën vorm te geven ) nu net voor de eigen leeftijdsgroep betekent. Maar als ze dan bijvoorbeeld de leerlingen door gebruik te laten maken van een fototoestel of een webcam zelf een verslag kunnen laten maken van een leeruitstap, wordt dat ICT-doel meteen duidelijk. Ik wil ook nog opmerken dat er ook hulpkaarten zijn ontwikkeld om een technisch aspect van ICT-integratie snel onder de knie te krijgen. Die stellen we ter beschikking via de website van de nascholing. Leerkrachten, leerlingen en andere personeelsleden kunnen de hulpkaarten gebruiken. Zie je een effect bij de teamleden? Gino: Omdat we ook de schoolleiding en de ICT-coördinator(en) betrekken in het traject kunnen we ook het ICT-beleid van de school beïnvloeden. Door een goed ICT-beleid zien we ICT-coördinatoren evolueren van technische ondersteuners naar pedagogische ondersteuners voor hun eigen team. De ICT-coördinator ziet zich aldus meer en meer voor de uitdaging geplaatst de collegateamleden te ondersteunen bij het benutten van ICT. Dat ervaren ze als een grote meerwaarde, zo blijkt uit evaluaties. Het feit dat we doorstoten tot op de klasvloer vinden teamleden zeer positief. Dat lezen we ook in het recentste rapport van de visitatiecommissie. Heb je zicht op het effect van het leren in de klas? Ria: Na elke interventie gaan de leerkrachten enthousiast terug naar de klas. Ze proberen het geleerde volop uit. Door goed te reflecteren over hun ICT-handelen, krijgen leerkrachten meer zelfvertrouwen met betrekking tot ICT-integratie. Daar worden de leerlingen dus automatisch beter van. Marcel Vanlommel, pedagogisch begeleider VVKBaO en projectleider I2O voor basisonderwijs MEER INFO Wil je graag meer informatie over deze en andere nascholingen neem dan een kijkje op Je vindt er het aanbod voor het volgende schooljaar. Je kunt voor dit project contact nemen met de projectleider via Beeldbank: mei

16 SECUNDAIR ONDERWIJS de andere verbeeld / verbeeld gevaar Beeldvorming over de andere in religieuze kunst D e andere verbeeld / verbeeld gevaar is een erfgoedproject dat Kerkwerk Multicultureel Samenleven (KMS) in samenwerking met diverse organisaties waaronder het VVKSO en met steun van de Vlaamse overheid heeft opgestart. Dit leidde onder andere tot een rondreizende tentoonstelling voor secundaire scholen. Wie zijn KMS? Kerkwerk Multicultureel Samenleven (KMS) is een socioculturele organisatie die zich binnen de Vlaamse kerk situeert met als opdracht te sensibiliseren, vormingen aan te bieden en beweging te maken rond vier werkingsassen: de interculturele diversiteit, het keren van racisme en discriminatie, de interlevensbeschouwelijke dialoog en de rechten van de personen in asiel en migratie. Aanleiding van het project Op zaterdag 10 mei 2008, publiceerde Meryem Kanmaz een artikel in De Standaard, met als titel Heisa over beeld Mohamed in kerk Dendermonde. In de Turkse Krant Yeniçag was enkele dagen eerder een artikel verschenen met breaking news uit België. Het onderstel van de preekstoel in de Onze-Lieve- Vrouwkerk van Dendermonde zou de profeet Mohammed afbeelden, vertrappeld door twee engelen. Maak een einde aan deze zwijnerij, kopte de Turkse krant op haar voorpagina. Volgens de website The Brussels Journal, waaruit Yeniçag de informatie haalde, gaat het om de profeet Mohammed. Volgens de beheerder van de website zou de sculptuur de triomf van het christendom op de islam symboliseren. De Turken waren boos en zagen het als de zoveelste belediging op rij, na de Deense cartoonkwestie, de anti-islamfilm van Geert Wilders en de uitlatingen van paus Benedictus XVI over de profeet. Wat is er van waar? Navraag bij historici bracht aan het licht dat de vormgeving van deze prachtige preekstoel samenhangt met de context van toen, nl. het Beleg van Wenen (1683), waarbij de Osmanen en de islam voor de tweede keer aan de poorten van Wenen stonden en ook verslagen werden. Waarover gaat DE ANDERE VER- BEELD / VERBEELD GEVAAR? Naar aanleiding van deze persheisa is KMS aan een onderzoek begonnen over beeldvorming in religieuze kunst en daarvoor op speurtocht gegaan in Vlaamse kerken, musea en archieven. Dat heeft geleid tot een driejarig erfgoedproject, dat gesubsidieerd wordt door de Vlaamse overheid en onder andere ondersteund wordt door het VVKSO. De andere verbeeld / verbeeld gevaar onderzoekt de beeldvorming over de andere in de religieuze kunst. KMS wil hiermee een belangrijk deel van ons kunstpatrimonium ontsluiten, maar wil ook een link leggen met de actuele Westerse beeldvorming over de andere. Daar waar de Kerk, al dan niet in samenwerking met de politiek, vroeger een grote impact op de beeldvorming uitoefende, zijn vandaag de audiovisuele media invloedrijk en alomtegenwoordig: naïeve voorstel- lingen van de Arabier in films, eenzijdige rapportering over moslimvrouwen in het nieuws, stereotiepe voorstellingen van de zwarte in oorlogsfotografie, de ontbrekende andere in reclamecampagnes, enz. Maar wie is de andere waarnaar de vele religieuze kunstwerken refereren? Om dat in kaart te brengen, heeft KMS (reproducties van) religieuze kunstwerken verzameld, waarin de andere verbeeld wordt. Stuk voor stuk zijn dit getuigenissen van een ander tijdperk, van een andere opvatting over de vreemde, exotische of ketterse medemens. De kunstwerken tonen aan dat de andere een geconstrueerd begrip is. In die zin is het project een uitnodiging om de diverse maatschappij van vandaag op een andere manier te bekijken en om de medemens te aanvaarden als mede-mens. Vanuit deze verkenning van de bestaande literatuur, gecombineerd met verdere bibliografische opzoekingen en terreinonderzoek, werd het materiaal van beelden en teksten gegroepeerd rond een aantal prototypes, waarvoor we telkens zowel een wetenschappelijk gefundeerde achtergrondtekst als een aantal reproducties van relevante kunstvoorstellingen aanbieden: De zwarte: zwarten krijgen door de eeuwen heen vele rollen toebedeeld in de kunst, Magdalenakerk Brugge 16 mei 2014

17 De tentoonstelling werd ontwikkeld voor jongeren uit de tweede en derde graad van het secundair onderwijs en voor alle onderwijsvormen. Het spreekt voor zich dat er ook vanuit de leerplannen geschiedenis (vooral in de tweede graad), esthetica, PAV en godsdienst diverse aanknopingspunten zijn met de inhoud en de doelstellingen van het project en van de tentoonstelling. Daarnaast biedt de tentoonstelling een uitgelezen kans om te werken aan de vakoverschrijdende eindtermen. Scholen kunnen de tentoonstelling met of zonder gids bezoeken. In samenwerking met de lerarenopleiding van de HUB en VIVES heeft KMS een lesmap uitgewerkt zodat leraren er een boeiende uitstap van kunnen mapositief, negatief, neutraal, van beul tot rijk geklede koning, van schurk tot nieuwe christen. De ketter: hier brachten wij alles samen in verband met beeldvorming en propaganda in de strijd reformatie contrareformatie, met specifieke aandacht voor de rol van de barok. De jood: bij herhaling wordt de jood de zondebok, van kruistochten tot in onze tijden. Daarnaast wordt hij vaak ook clichématig en stereotiep voorgesteld. De Turk, moslim: Arabische expansie, kruistochten, opkomst en neergang van de Osmanen, oorlogen tussen Habsburgers en Osmanen, oriëntalisme, kolonialisme, imperialisme, hedendaags islamitisch extremisme, al deze fenomenen lieten hun sporen na op de beeldvorming en in de kunst. Een rondreizende tentoonstelling voor scholen KMS heeft met dit materiaal een rondreizende tentoonstelling opgezet, die sinds november 2013 de diverse Vlaamse provincies aandoet en die met didactisch materiaal en informatie een aanbod wil doen voor secundaire scholen. Wij reiken hierbij ook handvatten aan om op het eerste gezicht duistere symbolen en beeldtaal binnen het bereik van de leerlingen te brengen en hun gevoeligheid ervoor te stimuleren. De vormgeving en setting van de expo verwijs naar huidige beeldvormingsapparaten (media, reclame en pers). Op een aantal mupi s (dragers voor massabereikcampagnes) worden religieus geïnspireerde kunstwerken getoond. De link tussen religieuze kunst en reclame is geen toeval: religieuze kunst was eeuwenlang hét beeldvormingsapparaat, nu oefenen de reclamewereld en de media een grote invloed uit op onze beeldvorming. De setting van de tentoonstelling is laagdrempelig en herkenbaar voor jongeren, met talrijke referenties naar de hedendaagse beeldcultuur. Naast de verwijzing naar reclameboodschappen, wordt er een gratis krantje aangeboden dat integraal deel uitmaakt van de tentoonstelling. Doelgroep en doelstellingen ken en werken aan de beide doelstellingen van de expo: Maatschappelijk: onze kijk op de andere vroeger en nu kritisch analyseren. Stereotypen, vooroordelen en racistische denkbeelden kunnen al op vroege leeftijd ontstaan. KMS wil jongeren daarom objectief en genuanceerd leren kijken naar de andere. Kunsthistorisch: van erfgoed bewust maken en beeldtaal leren verstaan. Religie is voor Westerse jongeren minder prominent aanwezig. Een gevolg hiervan is dat ook de kennis over en de interesse in de religieuze kunst vermindert. Nochtans is een groot deel van het Vlaams kunstpatrimonium religieus geïnspireerd. De beeldtaal van de christelijke kunst is daarom de moeite waard om opnieuw ontdekt te worden. Zo wordt het grote kunstpatrimonium opnieuw actueel, toegankelijk, begrijpelijk en boeiend. Praktisch CONTACT, INFO EN RESERVATIE: LOCATIES: De tentoonstelling is dit schooljaar nog te bezoeken in de Sint-Theodarduskerk in Beringen (24 april mei 2014) en in de Christuskoningkerk in Genk (26 mei juni 2014). In het schooljaar kunt u de tentoonstelling onder meer verwachten in Leuven, Borgerhout, Aarschot, Grimbergen en Turnhout. Gust De Preter en Karen Wyckmans Begijnhofkerk Brussel mei

18 SECUNDAIR ONDERWIJS congres directeurs secundair onderwijs Houffalize 12 tot 14 maart 2014 Thierry Dierickx. O nder een stralende, zelfs zomerse lentezon trokken bijna 200 directeurs, pedagogisch begeleiders en genodigden uit het secundair onderwijs van het aartsbisdom Mechelen-Brussel voor drie dagen naar Houffalize. In een ontspannen sfeer konden ze hun aandacht richten op elkaar en op de schare eminente sprekers die het organiserend comité van directeurs voor hen had uitgezocht. Welk leesteken hoort bij christelijke identiteit? Jürgen Mettepenningen, directeur van de dienst Identiteit van het Vicariaat onderwijs Mechelen-Brussel, zette met zijn referaat meteen de toon voor de eerste dag. Met de vraag?,.! - Welk leesteken hoort bij christelijke identiteit? als titel prikkelde hij de toehoorders om stil te staan bij wat christelijke identiteit voor een katholieke school vandaag betekent, in een context waar christelijke inspiratie dreigt ondergesneeuwd te geraken en met een Kerk in crisis. Het draait in onze scholen rond onze leerlingen en hun vorming tot geëngageerde volwassenen. Van de directeur wordt veel verwacht, maar rond de katholieke identiteit moet hij of zij geen keuze maken; dat aspect is immers een nietonderhandelbaar facet van zijn opdracht. (Heel wat zaken staan al vast.) De directeur is de eerste rentmeester van de christelijke identiteit van de school die hem of haar is toevertrouwd. Jürgen Mettepenningen gebruikte het beeld van vier deuren: de deur van de directeur (staat die open of niet?), de deur die elke schooldag opengaat (hoe beginnen we de dag? Zijn we een dialoogschool?), de deur naar de andere levensbeschouwingen (op een frisse manier in de dialoog gaan staan) en de deur naar de andere scholen (in welke mate wordt identiteit gebruikt om al dan niet naar andere scholen of besturen toe te gaan?). Met het beeld van de lege brooddoos vestigde hij de aandacht op het probleem van armoede en hoe scholen daarop in kunnen spelen en met het beeld van peters en meters brak hij een lans voor mind buddies ter ondersteuning van jonge leerkrachten. Tenslotte was er het beeld van het zout, dat de maaltijd kruidt, maar dat al van in het begin naast de kookpot staat. Datzelfde beeld kwam later op de dag terug, bij de gebedsviering in de kerk van Houffalize. Daar was een grote rol weggelegd voor het gelegenheidskoor van zangtalenten onder de directeurs, dat onder leiding van de directeur van het Lemmensinstituut, passende liederen ten gehore bracht. Vijf directeurs brachten getuigenissen van hoe bepaalde gebeurtenissen en ervaringen in hun school de katholieke identiteit ervan kruiden. Iedereen kreeg een zoutvaatje mee, met een bodempje zout. Met dit salaris op zak toog iedereen met een goed gevoel terug naar Ol Fosse d Outh, het vertrouwde congrescentrum. Sociale media en schoolbeleid Op de tweede dag loodste Filip Bourgeois ons door Sociale media en schoolbeleid. De sociale media bieden voor scholen kansen maar creëren ook problemen. De spreker schetste vijf facetten van een schoolbeleid rond sociale media: communicatie, reputatiemanagement, online media in de les, mediawijsheid en online huisregels. Zo n beleid helpt ook het cyberpesten tegengaan. Online-communicatie naar ouders en leerlingen biedt heel wat voordelen. Sociale media zijn ook interessante kanalen voor personeelsrekrutering. Reputatiemanagement is nodig om cyberpesten tegen te gaan. De school treedt hiervoor het best preventief op, door onder meer te werken aan een leerlingvriendelijk klimaat en het reputatiebewust handelen van leerkrachten. Mediawijsheid is een belangrijke nieuwe opdracht voor scholen. De sociale media kunnen het pedagogisch-didactisch proces ondersteunen en aantrekkelijker maken, maar dat hoeven geen publieke sociale media te zijn. Vanwege de immense impact van wat je online doet, zijn er huisregels nodig en afspraken met alle schoolbetrokkenen. In de namiddag ging Filip Bourgeois voor geïn teresseerden verder in op sommige aspecten van dat beleid. Van de schoolbank naar de werkbank en terug Fons Leroy leidde ons van de schoolbank naar de werkbank en terug. Hij wees er herhaaldelijk op dat onderwijs en de arbeidsmarkt partners zijn, die het best de zaken samen aanpakken. Hoe meer middelen er naar onderwijs gaan, hoe vlotter de arbeidsmarkt loopt. De spreker was zich bewust van de vele hiaten en koude overgangen tussen beiden. De uitdagingen zijn gigantisch. De volgende vijf jaar zijn er à vacatures in te vullen en voor heel wat knelpuntberoepen zal dat een heel moeilijke opgave worden, zeker nu de babyboomgeneratie massaal met pensioen gaat. Het onderwijs moet beseffen welke immense gevolgen verkeerde studiekeuzes hebben op de arbeidsmarkt. Er moet een cultuur ontstaan van (levenslang) leren als onderdeel van een 18 mei 2014

19 Guido François Slottoespraak van Fons Uytterhoeven, bisschoppelijk afgevaardigde voor het onderwijs, met op de achtergrond de politici die deelnamen aan het debat Even later toonde het publiek zich bijzonder mild in de aandacht die het gaf aan het debat tussen de onderwijsdeskundigen uit verschillende politieke partijen, met journalist Guy Tegenbos als moderator. Elisabeth Meuleman van Groen was verontschuldigd, maar Kris Van Dijck (N-VA), Kathleen Helsen (CD&V), Kathleen Deckx (sp.a) en Marleen Vanderpoorten (Open VLD) waren wel op het appel. Veel aandacht ging naar het pas goedgekeurde M- decreet. Er zal nog veel geïnvesteerd moeten worden in competentieontwikkeling van leerkrachten. Waarom kunnen niet alle leerkrachten eerst vorming krijgen alvorens een onderwijshervorming wordt ingevoerd, zoals in Canada? De politici zochten excuses in de fundamenteel veranderde instroom in de lerarenopleiding, of verwezen naar het voorstel van de schools of education waar netovermaatschappelijk werkgelegenheidsbeleid. Het onderwijs zou voldoende sleutelvaardigheden moeten meegeven: leergierigheid, ondernemingszin, creativiteit, om de jongeren beter te wapenen voor de wijzigende arbeidsmarkt. We moeten talenten stimuleren. De hervorming van het secundair onderwijs is mee ingegeven door de verwachtingen van de arbeidsmarkt. Die heeft zich te weinig in dienst gesteld van het onderwijs, gaf Fons Leroy ootmoedig toe. Er kunnen meer stimulansen uitgaan van de arbeidsmarkt door bv. leerlingen te laten proeven van verschillende werkgebieden. Leroy wil echt werk maken van een coalitie met het onderwijs. Hij gebruikte daarbij het beeld van een perfect op elkaar ingespeeld estafetteteam dat de stok met de juiste snelheid en op het juiste moment doorgeeft. Het laatste beeld was een mooie voorafspiegeling van de sportieve invulling die sommige deelnemers konden geven aan de ontspannende namiddagactiviteiten: mountainbiken, natuurwandeling, al dan niet gecombineerd met een bezoek aan de brouwerij Achouffe (met proeverij), zwemmen De avond bood ruimte voor toneel met een ernstiger onderwerp: dementie. Het werd een aangrijpende voorstelling van Oblivium, door Edelhard Moens en Chris Vervloet, twee leerkrachten uit ons bisdom. Aandacht voor elkaars verhaal Van aftakeling van geestelijke vermogens tot het gericht aanwenden ervan: Edel Maex, de eerste spreker op vrijdag, wijdde ons in de geheimen in van Mindfulness, inhoud en con- text. Hij vond als jonge psychiater antwoorden op zijn vele twijfelvragen in een zengroep. Daar vond hij niet alleen soelaas voor zichzelf, hij besliste er ook anderen mee te helpen. Er bestaan vele misvattingen over mindfulness. Maex was wat ongelukkig met de hype die er rond werd gecreëerd. Hij liet ons met een oefening zelf ondervinden hoe belangrijk aandacht voor elkaars verhaal is, meer bepaald de kwaliteit van die aandacht. Mindfulness is een ruimte van milde open aandacht creëren. Hij daagde ons uit de vertaalslag te maken naar de schoolsituatie. Debat onderwijskundigen uit politieke partijen schrijdend de knowhow zou worden samengebracht. Anderen vonden dat onze leerkrachten wel die competenties hebben en stellen al hun hoop in de samenwerking en krachtenbundeling van de drie begeleidingsdiensten. Niet alle nascholingsmiddelen blijken (efficient) te worden gebruikt en niet alle leraren zijn gemotiveerd om levenslang bij te leren. De hervorming van het secundair onderwijs bleek voor de meerderheidspartijen een serieus discussiepunt, maar het masterplan dat voorligt is volgens hun vertegenwoordigers een voldoende basis om de knelpunten aan te pakken. Kris Van Dijck noemde domeinscholen heel interessant als we van een leeg blad konden beginnen, maar Vlaanderen is geen leeg blad. Kathleen Helsen vond de vrijheid van schoolbesturen heel belangrijk, maar ze dienen wel hun verantwoordelijkheid te nemen door bv. de eerste graad oriënterend in te richten. Marleen Vanderpoorten stelde dat veel zaken nu al kunnen en Kathleen Deckx beweerde dat Minister Pascal Smet niet van plan was om scholen veel vrijheid te geven en zei dat het belangrijk is dat jongeren op de juiste plaats terechtkomen. Toen na een tijd de toehoorders vragen konden stellen, profiteerden de directeurs ervan om de politici op tegenstrijdigheden in het beleid te wijzen, o.a. in verband met de begeleiding van jonge leerkrachten: de mentoruren hadden nooit afgeschaft mogen worden. Tot slot van het congres greep bisschoppelijk afgevaardigde voor het onderwijs Fons Uytterhoeven eerdere uitspraken van sprekers aan om zijn boodschap mee te geven. In een maatschappij die bijzonder complex is, zou onze christelijke boodschap van naastenliefde en orde in de chaos de baseline moeten zijn. Hij sprak zich uit tegen rapporten met medianen en gemiddelden, die minder goed presterende leerlingen verder de put in duwen. De hervorming van het leerplichtonderwijs belangt niet alleen het secundair onderwijs aan en inclusie heeft niet alleen met buitengewoon onderwijs te maken. We moeten het gewone ook buitengewoon maken. Wij moeten een sprong maken, niet in maar naar het onbekende. We weten niet precies waar we zullen uitkomen, maar kennen wel de richting. Daartoe wil het vicariaat onderwijs schoolbesturen en directeurs blijven ondersteunen. Een bemoedigend orgelpunt van een geslaagd congres. Guido François, directeur dienst Schoolorganisatie Vicariaat onderwijs Mechelen-Brussel mei

20 INTERNATEN kiezen voor een internaat is vaak kiezen voor aandacht, tijd en betrokkenheid Interview I n het internaat Mariavreugde in Borgloon, opgericht door de Zusters van Liefde, is René Verstappen internaatsbeheerder. Internaten zitten in de lift, dat blijkt al een paar jaar uit de cijfers en uit de betekenisvolle rol die ze in onze huidige haastige samenleving kunnen spelen. Studiebegeleiding, structuur en warmte behoren tot de corebusiness van het internaat. Dat heeft alles te maken met een sterk opvoedingsproject en een groeiende professionalisering van de internaatsmedewerkers. Wat daar allemaal bij komt kijken verneemt u in volgend gesprek met Anja Dingenen, directeur Dienst Internaten en René Verstappen, internaatsbeheerder. Op het tweetalig en autonoom internaat in Borgloon, pal op de taalgrens, is René Verstappen reeds eenentwintig jaar internaatsbeheerder. Brengen we een virtueel bezoek aan het internaat, dan valt meteen de transparante voorstelling en toegankelijke en zeer uitgebreide informatie op. Een aantrekkelijke website leidt ons door het autonoom internaat, niet behorend tot een school. Honderd kinderen uit scholen in zowel Borgloon als in Tongeren komen er op internaat. De website opent met een mission statement. René Verstappen samen met zijn internaatsmedewerkers en de kinderen leven er samen rond een aantal thema s: eenvoud, dienstbaarheid, warmhartigheid, vergeven en vergeten, respect, verantwoordelijkheid en verbondenheid. Respect is bijvoorbeeld kunnen loslaten ( ). Het is bevrijdend nabij zijn. ( ) Respect voor een ander kan niet zonder duidelijke grenzen te stellen. Of nog, onder Verbondenheid : solidariteit is een permanente opdracht, gestoeld op belangstelling voor en ondersteuning van mekaars initiatieven. In het internaat pal op de taalgrens komen zowel Waalse als Vlaamse kinderen. Van een goede communicatie op het internaat maakt René Verstappen een erezaak. Hoe kom je in het internaat? René Verstappen: Meestal via mond-aan-mond reclame. Er vindt steeds een intakegesprek plaats waarin ik enkele vaste regels duidelijk maak. Je bent van maandag tot vrijdag op internaat, dus ook op woensdagnamiddag. Dat leg ik de mensen graag uit. Er is geen optie voor een andere activiteit die je leuker zou vinden. Er worden tijdens dat gesprek praktische dingen en ideeën besproken, dat slaat aan bij de ouders. Meestal zit ik met de ouders en de leerling drie kwartier samen, nadien laat ik ze tijdens een rondleiding zien wat ik verteld heb. Ze kunnen dan ook luisteren naar hoe de andere leerlingen het internaat beleven. Een intake gesprek vindt meestal plaats wanneer de kinderen er ook zijn. Welke ouders kiezen voor een internaat? René Verstappen: Hier in Borgloon heb je naast Vlaamse ook Waalse ouders. Sommige ouders hebben een project in gedachten. Zij plannen de schooljaren van hun kind, en kiezen bijvoorbeeld twee jaar in Vlaanderen en daarna elders. Andere ouders werken preventief, bijvoorbeeld omwille van een drukke zaak die moeilijk combineerbaar is met een goed opgevolgde opvoeding van de kinderen. Ouders constateren soms schoolproblemen, slechte studiepunten, leerlingen die (te) veel tijd over hebben voor andere dingen. Ouders willen ingrijpen. Anderen overkomt het, op school, in het gezinsleven: er zijn kinderen en jongeren die van de weg geraken. Wat zijn de grote problemen? René Verstappen: Op tijd gaan slapen. Kinderen zijn moe, slapen onvoldoende. Het leven is chaotisch. Ik raad ouders aan om tijdens het weekeinde eens op smartschool samen met zoon- of dochterlief te kijken, maar dat is moeilijk, want wat is dat paswoord ook al weer? Problemen hebben dikwijls te maken met het onvoldoende investeren in opvoeding. Anja Dingenen: Opvoeding wordt vaak uitbesteed, aan de scholen, aan het internaat. René Verstappen: Het weekeinde is quality time, niet aan onze kop zeuren. Het gaat vaak om de betrokkenheid van ouders bij de opvoeding van hun kind. Anja Dingenen: In veel gevallen is het inderdaad zo dat we op de eerste plaats de ouders moeten opvoeden. Heel eenvoudige zaken: structuur en warmte. Dat is vanzelfsprekend in opvoeding, maar niet langer in de samenleving vandaag. Men plakt veel kinderen een etiket op en men stelt diagnoses. Veel van die kinderen zijn gewoon normaal, maar door gebrek aan structuur en betrokkenheid zijn ze de richting kwijt. René Verstappen: Ik hanteer op internaat begrippen als pedagogische ADHD en pedagogische ASS. Met de term pedagogisch neem ik bewust afstand van medicalisering. Omdat je met het geven van een pil ook de schuld bij het kind legt ( er scheelt iets met u ). Wij merken dat eenvoudige dingen helpen: 17 u. studie, 18 u. avondeten, 21 u. bedtijd. En niet te vergeten; er is iemand die naar uw cijfers kijkt. Dat doet het internaat: aandacht, tijd, betrokkenheid. Gaat u ook naar de scholen? René Verstappen: Ik ga zeker niet naar oudercontacten, maar soms is het nuttig eens samen rond de tafel te zitten, dan maak ik een afspraak met het CLB, de leerkracht en de ouders. Bij de inschrijvingen maak ik afspraken met de school, zodat de ouders hun kind ook op school kunnen inschrijven, niet alleen op het internaat. Ouders vergeten dat wel eens. Je merkt dat voor de ouders het internaat een cruciale rol speelt in de opvoeding. Wij noemen ons dan ook partners in opvoeding. Uw internaat is autonoom, hoe wordt u ondersteund door uw bestuur? René Verstappen: Tot 2008 hadden wij geen gesubsidieerde opvoeders. Tot dan hadden wij echt veel geld nodig om te kunnen overleven, dat kon nog dankzij de grote steun van de kloosterorde, de Zusters van Liefde. Dankzij de subsidies is er veel verbeterd; wij 20 mei 2014

Wij gaan met plezier naar school.

Wij gaan met plezier naar school. www.schoolbranst.be Wij gaan met plezier naar school. 3...onze visie Onze school is een landelijk gelegen dorpsschool, een groene school, waar we leven in verbondenheid met de natuur en met elkaar en handelen

Nadere informatie

DAG VAN MAVO EN PAV op ZATERDAGVOORMIDDAG 28 FEBRUARI 2015

DAG VAN MAVO EN PAV op ZATERDAGVOORMIDDAG 28 FEBRUARI 2015 DIOCESANE PEDAGOGISCHE BEGELEIDINGSDIENST BISDOM BRUGGE jan.bonne@vsko.be SECUNDAIR ONDERWIJS VAKBEGELEIDING PAV Brugge, 30-01-2015 Ter kennisgeving aan alle directies van scholen met PAV Gelieve een kopie

Nadere informatie

-Onze school behoort tot het officieel gesubsidieerd onderwijsnet. Het schoolbestuur is de gemeente Olen.

-Onze school behoort tot het officieel gesubsidieerd onderwijsnet. Het schoolbestuur is de gemeente Olen. Pedagogisch project 1. situering onderwijsinstelling 2. levensbeschouwelijke uitgangspunten 3. visie op ontwikkeling en opvoeding 4. het schoolconcept 1. Situering onderwijsinstelling 1.1 Een gemeenteschool:

Nadere informatie

1. ICT in de Beleidsnota van de Vlaamse minister van Onderwijs en Vorming Frank Vandenbroucke

1. ICT in de Beleidsnota van de Vlaamse minister van Onderwijs en Vorming Frank Vandenbroucke Commentaar bij 1. ICT in de Beleidsnota van de Vlaamse minister van Onderwijs en Vorming Frank Vandenbroucke 2. Onderwijs wordt internationaler De dertien doelstellingen van het doelstellingenrapport zijn

Nadere informatie

Positief omgaan met meertaligheid in het basisonderwijs en in de buitenschoolse opvang

Positief omgaan met meertaligheid in het basisonderwijs en in de buitenschoolse opvang Ronde 4 Ayse Isçi Onderwijscentrum, Gent Contact: ayse.isci@gent.be Positief omgaan met meertaligheid in het basisonderwijs en in de buitenschoolse opvang Meertaligheid in het onderwijs en in de opvang

Nadere informatie

Spanningsvelden bij toegankelijkheid van zorg : We hebben gezocht naar een titel die meteen naar de kern van de zaak gaat en die omvattend is voor de

Spanningsvelden bij toegankelijkheid van zorg : We hebben gezocht naar een titel die meteen naar de kern van de zaak gaat en die omvattend is voor de 1 Inleiding door dr. Walter Krikilion, voorzitter Werkgroep Ethiek in de Kliniek van ICURO - Symposium Spanningsvelden bij toegankelijkheid van zorg 19 oktober 2012 - Hasselt Beste deelnemers, Als Werkgroep

Nadere informatie

Inspectie RK Godsdienst Griet Liebens 0486/724946 griet.liebens@telenet.be

Inspectie RK Godsdienst Griet Liebens 0486/724946 griet.liebens@telenet.be 1 inspectie-begeleiding RK godsdienst basisonderwijs Tulpinstraat 75 3500 Kiewit-Hasselt 011 264408 godsdienstbao@dodhasselt.be Collegiale consultatie Godsdienst Lager onderwijs Rijkhoven Kleine Spouwen

Nadere informatie

Verankeren van een Geïntegreerd Meersporencurriculum in katholieke lerarenopleidingen: kleuter, lager en secundair

Verankeren van een Geïntegreerd Meersporencurriculum in katholieke lerarenopleidingen: kleuter, lager en secundair Verankeren van een Geïntegreerd Meersporencurriculum in katholieke lerarenopleidingen: kleuter, lager en secundair VSKO, VVKHO Kerngroep GMC Reflectienota VELON 26 februari 2015 INLEIDING AANLEIDING EN

Nadere informatie

programma Donderdag 13 februari 2014 Vrijdag 14 februari 2014

programma Donderdag 13 februari 2014 Vrijdag 14 februari 2014 programma Donderdag 13 februari 2014 08:30 Onthaal 09:30 Opening van de 12 de editie van de tweedaagse (coördinerende) directeurs basisonderwijs 09:40 Even halt houden in een bezinnend moment 09:50 Fil

Nadere informatie

ONS EIGEN OPVOEDINGSPROJECT

ONS EIGEN OPVOEDINGSPROJECT ONS EIGEN OPVOEDINGSPROJECT 1 INHOUDSOPGAVE Pedagogisch project Opdracht 1 Werken aan de schooleigen christelijke identiteit 3 Opdracht 2 Werken aan een degelijk en samenhangend onderwijsinhoudelijk aanbod.

Nadere informatie

FIT-traject onderwijsvernieuwing met ICT en sociale media. draagvlak inspiratie motivatie vernieuwing 21st century skills borging

FIT-traject onderwijsvernieuwing met ICT en sociale media. draagvlak inspiratie motivatie vernieuwing 21st century skills borging FIT-traject onderwijsvernieuwing met ICT en sociale media draagvlak inspiratie motivatie vernieuwing 21st century skills borging Via het Klavertje 4 Model zet u sociale media en ICT breed in Didactische

Nadere informatie

Deel 1: Pedagogisch project Vrije Basisschool Lenteland

Deel 1: Pedagogisch project Vrije Basisschool Lenteland 1 ONZE SCHOOL en de SCHOLENGROEP ARKORUM Het katholiek basisonderwijs brengt al vele jaren een aanbod van kwalitatief onderwijs en opvoeding aan kleuters en leerlingen in de regio Roeselare- Ardooie. In

Nadere informatie

Nascholingen en netwerking van de Pedagogische Begeleidingsdienst SDB schooljaar 2015-2016

Nascholingen en netwerking van de Pedagogische Begeleidingsdienst SDB schooljaar 2015-2016 Nascholingen en netwerking van de Pedagogische Begeleidingsdienst SDB schooljaar 2015-2016 A Basisonderwijs 1 Pastorale Animatiegroep Op 11 september nemen we deel aan de pastorale impulsdag in de de lokalen

Nadere informatie

kennismaken! Diploma Type Studiepunten Info Lessen Duur Coördinatie Kostprijs Locatie en contact

kennismaken! Diploma Type Studiepunten Info Lessen Duur Coördinatie Kostprijs Locatie en contact Antwerpen E19 Kom kennismaken! Willebroek Antwerpen Dijle Hoogstraat Ijzerenleen O.-L.- Vrouwestraat Duffel F. De Mero Bruul destraat Keiz Lange Ridderstraat Dijle erstraat Speecqvest Zandpoortvest Station

Nadere informatie

CD&V ONDERWIJS 3 D PLAN STERKER ONDERWIJS, STERKERE TOEKOMST. Sterker onderwijs, Sterkere toekomst ONS 3D PLAN ONDERWIJS

CD&V ONDERWIJS 3 D PLAN STERKER ONDERWIJS, STERKERE TOEKOMST. Sterker onderwijs, Sterkere toekomst ONS 3D PLAN ONDERWIJS CD&V 3 D PLAN STERKER ONDERWIJS, STERKERE TOEKOMST ONDERWIJS DE AANPAKKERS VAN MORGEN ZITTEN VANDAAG IN MIJN KLAS. ONS VLAAMS ONDERWIJS IS TOP! PARTICIPATIE VAN KINDEREN VANAF 3 JAAR IN HET ONDERWIJS HEEFT

Nadere informatie

Ons opvoedingsproject

Ons opvoedingsproject Ons opvoedingsproject Vrije Zelfstandige Kleuterschool Melsele Een school met kiemkracht Inhoud van dit opvoedingsproject: Vijf opdrachten van een katholieke basisschool Woordbeeld van onze school Belangrijke

Nadere informatie

NIVEAUOVERSCHRIJDENDE NASCHOLINGEN

NIVEAUOVERSCHRIJDENDE NASCHOLINGEN NIVEAUOVERSCHRIJDENDE NASCHOLINGEN Studiedag Op ipad? CURSUSCODE: D14-004 DATUM EN UUR: vrijdag 20 september 2013 van 09.15 u. tot 15.30 u. Conflicten tussen leerkrachten: kaders en handvatten om zelf

Nadere informatie

Een boog van solidariteit: vrijwilligerswerk

Een boog van solidariteit: vrijwilligerswerk Een boog van solidariteit: vrijwilligerswerk Inleiding De tekst die voor jou ligt, verduidelijkt onze visie bij het organiseren van vrijwilligerswerk in het buitenland. We sturen je niet zo maar naar het

Nadere informatie

Gemeentelijke basisschool De Knipoog Cardijnlaan 10 2290 Vorselaar 014/51 27 00 0478/28 82 63 014/ 51 88 97 directie@deknipoog.be

Gemeentelijke basisschool De Knipoog Cardijnlaan 10 2290 Vorselaar 014/51 27 00 0478/28 82 63 014/ 51 88 97 directie@deknipoog.be Gemeentelijke basisschool De Knipoog Cardijnlaan 10 2290 Vorselaar 014/51 27 00 0478/28 82 63 014/ 51 88 97 directie@deknipoog.be Elementen van een pedagogisch project 1 GEGEVENS M.B.T. DE SITUERING VAN

Nadere informatie

18/09/2013 TALENSENSIBILISERING ZEGT EEN POOLSEKOE OOK BOE? Iris Philips Europese dag van de talen 27 september 2013.

18/09/2013 TALENSENSIBILISERING ZEGT EEN POOLSEKOE OOK BOE? Iris Philips Europese dag van de talen 27 september 2013. TALENSENSIBILISERING ZEGT EEN POOLSEKOE OOK BOE? Iris Philips Europese dag van de talen 27 september 2013 Een half uurtje Coach van een implementatietraject door Centrum voor Taal en Onderwijs (KU Leuven)

Nadere informatie

ProfS: doelenbevraging

ProfS: doelenbevraging ProfS: doelenbevraging Jaar: Diocees: We bevragen van elk van onderstaande deelgebieden telkens Heeft de ProfS opleiding jou ondersteund in het ontwikkelen van de nodige competenties om als directeur de

Nadere informatie

Alle ruimte. voor jou w groei COGNOSCO

Alle ruimte. voor jou w groei COGNOSCO Alle ruimte voor jou w groei COGNOSCO Cognosco Campus Het Spoor Mol 02 Inleidend woordje Campus Het Spoor biedt naast het traditionele onderwijs ook het succesvolle Cognosco-onderwijs. De leerlingen kiezen

Nadere informatie

KWALITEITSONDERWIJS CAMPUS IN HET GROEN MODERN INTERNAAT UNIFORM

KWALITEITSONDERWIJS CAMPUS IN HET GROEN MODERN INTERNAAT UNIFORM OnzeLieveVrouwlyceum Genk Alle tijd voor jong talent KWALITEITSONDERWIJS CAMPUS IN HET GROEN MODERN INTERNAAT UNIFORM Kwaliteitsonderwijs met hartverwarmende aandacht voor iedere leerling en met zorg voor

Nadere informatie

Identiteit van de Koos Meindertsschool

Identiteit van de Koos Meindertsschool Identiteit van de Koos Meindertsschool 1. Identiteit - het karakter van de school Wij zijn een open school waarin een ieder gelijkwaardig is. Wij heten elk kind welkom op de Koos Meindertsschool, ongeacht

Nadere informatie

OPVOEDINGSPROJECT DE LINDE

OPVOEDINGSPROJECT DE LINDE OPVOEDINGSPROJECT DE LINDE DOELSTELLING De Linde is een school voor buitengewoon lager onderwijs. Onze doelstelling kadert volledig binnen de algemene doelstelling van de Vlaamse Overheid met betrekking

Nadere informatie

GODSDIENST. Lied van Prediker door Stef Bos. DM februari 2012 Godsdienst pagina 1 www.vicog.be. Marie-Ann De Cocker en Veronique Malfrere

GODSDIENST. Lied van Prediker door Stef Bos. DM februari 2012 Godsdienst pagina 1 www.vicog.be. Marie-Ann De Cocker en Veronique Malfrere GODSDIENST Marie-Ann De Cocker en Veronique Malfrere voor alle leraren r.-k. Godsdienst Lied van Prediker door Stef Bos Ik heb de wereld gezien In het licht van de liefde En in de schaduw van de haat Er

Nadere informatie

De Zonnebloem, een school waar pit in zit

De Zonnebloem, een school waar pit in zit De Zonnebloem, een school waar pit in zit Zonnebloemen staan symbool voor opgewektheid, kleur, warmte en groeikracht. De pitten duiden op een grote eenheid in diversiteit. Een symboliek die onze school

Nadere informatie

Catalogus UITGEVERIJ LICAP CVBA. basisonderwijs buitengewoon onderwijs. Guimardstraat 1 1040 Brussel www.licap.be

Catalogus UITGEVERIJ LICAP CVBA. basisonderwijs buitengewoon onderwijs. Guimardstraat 1 1040 Brussel www.licap.be Catalogus 2014 2015 basisonderwijs buitengewoon onderwijs Guimardstraat 1 1040 Brussel www.licap.be UITGEVERIJ LICAP CVBA Basis onderwijs Schoolagenda's 'Mijn eerste agenda' is een schoolagenda geschikt

Nadere informatie

Voorstelling leerplan godsdienst kleuter- lager en buitengewoononderwijs. enkele klemtonen. Elementen van visie

Voorstelling leerplan godsdienst kleuter- lager en buitengewoononderwijs. enkele klemtonen. Elementen van visie Voorstelling leerplan godsdienst kleuter- lager en buitengewoononderwijs enkele klemtonen Elementen van visie In juli 1996 als basis voor leerplannen door de bisschoppen aanvaard De context: een geseculariseerde

Nadere informatie

Jaarverslag EXPOO 2014

Jaarverslag EXPOO 2014 Jaarverslag EXPOO 2014 EXPOO, het Expertisecentrum Opvoedingsondersteuning van de Vlaamse overheid, bouwt mee aan een positieve leefomgeving waar het voor kinderen en jongeren goed is om op te groeien.

Nadere informatie

v.u.: Ward Van Hoorde, Kwatrechtsteenweg 168, 9260 Wetteren opdrachtsverklaring SINT-LODEWIJK

v.u.: Ward Van Hoorde, Kwatrechtsteenweg 168, 9260 Wetteren opdrachtsverklaring SINT-LODEWIJK v.u.: Ward Van Hoorde, Kwatrechtsteenweg 168, 9260 Wetteren opdrachtsverklaring SINT-LODEWIJK OPDRACHTSVERKLARING SINT- LODEWIJK cliënt-organisatie-medew MISSIE SINT-LODEWIJK - biedt aangepast onderwijs

Nadere informatie

1 Basiscompetenties voor de leraar secundair onderwijs

1 Basiscompetenties voor de leraar secundair onderwijs 1 Basiscompetenties voor de leraar secundair onderwijs Het Vlaams parlement legde de basiscompetenties die nagestreefd en gerealiseerd moeten worden tijdens de opleiding vast. Basiscompetenties zijn een

Nadere informatie

levensbeschouwelijke identiteit van catent Scholen zijn als bomen Leven niet alleen Zonder grond en wortels Leeft geen school, niet één

levensbeschouwelijke identiteit van catent Scholen zijn als bomen Leven niet alleen Zonder grond en wortels Leeft geen school, niet één levensbeschouwelijke identiteit van catent Scholen zijn als bomen Leven niet alleen Zonder grond en wortels Leeft geen school, niet één De scholen van Catent - afzonderlijk en gezamenlijk - zijn als een

Nadere informatie

Begeleidingsteam Inspecteur-adviseur r.k. godsdienst: Begeleider kleuteronderwijs:

Begeleidingsteam Inspecteur-adviseur r.k. godsdienst: Begeleider kleuteronderwijs: Planning gespreksgroepen en netwerken 2012-2013 Regio Oudenaarde /Ronse /Heuvelland ALLE gesprekgroepen, netwerken, staan open voor iedereen! Voor verdere afspraken, inschrijvingen en data zie maandelijks

Nadere informatie

KINDERRECHTEN IN UW KLAS?

KINDERRECHTEN IN UW KLAS? KINDERRECHTEN IN UW KLAS? Doe een beroep op UNICEF België voor gratis lesmateriaal, thematische gastlessen en concrete acties over kinderrechtenen ontwikkelingseducatie. Over UNICEF België UNICEF (het

Nadere informatie

De specifieke lerarenopleiding

De specifieke lerarenopleiding geëngageerd onderzoekend communicatief talent ontwikkelend vakdeskundig leerling gericht samenwerkend De specifieke lerarenopleiding dynamisch leergierig master Jij bent... inspirerend creatief toekomstgericht

Nadere informatie

GIBO HEIDE. pedagogisch project

GIBO HEIDE. pedagogisch project GIBO HEIDE pedagogisch project gemeenteraadsbesluit van 26 mei 2015 Het pedagogisch project is de vertaling van de visie van directie en leerkrachten die betrekking heeft op alle aspecten van het onderwijs

Nadere informatie

NT2-docent, man/vrouw met missie

NT2-docent, man/vrouw met missie NT2docent, man/vrouw met missie Resultaten van de bevraging bij NT2docenten Door Lies Houben, CTOmedewerker Brede evaluatie, differentiatie, behoeftegericht werken, De NT2docent wordt geconfronteerd met

Nadere informatie

Pedagogisch Project van het Stedelijk Onderwijs

Pedagogisch Project van het Stedelijk Onderwijs Pedagogisch Project van het Stedelijk Onderwijs (1) Het Stedelijk Onderwijs is de dynamische ontmoetingsplaats van alle leernetwerken ingericht door de Stad Antwerpen. (2) Het Stedelijk Onderwijs voldoet

Nadere informatie

VISIE PEDAGOGISCH PROJECT

VISIE PEDAGOGISCH PROJECT VISIE PEDAGOGISCH PROJECT van daltonschool De Kleine Icarus Algemene visie De opdracht van daltonschool De Kleine Icarus bevat naast het onderwijskundig eveneens een maatschappelijk aspect Wij brengen

Nadere informatie

De V.Z.W. Katholiek Basisonderwijs Veurne, werft een voltijdse directeur zonder lesopdracht aan. Datum van indiensttreding: 1 april 2016.

De V.Z.W. Katholiek Basisonderwijs Veurne, werft een voltijdse directeur zonder lesopdracht aan. Datum van indiensttreding: 1 april 2016. V.Z.W. Katholiek Basisonderwijs D. de Haenelaan 10-8630 VEURNE OPENSTELLING VOOR EEN FUNCTIE VAN DIRECTEUR (M/V) ZONDER LESOPDRACHT VRIJE KATHOLIEKE BASISSCHOOL, Brugsesteenweg 77 te 8630 Veurne Datum:

Nadere informatie

Spilfiguur in dit schema is het schoolbestuur van de betrokken school.

Spilfiguur in dit schema is het schoolbestuur van de betrokken school. Vlaams Verbond van het Katholiek Buitengewoon Onderwijs Guimardstraat 1, 1040 BRUSSEL MEDEDELING M06BA050 BRUSSEL, 2006-05-29 KLASSEMENT: BESTEMD VOOR: BuBaO CONTACT: Lode De Geyter TREFWOORDEN: 09 269

Nadere informatie

De Klankhof t Kofschip waar iedereen tot zijn recht komt

De Klankhof t Kofschip waar iedereen tot zijn recht komt Positionering De Klankhof en t Kofschip, Etten-Leur Kernwoorden: Je mag er zijn Vertrouwen Positief kijken naar jezelf en anderen Meervoudige intelligentie Samen de merkbelofte van De Klankhof t Kofschip:

Nadere informatie

2. Waar staat de school voor?

2. Waar staat de school voor? 2. Waar staat de school voor? Missie en Visie Het Rondeel gaat uit van de Wet op het Basisonderwijs. Het onderwijs omvat de kerndoelen en vakgebieden die daarin zijn voorgeschreven. Daarnaast zijn ook

Nadere informatie

Afspraken Begeleidings- en evaluatietraject Mentorenproject Traject functiebeschrijvingen. SG SN BaO loopbaanontwikkeling / loopbaanbegeleiding

Afspraken Begeleidings- en evaluatietraject Mentorenproject Traject functiebeschrijvingen. SG SN BaO loopbaanontwikkeling / loopbaanbegeleiding Loopbaanbegeleiding Loopbaanontwikkeling personeelsbeleid in de SG SN BaO Info 18 april 2008 Inhoud van de sessie Schets van het groeiproces Beleidsvoorbereidende jaren Consequenties voor de definitieve

Nadere informatie

STUDY-VISIT DENE MAGNA 2015. EVALUATIE verwerking

STUDY-VISIT DENE MAGNA 2015. EVALUATIE verwerking STUDY-VISIT DENE MAGNA 2015 EVALUATIE verwerking 1.1 INHOUD 1 Wat vond je van de introductie op het bezoek aan Dene Magna op woe. avond? 7 1 2 Wat vond je van de rondleiding op de school? 6 2 3 Bood deze

Nadere informatie

Dossier Mediacoach 2015

Dossier Mediacoach 2015 Dossier Mediacoach 2015 Mediacoach is een opleiding voor professionelen die werken met jongeren en/of volwassenen en die mediawijsheid willen integreren in hun eigen beroepspraktijk. Mediawijsheid is onontbeerlijk

Nadere informatie

OPLEIDING LEIDINGGEVEN IN DE KINDEROPVANG. Een opleiding om hoger op te komen

OPLEIDING LEIDINGGEVEN IN DE KINDEROPVANG. Een opleiding om hoger op te komen OPLEIDING LEIDINGGEVEN IN DE KINDEROPVANG 2012 Een opleiding om hoger op te komen 1 OPLEIDING 2012 Ervaring: De training heeft me sterker gemaakt in mijn rol als leidinggevende. Ik heb mijn beleid en doelen

Nadere informatie

Gedifferentieerde leertrajecten

Gedifferentieerde leertrajecten Studiedag: Het volwassenenonderwijs en levenslang leren: een krachtige synergie VERSLAG WORKSHOP PCA / 4 februari 2015 Gedifferentieerde leertrajecten Dit verslag is een beknopte weergave van de gevoerde

Nadere informatie

opdrachtsverklaring centrum voor volwassen personen met handicap MOZAÏEK

opdrachtsverklaring centrum voor volwassen personen met handicap MOZAÏEK opdrachtsverklaring centrum voor volwassen personen met handicap MOZAÏEK Bij het begin van de jaren 70 zoeken enkele ouders een dagcentrum voor hun volwassen gehandicapt kind. Voordien was het bijna evident

Nadere informatie

D E K LE OPVOEDINGSPROJECT T E. Werken met een visie. R K

D E K LE OPVOEDINGSPROJECT T E. Werken met een visie. R K D E K LE U TE T E R K OPVOEDINGSPROJECT Werken met een visie. O UT T E R OMDAT JE MET POËZIE ZOVEEL MEER ZEGT... Werken met visie Is als kijken in een spiegel. Als je in een spiegel kijkt, kijk je meestal

Nadere informatie

Informele en sociale steun bij de opvoeding in Vlaanderen. Modellen van ontmoetingsplaatsen voor jonge kinderen en hun ouders.

Informele en sociale steun bij de opvoeding in Vlaanderen. Modellen van ontmoetingsplaatsen voor jonge kinderen en hun ouders. Informele en sociale steun bij de opvoeding in Vlaanderen. Modellen van ontmoetingsplaatsen voor jonge kinderen en hun ouders. Benedikte Van den Bruel en Sarah Vanden Avenne Inhoud 1. Waarom aandacht naar

Nadere informatie

Slotwoord Jongerenmediadag

Slotwoord Jongerenmediadag Slotwoord Jongerenmediadag Woensdag 7 november 2012 Hallo iedereen! Het is nu mijn beurt om samen met jullie deze Jongerenmediadag stilaan af te ronden. De Jongerenmediadag kadert in de uitvoering van

Nadere informatie

Goede praktijkvoorbeelden als strategie voor onderwijsvernieuwing?

Goede praktijkvoorbeelden als strategie voor onderwijsvernieuwing? Goede praktijkvoorbeelden als strategie voor onderwijsvernieuwing? Problematiseren en er voorbij Geert Kelchtermans Praktijkvoorbeelden zijn in PV in de hitparade van populair onderwijsjargon Eenvoudige

Nadere informatie

CREATIEF DENKEN in ONDERWIJS Worskhops, training, begeleiding en materialen.

CREATIEF DENKEN in ONDERWIJS Worskhops, training, begeleiding en materialen. in NDERWIJS Creativiteit en Creatief Denken Creativiteit is een unieke eigenschap van de mens. Kijk om je heen, alles wat verzonnen en gemaakt is, vindt zijn oorsprong in het menselijk brein. Dat geldt

Nadere informatie

Betreft : Vacature voor administratief directeur (m/v) aan de Gesubsidieerde Vrije Katholieke Basisschool Rozenstraat 6 te 8560 Wevelgem-Moorsele.

Betreft : Vacature voor administratief directeur (m/v) aan de Gesubsidieerde Vrije Katholieke Basisschool Rozenstraat 6 te 8560 Wevelgem-Moorsele. vzw Vrij Katholiek en Lager Onderwijs Moorsele KBO nummer 0432396108 Rozenstraat 6 8560 Moorsele 2 december 2013 Betreft : Vacature voor administratief directeur (m/v) aan de Gesubsidieerde Vrije Katholieke

Nadere informatie

tekst voor voorbereiding forum visie

tekst voor voorbereiding forum visie + Vlaams Netwerk van verenigingen waar armen het woord nemen vzw Aromagebouw / Vooruitgangstraat 323 bus 6 (3 de verdieping) / 1030 Brussel / tel. 02-204 06 50 / fax : 02-204 06 59 info@vlaams-netwerk-armoede.be

Nadere informatie

COMMUNICEREN VANUIT JE KERN

COMMUNICEREN VANUIT JE KERN COMMUNICEREN VANUIT JE KERN Wil je duurzaam doelen bereiken? Zorg dan voor verbonden medewerkers! Afgestemde medewerkers zijn een belangrijke aanjager voor het realiseren van samenwerking en innovatie

Nadere informatie

Ons opvoedingsproject

Ons opvoedingsproject Vrije basisschool Inhoud van dit opvoedingsproject: Vijf opdrachten van een katholieke basisschool Woordbeeld van onze school Belangrijke waarden voor onze school Waarom kozen we deze waarden? Ons inspiratieverhaal

Nadere informatie

ENGELS. Zijn er nog vragen?

ENGELS. Zijn er nog vragen? ENGELS Zijn er nog vragen? Als begeleider talen krijgen we dagelijks vragen en bedenkingen rond leerplannen, ondersteunende documenten, extra informatie over het vak, evaluatie, didactiek, zorg en taalpedagogiek.

Nadere informatie

Inhoud. Steunpunt Diversiteit en Leren 17/03/2010. Brede School in Vlaanderen en Brussel

Inhoud. Steunpunt Diversiteit en Leren 17/03/2010. Brede School in Vlaanderen en Brussel Inhoud Vooraf: Steunpunt Diversiteit en Leren 1. Wat is een Brede School? 2. Welke impact ervaren de proefprojecten? 3. Brede school in de toekomst 4. Standpunt VVJ Brede School in Vlaanderen en Brussel

Nadere informatie

Een blik op kwaliteitsvol onderwijs door de ogen van de leerkracht

Een blik op kwaliteitsvol onderwijs door de ogen van de leerkracht Een blik op kwaliteitsvol onderwijs door de ogen van de leerkracht Evi Geeroms en David Evenepoel Koninklijk Atheneum Etterbeek Wie zijn wij? Leerkrachten Koninklijk Atheneum Etterbeek (Brussel) Nederlandstalige

Nadere informatie

Hulp bij ADHD. Scholingsaanbod

Hulp bij ADHD. Scholingsaanbod Hulp bij ADHD Dit heeft mijn beeld van ADHD enorm verrijkt. Ik zie nu veel mogelijkheden om kinderen met ADHD goede begeleiding te bieden deelnemer workshop bij Fontys Hogescholen Copyright 2010 Hulp bij

Nadere informatie

Evaluatie-instrument Omgaan met diversiteit (pijler intercultureel onderwijs)

Evaluatie-instrument Omgaan met diversiteit (pijler intercultureel onderwijs) Evaluatie-instrument Omgaan met diversiteit (pijler intercultureel onderwijs) 1 Evaluatie-instrument Omgaan met diversiteit (pijler intercultureel onderwijs) Doel: de mate waarin leerkrachten en school

Nadere informatie

DE WERKING VAN ONZE RAAD VAN BESTUUR: EEN GEDEELDE DIAGNOSE

DE WERKING VAN ONZE RAAD VAN BESTUUR: EEN GEDEELDE DIAGNOSE 57140513.JV-C1 DE WERKING VAN ONZE RAAD VAN BESTUUR: EEN GEDEELDE DIAGNOSE VRAGENLIJST VOOR BESTUURSLEDEN Wij verzoeken u de vragenlijst individueel in te vullen. Het is niet de bedoeling uw kennis te

Nadere informatie

2. Het opvoedingsproject

2. Het opvoedingsproject 2. Het opvoedingsproject Het opzet en de opvatting van ons opvoedingsproject staan omstandig en gestructureerd uitgeschreven in een document dat aan al onze directies, leerkrachten en opvoeders als leidraad

Nadere informatie

SpeakingNow Vlot en overtuigend spreken. De paprika van het spreken. Als je de aandacht wilt... Als je de aandacht wilt houden!

SpeakingNow Vlot en overtuigend spreken. De paprika van het spreken. Als je de aandacht wilt... Als je de aandacht wilt houden! De paprika van het spreken SpeakingNow Vlot en overtuigend spreken Als je de aandacht wilt... Als je de aandacht wilt houden! De fundamentals voor iedereen die wil leren spreken in het openbaar SpeakingNow

Nadere informatie

SpeakingNow Vlot en overtuigend spreken. De paprika van het spreken. Als je de aandacht wilt... Als je de aandacht wilt houden!

SpeakingNow Vlot en overtuigend spreken. De paprika van het spreken. Als je de aandacht wilt... Als je de aandacht wilt houden! De paprika van het spreken SpeakingNow Vlot en overtuigend spreken Als je de aandacht wilt... Als je de aandacht wilt houden! De fundamentals voor iedereen die wil leren spreken in het openbaar SpeakingNow

Nadere informatie

BELOFTE-FORMULES DOOPLITURGIE. voor het doopsel van meerdere kinderen

BELOFTE-FORMULES DOOPLITURGIE. voor het doopsel van meerdere kinderen BELOFTE-FORMULES DOOPLITURGIE voor het doopsel van meerdere kinderen In dit boekje vind je een 15-tal voorbeelden van belofte-formules die je als ouders kan uitspreken tijdens de doopviering van je kind.

Nadere informatie

Onderwijs van de 21ste eeuw:

Onderwijs van de 21ste eeuw: Onderwijs van de 21ste eeuw: didactiek, wetenschap en technologie 2015-2016 ACADEMIE PEDAGOGIEK EN ONDERWIJS saxion.nl/apo Onderwijs van de 21 ste eeuw: didactiek, wetenschap en technologie Professionaliseringsaanbod

Nadere informatie

Visie. Kopschuif Een frisse kijk op professionalisering. Internationalisering. Kopschuif Arteveldehogeschool 14/05/2013. Soorten veranderingen

Visie. Kopschuif Een frisse kijk op professionalisering. Internationalisering. Kopschuif Arteveldehogeschool 14/05/2013. Soorten veranderingen Een frisse kijk op professionalisering Visie Internationalisering Comenius Individueel of collectief? Individueel = collectief Professionalisering Individueel collectief POP functioneringsgesprekken Oranisatiedoelen

Nadere informatie

Hulp bij ADHD. Scholingsaanbod

Hulp bij ADHD. Scholingsaanbod Hulp bij ADHD Dit heeft mijn beeld van ADHD enorm verrijkt. Ik zie nu veel mogelijkheden om kinderen met ADHD goede begeleiding te bieden deelnemer workshop bij Fontys Hogescholen Copyright 2010 Hulp bij

Nadere informatie

Vormgeving christelijke identiteit binnen PricoH

Vormgeving christelijke identiteit binnen PricoH Stoekeplein 8a 7902 HM Hoogeveen tel.: 0528-234494 info@pricoh.nl www.pricoh.nl PricoH heeft acht christelijke basisscholen onder haar beheer. Binnen deze acht scholen werken ruim 200 medewerkers, in diverse

Nadere informatie

De Onthaalouderacademie: onthaalouders sterker maken

De Onthaalouderacademie: onthaalouders sterker maken 1 De Onthaalouderacademie Wat is de Onthaalouderacademie? De Onthaalouderacademie: onthaalouders sterker maken De sector van de kinderopvang is in beweging. Er worden heel wat initiatieven genomen om de

Nadere informatie

SKPO Profielschets Lid College van Bestuur

SKPO Profielschets Lid College van Bestuur SKPO Profielschets Lid College van Bestuur 1 Missie, visie SKPO De SKPO verzorgt goed primair onderwijs waarbij het kind centraal staat. Wij ondersteunen kinderen om een stap te zetten richting zelfstandigheid,

Nadere informatie

Pedagogisch ondersteuningsaanbod op maat voor 20 kleuterscholen in 2012-2013

Pedagogisch ondersteuningsaanbod op maat voor 20 kleuterscholen in 2012-2013 PROJECTOPROEP Hoe omgaan met kinderarmoede op school? Toerusten van leerkrachten in het kleuteronderwijs om beter steun te verlenen aan kansarme kinderen Diego Cervo Pedagogisch ondersteuningsaanbod op

Nadere informatie

dialooghouding We stellen u onze visie even voor.

dialooghouding We stellen u onze visie even voor. schoolvisie Als katholieke basisschool willen we zorg dragen voor de opvoeding van elk kind. We zien onze school als een huis met een tuin waarin we de basis leggen voor de toekomst, om later met de beste

Nadere informatie

Omgaan met diversiteit als sleutelcompetentie Omgaan met diversiteit als leerkrachtencompetentie Omgaan met diversiteit als doelstelling van een

Omgaan met diversiteit als sleutelcompetentie Omgaan met diversiteit als leerkrachtencompetentie Omgaan met diversiteit als doelstelling van een I II III Omgaan met diversiteit als sleutelcompetentie Omgaan met diversiteit als leerkrachtencompetentie Omgaan met diversiteit als doelstelling van een schoolbeleid I. Omgaan met diversiteit als sleutelcompetentie

Nadere informatie

WAT MAAKT DE VRIJESCHOOL UNIEK?

WAT MAAKT DE VRIJESCHOOL UNIEK? WAT MAAKT UNIEK? WAAROM De vrijeschool heeft een geheel eigen kijk op onderwijs, die gebaseerd is op het mensbeeld uit de antroposofie. Daarbinnen heeft iedere vrijeschool in Nederland een grote mate van

Nadere informatie

Studiewijzer Diversiteit

Studiewijzer Diversiteit 1 Thomas More Kempen Studiewijzer Studiewijzer Diversiteit OPO-verantwoordelijke: Annelies Demessemaeker Docenten: Eline Bernaerts en Annelies Demessemaeker CAMPUS Vorselaar Domein Lerarenopleiding Bachelor

Nadere informatie

www.ludenstraining.nl Trainingen voor Young Professionals

www.ludenstraining.nl Trainingen voor Young Professionals www.ludenstraining.nl Trainingen voor Young Professionals Rendement van talent Porties VAN GOED NAAR Ludens Talentontwikkeling is een jong trainingsbureau met veel ervaring. Wij zijn gespecialiseerd in

Nadere informatie

WAT MAAKT DE VRIJESCHOOL UNIEK?

WAT MAAKT DE VRIJESCHOOL UNIEK? WAT MAAKT DE VRIJESCHOOL UNIEK? WAAROM DE VRIJESCHOOL De vrijeschool heeft een geheel eigen kijk op onderwijs, die gebaseerd is op het mensbeeld uit de antroposofie. Daarbinnen heeft iedere vrijeschool

Nadere informatie

Lijst van de gebruikte leerplannen binnen het katholiek onderwijs

Lijst van de gebruikte leerplannen binnen het katholiek onderwijs Lijst van de gebruikte leerplannen binnen het katholiek onderwijs 1. Specifiek voor het kleuteronderwijs: (Ook de ander leerplannen gelden voor het kleuteronderwijs) November 2008 Ontwikkelingsplan nieuw

Nadere informatie

Ronde van Vlaanderen 2008. Omgaan met Diversiteit

Ronde van Vlaanderen 2008. Omgaan met Diversiteit Ronde van Vlaanderen 2008 Omgaan met Diversiteit Omgaan met diversiteit Diversiteitstest Referentiekader: omgaan met diversiteit Screeningsinstrument Doe de diversiteitstest! Vul de test individueel in.

Nadere informatie

We willen in de toekomst blijvend verder bouwen aan de totale persoonsvorming van steeds meer kinderen en jongeren binnen onze jeugdbeweging.

We willen in de toekomst blijvend verder bouwen aan de totale persoonsvorming van steeds meer kinderen en jongeren binnen onze jeugdbeweging. KSA Nationaal vzw Vooruitgangstraat 225 1030 Brussel (T) 02 201 15 10 info@ksa.be www.ksa.be Basismap (deel Structuur) Visie & Missie 1. Missie KSA is een jeugdbeweging voor alle kinderen en jongeren vanaf

Nadere informatie

EEN SCHOOL MET TALENTUITDAGEND ONDERWIJS

EEN SCHOOL MET TALENTUITDAGEND ONDERWIJS EEN SCHOOL MET TALENTUITDAGEND ONDERWIJS Een school met talentuitdagend onderwijs Een basisschool kiezen is moeilijk. Er is zoveel om op te letten. Is de school wat zij lijkt? Van buiten kan een schoolgebouw

Nadere informatie

Beste collega Smet, Beste aanwezigen,

Beste collega Smet, Beste aanwezigen, Toespraak van JOKE SCHAUVLIEGE VLAAMS MINISTER VAN LEEFMILIEU, NATUUR EN CULTUUR Maandag 18 januari - Dag van de Cultuureducatie (enkel het gesproken woord telt) Beste collega Smet, Beste aanwezigen, Als

Nadere informatie

GODSDIENST - SINT-NICOLAAS INSPIREERT Praktijkboek Media VVKBaO 2013-05-01

GODSDIENST - SINT-NICOLAAS INSPIREERT Praktijkboek Media VVKBaO 2013-05-01 GODSDIENST - SINT-NICOLAAS INSPIREERT Praktijkboek Media VVKBaO 2013-05-01 Doelgroep: Leergebied: L6 Godsdienst Leerplandoelen: UD KD UD KD Dieper ingaan op het levensverhaal van een christen uit de geschiedenis

Nadere informatie

. De school uitgangspunten en visie. 1.1. Naam en logo. De naam Rehoboth komt uit de Bijbel (Genesis 26:22).

. De school uitgangspunten en visie. 1.1. Naam en logo. De naam Rehoboth komt uit de Bijbel (Genesis 26:22). . De school uitgangspunten en visie 1.1. Naam en logo De naam Rehoboth komt uit de Bijbel (Genesis 26:22). Het betekent: de Heer heeft ons ruimte gemaakt. De Heer geeft ruimte om in vrede en liefde met

Nadere informatie

PROFESSIONALISERINGSBELEID 2015-2016

PROFESSIONALISERINGSBELEID 2015-2016 PROFESSIONALISERINGSBELEID 2015-2016 HET LEREN VAN DE LERAREN OP ONZE SCHOOL INTERN PROFFESIONALISEREN EXTERN PROFESIONALISEREN HOSPITEREN NIEUWE LKRN IN TEAM VANUIT INDIVIDUELE NODEN DEELGROEPEN MENTOR-COACH

Nadere informatie

ICT-competenties van lerarenopleiders - Visievormende studiedag - Studiedag 24/05/2012 1 okt 2011 1 okt 2013,

ICT-competenties van lerarenopleiders - Visievormende studiedag - Studiedag 24/05/2012 1 okt 2011 1 okt 2013, ICT-competenties van lerarenopleiders - Visievormende studiedag - Studiedag 24/05/2012 1 okt 2011 1 okt 2013, Projectcontext & voorstelling De sneltrein van technologische evolutie, 21 STE EEUW! Een totaalaanpak

Nadere informatie

Dag van het kleuteronderwijs PN277BA/1415 Maandag 9 maart 2015

Dag van het kleuteronderwijs PN277BA/1415 Maandag 9 maart 2015 Vormingsinitiatief voor de kleuterleid(st)ers van de 2de en 3de kleuterklas. Een organisatie van PEDIC in samenwerking met de diocesane pedagogische begeleidingsdienst Gent. Illustratie: www.hildeschuurmans.be

Nadere informatie

Opleidingsprogramma DoenDenken

Opleidingsprogramma DoenDenken 15-10-2015 Opleidingsprogramma DoenDenken Inleiding Het opleidingsprogramma DoenDenken is gericht op medewerkers die leren en innoveren in hun organisatie belangrijk vinden en zich daar zelf actief voor

Nadere informatie

Alle ruimte. voor jou w groei BEROEPSONDERWIJS

Alle ruimte. voor jou w groei BEROEPSONDERWIJS Alle ruimte voor jou w groei BEROEPSONDERWIJS Campus Het Spoor Mol 02 Leerlingen leren door te doen, te ondervinden, mee te maken,. Ze beleven met hun zintuigen, verstand en gevoel, alleen of in groep.

Nadere informatie

Spannend: Participatieprocessen in de Bijzondere Jeugdzorg.

Spannend: Participatieprocessen in de Bijzondere Jeugdzorg. Vzw Ondersteuningsstructuur Bijzondere Jeugdzorg info@osbj.be - www.osbj.be Spannend: Participatieprocessen in de Bijzondere Jeugdzorg. Deel 2: aandachtspunten voor organisaties Naar aanleiding van het

Nadere informatie

Missie school Vanuit onze visie op het onderwijs volgt onze missie met BRON-waarden:

Missie school Vanuit onze visie op het onderwijs volgt onze missie met BRON-waarden: Missie en visie Basisschool met de Bijbel Bij de Bron is één van de tien scholen uitgaande van de Vereniging tot Stichting en Instandhouding van Scholen voor Christelijk Nationaal Schoolonderwijs te Putten.

Nadere informatie

Strategisch beleidsplan Stichting Promes 2015-2018

Strategisch beleidsplan Stichting Promes 2015-2018 Strategisch beleidsplan Stichting Promes 2015-2018 Voorwoord. De planperiode van 2011-2014 ligt bijna achter ons en geeft ons reden tot nadenken over de doelen voor de komende vier jaar. Als we terugdenken

Nadere informatie

Hoger Instituut voor Godsdienstwetenschappen

Hoger Instituut voor Godsdienstwetenschappen aartsbisdom mechelen-brussel Hoger Instituut voor Godsdienstwetenschappen programmabrochure 2012-2013 kandidaat-leraars en kandidaat-leraressen rooms-katholieke godsdienst, zowel voor het lager onderwijs

Nadere informatie