Leskist 8.3 Anne Frank

Maat: px
Weergave met pagina beginnen:

Download "Leskist 8.3 Anne Frank"

Transcriptie

1 Leskist 8.3 Anne Frank Groep 8 Schatgraven

2

3 Algemene handleiding thema Anne Frank. In alle leskisten die de methode omvat, wordt nadrukkelijk aandacht besteed aan de woordenschat en aan begrijpend lezen. Van de leerkrachten die met de methode aan de slag gaan, wordt verwacht dat ze kennis hebben van de onderstaande punten en die ook toepassen in de lessen. Uitbreiding van de woordenschat van kinderen gebeurt niet door incidentele lessen, maar gaat de hele dag door. Ook tijdens andere lessen is het raadzaam en nuttig de woorden die aangeboden worden door de methode, te herhalen en in een andere context terug te laten komen (zie 1). Daarnaast is het belangrijk dat de genoemde strategieën van begrijpend lezen (zie 2) tot de bagage van de leerkracht behoren. Niet bij iedere les staan de strategieën expliciet benoemd; het behoort tot het vakmanschap van de leerkracht om ze toe te passen en ze ook de kinderen eigen te laten maken. In de derde plaats is het model Directe Instructie (zie 3) een uiterst effectief handvat om de les vorm te geven. De lessen zijn zo opgebouwd dat het model toepasbaar is. 1. Woordenschat / viertakt De leskist bevat een viertal teksten. Rondom iedere tekst worden drie lessen gegeven. Een eerste les, waarin een ervaringscontext wordt aangebracht; een tweede les waarin de tekst wordt behandeld en een derde les waarin het geleerde wordt toegepast. Bij iedere tekst is een woordenlijst samengesteld, met woorden die gedurende de drie lessen voortdurend de aandacht van de leerkracht en de leerlingen vragen. Het didactische model dat ten grondslag ligt aan de methode Schatgraven is de viertakt. De viertakt bestaat uit vier fasen: 1. Voorbewerken. In deze fase wordt de voorkennis geactiveerd en worden de leerlingen betrokken gemaakt op het onderwerp. 2. Uitleggen. De betekenis van de woorden wordt verduidelijkt waarbij aandacht is voor de context waarin het woord aan de orde is. 3. Consolideren. De woorden moeten ook worden ingeoefend om ze te kunnen onthouden. 4. Controleren. Ten slotte controleren we of de kinderen de woorden ook daadwerkelijk passief en actief kunnen gebruiken. In de lesbeschrijvingen kunt u deze vier fasen steeds terugvinden. 2. Strategieën Begrijpend lezen Onderstaande strategieën zijn het advies van de stichting Taalpilots. Het zijn tien algemene regels die bijna op bijna iedere tekst van toepassing zijn. Tussen haakjes staan de kerndoelen, waaronder deze strategieën vallen. Het is aan de leerkracht om gedurende de lessenserie van twaalf lessen deze strategieën aan de orde te laten komen. 1. Leesdoel bepalen: Waarom ga ik deze tekst lezen? (4.1.5) 2. Voorspellen: Waar zou de tekst over gaan? (4.1.5) 3. Gebruik maken van voorkennis over het onderwerp: Wat weet ik hier al van? (4.1.5) 4. Jezelf vragen stellen tijdens het lezen: Begrijp ik het nog? Wat kan ik doen als ik het niet begrijp? (4.1.5) 5. Visualiseren van de tekst: voorstellingen maken bij de tekst en schema s of woordwebben maken. (6.1.1) 6. Samenvatten van de tekst: Waar gaat de tekst over? Wat is het belangrijkste thema? Wat is de hoofdgedachte? (6.1.1) 7. Jezelf vragen stellen na het lezen van de tekst: Ben ik te weten gekomen wat ik wilde weten? (7.1.1) 8. Als ik de informatie uit de tekst vergelijk met andere bronnen, klopt het dan? (7.1.2) 9. Is de informatie in de tekst betrouwbaar? (7.2.1) 10. Wat vind ik van de tekst? Wat weet ik nog niet? (7.2.2) 3

4 3. Model directie instructie Fase 1 Terugblik Voorkennis ophalen Voorkennis indien nodig onderwijzen Leerlingen motiveren voor de komende les. Fase 2 Presentatie Vertel het doel van de les. Soms is een lesoverzicht ook heel nuttig. Leg de lesstof uit. Stel in deze fase geen vragen, maar leg uit, doe voor en denk hardop, gebruik voorbeelden, schema s, enz. Gebruik kleine stapjes en houd het kort. Leg een verband met de voorkennis. Anticipeer op moeilijkheden. Controleer d.m.v. korte opdrachten of de leerlingen de uitleg begrepen hebben. Fase 3 Begeleide inoefening De leerlingen oefenen onder begeleiding. Gebruik afwisselende werkvormen. Zorg voor hoge succesfactor. Fase 4 Zelfstandige verwerking Gebruik dezelfde stof als tijdens de inoefening. Laat leerlingen elkaar eventueel helpen. Geef snelle feedback. Fase 5 Terugkoppeling Ga samen met de kinderen na wat zij deze les geleerd hebben. 4. Overige In deze handleiding wordt regelmatig verwezen naar bijlagen. De bijlagen zijn te vinden op teamdocumenten/schatgraven/naam thema. In de digitale versie van de handleiding staan ook de links naar Teleblik e.d. De werkbladen zijn rechtstreeks vanuit de bijlagen te kopiëren. Tevens is het mogelijk om per thema een werkboekje te maken. De leskist heeft ook een eigen toetsprogramma. Voor kinderen die moeilijk leren is er een eenvoudige toets. Bij de toetsen is vaak een lesstofoverzicht te vinden. De kinderen kunnen deze stof thuis leren. De makers van de methode wensen de kinderen en leerkrachten een leerzame tijd toe met deze leskist. Expertgroep Team School met de Bijbel Bleskensgraaf Pictogrammen In deze handleiding wordt een aantal pictogrammen gebruikt. De doelen van een hoofdstuk/les Benodigde materialen Geschatte tijd Instructie leerkracht Tips/aanvullingen Werk-/kopieërblad Leestekst Bijlage 4

5 Inhoudsopgave Hoofdstuk 1 Anne Frank, haar dagboek 7 Les 1.1 Context aanbrengen 12 Les 1.2 Tekst behandelen 16 Les 1.3 Tekst verwerken 21 Hoofdstuk 2 Jodenvervolging en concentratiekampen 27 Les 2.1 Context aanbrengen 32 Les 2.2 Tekst behandelen 34 Les 2.3 Tekst verwerken 39 Hoofdstuk 3 Racisme 53 Les 3.1 Context aanbrengen 57 Les 3.2 Tekst behandelen 62 Les 3.3 Tekst verwerken 67 Hoofdstuk 4 Het Achterhuis 71 Les 4.1 Context aanbrengen 75 Les 4.2 Tekst behandelen 77 Les 4.3 Tekst verwerken 81 Hoofdstuk 5 Toetsing 87 Leerblad Toets A 88 Leerblad Toets B 90 Toets A 92 Toets B 94 Antwoorden Toets A 96 Antwoorden Toets B 97 5

6 6

7 1. Anne Frank, haar dagboek 7

8 Verantwoording hoofdstuk 1 Anne Frank, haar dagboek De essentie Te behandelen woorden Anne Frank, haar dagboek en onderduiken. Themawoorden Andere woorden Uitdrukkingen Adolf Hitler De nazi De capitulatie Het dagboek Onderduiken De onderduiker Het Achterhuis Emigreren De crisis De zondebok De zwager Heimwee Het gerucht Humoristisch De roman Beschouwen als Een nieuw bestaan opbouwen Van onschatbare waarde zijn 8

9 Woordenschatdoelen Les Nr. kerndoel Nr. indicator Lesdoel De kinderen leren de woorden van de woordenlijst en kunnen de woorden in de context van Anne Frank begrijpen De kinderen kunnen de woorden van de woordenlijst begrijpen, maar ook toepassen De kinderen kunnen nieuw geleerde woorden onthouden, ophalen uit het geheugen en actief toepassen bij het maken en geven van een presentatie. Begrijpend leesdoelen Les Nr. kerndoel Nr. indicator Lesdoel Leerlingen kunnen een fragment uit de tekst samenvatten in een hoofdgedachte De kinderen leren informatie te achterhalen die nodig is om zelf informatie door te kunnen geven aan hun klasgenoten. Taaldoelen Les Nr. kerndoel Nr. indicator Lesdoel De kinderen maken kennis met het dagboek van Anne Frank. Ze weten wat een dagboek is. Ze leven zich in in de situatie van de schrijfster Leerlingen herkennen de humoristische ondertoon bij het lezen van het dagboekfragment De kinderen kunnen duidelijk verstaanbaar hun werk presenteren aan de groep. Zaakvakdoelen Les Nr. kerndoel Nr. indicator Lesdoel /53.9 De kinderen weten wie Anne Frank was, wat ze globaal heeft meegemaakt en waarom ze zo beroemd geworden is. De kinderen weten wat een dagboek is, wat dit voor Anne Frank heeft betekend en waarom dit dagboek zo beroemd geworden is. De kinderen weten wat onderduiken betekent en vooral waarom mensen in WO II moesten onderduiken /53.9 De kinderen weten wie Anne Frank was, wat ze globaal heeft meegemaakt en waarom ze zo beroemd geworden is. De kinderen weten wat een dagboek is, wat dit voor Anne Frank heeft betekend en waarom dit dagboek zo beroemd geworden is. De kinderen weten wat onderduiken betekent en vooral waarom mensen in WO II moesten onderduiken /53.9 De kinderen weten wie Anne Frank was. Ze hebben een beeld van haar leven en de omstandigheden waaronder ze moest leven. H.1 Anne Frank, haar dagboek 9

10 Anne Frank Tekst 1 Woordenlijst A3 Themawoorden Adolf Hitler De nazi De capitulatie Het dagboek Onderduiken De onderduiker Het Achterhuis Andere woorden Emigreren De crisis De zondebok De zwager Heimwee Het gerucht Humoristisch De roman Beschouwen als Uitdrukkingen Een nieuw bestaan opbouwen Van onschatbare waarde zijn

11 Anne Frank Tekst 1 Woordenlijst Themawoorden Adolf Hitler De nazi De capitulatie Het dagboek Onderduiken De onderduiker Het Achterhuis Andere woorden Emigreren De crisis De zondebok De zwager Heimwee Het gerucht Humoristisch De roman Beschouwen als Uitdrukkingen Een nieuw bestaan opbouwen Van onschatbare waarde zijn 11

12 Les 1.1 Context aanbrengen Anne Frank, haar dagboek Lestijd 40 minuten Woordenschatdoelen: De leerlingen begrijpen de woorden van de woordenlijst. Taaldoelen De kinderen maken kennis met het dagboek van Anne Frank. Ze weten wat een dagboek is. Ze leven zich in in de situatie van de schrijfster. Zaakvakdoelen - De kinderen weten wie Anne Frank was, wat ze globaal heeft meegemaakt en waarom ze zo beroemd geworden is. - De kinderen weten wat een dagboek is, wat dit voor Anne Frank heeft betekend en waarom dit dagboek zo beroemd geworden is. - De kinderen weten wat onderduiken betekent en vooral waarom mensen in WO II moesten onderduiken. Materialen A. Het achterhuis, dagboekbrieven van Anne Frank 21 aug B. PowerPoint Anne Frank C. Werkblad Woorden aanvinken D. Filmpje Voor 5 min Lees een dagboekfragment voor, zonder de kinderen van tevoren te vertellen uit welk boek het komt. Geef de opdracht om te raden uit welk boek het afkomstig is. A Tijdens 30 min B, C Laat de PowerPoint over Anne Frank zien. Vertel hierbij over de aanleiding van de emigratie van de familie Frank naar Amsterdam. Plaats het thema hiermee in een historisch kader. Geef de kinderen door middel van de PowerPoint gelegenheid om zich in te leven in de situatie waarin de familie Frank was beland. Geef de opdracht om de woordenlijst paraat te houden en de woorden die worden genoemd aan te vinken. Bewerk de woorden door middel van deze activiteit voor. Na 5 min Laat het filmpje over het dagboek van Anne Frank zien en praat vervolgens met de leerlingen over de volgende stelling: Het bijhouden van een dagboek is een goede manier om alle verschrikkelijke dingen die er gebeuren te verwerken. D Tips/aanvullingen 12

13 Anne Frank les 1.1 A. Dagboekfragment 8 juli

14

15 Anne Frank les 1.1 C. Werkblad Woorden aanvinken Hoor je één van deze woorden? Kruis dan het hokje aan. Adolf Hitler Nazi capitulatie dagboek onderduiken onderduikers Achterhuis emigreren crisis zondebok zwager heimwee geruchten humoristisch roman een nieuw bestaan opbouwen van onschatbare waarde zijn beschouwen als 15

16 Les 1.2 Tekst behandelen Anne Frank, haar dagboek Lestijd 45 minuten Woordenschatdoelen Leerlingen begrijpen de woorden van de woordenlijst binnen de context van de tekst. Begrijpend leesdoelen Leerlingen kunnen een fragment uit de tekst samenvatten in een hoofdgedachte. Taaldoelen Leerlingen herkennen de humoristische ondertoon bij het lezen van het dagboekfragment. Zaakvakdoelen - De kinderen weten wie Anne Frank was, wat ze globaal heeft meegemaakt en waarom ze zo beroemd geworden is. - De kinderen weten wat een dagboek is, wat dit voor Anne Frank heeft betekend en waarom dit dagboek zo beroemd geworden is. - De kinderen weten wat onderduiken betekent en vooral waarom mensen in WO II moesten onderduiken. Materialen A. B. Tekst 1 Anne Frank haar dagboek C. Werkblad 1.2 D. Dagboekfragment 29 september

17 Voor 5 min Laat het filmpje van Anne Frank zien en vraag de kinderen om de woorden van de woordenlijst bij te houden. Welke woorden komen wel voor in het filmpje en welke niet? A Tijdens 30 min B, C Geef opdracht om de tekst zelfstandig te lezen en hierbij de woorden van de woordenlijst met kleur te onderstrepen. Vraag aan de leerlingen wie de onderstreepte woorden kan uitleggen. Geef opdracht om de tekst hardop te lezen. Geef hierbij leesbeurten en wees alert op de intonatie waarmee gelezen wordt. Laat vervolgens per tweetal de hoofdgedachte van ieder fragment formuleren. Laat de kinderen hierbij minimaal twee woorden van de woordenlijst gebruiken. Geef opdracht de hoofdgedachte te presenteren. Na 5 min Leest het fragment van 29 september 1942 voor. Vraag vooraf om goed op te letten waarom juist dit stukje is gekozen (i.v.m. de humoristische ondertoon van het fragment). D Tips/aanvullingen H.1 Anne Frank, haar dagboek 17

18 Anne Frank Tekst 1 Het dagboek. Anne Frank wordt geboren op 12 juni 1929 in de Duitse stad Frankfurt am Main. Ze is de tweede dochter in het gezin van Otto en Edith Frank. Haar zus Margot is drie jaar ouder dan Anne. Belangrijk om te weten is dat de familie Frank Joods is. Nederland capituleert Op 10 mei 1940 valt het Duitse leger Nederland binnen. Vijf dagen na de Duitse inval tekent de Nederlandse generaal Winkelman de capitulatie: Nederland geeft zich over en Duitsland is de baas over Nederland. Na mei 1940 lijkt het lange tijd alsof er niets aan de hand is. Anne en Margot gaan gewoon naar school. In de zomer van 1941 heeft Anne vakantie en gaat ze een paar weken naar Beekbergen. In september van dat jaar gaat ze een paar dagen met haar vader naar een hotel bij Arnhem. Op 12 juni 1929 wordt Anne Frank geboren Als Adolf Hitler met zijn nazipartij in 1933 in Duitsland aan de macht komt, voelt de familie Frank zich niet meer veilig en besluiten ze te emigreren. Waarom wilde de familie Frank weg? zal je je wellicht afvragen. Het kwam omdat de nazi s (de aanhangers van Hitler) de Joden haatten en hen ervan beschuldigden de oorzaak te zijn van de grote economische crisis waarin Duitsland op dat moment in verkeerde. De Joden waren de zondebok in de ogen van de Nazi s. Een nieuw bestaan in Nederland In de zomer van 1933 krijgt Otto Frank via zijn zwager Erich Elias een aanbod om in Amsterdam een bedrijf te beginnen. Otto en Edith Frank aarzelen niet en gaan meteen weg uit Duitsland. In Amsterdam begint Otto Frank een handel in Opekta, een middel waarmee je zelf jam kunt maken. Otto moet hard werken om een nieuw bestaan op te bouwen, terwijl Annes moeder heimwee heeft naar Duitsland. Anne en haar zus Margot voelen zich echter al snel thuis in Nederland. De familie Frank vindt een huis aan het Merwedeplein in Amsterdam-Zuid. In die buurt komen steeds meer Joden wonen. Veel van hen zijn net als de familie Frank gevlucht uit Duitsland, waar het steeds gevaarlijker wordt. Zonder dat ze het beseft is dat de laatste keer dat ze weggaat uit Amsterdam, want de nazi s verbieden steeds meer dingen voor de Joden. Wil je een voorbeeld? De Joden mogen niet meer met de tram reizen, ze mogen alleen nog maar op bepaalde tijden boodschappen doen en ze mogen niet meer op bezoek bij niet-joodse vrienden, familie en kennissen. Overal hangen bordjes waarop staat: voor Joden verboden. Voor Joden Verboden Na de zomervakantie van 1941 moeten Joodse leerlingen naar aparte scholen. Anne moet afscheid nemen van haar niet-joodse vriendinnetjes. Vanaf mei 1942 moeten alle Joden die ouder zijn dan 6 jaar, een ster op de kleren dragen, een davidsster. Otto en Edith maken zich grote zorgen. Ze weten nog hoe bedreigend het voor hen in Duitsland was voordat ze besloten te emigreren. Er zijn geruchten dat alle Joden naar Duitsland moeten gaan om daar te werken 18

19 voor de nazi s. Ze laten echter niets merken aan Anne en Margot. Het dagboek Op 12 juni 1942 wordt Anne dertien jaar oud. Voor haar verjaardag krijgt ze een dagboek, dat zij zelf een paar dagen daarvoor heeft uitgezocht in een boekwinkel. Dit dagboek wordt al snel van onschatbare waarde voor Anne. Onderduiken Op 5 juli 1942 krijgt Margot een brief. Ze moet zich melden om in Duitsland te gaan werken voor de nazi s. Haar ouders laten haar echter niet gaan. Meteen de dag daarna duiken ze onder. De schuilplaats is in het kantoor van Otto Frank aan de Amsterdamse Prinsengracht. Een gedeelte van het kantoor, het achterhuis, staat leeg en is ingericht met meubels. Later komen er nog vier onderduikers bij. Tijdens de jaren dat Anne ondergedoken zit, besluit ze haar dagboek als vriendin te beschouwen. Ze noemt haar dagboek Kitty. Ze mist in het Achterhuis een echte vriendin. In haar dagboek schrijft Anne Frank lange brieven aan Kitty. Tijdens de onderduikperiode wordt haar dagboek steeds belangrijker. Daarin kan ze haar hart luchten. Op 16 maart 1944 schrijft ze: Het fijnste van alles vind ik nog dat ik dat wat ik denk en voel tenminste nog op kan schrijven, anders zou ik compleet stikken. Ruim twee jaar zit de familie Frank ondergedoken in het Achterhuis. Tijdens deze jaren houdt Anne in het Achterhuis niet alleen een dagboek bij, ze schrijft ook korte verhalen en verzamelt mooie zinnen van andere schrijvers in een schrift. Anne wil graag dat haar dagboek na de oorlog als roman wordt uitgegeven. Ze begint daarom met herschrijven. Ergens in haar dagboek schrijft ze: Ik weet dat ik kan schrijven. Een paar verhaaltjes zijn goed, m n Achterhuisbeschrijvingen humoristisch, veel uit mijn dagboek spreekt, maar... of ik werkelijk talent heb, dat staat nog te bezien. Anne wordt opgepakt Maar Anne krijgt het herschrijven van haar verhalen niet af. Voordat ze klaar is, wordt ze ontdekt en gearresteerd. Op 4 augustus 1944 stopt er ineens een auto voor de deur van het bedrijfspand. Onder leiding van een Duitse agent gaan drie Nederlandse politieagenten het pand binnen. Ze gaan naar de schuilplaats. De onderduikers zijn verraden! Anne krijgt niet eens de tijd om haar dagboek mee te nemen. Het dagboek blijft achter in het Achterhuis. Wie hen verraden heeft, is nog steeds niet duidelijk. Kitty, het dagboek van Anne Frank 19

20 Anne Frank les 1.2 C. Werkblad Anne Frank en haar dagboek Nog even de woordenlijst: Themawoorden: Adolf Hitler De nazi De capitulatie Het dagboek Onderduiken De onderduiker Het Achterhuis Andere woorden: Emigreren De crisis De zondebok De zwager Heimwee Het gerucht Humoristisch De roman Beschouwen als Uitdrukkingen: Een nieuw bestaan opbouwen Van onschatbare waarde zijn Wat moet je doen? Schrijf eerst de titel op van het fragment waar jij een hoofdgedachte over opschrijft. Lees het stukje nog een keer voor jezelf. Welke thema woorden kun jij gebruiken bij het schrijven van jouw hoofdgedachte? Schrijf de hoofdgedachte op en probeer in ieder geval twee woorden van de woordenlijst te gebruiken. De titel van mijn stukje is: De hoofdgedachte van dit stukje is: 20

21 Les 1.3 Tekst verwerken Anne Frank, haar dagboek Lestijd 45 minuten Woordenschatdoelen De kinderen begrijpen de woorden van de woordenlijst en passen ze toe bij de opdracht. Taaldoelen De kinderen kunnen duidelijk verstaanbaar hun werk presenteren aan de groep. Zaakvakdoelen De kinderen weten wie Anne Frank was. Ze hebben een beeld van haar leven en de omstandigheden waaronder ze moest leven. Materialen A. Kaartjes met woorden B. Opdrachtkaarten (3x) C. A3-papier voor tijdbalk D. Werkblad voor het schrijven van de brief Voor 10 min Laat de kinderen een kaartje trekken en het woord dat op het kaartje staat uitbeelden. De groep raadt welk woord er is getrokken. A Tijdens 30 min B, C, D Leg de opdrachten waartussen de kinderen mogen kiezen uit: Maak een tijdbalk van 1929 tot 1945 (zie opdracht kaart). Schrijf een brief aan Anne (zie opdrachtkaart). Speel een toneelstuk waarin je uitlegt wat er gebeurde op 8 juli Geef bij elke opdracht aan dat er zo veel mogelijk woorden wan de woordenlijst moeten worden gebruikt en dat daar tijdens de presentaties op zal worden gelet. Na 15 min Geeft opdracht om te presenteren wat is voorbereid. - Tips/aanvullingen Dvd Anne Frank: laat kinderen tijdens het kijken van de dvd vragen maken en organiseer met deze vragen een quiz. H.1 Anne Frank, haar dagboek 21

22 Anne Frank les 1.3 A. Kaartjes met woorden Emigreren De zondebok Heimwee Vluchten De crisis De capitulatie De zwager Het gerucht Het dagboek Onderduiken Humoristisch Het Achterhuis Hoe uitbeelden? Het is de bedoeling dat de leerlingen de moeilijke woorden uitbeelden zonder auditieve hints te geven: laat ze maar raden. Degene die het goede antwoord geeft,moet ook kort in eigen woorden uitleggen wat het woord betekent. Je kunt als leerkracht ook een beloningsysteem koppelen aan dit spel: wie het meeste woorden geraden heeft, die 22

23 Anne Frank les 1.3 B. Opdrachtkaarten Opdrachtkaart brief Schrijf een brief aan Anne Frank: neem de volgende situatie in gedachten. Anne zit inmiddels 1,5 jaar ondergedoken in het Achterhuis. Het is winter aan het worden, buiten schaatsen de kinderen op de grachten. Soms sneeuwt het en houden de kinderen sneeuwballengevechten. Maar Anne niet. Anne moet zich met de andere onderduikers de hele dag stilhouden, want beneden en in het voorhuis werken werknemers van Opekta die niet mogen weten dat er onderduikers in het achterhuis verstopt zitten. Dat is natuurlijk erg moeilijk voor Anne, ze verveelt zich soms best wel. Ze schrijft heel vaak in haar dagboek. Ze heeft haar dagboek zelfs een naam gegeven, Kitty. Eigenlijk zou ze ook graag een penvriendin willen hebben. Stel je nu eens voor dat je zou leven in de tijd van Anne en dat je haar via via zou kennen. Zij heeft jou een brief geschreven waarin ze zich voorstelt, iets vertelt over haar angst om verraden te worden en jou een aantal vragen stelt. Hieronder staat een fragment (een deel) uit de brief: 23

24 Waar moet je allemaal aan denken? Je kunt je wel voorstellen dat ze veel dingen wil weten over wat er buiten allemaal gebeurt. Waarom worden Joden eigenlijk lastig gevallen, wat gebeurt er met hen, zijn er nog andere mensen/ volken die vervolgd worden en hoe denk jij dat de oorlog verder gaat lopen? Laat ook aan Anne merken dat je met haar meeleeft en dat je wel snapt hoe moeilijk het voor haar is. Waar moet je verder nog op letten? Vertel aan het begin van de brief wie jij bent. Leg aan Anne uit wat er allemaal gebeurt met de Nazi s. Laat merken dat je met Anne meeleeft. Zorg ervoor dat je goede zinnen schrijft. Begin de zinnen met een hoofdletter en eindig met een punt, uitroepteken of vraagteken. Let ook op de spelling. Het moet een goedlopende zin zijn. Anne is kritisch! Het is de bedoeling dat je minimaal acht van de woorden onderaan de opdracht gebruikt in jouw brief. Adolf Hitler Emigreren Nazi Crisis Zondebok Zwager Een nieuwe bestaan opbouwen Heimwee Capitulatie Geruchten Dagboek Onderduiken Onderduiker Achterhuis Humoristisch Van onschatbare waarde zijn Beschouwen als Roman 24

25 Opdrachtkaart tijdbalk Wat heb je nodig? A3-papier Stiften/kleurpotloden/pen/potlood/liniaal De leestekst voor de informatie Internet voor de plaatjes Wat moet je doen? Teken op je blad een tijdbalk van 1929 tot Bedenk vooraf hoe jouw balk eruit komt te zien. Is het een lijn of is het een balk met vakjes? Vertel een paar belangrijke gebeurtenissen uit het leven van Anne en illustreer dit met plaatjes. Wees alert op je spelling. Zorg ervoor dat je aan de klas uit kunt leggen wat er op je tijdbalk staat. 25

26 Opdrachtkaart toneelstuk Wat moet je doen? Lees eerst met elkaar het dagboekstukje van 8 juli Praat er met elkaar over, zodat je goed weet wat er toen is gebeurd. Denk met elkaar na over hoe je het stukje kunt spelen in een toneelstuk. Verwerk in het toneelstuk minstens vier woorden van de woordenlijst. Denk even na welke spullen je nog nodig hebt. Overleg met de juf of je die mag pakken. Adolf Hitler Emigreren Nazi Crisis Zondebok Zwager Een nieuw bestaan opbouwen Heimwee Capitulatie Dagboek Onderduiken Onderduiker Achterhuis Humoristisch Van onschatbare waarde zijn Beschouwen als Roman Geruchten 26

27 2. Jodenvervolging en concentratiekampen 27

28 Verantwoording hoofdstuk 2 Jodenvervolging en concentratiekampen De essentie Te behandelen woorden De gruwelen van concentratiekampen komen aan de orde, waarbij uitgelegd wordt wat Untermenschen en Ubermenschen zijn. Themawoorden Andere woorden Uitdrukkingen De nationaal socialist De economische crisis Beterschap beloven De nazi Het mensenras Übermenschen Het kenmerk Untermenschen Minderwaardig De ariër Uitroeien Discriminatie De registratieplicht Racisme Het tussenstation De razzia De uitputting Het werkkamp De holocaust Het concentratiekamp Het vernietigingskamp 28

29 Woordenschatdoelen Les Nr. kerndoel Nr. indicator Lesdoel De kinderen begrijpen de woorden van de woordenlijst De leerlingen begrijpen de woorden die in de tekst voorkomen De kinderen passen de woorden toe in eigengemaakte teksten. Begrijpend leesdoelen Les Nr. kerndoel Nr. indicator Lesdoel De kinderen voorspellen welke informatie er in de tekst te vinden is. De kinderen kunnen na het lezen van de tekst w-vragen en h-vragen bedenken over de tekst. De kinderen kunnen na het lezen van de tekst w- en h- vragen beantwoorden De kinderen kunnen zelf informatie halen uit gegeven teksten en die verwerken in een presentatie. Taaldoelen Les Nr. kerndoel Nr. indicator Lesdoel , 1.2 De leerlingen luisteren naar een dagboekstuk van Anne Frank. De kinderen kunnen aantekeningen maken bij een PowerPointpresentatie De kinderen kunnen een correcte vraag formuleren. 3 5, 6, 8 5.1, 6.1, 8.1 De kinderen kunnen een gedicht (rondeel) schrijven waarin emotie onder woorden wordt gebracht. De kinderen lezen een artikel en bereiden aan de hand van dit artikel een presentatie voor. De kinderen kunnen een tekst in de ik-vorm schrijven. Zaakvakdoelen Les Nr. kerndoel Nr. indicator Lesdoel /53.9 De kinderen weten wat concentratiekampen zijn en ze beleven iets van de verschrikkingen van zo n kamp /53.9 De kinderen weten wat het gevolg was van de economische crisis in Duitsland. De kinderen weten dat Hitler de leider was van de Nationaal Socialistische Partij. Ze weten wat zij wilden bereiken. De kinderen weten dat de nazi s racistische gedachten hadden. De kinderen kunnen iets vertellen over de Holocaust en over de concentratiekampen /53.9 De kinderen weten hoe de situatie in kamp Westerbork was. H.2 Jodenvervolging en concentratiekampen 29

30 Anne Frank Tekst 2 Woordenlijst A3 Themawoorden De nationaal socialist De nazi Übermenschen Untermenschen De ariër Discriminatie Racisme De razzia Het werkkamp De holocaust Het concentratiekamp Het vernietigingskamp Andere woorden De economische crisis Het mensenras Het kenmerk Minderwaardig Uitroeien De registratieplicht Het tussenstation De uitputting Uitdrukkingen Beterschap beloven

31 Anne Frank Tekst 2 Woordenlijst Themawoorden De nationaal socialist De nazi Übermenschen Untermenschen De ariër Discriminatie Racisme De razzia Het werkkamp De holocaust Het concentratiekamp Het vernietigingskamp Andere woorden De economische crisis Het mensenras Het kenmerk Minderwaardig Uitroeien De registratieplicht Het tussenstation De uitputting Uitdrukkingen Beterschap beloven 31

32 Les 2.1 Context aanbrengen Jodenvervolging en concentratiekampen Lestijd 40 minuten Woordenschatdoelen De kinderen begrijpen de woorden van de woordenlijst. Taaldoelen De leerlingen luisteren naar een dagboekstuk van Anne Frank. De kinderen kunnen aantekeningen maken bij een PowerPointpresentatie. Zaakvakdoelen De kinderen weten wat concentratiekampen zijn en ze beleven iets van de verschrikkingen van zo n kamp. Materialen A. Dagboekfragment zaterdag 20 juni 1942 B. PowerPoint bij tekst 2 les 1 C. Werkblad Aantekeningen maken D. Woordenlijst (groot) E. Voor 15 min Leest het dagboekfragment voor. Vervolgens maakt ze met de leerlingen een woordveld rondom de woorden Jodenvervolging en concentratiekampen. A Tijdens 20 min B, C, D Laat de PowerPointpresentatie zien en geef informatie. Zorg ervoor dat de woorden van de woordenlijst aan de orde komen. Geef aan de kinderen opdracht om tijdens de PowerPointpresentatie aantekeningen te maken van de belangrijkste dingen. Wees er alert op dat de woorden van de woordenlijst al aan de orde komen binnen de context. Op die manier is er sprake van voorbewerken. Vraag ten slotte naar de gemaakte aantekeningen en kijk in hoeverre er al woorden van de woordenlijst zijn toegepast. Na 5 min Laat het filmpje zien en geeft de opdracht om te onthouden wat het meest indruk op hen maakt. E Tips/aanvullingen 32

33 Anne Frank les 2.1 C. Werkblad Mijn aantekeningen Onderwerp: Woordenlijst: De nationaal socialist Racisme De economische crisis Het tussenstation De nazi De razzia Het mensenras De uitputting Übermenschen Het werkkamp Het kenmerk Untermenschen De holocaust Minderwaardig Beterschap beloven De ariër Het concentratiekamp Uitroeien Discriminatie Het vernietigingskampv De registratieplicht Deze dingen wil ik graag onthouden: 33

34 Les 2.2 Tekst behandelen Joden vervolging en concentratiekampen Lestijd 45 minuten Woordenschatdoelen De leerlingen begrijpen de woorden die in de tekst voorkomen. Begrijpend leesdoelen De kinderen voorspellen welke informatie er in de tekst te vinden is. De kinderen kunnen na het lezen van de tekst w-en h-vragen bedenken over de tekst. De kinderen kunnen na het lezen van de tekst w en h vragen beantwoorden. Taaldoelen De kinderen kunnen een correcte vraag formuleren. Zaakvakdoelen De kinderen weten wat het gevolg was van de economische crisis in Duitsland. De kinderen weten dat Hitler de leider was van de Nationaal Socialistische partij. Ze weten wat zij wilden bereiken. De kinderen weten dat de nazi s racistische gedachten hadden. De kinderen kunnen iets vertellen over de Holocaust en over de concentratiekampen. Materialen A. Flipchart Husselwoorden B. Tekst Jodenvervolging en concentratiekampen C. Kaartjes met w-vragen (zie bijlage) 34

35 Voor 5 min Legt de bedoeling van de opdracht uit. Laat steeds een husselwoord van de woordenlijst zien. De kinderen raden welk woord het is en leggen uit wat de betekenis van het woord is. A Tijdens 30 min B, C Vraagt de leerlingen de tekst globaal te bekijken en vervolgens vraagt ze te voorspellen wat ze zullen lezen in de tekst. Leest vervolgens met de leerlingen de tekst en vraagt of er nog onduidelijkheden zijn. Geef de opdracht om op ieder kaartje een vraag te schrijven, waarvan het antwoord in de tekst terug te vinden is. Na 10 min C Verdeel de groep in groepjes van ongeveer zes personen. Leg uit dat de leerlingen een spel gaan doen. Het doel van de opdracht is om van iedere vraag een kaartje in bezit te krijgen. Wie heeft als eerste zes kaartjes? Spelregels: Je vraagt aan een van de groepsgenoten om jou een vraag te stellen. Je zegt erbij met welk woord de vraag moet beginnen. Je geeft antwoord op de vraag. Is het antwoord goed, dan mag jij het kaartje hebben. Is het niet goed, dan blijft het kaartje bij de eigenaar. Daarna is de volgende leerling aan de beurt. Tips/aanvullingen H.2 Jodenvervolging en concentratiekampen 35

36 Anne Frank Tekst 2 Jodenvervolging en concentratiekampen. Een economische crisis in Duitsland In de jaren na de Eerste Wereldoorlog (die duurde van 1914 tot en met 1918), was er een grote economische crisis in Duitsland. De problemen in het land waren groot: door de crisis konden de banken het geld dat de mensen op hun spaarrekening hadden staan, niet meer terugbetalen. Er was veel werkloosheid en daardoor veel armoede en honger. De Duitse bevolking was moedeloos en boos: hoe moest dit verder? Adolf Hitler de nieuwe leider In deze moeilijk jaren kwam Adolf Hitler als leider van de nationaalsocialisten aan de macht. Hij beloofde beterschap en wilde de Duitse bevolking weer trots maken op hun land. Je kent de term nazi s waarschijnlijk wel. Nazi komt van Nationalsozialist, het Duitse woord voor nationaal socialist. Hitler als de redder van Duitsland: hij zou Duitsland weer machtig maken Übermenschen en Untermenschen Onder leiding van Adolf Hitler, hadden de nazi s een verschil gemaakt tussen de (in hun ogen) beste mensenrassen (de Übermenschen) en de laagste rassen (de Untermenschen). Dit moet even uitgelegd worden: In de ogen van de nazi s kon je de hele mensheid (alle mensen die op aarde leven) verdelen in verschillende rassen: zo had je onder andere het Duitse, het Hollandse en Engelse mensenras. Ieder mensenras had volgens de nazi s zijn eigen kenmerken. Het beste mensenras waren de blonde Duitsers, ook wel Ariërs genoemd. De Ariërs waren de Übermenschen. Über betekent de beste en menschen betekent mensen, dus de blonde Duitsers waren de beste mensen, volgens de nazi s. De Joden waren de minst goede mensen, de Untermenschen. Unter kun je vertalen met de minste en menschen weer met mensen. Untermenschen waren dus de mensen die volgens de nazi s het minst waard waren. Als nu de Ariërs de Übermenschen waren, wie waren de Untermenschen dan precies? Volgens de nazi s waren onder andere de Joden, zigeuners, Slavische volkeren, Aziaten, homoseksuelen en mensen met een aangeboren handicap. De Joden waren het allerminste mensenras. Al de Untermenschen mensen waren volgens de nazi s zo weinig waard (minderwaardig) dat ze zo snel mogelijk uitgeroeid moesten worden. Ze vormden een gevaar voor de Übermenschen. Ook andere groepen hadden het zwaar, hierbij kun je onder andere denken aan Jehova s getuigen, katholieken, verzetsstrijders en politieke gevangenen. De Holocaust De vervolging van deze begon in het klein. Vooral de Joden werden geniepig tegengewerkt en gediscrimineerd: voor Joden verboden. Het begon met een registratieplicht voor alle Joden, maar langzamerhand worden de maatregelen ingrijpender. Denk bijvoorbeeld aan een verbod voor Joden om naar gewone (algemene) scholen te gaan, een verbod voor Joden om aan sport te doen, een verbod om in allerlei winkels, parken en zwembaden te komen. In 1942 vindt de eerste razzia plaats in Amsterdam en worden de eerste Joden naar speciale werkkampen in Nederland gebracht. Dit is het begin van de vernietiging van de Joden, ook wel de Holocaust genoemd. 36

37 Concentratiekampen In Nederland waren er vier kampen: Westerbork, Amersfoort, Vught en Ommen. Deze kampen waren slechts tussenstations, meestal werden de mensen in deze kampen na enkele dagen of weken doorgestuurd naar andere kampen, vooral in Duitsland en Polen. In het totaal waren er zeven vernietigingskampen waar tegenstanders en slachtoffers van de Nazi s werden omgebracht. In deze kampen moest vaak hard gewerkt worden. De meeste doden in de concentratiekampen vielen dan ook door de zware werkzaamheden, ziekten, te weinig eten en uitputting. Daarnaast zijn er ook vele honderdduizenden mensen omgebracht in de gaskamers. Als we alleen al naar de Joden in Nederland kijken, komen we tot de verschrikkelijke ontdekking dat er ruim 1.0 Nederlandse Joden in de Tweede Wereldoorlog zijn omgebracht. Wanneer we naar heel Europa kijken, zien we dat er ruim Joden zijn vermoord door de Nazi s. 37

38 Anne Frank les 2.2 C. Kaartjes met w-vragen Wie Wat Waarom Wanneer Waar Hoe 38

39 Les 2.3 Tekst verwerken Joden vervolging en concentratiekampen Lestijd 45 minuten Woordenschatdoelen De kinderen passen de woorden toe in eigengemaakte teksten. Begrijpend leesdoelen De kinderen kunnen zelf informatie halen uit gegeven teksten en die verwerken in een presentatie. Taaldoelen De kinderen kunnen een gedicht (rondeel) schrijven waarin emotie onder woorden wordt gebracht. De kinderen lezen een artikel en bereiden aan de hand van dit artikel een presentatie voor. De kinderen kunnen een tekst in de ik-vorm schrijven. Zaakvakdoelen De kinderen weten hoe de situatie in kamp Westerbork was. Materialen A. Verhaal Anne B. Instructie bij monument en rondeel C. Bijlage Kladblaadje maken rondeel D. Werkblad Gedicht E. Opdrachtkaart Antisemitisme nu F. Tekst Jodenvervolging nu G. Mini-dagboekje voor schrijven van een dagboekfragment Voor 5 min Lees verhaal voor en breng leerlingen op die manier in de sfeer van de les. Hoe was het om te leven in een concentratiekamp? A Tijdens 35 min B, C, D, E, F, G Geef uitleg over de drie keuze-opdrachten: 1. Maak een mini-dagboekje waarin je vertelt over het leven als Jood in het kamp Westerbork. 2. Maak een presentatie waarin je duidelijk maakt dat antisemitisme ook nu nog voorkomt. 3. Maak een rondeel en ontwerp een monument rond het thema Jodenvervolging. Gebruik bij alle opdrachten minimaal vier woorden van de woordenlijst. Na 5 min Laat van elke opdracht een leerling een presentatie geven. Controleer welke woorden de leerlingen toepassen. Tips/aanvullingen H.2 Jodenvervolging en concentratiekampen 39

40 Anne Frank les 2.3 A. Verhaal Anne De lange trein De Engelsen staan bij de Nederlandse grens... Zou het waar zijn? Anne kan het niet geloven. Iedereen in Westerbork heeft het erover. Ook in de strafbarak wordt er fluisterend over gesproken. Hier zitten gevangenen die zich in het kamp misdragen zouden hebben. Ook de betrapte Joodse onderduikers worden in de S-barak gestopt. Het is er propvol. De bedden zijn vies en het werk is zwaar. Op 8 augustus 1944 zijn vader en moeder Frank er met hun twee dochters ondergebracht. Vier Amsterdamse onderduikers zijn strafgevangenen geworden. Als zij in één dag van Amsterdam naar het kamp op de heide kunnen reizen, dan moet het voor de bevrijders toch een fluitje van een cent zijn om binnen een week de moffen uit Westerbork te verjagen? Maar vandaag vertrekt er een trein. Elke treindag is een rotdag. Straks komen de barakleiders met hun lijsten. Die lezen de namen op. Wie erop voorkomt moet zijn boeltje pakken en gaat de trein in. Bevrijders en Auschwitz: hoop en wanhoop op één dag. Het is vroeg in de morgen als ze naast elkaar staan: vader, moeder, Margot en Anne. Abrams Judith... Naam na naam klinkt door de barak. En dan haar vonnis: Frank Anne... Voor hun viertjes is Westerbork voorbij. De bevrijding is opeens niet belangrijk meer. Op transport. Waarheen? Auschwitz? Over dit kamp gaan de meest vreselijke verhalen. In de barak wordt gehuild, geschreeuwd, gevloekt. Anderen zijn doodstil, alsof de boodschap niet tot hen wil doordringen. Dan is er chaos. Oud en jong zoeken hun spullen bij elkaar. Buiten staan de mannen van de joodse ordedienst. Hun namen zijn niet opgeroepen... De reizigers worden afgemarcheerd. Anne houdt de hand van haar vader vast. Daar is het brede modderperron. De Boulevard des Misères noemen de kampbewoners het. Samen lopen ze nu op de Laan van de Ellende. Zou de Almachtige er ook staan? SS-Obersturmführer Albert Konrad Gemmeker is de hoogste baas. Hij woont in een houten villa aan de rand van het kamp. Meestal komt hij eerst opdagen als de trein zich in beweging heeft gezet. Dan controleert Koning Konrad of de leden van de ordedienst precies hebben gedaan wat hij wil. Zonder al te veel tumult moeten zij de slachtoffers in de wagons zien te krijgen. Hoeft hij de trein alleen maar na te kijken. Ook nu laat hij zich niet zien, de ploert! Ze moeten opschieten. Ze lopen de ene volle wagon na de andere voorbij. Dan zijn ze er. Anne kijkt naar binnen. De deuren staan half open. Een grauwe wagon vol mensen. Stro op de grond. Vader helpt haar bij het instappen. 40

41 Er is weinig ruimte. Wel zeventig reizigers zitten, liggen of staan. In de hoek een oude emmer. Hij is al half vol. De stank vult de wagen. Bovenin hangt een blikje met een brandend kaarsje erin. Vader Frank gaat zitten. Anne vlijt zich tegen hem aan. Ze voelt hoe moe ze is. Ze doet haar ogen dicht en hoort hoe de trein op stoom wordt gebracht. De locomotief puft en steunt. De deuren worden dichtgeschoven. Met een klap valt de grendel in het slot. Zurück! De ordemannen hebben hun werk erop zitten. De wagon trilt. De beestentrein vol mensen verdwijnt piepend en knarsend naar het oosten. 41

42 Anne Frank les 2.3 B. Instructie bij monument en rondeel Teken een monument en schrijf hierbij een rondeel. Wat heb je nodig? werkblad potloden en kleurpotloden kladblaadje pen Wat moet je doen? Denk nog een na over de concentratiekampen waarover we hebben gelezen. Lees eventueel tekst 2 nog een keer door. Bedenk een toepasselijk monument dat ons herinnert aan de kampen. Denk goed na waar je op je blad dit monument gaat tekenen. Teken dit monument op het werkblad. Doe dit met kleurpotlood. Bedenk welke woorden van de woordenlijst je kunt gebruiken in je rondeel. Schrijf een rondeel wat van toepassing is op het monument, gebruik hierbij minimaal vier woorden van de woordenlijst. Wat is een rondeel? Een rondeel is een gedicht dat bestaat uit acht regels. Regel 1 is precies hetzelfde als regel 4 en 7. Regel 2 is precies hetzelfde als regel 8. Het is dus niet zo n moeilijk gedicht. Hoe maak je een rondeel? Schrijf eerst regel 1, 4 en 7. Dat is de zin die je steeds herhaalt. Dan worden regel 2 en 8 ingevuld. Let er op dat regel 8 meteen de laatste regel van het gedicht is! Die moet wel pakkend zijn. Voorbeeld van een rondeel: O, was ik toch maar onze kat De hele dag lekker kunnen slapen Nooit hoeven werken voor je eten O, was ik toch maar onze kat Nooit in lange rijen voor de kassa En nooit hoeven opruimen O, als ik toch onze kat was. De hele dag lekker kunnen slapen! 42

43 Anne Frank les 2.3 C. Kladblaadje maken rondeel Mijn gedachten bij het onderwerp: Oefenzinnen voor regel 1, 4 en 7: Oefenzinnen voor regel 2 en 8 Mijn rondeel

44 Anne Frank les 2.3 D. Werkblad gedicht 44

45 Anne Frank les 2.3 E. Opdrachtkaart antisemitisme nu Presentatie over Jodenvervolging in onze tijd Maak een groepje van twee of drie kinderen. Wat heb je nodig? tekst Antisemitisme neemt toe in Amsterdam woordenboek pen en papier eventueel computer met PowerPoint Wat moet je doen? Lees de tekst Antisemitisme neemt toe in Amsterdam Zoek de woorden die je niet begrijpt op in het woordenboek. Als er nog meer dingen zijn die je niet begrijpt, vraag je uitleg aan je juf of meester. Praat met elkaar over de tekst. Hoe merk je dat Jodenvervolging nog steeds voorkomt? Wat vind je van Jodenvervolging? Worden er ook andere groepen mensen gediscrimineerd? Wat wil je vertellen aan de klas? Schrijf de belangrijke punten alvast op. Is de volgorde logisch? Welke woorden van de woordenlijst gebruik je in je presentatie? Gebruik er minimaal vier. Bereid een presentatie voor. Kies een geschikte manier (spreekbeurt, PowerPoint, samenspraak.). Maak de presentatie Wie doet wat? Houd de presentatie voor de klas. 45

46 Anne Frank Les 2.3 F. Tekst Jodenvervolging nu Antisemitisme neemt toe in Amsterdam In 29 is het aantal antisemitische incidenten in Amsterdam verdubbeld ten opzichte van het jaar daarvoor. De Joodse gemeenschap voelt zich in het nauw gedreven. Ber van Halem Op een avond tijdens het 7 dagen durende Joodse Loofhuttenfeest steekt Ber van Halem (22 jaar) een straat over in het welgestelde deel van Amsterdam Zuid. Hij hoort een groep jongens een Nederlands scheldwoord roepen (Kankerjood). Niet één keer, maar meerdere keren. Van Halem spreekt de jongens aan op hun gedrag en vervolgt zijn weg. Plotseling hoort hij het geluid van fietsen achter zich, hij draait zich om en daarna gaan de gebeurtenissen in een stroomversnelling: uit het niets voelt hij hoe iemand hem slaat, hij valt op de grond Ik werd geschopt in mijn maag en op mijn schouder, terwijl ik daar lag, aldus Van Halem. Van Halems mishandeling, die plaatsvond in oktober 28, blijft één van de meest beruchte uitingen van antisemitisme in Nederland van de afgelopen jaren. Het incident (de gebeurtenis) leidt tot publieke verontwaardiging toen de plaatselijke politie geen tijd bleek te hebben om Van Halems aangifte op te nemen. Pas dagen later wordt zijn verhaal aangehoord. De zaak is inmiddels gesloten en niet één dader werd gepakt. Antisemitische incidenten verdubbeld In 28 werden er veertien antisemitische incidenten in Amsterdam gemeld, waarmee het een relatief rustig jaar was in een stad die de thuishaven is van het grootste gedeelte van de Nederlandse Joden. Er wonen zo n 40.0 Joden in de hoofdstad van Nederland. In 29 blijkt het aantal incidenten te zijn gegroeid tot dertig. Wanneer we naar de cijfers kijken van heel Nederland, blijkt dat ook het totale aantal meldingen in Nederland verdubbeld is ten opzichte van 28. Israëls militaire offensief in de Gaza strook in januari van 29 is de drijvende kracht achter de flinke groei van het aantal incidenten. In die maand alleen al hadden we een hondertal meldingen, bijna hetzelfde aantal als in het hele jaar 28. Je merkt dat wanneer de media, bijvoorbeeld de kranten, het nieuws verspreiden dat Israël een oorlog is begonnen, het antisemitisme de kop nadrukkelijker opsteekt en er meer gevallen gemeld worden. De ervaring leert dat het vooral Marokkaanse jongeren zijn die de Joden beledigen en aanvallen. Hun redenering gaat ongeveer als volgt: Israëliërs zijn Joden, Palestijnen zijn Arabieren, dus wij Marokkaanse Arabieren in Nederland nemen het op tegen de Nederlandse Joden, zegt Menno ten Brink, een rabbijn van de liberaal Joodse gemeenschap in Amsterdam. Meer en meer onder vuur Op het moment dat Van Halem wordt geslagen, is het in Israël echter vrij rustig. Ze zagen mijn keppeltje en begonnen te vloeken op mij, vertelt hij. Van Halem draagt het traditionele hoofddeksel, voorgeschreven door het Joodse geloof, sinds hij zes was. Sindsdien ben ik regelmatig vervloekt. Toen ik acht jaar was raakte ik gewond omdat ik tegen een fiets werd geduwd. Mijn been moest gehecht worden, zei hij. Veel mensen zijn getuige geweest van de mishandeling en konden de politie goede beschrijvingen van de aanvallers geven. Van Halem was verrast toen de politie hem een brief stuurde, om hem te laten weten dat de daders nooit gevonden waren. Rabbi Ten Brink vraagt zich af of de politie echt zijn best heeft gedaan. Al deze getuigen en de politie kan de man niet vinden die dit gedaan heeft? vraag hij zich af. Een woordvoerder van de Amsterdamse politie verzekert dat ze alles gedaan hebben wat binnen hun mogelijkheden lag. We hebben agenten in burger het gebied voor dagen laten afbakenen, op zoek naar de jongens. Maar we konden niemand vinden, zei de woordvoerder. De zaak werd uiteindelijk gesloten in mei 29. Ten Brinks sceptische houding ten opzichte van de politie illustreert het gevoel van de Amsterdamse Joodse gemeenschap in het algemeen. Joden hier voelen zich meer en meer onder vuur genomen omdat zij worden blootgesteld aan een toenemend spervuur van scheldwoorden, haat-mails, rotjes in hun brievenbus, graffiti en soms fysieke mishandeling. Zij menen dat de overheid meer moet doen, door harder op te treden tegen de daders, maar ook door meer te investeren in hun veiligheid. Hitler is er één vergeten De liberale Joodse gemeenschap in Amsterdam bouwt aan een nieuwe synagoge. Veiligheid kost ons honderdduizenden euro s, zegt Ten Brink. In Antwerpen en Parijs worden synagogen aangevallen. 46

47 Hetzelfde kan hier gebeuren. Op de sabbat, de Joodse rustdag, bewaken beveiligers de synagogen. Angst heeft zich vastgezet, zei Max Engelander, voorzitter van het Joodse netwerk van de Amsterdamse politie, dat vorig jaar werd opgericht. Dat is waarom we niet lichtvaardig doen over antisemitisme en andere vormen van discriminatie, zei hij. Hoe groot is het antisemitisme echt in Amsterdam? Het is een ernstig probleem, maar het doet zich niet voor op dagelijkse basis, zegt Ten Brink. Rabbijn Raphaël Evers, rabbijn van de orthodoxe gemeenschap van Amsterdam, vindt dat het probleem ernstiger is. Ik ga niet veel naar buiten, maar als ik dat doe word ik bijna altijd beledigd in de trant van Hitler heeft er eentje laten ontkomen. Mijn moeder zegt dat het nu erger is dan het was voor de Tweede Wereldoorlog, zei hij. Bloeme Evers -Emden, een 83-jarige overlevende van de concentratiekampen, verloor het grootste deel van haar familie tijdens de Holocaust. In 1939 was ik 13. De NSB (de Nederlandse fascistische partij) verspreidde toen veel anti-joodse propaganda, maar ik kan me niet herinneren dat joden werden mishandeld zoals nu. Evers-Emden woont in het deel van Amsterdam dat de thuisbasis is van veel Marokkanen. Ik zag een jongen van ongeveer acht jaar oud, die iets riep over het doden van joden. Ik vroeg hem: Weet je wat je zegt? Hij zei: Ja, en herhaalde wat hij gezegd had. Van Halem weet niet zeker of antisemitisme in opkomst is. Het gaat op en neer, voornamelijk onder invloed van gebeurtenissen in Israël, zei hij. Hij en zijn vrienden voelen een drang om terug te slaan. Veel van mijn vrienden zijn opgeleid in het Israëlische leger. Ik heb jarenlang vechtsporten beoefend. Af en toe zeggen we: Kom op, we pakken ze terug. Maar uiteindelijk willen wij niet een militie vormen of zoiets. 47

48 Dagboek Anne Frank les 2.3 G. Mini-Dagboekje 48

49 49

50 50

51 51

52 52

53 3. Racisme 53

54 Verantwoording hoofdstuk 3 Racisme De essentie Te behandelen woorden Het begrip racisme staat centraal. Hierbij leren de leerlingen verschillende uitingen van racisme, ook vanuit de geschiedenis. Ze vormen zichzelf een mening rondom racisme. Themawoorden Andere woorden Uitdrukkingen Het racisme Het antisemitisme De antisemiet De Jodenvervolging De Holocaust Übermenschen Untermenschen De apartheid Multicultureel Minachting Vijandigheid Haat Waardevol Vervolgen Het dieptepunt De zondebok Verkroppen De slavernij Automatisch Minderwaardig Importeren Reserveren De moedertaal De religie De cultuur De nationaliteit Het thema Uit de hand lopen De kop opsteken Op grote schaal Woordenschatdoelen Les Nr. kerndoel Nr. indicator Lesdoel De kinderen begrijpen de woorden van de woordenlijst De kinderen begrijpen de woorden van de tekst en kunnen de woorden ook zelf aan een ander uitleggen De kinderen gebruiken de woorden van de woordenlijst in eigen teksten. Begrijpend leesdoelen Les Nr. kerndoel Nr. indicator Lesdoel De kinderen kunnen informatie opzoeken uit de tekst. 3 - Taaldoelen Les Nr. kerndoel Nr. indicator Lesdoel De kinderen kunnen gebruik maken van een woordenboek , 7.2 De kinderen geven in eigen woorden hun mening over racisme. 3 5, 8, 9 5.1, 8.2, 9.1 De kinderen schrijven elfjes. Zaakvakdoelen Les Nr. kerndoel Nr. indicator Lesdoel 1 52, 37 52/53.9 De kinderen weten wat racisme is en ze kennen de achtergrond , 37 52/ van de internationale dag tegen Racisme en Discriminatie. De kinderen kunnen uitleggen wat racisme is. Ze kennen verschillende vormen van racisme. 3 52, 37 52/ De kinderen kunnen het geleerde over racisme toepassen. 54

Wie is Wie? Zet het nummer van het bijschrift bij de goede foto.

Wie is Wie? Zet het nummer van het bijschrift bij de goede foto. Wie is Wie? Zet het nummer van het bijschrift bij de goede foto. (28 september 1942) Het benauwt me ook meer dan ik zeggen kan dat we nooit naar buiten mogen, en ik ben erg bang dat we ontdekt worden en

Nadere informatie

Brandaan. Geschiedenis WERKBOEK

Brandaan. Geschiedenis WERKBOEK 6 Brandaan Geschiedenis WERKBOEK 6 Brandaan Geschiedenis WERKBOEK THEMA 4 Eindredactie: Monique Goris Leerlijnen: Hans Bulthuis Auteurs: Katrui ten Barge, Wilfried Dabekaussen, Juul Lelieveld, Frederike

Nadere informatie

Spreekbeurten.info Spreekbeurten en Werkstukken http://spreekbeurten.info

Spreekbeurten.info Spreekbeurten en Werkstukken http://spreekbeurten.info Onderduiken Mijn spreekbeurt gaat over mensen die in de tweede wereldoorlog zijn ondergedoken. Mijn werkstuk heb ik gemaakt over Anne Frank. Anne Frank is in de tweede wereld oorlog ook ondergedoken. Vandaar

Nadere informatie

Handleiding digitale les Lezen en Schrijven met Anne Frank

Handleiding digitale les Lezen en Schrijven met Anne Frank Handleiding digitale les Lezen en Schrijven met Anne Frank Een digitale les over Anne Frank voor vmbo-leerlingen van 13-15 jaar ter bevordering van lezen en schrijven. De digitale les bestaat uit: > Diverse

Nadere informatie

Voor de paboopleider. Werkvorm 6: voor de opleider (1) Anne Frank in groep 5 en 6

Voor de paboopleider. Werkvorm 6: voor de opleider (1) Anne Frank in groep 5 en 6 Werkvorm 6: voor de opleider (1) Hoe kun je lesgeven over Anne Frank in groep 5 en 6? De bezoekers van het Anne Frank Huis worden steeds jonger. In 2009 kwamen er 13.000 kinderen tussen de 5 en 10 jaar

Nadere informatie

Handleiding Introductieles Anne Frank

Handleiding Introductieles Anne Frank Handleiding Introductieles Anne Frank De les bestaat uit drie uitdagende activiteiten: > woordweb > filmclip met kijkopdracht > tijdlijn Al ruim dertig jaar gebruiken leerkrachten van groep 7 en 8 de Anne

Nadere informatie

LAAT ME MEZELF ZIJN Het levensverhaal van Anne Frank

LAAT ME MEZELF ZIJN Het levensverhaal van Anne Frank LAAT ME MEZELF ZIJN Het levensverhaal van Anne Frank KAARTEN VOOR GIDSEN historische gedeelte Kaart 1A Paneel 1-2-3 1929-1933 Geboortedatum Anne: 12 juni 1929 (in Frankfurt am Main, Duitsland). De familie

Nadere informatie

Anne Frank, haar leven

Anne Frank, haar leven Vragen en opdrachten bij: Anne Frank, haar leven Doe meer met Leeslicht! Bij alle boeken in de serie Leeslicht kunt u een gratis lesbrief downloaden van www.eenvoudigcommuniceren.nl. In deze lesbrief staan

Nadere informatie

Naam: JODENVERVOLGING Kristallnacht en Februaristaking

Naam: JODENVERVOLGING Kristallnacht en Februaristaking Naam: JODENVERVOLGING Kristallnacht en Februaristaking Jodenvervolging in Duitsland De reden dat de joden vervolgd en vermoord werden tijdens de Tweede Wereldoorlog was, dat de joden rijk en succesvol

Nadere informatie

Huiswerk Spreekbeurten Werkstukken

Huiswerk Spreekbeurten Werkstukken Huiswerk Spreekbeurten Werkstukken - 2 - Weer huiswerk? Nee, deze keer geen huiswerk, maar een boekje óver huiswerk! Wij (de meesters en juffrouws) horen jullie wel eens mopperen als je huiswerk opkrijgt.

Nadere informatie

Anne Frank, 2 jaar oud Anne heeft een heerlijk leven. Ze weet niet dat haar ouders grote zorgen hebben.

Anne Frank, 2 jaar oud Anne heeft een heerlijk leven. Ze weet niet dat haar ouders grote zorgen hebben. Anne Op 12 juni 1929 wordt in Duitsland een meisje geboren. Het is een gelukkig meisje. Ze heeft een vader en moeder die van haar houden. Ze heeft een zusje dat dol op haar is. Ze woont in een mooie stad:

Nadere informatie

L E E R W I N S C H O T E N W E S T E R B O R K V U G H T W E S T E R B O R K S O B I B O R

L E E R W I N S C H O T E N W E S T E R B O R K V U G H T W E S T E R B O R K S O B I B O R L E S B R I E F B O V E N B O U W B A S I S O N D E R W I J S Op de weg van Liesel Aussen L E E R W I N S C H O T E N W E S T E R B O R K V U G H T W E S T E R B O R K S O B I B O R Op deze foto zie je

Nadere informatie

Voor de paboopleider. Werkvorm 3: voor de opleider (1) meest gestelde vragen

Voor de paboopleider. Werkvorm 3: voor de opleider (1) meest gestelde vragen Werkvorm 3: voor de opleider (1) meest gestelde vragen Wat willen kinderen weten over Anne en de Oorlog? In deze werkvorm staan de meest gestelde vragen van leerlingen in groep 7 en groep 8 over Anne Frank,

Nadere informatie

Werkvorm: Bekend, Benieuwd en Bewaard.

Werkvorm: Bekend, Benieuwd en Bewaard. Werkvorm: Bekend, Benieuwd en Bewaard. Doel: Eén van jullie groep gaat opschrijven wat jullie al weten over De Tweede Wereldoorlog (bekend). Daarna schrijven jullie op wat jullie graag willen weten over

Nadere informatie

Naam: NEDERLAND IN OORLOG Begin WO2 (1932 tot 1940)

Naam: NEDERLAND IN OORLOG Begin WO2 (1932 tot 1940) Naam: NEDERLAND IN OORLOG Begin WO2 (1932 tot 1940) Adolf Hitler In 1933 kwam Adolf Hitler in Duitsland aan de macht. Hij was de leider van de nazi-partij. Hij zei tegen de mensen: `Ik maak van Duitsland

Nadere informatie

WERKBLAD CARLA VEFFER

WERKBLAD CARLA VEFFER WERKBLAD CARLA VEFFER Bron 1. foto Carla met neefje en tante Carla Veffer is geboren op 23 april 1928. De foto is genomen in 1940. Hoe oud is Carla op deze foto? of.. In februari 1943 komt Carla samen

Nadere informatie

DOCENTEN HANDLEIDING

DOCENTEN HANDLEIDING BESTEL OOK HET WERKBOEKJE! Ga naar www. oorlogsgeheimendefilm.nl DOCENTEN Een film over vriendschap, vertrouwen & verraad HANDLEIDING Bij de digitale les over de film Oorlogsgeheimen Op 3 juli gaat de

Nadere informatie

WERKBLAD ERNST VERDUIN

WERKBLAD ERNST VERDUIN WERKBLAD ERNST VERDUIN Bron 1. foto Ernst Ernst Verduin is geboren op 22 juni 1927. Deze schoolfoto komt uit 1940. Hoe oud is hij op deze foto? Op 17 januari 1943 komt hij samen met zijn vader, moeder

Nadere informatie

Dit boekje is van. Doodgewone Helden

Dit boekje is van. Doodgewone Helden Dit boekje is van Doodgewone Helden Echte helden! Je kent ze misschien wel van tv. Ze kunnen vliegen, ze kunnen mensen redden uit brandende gebouwen en ze vechten tegen slechteriken. Iedereen heeft zo

Nadere informatie

Nick Bouwmeesters. Klas 3T3. Inleverdatum: 17-01-14

Nick Bouwmeesters. Klas 3T3. Inleverdatum: 17-01-14 Nick Bouwmeesters Klas 3T3 Inleverdatum: 17-01-14 1. Zakelijke onderdelen A: Anne Frank. Het achterhuis. B: Anne Frank C: uit gegeven door: Contact. Jaar van verschijnen verhaal: 1947 Jaar van verschijnen

Nadere informatie

Verhalend ontwerp. Anne Frank. Linda de Vries (2010/2011)

Verhalend ontwerp. Anne Frank. Linda de Vries (2010/2011) Verhalend ontwerp Anne Frank (2010/2011) Het draaiboek Episodes Sleutelvragen Leeractiviteiten Klassenorganisatie Middelen en materialen Aandachtspunten voor kwaliteit Episode 1 Oma op bezoek met een koffer

Nadere informatie

LES 1: VOORLEZEN met STRATEGIE WEEK 1.1 0, 1, 4 en 6

LES 1: VOORLEZEN met STRATEGIE WEEK 1.1 0, 1, 4 en 6 LES 1: VOORLEZEN met STRATEGIE WEEK 1.1 0, 1, 4 en 6 Lesdoel: De kinderen vergroten hun tekstbegrip door interactie over het verhaal en hun metacognitieve vaardigheden door het oefenen en toepassen van

Nadere informatie

WERKBLAD WANDA VERDUIN

WERKBLAD WANDA VERDUIN WERKBLAD WANDA VERDUIN Zoek aanvullende informatie op internet: www.joodsmonument.nl en www.joodsekindereninkampvught.nl Bron 1. foto Wanda Wanda Verduin is geboren op 20 augustus 1925. Deze foto is van

Nadere informatie

Alles onder de knie? 1 Herhalen. Intro. Met de docent. 1 Werk samen. Lees het begin van de gesprekjes. Maak samen de gesprekjes af.

Alles onder de knie? 1 Herhalen. Intro. Met de docent. 1 Werk samen. Lees het begin van de gesprekjes. Maak samen de gesprekjes af. Intro Met de docent Wat ga je doen in dit hoofdstuk? 1 Herhalen: je gaat herhalen wat je hebt geleerd in hoofdstuk 7, 8 en 9. 2 Toepassen: je gaat wat je hebt geleerd gebruiken in een situatie over werk.

Nadere informatie

HUISWERKGIDS SCHOOLJAAR 2011-2012

HUISWERKGIDS SCHOOLJAAR 2011-2012 HUISWERKGIDS SCHOOLJAAR 2011-2012 1 INHOUDSOPGAVE Hoofdstuk bladzijde 1. Inleiding De huiswerkgids 3 2. Hoe maak en leer je huiswerk? 4 3. Het leren van woorden (spelling/engels) 5 4. Het leren van topografie

Nadere informatie

Wie is verantwoordelijk?

Wie is verantwoordelijk? Wie is verantwoordelijk? Anne Frank is vervolgd omdat zij joods was. Zij is één van de zes miljoen joden die in de Tweede Wereldoorlog zijn vermoord. Zonder hulp van anderen had Adolf Hitler nooit zoveel

Nadere informatie

Lesbrief Van Papa, voor Sammie

Lesbrief Van Papa, voor Sammie Lesbrief Van Papa, voor Sammie 1 Inhoudsopgave Inleiding 3 Introductie 4 Tweede Wereldoorlog 5 Concentratiekamp 6 Stripverhaal (opdracht) 8 Collage maken (opdracht) 9 Colofon 10 2 Inleiding Voor u ligt

Nadere informatie

RV 07 R.K. Basisschool de Vlinder groep 8 Stockholm 3 / 8 3124 SG Schiedam Tel.: 010-4717036 / 010-2470164

RV 07 R.K. Basisschool de Vlinder groep 8 Stockholm 3 / 8 3124 SG Schiedam Tel.: 010-4717036 / 010-2470164 R.K. Basisschool De Vlinder RV 07 R.K. Basisschool de Vlinder groep 8 Stockholm 3 / 8 3124 SG Schiedam Tel.: 010-4717036 / 010-2470164 GOEDE STUDIEGEWOONTEN Bij goed studeren (leren) of huiswerk maken

Nadere informatie

WERKBLAD WANDA VERDUIN

WERKBLAD WANDA VERDUIN WERKBLAD WANDA VERDUIN Zoek aanvullende informatie op internet: www.joodsmonument.nl en www.joodsekindereninkampvught.nl Bron 1. foto Wanda Wanda Verduin is geboren op 20 augustus 1925. Deze foto is van

Nadere informatie

Verboden om te zeggen

Verboden om te zeggen Verboden om te zeggen Wat is het? Met deze oefening leert de leerling beredeneren en argumenteren door begrippen toe te passen en in een bepaalde context te plaatsen. Kennis van het onderwerp waarmee wordt

Nadere informatie

Een weg door de geestelijke stromingen vragenlijst voor het jodendom. Naam:

Een weg door de geestelijke stromingen vragenlijst voor het jodendom. Naam: Een weg door de geestelijke stromingen vragenlijst voor het jodendom Naam: Het jodendom Hallo, dit is de vragenlijst die hoort bij de website over geestelijke stromingen. Je kunt de website vinden op www.geloofik.nl.

Nadere informatie

De Huiswerkgids beschrijft de doorgaande lijn van het huiswerk dat we geven en de aanbevolen aanpak.

De Huiswerkgids beschrijft de doorgaande lijn van het huiswerk dat we geven en de aanbevolen aanpak. De Huiswerkgids beschrijft de doorgaande lijn van het huiswerk dat we geven en de aanbevolen aanpak. 2 juli 2014 KBS De Hoeksteen 11QH Olmendreef 100 3137 CR Vlaardingen Inhoud 1 Inleiding... 3 2 Hoe maak

Nadere informatie

Werkstukken maken op PCBO-Het Mozaiek Groep 6

Werkstukken maken op PCBO-Het Mozaiek Groep 6 We gaan een werkstuk maken en je mag het helemaal zelf doen. Het is helemaal jouw eigen werkstuk. Maar om je even goed op weg te helpen hebben we hieronder alle stapjes even op een rij gezet. Wat moet

Nadere informatie

Anne Frank, haar leven

Anne Frank, haar leven Anne Frank, haar leven Uitgeverij Eenvoudig Communiceren Postbus 10208 1001 EE Amsterdam Telefoon: (020) 520 60 70 Fax: (020) 520 60 61 E-mail: info@eenvoudigcommuniceren.nl Website: www.eenvoudigcommuniceren.nl

Nadere informatie

Spreekopdrachten thema 1 Voorstellen

Spreekopdrachten thema 1 Voorstellen Spreekopdrachten thema 1 Voorstellen Opdracht 1 bij 1.2 * Doe de opdracht met de groep. Uitleg voor de docent: De cursisten lopen door elkaar door het lokaal. Laat de cursisten elkaar in tweetallen begroeten,

Nadere informatie

september 2013 Huygens College Kernuur Leesles Muziek Engels Dans PROJECT TITEL Werkboek First ID

september 2013 Huygens College Kernuur Leesles Muziek Engels Dans PROJECT TITEL Werkboek First ID september 2013 Huygens College Kernuur NAAM JAAR KLAS VAK PROJECT TITEL Leesles Muziek Engels Dans Werkboek First ID Inhoud Werkboek First ID 4 Het gebruik van de Powerpoint 7 Instructie voor het gebruik

Nadere informatie

BIJLAGEN LESPAKKET 1.2

BIJLAGEN LESPAKKET 1.2 BIJLAGEN LESPAKKET 1.2 BIJLAGE 1 A4 BLADEN THEMA S BIJLAGE 2 DOMINO EMOTIES BIJLAGE 3 MATCHING OEFENING GEVOELENS BIJLAGE 4 VRAGENLIJST FILM BIJLAGE 5 VRAGENSTROOKJES HOEKENWERK BIJLAGE 6 ANTWOORDENBLAD

Nadere informatie

Het dagboek. Enkele citaten uit het Dagboek van Anne Frank. Vraag. Vraag

Het dagboek. Enkele citaten uit het Dagboek van Anne Frank. Vraag. Vraag Een van de laatste foto s die van Anne gemaakt is. Het dagboek Enkele citaten uit het Dagboek van Anne Frank Wij zijn er heel sterk aan herinnerd dat wij geketende joden zijn, geketend aan één plek, zonder

Nadere informatie

GESPREKKEN VOEREN NEDERLANDS AAN HET EINDE VAN DEZE UITLEG:

GESPREKKEN VOEREN NEDERLANDS AAN HET EINDE VAN DEZE UITLEG: AAN HET EINDE VAN DEZE UITLEG: - Kun je een verzorgde brief schrijven. - Kun je op een juiste manier werkwoorden vervoegen. - Schrijf je op een juiste manier in meervoud. - Gebruik je hoofdletters op een

Nadere informatie

Tijdvak II. november 2013 8: 30-10:00.

Tijdvak II. november 2013 8: 30-10:00. SCHOOLONDERZOEK Tijdvak II GESCHIEDENIS november 2013 8: 30-10:00. Dit onderzoek bestaat uit vragen. Bij dit onderzoek behoort een antwoordblad. Beantwoord de antwoorden uitsluitend op het antwoordblad.

Nadere informatie

Hoe maak je een werkstuk?

Hoe maak je een werkstuk? Hoe maak je een werkstuk? Je gaat een werkstuk maken. Maar hoe zit een werkstuk nou eigenlijk in elkaar? Hoe moet je beginnen? En hoe kies je nou een onderwerp? Op deze vragen en nog vele anderen krijg

Nadere informatie

SO 1. Tijdvak II AVONDMAVO 2013-2014. Historisch Overzicht

SO 1. Tijdvak II AVONDMAVO 2013-2014. Historisch Overzicht SO 1 Tijdvak II AVONDMAVO 2013-2014 Historisch Overzicht 1. Welke doelstelling had Wilhelm II bij zijn aantreden als Keizer van Duitsland? 2. Welk land behoorde niet tot de Centralen tijdens de Eerste

Nadere informatie

WERKBLAD LOTTY VEFFER

WERKBLAD LOTTY VEFFER WERKBLAD LOTTY VEFFER Zoek aanvullende informatie op internet: www.joodsmonument.nl en www.joodsekindereninkampvught.nl Bron 1. foto Lotty Lotty Veffer is geboren op 10 juli 1921. Deze foto komt uit 1940.

Nadere informatie

WERKBLAD LOTTY VEFFER

WERKBLAD LOTTY VEFFER WERKBLAD LOTTY VEFFER Zoek aanvullende informatie op internet: www.joodsmonument.nl en www.joodsekindereninkampvught.nl Bron 1. foto Lotty Lotty Veffer is geboren op 10 juli 1921. Deze foto komt uit 1940.

Nadere informatie

Document vertellen en presenteren voor de groepen 1, 2, 3 en 4. Doelen van vertellen en presenteren in groep 1 en 2:

Document vertellen en presenteren voor de groepen 1, 2, 3 en 4. Doelen van vertellen en presenteren in groep 1 en 2: Document vertellen en presenteren voor de groepen 1, 2, 3 en 4 Doelen van vertellen en presenteren in groep 1 en 2: Leerlingen raken vertrouwd met het presenteren voor een groep Leerlingen raken vertrouwd

Nadere informatie

2 > Kerndoelen 11. 4 > Aan de slag 15. 5 > Introductie van de manier van werken 22. 6 > Mogelijke werkvormen en de plaats op het rooster 27

2 > Kerndoelen 11. 4 > Aan de slag 15. 5 > Introductie van de manier van werken 22. 6 > Mogelijke werkvormen en de plaats op het rooster 27 Inhoud 1 > Uitgangspunten 9 2 > Kerndoelen 11 3 > Materialen 12 4 > Aan de slag 15 5 > Introductie van de manier van werken 22 6 > Mogelijke werkvormen en de plaats op het rooster 27 7 > Waarom samenwerkend

Nadere informatie

VOLLEDIGE INSTRUCTIES LEESVAARDIGHEID

VOLLEDIGE INSTRUCTIES LEESVAARDIGHEID VOLLEDIGE INSTRUCTIES LEESVAARDIGHEID Maak een mindmap of schema van een tekst ga je dan doen? Naar aanleiding van een titel, ondertitel, plaatjes en of de bron van de tekst ga je eerst individueel (en

Nadere informatie

www.verzetsmuseum.org Plantage Kerklaan 61 (tegenover Artis), Amsterdam

www.verzetsmuseum.org Plantage Kerklaan 61 (tegenover Artis), Amsterdam www.verzetsmuseum.org Plantage Kerklaan 61 (tegenover Artis), Amsterdam mede mogelijk gemaakt door Hier wordt geïnvesteerd in uw toekomst. Dit project is mede gefinancieerd met steun van het europees fonds

Nadere informatie

Werkwijzer Verslagkring:

Werkwijzer Verslagkring: Werkwijzer Verslagkring: 1. Je maakt een tweetal. 2. Met zijn tweeën kies je een onderwerp, waarin jullie je willen verdiepen en waarover jullie meer willen weten. 3. Samen ga je op zoek naar informatie

Nadere informatie

Met welk werk kunnen kinderen uit groep 5-6 thuiskomen en hoe kunt u uw kind thuis helpen?

Met welk werk kunnen kinderen uit groep 5-6 thuiskomen en hoe kunt u uw kind thuis helpen? Met welk werk kunnen kinderen uit groep 5-6 thuiskomen en hoe kunt u uw kind thuis helpen? In groep 5-6 nemen kinderen steeds vaker werk mee naar huis. Vaak vinden kinderen het leuk om thuis aan schooldingen

Nadere informatie

Het houden van een spreekbeurt

Het houden van een spreekbeurt Het houden van een spreekbeurt In deze handleiding staan tips over hoe je een spreekbeurt kunt houden. Waar moet je op letten? Wat moet je wel doen? En wat moet je juist niet doen? We hopen dat je wat

Nadere informatie

Films kijken op internet: verboden of niet?

Films kijken op internet: verboden of niet? Les over auteursrecht tekst niveau A Films kijken op internet: verboden of niet? Veel mensen kijken graag naar films. Jij ook? Als je zin hebt om een film te zien, kun je natuurlijk naar de bioscoop gaan.

Nadere informatie

{OPDR 01} langs de foto s. amsterdam. anne frank. van. het. Kies een foto van de homepage en plak deze hier op! PLAK

{OPDR 01} langs de foto s. amsterdam. anne frank. van. het. Kies een foto van de homepage en plak deze hier op! PLAK 01} namen langs de foto s (www.annefrank.org/amsterdam) 01.01 Start bij de hompage. Je ziet steeds een andere foto. Bekijk ze alle negen. Wat valt je op aan al deze foto s?......... 01.03 Kies een foto

Nadere informatie

Dit boekje is van: Lezen & schrijven. Anne Frank. met. Werkboek 1

Dit boekje is van: Lezen & schrijven. Anne Frank. met. Werkboek 1 Dit boekje is van: Lezen & schrijven Anne Frank met Werkboek 1 Hoi! In dit werkboekje zie je bij elke opdracht een plaatje staan. Elk plaatje heeft een betekenis zodat je weet wat je moet doen. Het plaatje

Nadere informatie

(Vak)teksten lezen in vmbo - mbo - Handleiding

(Vak)teksten lezen in vmbo - mbo - Handleiding (Vak)teksten lezen in vmbo - mbo - Handleiding Aan de slag met lezen in beroepsgerichte vakken Voor de verbetering van leesvaardigheid is het belangrijk dat leerlingen regelmatig en veel lezen. Hoe krijg

Nadere informatie

En, wat hebben we deze les geleerd?

En, wat hebben we deze les geleerd? Feedback Evaluatie Team 5 En, wat hebben we deze les geleerd? FEED BACK in de klas En, wat hebben we deze les geleerd? Leerkracht Marnix wijst naar het doel op het bord. De leerlingen antwoorden in koor:

Nadere informatie

Lesbrief bij het boek Kiezen in de oorlog. Marte Jongbloed Roelof van der Schans

Lesbrief bij het boek Kiezen in de oorlog. Marte Jongbloed Roelof van der Schans Lesbrief bij het boek Kiezen in de oorlog Marte Jongbloed Roelof van der Schans Lees dit boek lekker rustig door. Beantwoord iedere keer als je een hoofdstuk uitgelezen hebt de vragen die bij dat hoofdstuk

Nadere informatie

Lesbrief. Introductie

Lesbrief. Introductie Lesbrief Introductie Deze lesbrief hoort bij Lieve Stine, weet jij het? van Stine Jensen en Sverre Fredriksen. Dit boek bestaat uit 20 brieven en antwoorden van filosoof Stine. Deze lesbrief bestaat uit

Nadere informatie

Hitler op weg naar de macht Wie was Adolf Hitler?

Hitler op weg naar de macht Wie was Adolf Hitler? Hitler op weg naar de macht Wie was Adolf Hitler? Iedereen heeft wel eens van Adolf Hitler gehoord. Hij was de leider van Duitsland. Bij zijn naam denk je meteen aan de Tweede Wereldoorlog. Een verschrikkelijke

Nadere informatie

Zin in schrijven! Workshop vrij en creatief schrijven voor jonge anderstaligen door Fros van der Maden - auteur Op Schrift -

Zin in schrijven! Workshop vrij en creatief schrijven voor jonge anderstaligen door Fros van der Maden - auteur Op Schrift - Zin in schrijven! Workshop vrij en creatief schrijven voor jonge anderstaligen door Fros van der Maden - auteur Op Schrift - I Oefenen met observeren 1. Het woordenschilderij A Kijk 60 seconden heel goed

Nadere informatie

MEMORY WOORDEN 1.1. TaalCompleet A1 Memory Woorden 1 1

MEMORY WOORDEN 1.1. TaalCompleet A1 Memory Woorden 1 1 MEMORY WOORDEN 1.1 TaalCompleet A1 Memory Woorden 1 1 ik jij hij zij wij jullie zij de baby het kind ja nee de naam TaalCompleet A1 Memory Woorden 1 2 MEMORY WOORDEN 1.2 TaalCompleet A1 Memory Woorden

Nadere informatie

Thema 7 Activiteit 5. medelln. en leerkracht

Thema 7 Activiteit 5. medelln. en leerkracht De leerlingen ontwerpen hun vlag op een los blad. 3 de leerjaar : Overzicht lesverloop 50 1 De leerlingen ontwerpen een persoonlijke piratenvlag. Ze stellen hun vlag voor aan hun medeleerlingen in een

Nadere informatie

DOCENTEN HANDLEIDING

DOCENTEN HANDLEIDING BESTEL OOK DE EDUCATIEVE KRANT! Ga naar www. oorlogsgeheimendefilm.nl DOCENTEN Een film over vriendschap, vertrouwen & verraad HANDLEIDING Bij de digitale les over de film Oorlogsgeheimen Op 3 juli gaat

Nadere informatie

Nederlands in Uitvoering

Nederlands in Uitvoering Nederlands in Uitvoering Een leefbare school Een presentatie houden Enge plekken Zijn er bij jullie op school of in de buurt enge of lelijke plekken? Plekken die slecht verlicht zijn, of slecht onderhouden

Nadere informatie

Waar gebeurde het? Korte omschrijving. Lesdoel. Lesbeschrijving. Materiaal. Docentenblad

Waar gebeurde het? Korte omschrijving. Lesdoel. Lesbeschrijving. Materiaal. Docentenblad Docentenblad Waar gebeurde het? Korte omschrijving In de strip worden vaak plaatsen genoemd. Er zijn drie kaartjes (Nederland, Europa en de wereld) en een aantal stripplaatjes waarin plaatsen genoemd worden.

Nadere informatie

WERKBLAD CARLA VEFFER

WERKBLAD CARLA VEFFER WERKBLAD CARLA VEFFER Zoek aanvullende informatie op internet: www.joodsmonument.nl en www.joodsekindereninkampvught.nl Bron 1. foto Carla met neefje en tante Gebruik www.joodsmonument.nl voor achtergrondinformatie.

Nadere informatie

OORLOG IN OVERIJSSEL 2015

OORLOG IN OVERIJSSEL 2015 OORLOG IN OVERIJSSEL 2015 Opdrachten bij de film Naam Groep.. BEZETTING duur: ca. 15 minuten In de film zie je beelden van Hitler. Wie was hij? In welk jaar kwam Hitler aan de macht en welke plannen had

Nadere informatie

LEREN LEREN LEREN. een overzicht met leerhulpjes voor de diverse vakgebieden. Hieronder kun je lezen over het leren/maken van:

LEREN LEREN LEREN. een overzicht met leerhulpjes voor de diverse vakgebieden. Hieronder kun je lezen over het leren/maken van: LEREN LEREN LEREN een overzicht met leerhulpjes voor de diverse vakgebieden Hieronder kun je lezen over het leren/maken van: 1. DICTEE 2. TAFELS 3. VRAGEN EN OPDRACHTEN 4. STUKKEN TEKST (bijv. hoofdstuk

Nadere informatie

De vragen sluiten aan bij de belevingswereld van de leerlingen en zijn onderverdeeld in de volgende vijftien categorieën:

De vragen sluiten aan bij de belevingswereld van de leerlingen en zijn onderverdeeld in de volgende vijftien categorieën: > Categorieën De vragen sluiten aan bij de belevingswereld van de leerlingen en zijn onderverdeeld in de volgende vijftien categorieën: 1 > Poten, vleugels, vinnen 2 > Leren en werken 3 > Aarde, water,

Nadere informatie

Die welle of de golf

Die welle of de golf Die welle of de golf naam: klas: schooljaar: - vak: GODSDIENST leerkracht: 1 Vooraleer we naar de film kijken, zijn er eerst een aantal dingen waar we het over moeten hebben. In dit eerste deeltje: Wat

Nadere informatie

8-10-2015. Nationaal congres Taal en Lezen. 15 oktober 2015 Modelen. Contactgegevens

8-10-2015. Nationaal congres Taal en Lezen. 15 oktober 2015 Modelen. Contactgegevens Nationaal congres Taal en Lezen 15 oktober 2015 Modelen WWW.CPS.NL Contactgegevens Willem Rosier w.rosier@cps.nl 06 55 898 653 Hoe ziet het modelen er in de 21 ste eeuw uit? Is flipping the classroom dan

Nadere informatie

Boek 1 De jongen in de gestreepte pyjama

Boek 1 De jongen in de gestreepte pyjama Boek 1 De jongen in de gestreepte pyjama Zakelijke gegevens: 1. Titel van het boek: De jongen in de gestreepte pyjama. 2. Het boek heeft geen ondertitel. 3. De auteur van het boek is John Boyne 4. Het

Nadere informatie

Hoe maak je een werkstuk?

Hoe maak je een werkstuk? Hoe maak je een werkstuk? Je gaat een werkstuk maken. Maar hoe zit een werkstuk nou eigenlijk in elkaar? Hoe moet je beginnen? En hoe kies je nou een onderwerp? Op deze vragen en nog vele anderen krijg

Nadere informatie

WERKBLAD JUDITH WURMS

WERKBLAD JUDITH WURMS WERKBLAD JUDITH WURMS Zoek aanvullende informatie op internet: www.joodsmonument.nl en www.joodsekindereninkampvught.nl Bron 1. foto Judith Judith Wurms is geboren op 23 juli 1932. Op deze foto is ze 9

Nadere informatie

1. Algemene indruk. 2. Voorbereiding: Evaluatieverslag De Cirkel, Groep 8 Datum 4 juni 2015. Aanwezig: Edu Dumasy, Nora Valk en Conchita Willems

1. Algemene indruk. 2. Voorbereiding: Evaluatieverslag De Cirkel, Groep 8 Datum 4 juni 2015. Aanwezig: Edu Dumasy, Nora Valk en Conchita Willems Evaluatieverslag De Cirkel, Groep 8 Datum 4 juni 2015 Aanwezig: Edu Dumasy, Nora Valk en Conchita Willems Op 4 juni zijn de lessen geëvalueerd (zie bijlage) die in de periode 1 t/m 30 april gegeven. Deze

Nadere informatie

werkblad Scheldeberoep verkennen Veel beroepen hebben met de Schelde te maken. Welk beroep zou jij verder willen verkennen?

werkblad Scheldeberoep verkennen Veel beroepen hebben met de Schelde te maken. Welk beroep zou jij verder willen verkennen? werkblad Scheldeberoep verkennen Veel beroepen hebben met de Schelde te maken. Welk beroep zou jij verder willen verkennen? Noteer ook 2 reservekeuzen: 1. 2. 1. Wat weet je al van dit beroep? Schrijf het

Nadere informatie

Workshop Handleiding. Verhalen schrijven. wat is jouw talent?

Workshop Handleiding. Verhalen schrijven. wat is jouw talent? Workshop Handleiding Verhalen schrijven wat is jouw talent? Inhoudsopgave Hoe gebruik je deze workshop? Hoe kun je deze workshop inzetten in je klas? Les 1: Even voorstellen stelt zich kort voor en vertelt

Nadere informatie

Lesbeschrijving Nederlands

Lesbeschrijving Nederlands Lesbeschrijving Nederlands Overzicht Leerjaar 1 VOx leerlijn nr. 1 Mondelinge taal Onderdeel nr. 1.3 Spreekvaardigheid Subonderdeel nr. 1.3.1 Spreken Lesnummer 34 Titel van de les Ik houd mijn spreekbeurt

Nadere informatie

OPA EN OMA DE OMA VAN OMA

OPA EN OMA DE OMA VAN OMA Hotel Hallo - Thema 4 Hallo opdrachten OPA EN OMA 1. Knip de strip. Strip Knip de strip los langs de stippellijntjes. Leg de stukken omgekeerd en door elkaar heen op tafel. Draai de stukken weer om en

Nadere informatie

Wat is verantwoordelijkheid en waarom is het belangrijk?

Wat is verantwoordelijkheid en waarom is het belangrijk? Wat is verantwoordelijkheid en waarom is het belangrijk? Verantwoordelijkheid. Ja, ook heel belangrijk voor school!!! Het lijkt veel op zelfstandigheid, maar toch is het net iets anders. Verantwoordelijkheid

Nadere informatie

een zee van tijd een zee van tijd Werkblad 12 Ω De Tweede Wereldoorlog Ω Les 1: Wat er vooraf ging Naam: Hitler

een zee van tijd een zee van tijd Werkblad 12 Ω De Tweede Wereldoorlog Ω Les 1: Wat er vooraf ging Naam: Hitler Werkblad Ω De Tweede Wereldoorlog Ω Les : Wat er vooraf ging Na de Eerste Wereldoorlog gaat het slecht met Duitsland. Het land moet veel geld Hitler betalen aan de winnaars van de oorlog. De leider van

Nadere informatie

2 maart 1945. 2 maart 2016. Leerlingen groep 7 en 8 De Meeander Heelweg

2 maart 1945. 2 maart 2016. Leerlingen groep 7 en 8 De Meeander Heelweg 2 maart 1945 2 maart 2016 Leerlingen groep 7 en 8 De Meeander Heelweg Er kwamen 4 Duitsers bij de Bark. Ze slaan piketten, voor het plaatsen van batterijen veldartillerie. Maar op die dag gingen de verzetsgroepen

Nadere informatie

- Een docent controleert of jij je huiswerk op hebt geschreven. - Je hebt aanmoediging nodig om je huiswerk te noteren.

- Een docent controleert of jij je huiswerk op hebt geschreven. - Je hebt aanmoediging nodig om je huiswerk te noteren. Schoolse competenties Competentie 1: Agendagebruik - Je schrijft je huiswerk in je agenda als dit wordt opgegeven. - Je agenda ziet er verzorgd uit. - Een docent controleert of jij je huiswerk op hebt

Nadere informatie

WERKBLAD KITTY WURMS

WERKBLAD KITTY WURMS WERKBLAD KITTY WURMS Bron 1. foto Kitty Kitty Wurms is geboren op 4 oktober 1923. Deze foto is gemaakt na de oorlog, in 1945. Hoe oud is Kitty op deze foto? of.. Er zijn geen foto s meer van Kitty op een

Nadere informatie

Waarom ga je schrijven? Om de directeur te overtuigen

Waarom ga je schrijven? Om de directeur te overtuigen week 17 20 april 2015 - Schrijfopdrachten niveau A, les 1 Les 1: Een overtuigende tekst schrijven Beantwoord deze vragen: Een mooie manier om te herdenken 1. Waarom is het volgens jou belangrijk om de

Nadere informatie

een zee van tijd een zee van tijd Ze laten zien dat ze geen leger meer willen. Werkblad 12 Ω De Tweede Wereldoorlog Ω Les 1: Wat er vooraf ging Naam:

een zee van tijd een zee van tijd Ze laten zien dat ze geen leger meer willen. Werkblad 12 Ω De Tweede Wereldoorlog Ω Les 1: Wat er vooraf ging Naam: Werkblad Ω De Tweede Wereldoorlog Ω Les : Wat er vooraf ging Na de Eerste Wereldoorlog gaat het slecht met Duitsland. Het land moet veel geld Hitler betalen aan de winnaars van de oorlog. De leider van

Nadere informatie

Interview over de geschiedenis van Joodse Hagenaars

Interview over de geschiedenis van Joodse Hagenaars Interview over de geschiedenis van Joodse Hagenaars In deze opdracht maak je een interview met een of meer personen over de Joodse bevolkingsgroep in Den Haag tijdens de Tweede Wereldoorlog. Je moet in

Nadere informatie

4 Denken. in het park een keer gebeten door een hond. Als Kim een hond ziet wil ze hem graag aaien. Als

4 Denken. in het park een keer gebeten door een hond. Als Kim een hond ziet wil ze hem graag aaien. Als 4 Denken In dit hoofdstuk vertellen we hoe jij om kan gaan met je gedachten. Veel gedachten maak je zelf. Ze bepalen hoe jij je voelt. We geven tips hoe jij jouw gedachten en gevoelens zelf kunt sturen.

Nadere informatie

LESPLANNEN GS-HOLOCAUST

LESPLANNEN GS-HOLOCAUST LESPLANNEN GS-HOLOCAUST 1. ophalen kennis Jodenvervolging / Nederland tijdens de Tweede Wereldoorlog / pers in oorlogstijd 2. ophalen kennis argumenteren Les in reeks (nr): 1 Vooraf: uitdelen leerlingen

Nadere informatie

DIT BOEKJE IS VAN. Lezen & schrijven. Anne Frank. met. Geef jezelf een stem door te schrijven! Voor jongeren van 13 tot 15 jaar

DIT BOEKJE IS VAN. Lezen & schrijven. Anne Frank. met. Geef jezelf een stem door te schrijven! Voor jongeren van 13 tot 15 jaar DIT BOEKJE IS VAN Lezen & schrijven Anne Frank met Geef jezelf een stem door te schrijven! Voor jongeren van 13 tot 15 jaar Anne schrijft! Even opwarmen dagboek verhalen En jij wat schrijf jij? roman gedicht

Nadere informatie

Hoe bereid ik een spreekbeurt voor?

Hoe bereid ik een spreekbeurt voor? Hoe bereid ik een spreekbeurt voor? Het maken van een spreekbeurt is eigenlijk niets anders dan het schrijven van een informatieve tekst (weettekst). Het is daarom handig om net zo te werk te gaan als

Nadere informatie

Hoe maak ik... Naam: Groep:

Hoe maak ik... Naam: Groep: Hoe maak ik... Naam: Groep: Inleiding Een spreekbeurt houden is niet niets! Je moet daar heel wat voor kunnen. Wat dacht je van: Goed kunnen lezen Goed kunnen begrijpen wat je leest Goed dingen kunnen

Nadere informatie

HUISWERKBELEID BS DE TWEESPRONG SCHOOLJAAR

HUISWERKBELEID BS DE TWEESPRONG SCHOOLJAAR HUISWERKBELEID BS DE TWEESPRONG SCHOOLJAAR INLEIDING Huiswerk ligt in het verlengde van het leerproces dat in de klas is gestart. Het vormt een brug tussen thuis en de school. Met het meegeven van huiswerk

Nadere informatie

1. Beeldbeschrijving 2. 2. Observatieformulier Het drukke kind 3 Uitleg bij het observatieformulier 4. 3. De benaderingen 5

1. Beeldbeschrijving 2. 2. Observatieformulier Het drukke kind 3 Uitleg bij het observatieformulier 4. 3. De benaderingen 5 Het drukke kind Handleiding Het drukke kind Inhoudsopgave 1. Beeldbeschrijving 2 2. Observatieformulier Het drukke kind 3 Uitleg bij het observatieformulier 4 3. De benaderingen 5 4. Actieplan voor het

Nadere informatie

Bijlage interview meisje

Bijlage interview meisje Bijlage interview meisje Wat moet er aan de leerlingen gezegd worden voor het interview begint: Ik ben een student van de Universiteit van Gent. Ik wil met jou praten over schrijven en taken waarbij je

Nadere informatie

Waarom ga je schrijven? Om de directeur te overtuigen

Waarom ga je schrijven? Om de directeur te overtuigen week 17 20 april 2015 - Schrijfopdrachten niveau B, les 1 Les 1: Een overtuigende tekst schrijven Beantwoord deze vragen: Een mooie manier om te herdenken 1. Waarom is het volgens jou belangrijk om de

Nadere informatie

Theorieboek. leeftijd, dezelfde hobby, of ze houden van hetzelfde. Een vriend heeft iets voor je over,

Theorieboek. leeftijd, dezelfde hobby, of ze houden van hetzelfde. Een vriend heeft iets voor je over, 3F Wat is vriendschap? 1 Iedereen heeft vrienden, iedereen vindt het hebben van vrienden van groot belang. Maar als we proberen uit te leggen wat vriendschap precies is staan we al snel met de mond vol

Nadere informatie

Ontdek de Bibliotheek. Ontdek de Bibliotheek. Ontdek de Bibliotheek

Ontdek de Bibliotheek. Ontdek de Bibliotheek. Ontdek de Bibliotheek Ontdek de Bibliotheek Ontdek de Bibliotheek Ontdek de Bibliotheek Welkom in de bibliotheek. Je gaat op ontdekking in de bibliotheek. Hierbij doe je een onderzoek naar verschillende soorten media; zoals

Nadere informatie

3 Hoogbegaafdheid op school

3 Hoogbegaafdheid op school 3 Hoogbegaafdheid op school Ik laat op school zien wat ik kan ja soms nee Ik vind de lessen op school interessant meestal soms nooit Veel hoogbegaafde kinderen laten niet altijd zien wat ze kunnen. Dit

Nadere informatie

SAMEN DELEN. een lesbrief in het kader van de schoenendoosactie

SAMEN DELEN. een lesbrief in het kader van de schoenendoosactie SAMEN DELEN een lesbrief in het kader van de schoenendoosactie INHOUD LESBRIEF 1. Introductie 2. De SAMEN DELEN Lesinhoud 3. De SAMEN DELEN Quizzz 4. Het SAMEN DELEN Diploma 5. De SAMEN DELEN Activiteiten

Nadere informatie