HET BLAUWE BOEKJE. Online erfgoedinformatie voor educatieve toepassingen

Maat: px
Weergave met pagina beginnen:

Download "HET BLAUWE BOEKJE. Online erfgoedinformatie voor educatieve toepassingen WWW.WAAR?"

Transcriptie

1 HET BLAUWE BOEKJE Online erfgoedinformatie voor educatieve toepassingen

2

3 VOORWOORD BLAUWE BOEKJE Voor u ligt Het Blauwe Boekje, een boekwerkje over internetsites waar docenten in het basis- en voortgezet onderwijs veel aan kunnen hebben. Het betreft namelijk sites die, geheel volgens de internetgedachte, iets gratis aanbieden: hetzij specifiek voor scholen, hetzij voor een geïnteresseerd publiek, waar ook scholen iets aan kunnen hebben. Kant-en-klare lesbrieven, vaak inclusief docentenhandleiding, vormen een welkome aanvulling of zelfs vervanging van de lesstof van het leerboek. Snelle leerlingen kunnen daarmee extra opdrachten maken. In dit boekwerkje zijn niet alleen kant-en-klare lesbrieven opgenomen. Een encyclopedie op internet met biografieën van allerlei beroemde Nederlanders, een handig overzicht van verschillende bouwstijlen, een fraai geïllustreerde wandeling langs historische panden in een binnenstad of zelfs historische spelletjes en puzzels: het zijn allemaal zaken die het lesgeven verrijken. En ze zijn direct te downloaden. Uit onderzoek naar de beoordeling van het blad Oud Nieuws, komt telkens naar voren dat lezers de zeer weten te waarderen. Deze pagina in Oud Nieuws, dat ook speciaal op docenten is gericht, staat telkens hoog op de lijst van favorieten. Erfgoed Actueel denkt daarom met de uitgave van dit boekwerkje veel docenten (maar ook andere geïnteresseerden) een plezier te doen. Het Blauwe Boekje pretendeert niet volledig te zijn. Het blauw slaat op blauwe kleur van de URL s zoals die op het beeldscherm worden weergegeven. Door deze kleur, die veel overeenkomst vertoont met de huiskleur van Erfgoed Actueel, springen de websites meteen in het oog. Omdat bij de keuze van de websites is gekeken of de instelling, naast de informatie over toegangstijden en eventueel te bestellen lespakketten, ook gratis informatie zoals bovengenoemde voorbeelden ter beschikking stelt, kan het voorkomen dat relatief onbekende cultureelerfgoedinstellingen wel zijn opgenomen en andere, meer bekende instellingen, niet. Na een algemeen gedeelte met niet-locatiegebonden websites, heeft iedere provincie eigen pagina s met provinciespecifieke informatie. Iedereen die meer wil weten over de geschiedenis van zijn eigen omgeving, komt hier aan zijn trekken. Wij wensen u veel lees- en internetplezier! Erfgoed Actueel Juni

4 INHOUD 1 LANDELIJKE SITES GRONINGEN FRIESLAND DRENTHE OVERIJSSEL GELDERLAND FLEVOLAND UTRECHT NOORD-HOLLAND ZUID-HOLLAND ZEELAND NOORD-BRABANT LIMBURG AANTEKENINGEN

5 LANDELIJKE SITES De website 20 eeuwen Nederland laat twintig eeuwen sociaal-culturele Nederlandse geschiedenis zowel thematisch (thema s) als chronologisch (periodes) de revue passeren. Onderwerpen zijn voorzien van heldere tekst, uitleg en meer dan duizend afbeeldingen. Aan bod komen onder meer: mode en kleding, feesten en gewoontes, ziekte en gezondheid, verkeer, misdaad en straf, vreemdelingen en bouwkunst. Bovendien zijn alle thematische inleidingen geanimeerd en voorzien van gesproken woord. Histolog: iedere bezoeker van de website kan een eigen historisch weblog aanmaken. Uitgebreide informatie voor de jeugd over het leven en werk van Abel Tasman, zijn reizen, de gevolgen van zijn ontdekkingen, een vragenspel en plaatjes voor een werkstuk. De site geeft veel informatie over Nederlandse kastelen. In de artikelen wordt aandacht besteed aan de bewoners en de geschiedenis. Met gebruikervriendelijke alfabetische registers. onderwijs, slavernij: Een interactieve tentoonstelling met speciale aandacht voor de rol die Nederland speelde in de slavenhandel, met begrippen, feiten en een forum. wit over zwart en zwart over wit: Over beeldvorming in de media. De site heeft diverse dossiers over verschillende onderwerpen, periodes en personen. quiz, speel de online geschiedenisquiz: Een geschiedenisquiz die in drie rondes wordt gespeeld tegen twee andere online spelers. Hoe sneller het antwoord, hoe meer punten. Elke twee weken wordt de beste speler beloond met een prijs. Onder dossiers kan gezocht worden op onder andere thema s, periodes of alfabet. 3

6 LANDELIJKE SITES Onder de rubriek specials diverse thema s zoals democratie en macht, typisch Nederlands? en leven van de scheepvaart (met tijdlijn). Elk thema bevat weer relevante en geïllustreerde onderwerpen. vakantieboek: Ieder jaar geeft Anno een vakantieboek uit vol met puzzels, spellen (voorlees)verhalen, een strip en een geschiedenisquiz. Op de site staat een lijst met adressen waar het vakantieboek gratis af te halen is. Op de Anno Onderwijsportal voor en door docenten is onder andere een scholierenwedstrijd, een quiz en een lesmateriaal top 3 te vinden. Zie ook De website biedt veel informatie over archeologische monumenten, periodes en cultuurlandschappen. Er is een tijdwijzer waar informatie te vinden is over archeologische periodes, verwijzingen naar monumenten, vindplaatsen, publicaties, musea en archeologische fiets- en wandelroutes die betrekking hebben op de geselecteerde periode. artikelen: Diverse artikelen over archeologische onderwerpen. puzzel: Ter ontspanning een archeonet woordzoekerpuzzel. speel het scheepsspel: Een spel met voorwerpen en een fotoarchief over de opgraving van het Romeinse schip. wist je dat?: Rubriek met leuke wetenswaardigheden. De site toont de geschiedenis van de prehistorie tot en met de Middeleeuwen aan de hand van wat archeologen hebben gevonden. Verder kunnen scholieren zien waar in hun buurt opgravingen worden uitgevoerd, welke archeologische musea er zijn en de opgraving van een Romeins schip volgen. Via Informatie voor docenten meer over acheologie in de klas. Archiefnet is een zoekservice voor websites van archiefdiensten in binnenen buitenland. 4

7 LANDELIJKE SITES gids: Zoek in de Digitale Architectuurgids naar informatie over architecten, gebouwen en stromingen, zoals Rationalisme, de Amsterdamse School, de Stijl en het Organisch bouwen. De website vormt een architectuurencyclopedie vanaf 1900 tot heden. avn.geog.uu.nl Digitale Atlas van Nederland met kaarten en kartogrammen over bewoonbaarheid, welvaart en welzijn, inrichting van de ruimte en zorg voor het milieu. Kuypers Gemeente Atlas Nederland met meer dan 1200 kaarten, per provincie ingedeeld. Detailkaarten per kern en directe omgeving. In de beeldbank zijn foto s te vinden van gebeurtenissen uit de periode In totaal bevat de beeldbank ongeveer foto s. Zie ook: laatst gegeven commentaar (van bezoekers van de website). beeldbank.schooltv.nl Online database met educatieve videoclips voor kleuters, primair en voortgezet onderwijs en een educatieve digitale nieuwsbrief. De site is ingedeeld naar tijd, periode, leeftijd, vak, enzovoort. 5

8 LANDELIJKE SITES Via Naar online Catalogus en onderwijs bevat de website van Beeld en Geluid een rijkdom aan audiovisuele bronnen voor gebruik in alle vakken van het onderwijs. Zie voor games, het kinderspel voorbij: De cultuur, historie en beleving van games in een virtuele tentoonstelling, met foto s, videofragmenten en uitleg. Online onderwijstoepassingen voor alle schooltypen voortgezet onderwijs. Honderden filmpjes en radio- en televisieprogramma s in deze collectie vormen samen een bewegend geheugen van Nederlands sinds Leerlingen kunnen vanuit elke locatie inloggen en aan de opdrachten werken. De docenten kunnen via internet klassen aanmaken en in een logboek de vorderingen van de leerlingen volgen. Site van een historicus en geschiedenisleraar met onder andere historische artikelen voor basisvorming en tweede fase met opdrachten, maar ook met uitgebreide informatie over het Nederlands strafrecht in historisch perspectief. Vijf vmbo-scholen hebben onderzocht hoe zij samen met erfgoedinstellingen zoals musea, archieven, historische verenigingen of andere culturele instellingen lessenseries of projecten kunnen maken voor de leerlingen van de tweede en derde klas. Op de site staan de producten van die samenwerking. Dit project is mogelijk gemaakt door Erfgoed Actueel. Het vervolgtraject heet Sporen. Meer over het project Sporen is te vinden via de Erfgoed Actueel website (www.erfgoedactueel.nl). Uitgebreide website met bijbelteksten, veel toelichting en afbeeldingen uit de kunstwereld. Hoewel er nog steeds aan de website wordt gewerkt, zijn er al veel bijbelboeken beschikbaar. De site biedt meerwaarde door de webquests die erin zijn opgenomen. 6

9 LANDELIJKE SITES spelen, recepten: Het recept voor een Romeinse linzensoep. hiëroglyfen: De eigen naam in hiëroglyfen schrijven. deltaspel: Een Romeins notenspelletje dat op straat of in de tuin gespeeld kan worden. Centraal Bureau voor Genealogie (CBG) primair onderwijs: Op de site staan lesbladen met de onderwerpen Ontwerp je eigen familiewapen, Amalia s voorouders, Stamboom in de klas. Deze zijn te downloaden. Ook allerlei tips om de familiegeschiedenis te verwerken in een les. Verder GoodPractice en een leeswijzer voor kinder- en jeugdboeken waarin familiegeschiedenis voorkomt. voortgezet onderwijs: De lessen Alles over namen. In één lesuur krijgen leerlingen informatie over de achtergrond van namen in Nederland, zowel Nederlandse als Turkse, Marokkaanse, Surinaamse en Antilliaanse namen. Ontwerp je familiewapen, Stamboom in de klas II en het lespakket Familiegeschiedenis zijn bestemd voor leerlingen in tweede fase van havo en vwo. De docentenhandleiding bevat achtergrondinformatie, invullingen voor klassikale lessen en evaluatieformulieren. Zoekmachine voor tentoonstellingen en vaste collecties van musea, met de activiteiten van instellingen voor zowel het primair als het voortgezet onderwijs. Zoeken naar collecties, tentoonstellingen en informatie van musea en archieven. Ook links naar onderwijsmateriaal. Op de site bieden monumenten, archeologische organisaties, musea, bibliotheken en archieven samen hun informatie aan. thema: Iedere twee maanden wordt een nieuw thema op Cultuurwijzer gepresenteerd. Een groeiend en gevarieerd aanbod over cultuur in Nederland. 7

10 LANDELIJKE SITES Met deze website kunnen basisschoolleerlingen op spannende en speelse wijze kennismaken met cultureel erfgoed. Erfgoedinstellingen kunnen zelf weblessen maken. Er zijn inmiddels twintig doe-lessen beschikbaar over uiteenlopende onderwerpen als: Zoek in een archief, Bij Rembrandt over de vloer en Kastelen en hun bewoners. woordenboek: Alle moeilijke woorden op het gebied van cultureel erfgoed worden hier uitgelegd. zoeken: Met een bibliotheek om dingen op te zoeken, op stap als leerlingen iets leuks willen gaan doen en adressen als leerlingen iets in het echt willen zien (met adressen). De Digitale Bibliografie Nederlandse Geschiedenis maakt publicaties over de Nederlandse geschiedenis van prehistorie tot heden toegankelijk. In deze grote verzameling staan beschrijvingen van boeken, tijdschriften, artikelen en online publicaties, afkomstig uit verschillende Nederlandse collecties. Ter ere van de 400ste geboortedag van Michiel de Ruyter zal op 23 maart 2007 het De Ruyterjaar worden geopend. Deze site is gewijd aan het leven en de persoon met bekende en minder bekende eigenschappen van deze admiraal. histoforum: Uitgebreide site met vakinformatie (geschiedenis) en veel materiaal voor het onderwijs, voor alle schooltypen. Ook onderwerpen als ict en geschiedenis, historische romans en films. Het is mogelijk om een internet surfbewijs te halen voor de beginner, de professional en de freak. Heel veel links en verwijzingen. beroemde graven: Foto s van graven of grafmonumenten van dichters, schrijvers, schilders, architecten, politici en andere markante figuren met een korte beschrijving van hun levensverhaal. termen & begrippen: Veel termen en begrippen die voorkomen met betrekking tot ons funerair erfgoed zijn niet altijd direct duidelijk. Hier zijn de meest gebruikte termen en begrippen nader uitgelegd. 8

11 LANDELIJKE SITES De Digitale Werkstukken Kast is een werkstukkenproject voor basisscholen. Als leerlingen op school of thuis een bijzonder werkstuk hebben gemaakt over een boeiend onderwerp, dan past het in de kast. Er kan gezocht worden op vak of op onderwerp. Informatie over de barre Elfstedentocht van Aan het begin van de Elfstedentocht op 18 januari was het 18 graden onder nul.van de ruim schaatsers haalden maar 136 rijders de finish. Persoonlijke verhalen over de tocht der tochten. Een uitgebreide digitale biografie van Desiderius Erasmus met pagina s over zijn leven, zijn werk en zijn reizen. erfgoededucatie, aan de slag: Met de erfgoedbarometer is na te gaan hoe veraf of dichtbij cultureel erfgoed voor de leerkracht is. Verder een lijst met musea die of helemaal gratis zijn of alleen gratis toegankelijk voor leerlingen. oud nieuws: Met een aanmeldformulier voor een gratis abonnement op het blad Oud Nieuws. informatieloket: Handige informatie voor scholen en docenten die aan de slag willen met erfgoededucatie, over relevant beleid, fondsen en subsidies, contactgegevens van de erfgoedhuizen in de verschillende regio s, een handige woordenlijst in het ABC van het onderwijs en bruikbare links onder leestafel: Met eigen publicaties, achtergrondartikelen en verslagen van bijeenkomsten over erfgoededucatie. Onder eigen publicaties zijn de nummers van Oud Nieuws als pdf te downloaden. biografie: Biografische gegeven over Ferdinand Domela Nieuwenhuis ondergebracht onder privé, publieke figuur, mythe en jaartallenlijst. 9

12 LANDELIJKE SITES Overzicht van educatieve materialen. Sommige materialen zijn gratis te downloaden, voor andere moet worden betaald. Op deze fortensite informatie over forten, kazematten, bunkers, schuilplaatsen en verdedigingslinies. musea: Een overzicht van Nederlandse militaire oorlogs-, verzets- en bevrijdingsmusea. cartography.geog.uu.nl/wwwlinie/forten.htm Site over de vestingwerken van de Nieuwe Hollandse Waterlinie, met uitgebreide begrippenlijst en een overzicht van bouwstijlen. spreuken en gezegden: Allerlei spreuken en gezegden waarin het woord kunst of kunsten voorkomt. Meer dan dertig digitale lessen voor de vakken geschiedenis en CKV die aansluiten bij de verplichte lesstof en bij de meest gebruikte lesboeken op Nederlandse scholen. In alle lessen zitten historische en culturele bronnen waarmee leerlingen aan de slag kunnen. Deze bronnen zijn bijvoorbeeld foto s, afbeeldingen van schilderijen, krantenartikelen, prenten of televisieen radiofragmenten. collectie: Circa vijftig onderwerpen met de topstukken uit de collectie. De collectie is opgedeeld in vijf thema s: De wederopbouw in de jaren veertig en vijftig, Politiek en maatschappij, Wonen, werken en vrije tijd, De publieke omroep en De multiculturele samenleving. 10

13 LANDELIJKE SITES jeugd: Uitgebreide informatie over de onderwerpen wat is geld, waarom hebben we geld, hoe ziet geld eruit, hoe kom je aan geld, de euro en het Geldmuseum. Multimediaal project over de relatie tussen Islam en Christendom. schatkamer, educatie: Diverse digitale lessen, waaronder Van pest tot aids met leerlingen- en docentenboek. Ook een spelletje waarin het juiste preventiemiddel tegen besmettelijke ziekten moet worden ingezet, en het programma Buurt en Stad dat jonge Amsterdammers kennis laat nemen van de geschiedenis van hun stad, te beginnen in de eigen buurt. het verleden in beeld, beroepen: Auteursrechtvrije afbeeldingen van tientallen oude beroepen zoals grutter, olieslager en wolbereider, met bijpassend gedicht. Via de website van Genlias kunnen vrij eenvoudig de voorouders na 1780 worden gezocht uit de meest nauwkeurige bronnen, namelijk de registers van de burgerlijke stand. 11

14 LANDELIJKE SITES docenten: Met vier typen Geoquest wordt docenten aardrijkskunde een didactisch houvast aangeboden bij het maken van een digitale leeromgeving waarbij ze, uitgaande van een gesloten naar een open leersituatie, volgens een didactische opbouw leren onderzoeksmatig te werken en informatie te verwerven. leerlingen: Aan de hand van een onderzoeksvraag, eventuele deelvragen en een stappenplan leren leerlingen onderzoek te doen naar een onderwerp. Spelletjes, kleurplaten en werkbladen over de Middeleeuwen. Onder Deze dag in de geschiedenis zet Radio TV Noord elke dag de historische gebeurtenissen en verjaardagen op een rijtje, in de categorieën: in Groningen, in Nederland, in de wereld en muziek. aanstaande studenten, scholierensites: Met onder andere nuttige sites voor het centrale eindexamen geschiedenis en thematische onderzoekssites over bepaalde onderwerpen uit de geschiedenis. Portal met meer dan 200 links naar geschiedenissites in Nederland en België. In rubrieken als moderne geschiedenis, oudheid, Middeleeuwen, organisaties en tijdschriften. 12

15 LANDELIJKE SITES Er zijn veel artikelen en wetenswaardigheden op de site te vinden. Ingedeeld op persoon, periodes, recensies (beoordelingen en beschrijvingen van historische producten), thema s (de geschiedenis belicht in verschillende thema s en onderwerpen) en onderwijs. Een site voor docent en leerling in het voortgezet onderwijs. Geschiedenis op een kinderlijke en eenvoudige manier beschreven. Over Egypte, Grieken, Romeinen, de Middeleeuwen en de twintigste eeuw. geschiedenis.vpro.nl Op deze site van de Publieke Omroep staan onder andere programma s met een historisch onderwerp, zoals Andere Tijden en OVT die online te bekijken en beluisteren zijn met Polygoonfilmpjes; nieuws voor iedereen met belangstelling voor geschiedenis en relevante weblogs. Overzicht van historische gevelstenen met foto s en uitleg. Het historisch archief van De Groene Amsterdammer biedt in facsimile de 64 eerste, volledige jaargangen van De Groene, van 1877 tot en met Dit archief is per pagina en per artikel te doorzoeken op in de tekst voorkomende termen. 13

16 LANDELIJKE SITES Heemschut zet zich in voor de bescherming van cultuurmonumenten. Gered van de sloop: Een wandelroute langs sloop- en dempingsplannen in Amsterdam. Als slechts een deel was doorgegaan, zou de stad er nu heel anders hebben uitgezien. Andere routes: langs oude stadsmuren en langs kloosters. Online lesbrief over de heksenwaag voor groep 8 van het basisonderwijs en klas 1 van het vmbo/havo/vwo. Inclusief docentenhandleiding. Deze site is een initiatief van het Historisch Platform. Op de site staan links naar ruim geschiedeniswebsites. almanak: Wegwijzer naar alle historische organisaties in Nederland. sprekersgids: Aanbod van lezingen door historici. recensiebank: Online historische recensies. scriptiebank: Doctoraalscripties van historici. Site waarop docenten kant-en-klare geschiedenislessen kunnen downloaden en zelf aanbieden. Een lesmodel is meteen te downloaden. historisch café: Iedere maand komt in het Historisch Café een scala aan onderwerpen uit de geschiedenis aan de orde. Van de oudheid tot het heden, van Nederland tot India, over de democratisering op de Balkan dan wel het opgraven van bommen uit de Tweede Wereldoorlog. Het programma bestaat uit een column, een interview en een debat. Onder archief staan alle verslagen, programma s en foto-impressies van alle Historische Cafés die tot nu toe hebben plaatsgevonden. 14

17 LANDELIJKE SITES Website over De Nieuwe Hollandse Waterlinie, een voormalige militaire verdedigingslinie die zich uitstrekte van de voormalige Zuiderzee bij Muiden tot aan de Biesbosch. wandelen, fietsen, varen: Van een eenvoudig ommetje tot meerdaagse trektochten. Internationaal Informatiecentrum en Archief voor de Vrouwenbeweging met onder andere een digitaal informatiecentrum. Voor docenten voortgezet onderwijs: informatie, lesmateriaal en bronnenmateriaal over Aletta Jacobs. Er is een aparte scriptieopzet voor scholieren over Aletta Jacobs. vrouw en muziek: De database Vrouw en Muziek bevat informatie over componisten en hun muziekwerken. De database is doorzoekbaar op naam, titel muziekwerk, instrument, bezetting en vrije tekst. Hier zijn alle landelijk verspreide edities van Trouw te lezen die tijdens de Tweede Wereldoorlog illegaal werden gedrukt en verspreid. De website van Instituut voor Nederlandse Geschiedenis geeft onder andere een overzicht van de bewaard gebleven correspondentie van Willem van Oranje. Verder Het Digitaal Vrouwenlexicon van Nederland (DVN) met informatie over vrouwen die een rol hebben gespeeld in de geschiedenis van Nederland en zijn overzeese gebiedsdelen van de vroegste tijden tot circa Jeugd- en jongerensite JoCas, voor jongeren van 8 tot 18 jaar, heeft informatie over en organiseert activiteiten rond de thema s archeologie, geschiedenis, cultuur en wetenschap. 15

18 LANDELIJKE SITES Site met een overzicht van archieven en collecties over de Duitse kampen die tijdens de Tweede Wereldoorlog in ons land hebben bestaan. thema s: Hier worden enkele specifieke aspecten van het kampleven behandeld. Via Studieinformatie, Scholenplein, educatieve websites veel informatie op het niveau van basisschoolleerlingen. Bijvoorbeeld alles over ridders en kastelen tussen 1000 en 1500 in een speelse vormgeving. Informatie over hoe ze leefden, over hun kastelen en wat er veranderde. Website vol kindergedichten met iedere maand een ander onderwerp. jullie gedichten: De door kinderen geschreven gedichten per leeftijdscategorie over het onderwerp van de maand en die van voorafgaande maanden. schrijf: Tips voor het schrijven van gedichten en de vermelding van het nieuwe onderwerp. speel rijm-memory: Een memoryspel met rijmende woorden. Uitgebreide, kindvriendelijke website met onderwerpen op allerlei gebied, van de Eerste Wereldoorlog tot boekdrukkunst en van de prehistorie tot de VOC. Er zijn 330 verschillende pleinen. Site vol spelletjes en quizzen. Met links naar kindermusea. 16

19 LANDELIJKE SITES kinderen, schoolwerkstukken: Over allerlei spelen en stukken speelgoed uit de collectie is veel te vertellen. Gewoon leuk om te lezen maar kinderen kunnen het ook gebruiken om er een schoolwerkstuk mee te maken. kinderen, spelletjespagina: Zeven verschillenden spelletjes waaronder De Toren van Hanoi, Memory en Yahtzee. Honderd van de mooiste en interessantste stukken werden in 1994 bijeengebracht in het boek Honderd Hoogtepunten van de Koninklijke Bibliotheek. Het boek is inmiddels uitverkocht. Een jaar later maakte de KB een webexpositie, gebaseerd op dit boek. Een tentoonstelling van (soms zeer oude) boeken of teksten. Met mooie foto s en uitgebreide uitleg. Op deze site is de digitale historische krantencollectie van de Koninklijke Bibliotheek te raadplegen. Het betreft vier landelijke dagbladen uit de periode 1910 tot en met 1945, namelijk het Centrum, de Nieuwe Rotterdamsche Courant, het Vaderland en het Volk. korte geschiedenis van Nederland: Van prehistorie tot Verder informatie over alle gemeenten in Nederland (oppervlakte, inwonersaantallen, aantal inwoners per km 2 ). Voor leerkrachten uit het primair onderwijs. Onder lespraktijk links naar kant-en-klare lesbrieven over onder andere de prehistorie (hunebedden), fotografie, boeken maken, Middeleeuwen, VOC. 17

20 LANDELIJKE SITES onderwijs, lespakketten: Na het invullen van een registratieformulier zijn diverse lespakketten te downloaden, zowel voor het basis- als voor het voortgezet onderwijs. de negentiende eeuw van Jacob van Lennep: Uitgebreide beschrijvingen van de plaatsen, boekfragmenten, radioreportages en videofragmenten schetsen een kleurrijk beeld van het Nederland van voor de industriële revolutie. Leren.nl biedt een indrukwekkende verzameling links naar kennisbronnen over geschiedenis. collectie: Onder andere brieven, curiosa en knipsels van bekende schrijvers. Voor de weblessen Kennismaken met het Kinderboekenmuseum en Vriendschap in Kinderboeken zoek via De Limes vormden de grens van het voormalige Romeinse Rijk. Het Nederlandse deel loopt langs de Rijn en de kust. De grens was versterkt met forten en andere verdedigingswerken. reizen langs de Limes: Met informatie over Nederland en de Romeinen, Limesplaatsen (hoe zagen ze eruit en wat is er van over) en Archeologie. Verder op de site een verzameling voorbeelden en ideeën ter inspiratie voor projecten en educatie. 18

21 LANDELIJKE SITES Deze site geeft informatie over alle mogelijke koninklijke onderscheidingen in Nederland. Onder webspecials allerhande informatie over heldendaden van Nederlanders op zee. Onderwerpen zijn o.a. de Spaanse Armada, verovering van de zilvervloot en de slag bij Duins. Het Museaal & Historisch Perspectief Noord-Holland speelt een centrale rol op het gebied van erfgoededucatie in Noord-Holland. erfgoededucatie: wat is erfgoed eigenlijk?: Speciaal voor jongeren geschreven tekst over erfgoed. vragen aan voorwerpen: Uitgebreide beschrijving met tips voor het goed leren kijken naar (historische) voorwerpen. Portal met diverse belangrijke en minder belangrijke feiten uit de Nederlandse geschiedenis van 400 tot 1500, inclusief beeldmateriaal. home.wanadoo.nl/j.strijbos/middeleeuwen/index.htm Leerlingen van basisschool De Schrank maakten deze informatieve site over de Middeleeuwen. 19

22 LANDELIJKE SITES kids only: Informatie over vliegen voor spreekbeurten en werkstukken. Een overzichtelijke site met twaalf vragen en antwoorden over molens. kennis en jeugd: Allerlei wetenswaardigheden over molens. activiteiten en routes: direct te downloaden molenfietsroutes voor iedere provincie. Deze site bevat moleninformatie, molenfoto s en informatieve molenfilmpjes. Op deze website worden antwoorden gegeven op vragen als: Hoe gaat de molen? Hoe draaien de wieken? en Waarom brandden er zoveel molens af? Er kunnen vragen aan de molenaar worden gesteld. Verder zijn er werkbladen en kan men via animaties en filmpjes de molen in werking zien. Een schat aan historische foto s van molens zijn met het trefwoord molens te vinden in de Beeldbank van het Nationaal Archief. 20

23 LANDELIJKE SITES home.wanadoo.nl/hansdekroon/les/index.html Op deze site van een molenaar is informatie te vinden over de in Nederland voorkomende molentypen en de plaats van molens in de ontwikkeling van Nederland. Scholieren vinden hier veel materiaal voor spreekbeurten en werkstukken. kinderen: Klik op de symbolen op de plattegrond voor informatie, vragen en opdrachten over het slot. Onder onderwijs, voortgezet onderwijs, havo/vwo, ANW staat uitgebreide informatie over Christiaan Huygens, Antoni van Leeuwenhoek en Cornelis Solingen. Met deze informatie kunnen leerlingen een verslag, een poster of een presentatie maken. Hoe ze dat moeten doen wordt ook uitgelegd. Een zeer aantrekkelijke website met een schat aan informatie over allerhande onderwerpen. De onderwerpen zijn gerangschikt op thema. Enkele voorbeelden zijn: verzamelaars, opgraven, dodencultus en de middeleeuwse stad. Ieder thema heeft voorbeelden of subthema s. Onder alle artikelen, kunnen artikelen op alfabet worden gezocht. Bij vragen stellen staat een scala aan eerder gestelde vragen. Rechtsonder op de website verschijnt telkens een nieuw interessant weetje. Deze website is een samenwerking van Rijksmuseum voor Volkenkunde, Rijksmuseum van Oudheden en Naturalis. Het Museum van de Vaderlandse Geschiedenis is een site die wordt onderhouden door geschiedenisstudenten in Nijmegen. Het is een naslagwerk over de geschiedenis van ons land, waarin kan worden gezocht op alfabet, op thema, op periode en op regio. 21

24 LANDELIJKE SITES de Nederlandse musea op het world wide web: Hier worden de sites van de Nederlandse musea als volgt ontsloten: alfabetisch, per provincie, per plaats, op soort museum en type collectie. basebuilder, digitale kanalen educatief: Lesprogramma en werkstukken voor leerlingen voortgezet onderwijs over digitale kanalen. virtuele musea en exposities op het internet: Virtuele musea die alleen in een digitale versie bestaan. Bij belangrijke tentoonstellingen worden webdossiers gemaakt, waarin veel achtergrondinformatie te vinden is over het onderwerp van de expositie met links naar internetsites, boeken en tijdschriften. Sommige tentoonstellingen zijn niet gebonden aan één van de zalen in het NAi, maar bestaan alleen als webtentoonstelling. nai ontwerpbox: Hiermee kan de bezoeker zelf als architect een gebouw ontwerpen. De tekening verschijnt op hetzelfde moment in een 3D-versie op het scherm. memory-spel: De juiste foto s moeten zo snel mogelijk bij elkaar gezocht worden, maar de foto s zijn van toen en van nu. onderwijs, basisonderwijs, Thijs en de geheime VOC-kaart: Kanten-klaar lespakket met een docentenhandleiding, opdrachten voor de klas, vragen die de leerlingen individueel kunnen maken, de antwoorden daarop en een evaluatieformulier. werkstuk: Bijvoorbeeld over de Tweede Wereldoorlog, Koningin Beatrix, treinen, voetbal of Suriname met veel kaarten, tekeningen en foto s. onderwijs, voortgezet onderwijs: Het thema voor het centraal examen geschiedenis havo/vwo voor het jaar 2006 en 2007 luidt Van kind tot burger, volksopvoeding via het onderwijs in Nederland ( /1920). Het thema is door het Nationaal Archief uitgewerkt inclusief docentenhandleiding. Er zijn ook andere thema s uitgewerkt voor scripties of spreekbeurten. Nederlands Fotomuseum over fotografie, jong, onderwijs, primair onderwijs: Katharina s kiekjes: het bewaren waard. Een digitale les over een avontuurlijke amateurfotografe en het bewaren van foto s. Ga naar de website en kies les 17. Vanaf 8 jaar, duur 40 minuten. voortgezet onderwijs, extra editie: Een digitale les over de Watersnoodramp van Hierin kunnen leerlingen in de rol van krantenredacteuren een elektronische extra editie over de Watersnoodramp samenstellen én publiceren. Ze kunnen daarbij gebruik maken van uniek bronnenmateriaal uit de archieven van Nederlandse topfotografen. De les biedt tevens een inleiding op de (geschiedenis) van de fotografie en de rol van de media in belangrijke historische gebeurtenissen. Er is ook een digitale docentenhandleiding. In de vitrine worden alle extra edities van andere scholen getoond. 22

25 LANDELIJKE SITES De website Vaarwel negentiende eeuw is bedoeld om zoveel mogelijk musea, collecties, gebouwen, instellingen en literaire teksten uit de negentiende eeuw of met negentiende-eeuws bezit onder de aandacht van een breed publiek te brengen. Een digitale expositie met een tijdbalk van 1900 tot 2006 over mijlpalen in de Nederlandse economie, het geld en bankwezen. Een wandeling door de tijd waarbij zes gezinnen worden bezocht. Zij vertellen wat ze van hun geld konden en kunnen doen. De Nederlandse Jeugdbond voor Geschiedenis is een vereniging voor en door jongeren die geschiedenis en archeologie als hobby hebben. Scholen kunnen zich aanmelden voor een gratis gastles. Voor het basisonderwijs is er Hip Hop History van Theatergroep ZieZus: Oorlogsgravenstichting service, downloaden: Direct te downloaden informatiefolders over oorlogsgraven en erevelden in Nederland, Europa, Indonesië en de Birma Spoorlijn. overige: Educatief programma Grebbeberg en twee wandelroutes (1100 en 1800 meter) over het ereveld Loenen. de overzichtelijke dossiers: Pagina met thema s, jaartallen en personen. Van theater tot voetbal en van de Middeleeuwen tot Quiz: Telkens één nieuwe geschiedenis quizvraag, met het juiste antwoord. 23

26 LANDELIJKE SITES Op deze site is veel lesmateriaal te vinden over de (Nederlandse) geschiedenis. Docenten kunnen ook zelf materiaal toevoegen. Daarnaast biedt de portal een dagelijkse geschiedenisgids met verwijzingen naar televisie-, radio- en internetbronnen die interessant zijn voor de geschiedenisdocent. Op het weblog kunnen docenten handige tips en trucs uitwisselen en er is maandelijks een prijs te winnen. Tot slot is er informatie over andere Annoonderwijsprojecten, zoals Sp!ts in de klas, de tijdvakkenposters en de mobiele tentoonstelling ENG. educatie, lesmateriaal, schoolklapper vo: Informatiepakket voor leerlingen uit de basisvorming van het voortgezet onderwijs, die een werkstuk maken of een spreekbeurt houden over de geschiedenis van de school. In de Schoolklapper wordt de onderwijsgeschiedenis overzichtelijk behandeld. Er is ook een pdf-bestand met afbeeldingen en een schoolklapper vo. Actueel overzicht van meer dan oorlogsmonumenten en 1000 herdenkingen in Nederland. Achter elk oorlogsmonument zit een verhaal. In Speurtocht staan twaalf monumenten met twaalf verhalen, inclusief een werkblad om de antwoorden op te schrijven. Onder vingeroefening een stap-voor-stap uitleg hoe leerlingen iets kunnen vinden in de database. kindermonumenten: Hier staan de verhalen van kinderen in de oorlog. In de beeldbox zitten foto s van oorlogsmonumenten van Groningen tot Maastricht en van Den Haag tot Enschede. Verder kunnen leerlingen een spel doen. beeldraadsel: Leerlingen moeten goed naar de beelden kijken om het juiste onderdeel bij het beeld te voegen. Ze kunnen ook zelf aan de slag: tekeningen, foto s of ontwerpen komen in de Galerij. Gedichten staan op het Poëziepodium. Op deze website staan de tien Oorlogsschriften van To Hofstra. De Oorlogsschriften gaan over de Tweede Wereldoorlog in haar woonplaats Sneek. Als de oorlog uitbreekt, is To 16 jaar oud. Ze beschrijft in haar schriften de dagelijkse gang van zaken en bewaart allerlei materialen die te maken hebben met de oorlog. De site bevat ook aanvullende informatie over de schrijfster, haar familie en over de Tweede Wereldoorlog. Op de site staat een verklarende woordenlijst en een plaatsnamenregister. educatief, leerling: Hier staan twaalf kijkwijzers die de leerlingen een weg wijzen door de schriften. Onderwerpen van de kijkwijzers zijn onder andere goed & fout (collaboratie), dagelijks leven (schaarste), oorlogshumor (moppen en versjes). Docenten kunnen informatie over het educatief gebruik van de site en de antwoorden bij de kijkwijzers opvragen. 24

27 LANDELIJKE SITES jeugd: Jongeren tussen 10 en 18 jaar kunnen jaarlijks meedoen aan een internationale fotowedstrijd. Om mee te doen dient een monumentaal object gefotografeerd te worden (bijvoorbeeld een oud gebouw, brug, standbeeld of schip). De winnende foto s worden opgenomen in een internationale catalogus en tentoonstelling met winnaars van alle deelnemende landen. Nederlandse Jeugdbond voor Geschiedenis Op deze site vindt u het lespakket Archeologie in de klas, bedoeld voor leerlingen in de basisvorming van het voortgezet onderwijs. Voor doel, opzet en inhoud van het lespakket, kunt u de docentenhandleiding raadplegen. Het lespakket bestaat uit de volgende onderdelen: docentenhandleiding, leerlingbladen, inleidend artikel en quizvragen (test je archeologische kennis) + antwoorden. Verder antwoorden op de vragen, wat, waar, hoe, wanneer en waarom. Een educatieve website over de wereld van Opland, met informatie over politieke tekenaars in het algemeen en Opland in het bijzonder. Er worden vijf thema s uit zijn prenten behandeld, waaronder de positie van de vrouw, rassenhaat en discriminatie, de derde wereld ten opzichte van het rijke westen en de kernwapens de wereld uit. Leerlingen kunnen in het Cartoon Atelier cartoons van Opland voorzien van nieuwe teksten of met onderdelen van tekeningen een nieuwe cartoon maken. Leerlingen die een profielwerkstuk maken, kunnen met behulp van deze website historisch onderzoek doen naar het Oranjehotel en zijn bewoners. Voor leerlingen: FAQ s, nieuws, werkstukhulp, plaatjes enzovoort, vooral over de Romeinen. 25

28 LANDELIJKE SITES Onder educatie het digitale lesprogramma Nieuwsflits! Het lesprogramma is gericht op kinderen van groep 7 en 8 van de basisschool. Nieuwsflits! is een zogenaamd KidsEye-programma. Dit zijn online multimediaomgevingen waarin kinderen werkstukken kunnen maken met tekst, foto s, film en geluid. Met leerlingenhandleiding, docentenhandleiding en lessuggesties. In het project Plan je eigen ruimte gaan leerlingen tweede fase havo/vwo aan de slag met actuele herinrichtingvraagstukken. Ze doen veld- en bronnenonderzoek naar het gebied waar het inrichtingsvraagstuk speelt. Ze verwerken de cultuurhistorische elementen in de nieuwe inrichtingsplannen van het gebied en motiveren hun keuzes. Onder leerlingen vinden ze een stappenplan om een onderzoek te doen en twee direct te downloaden documenten: ruimtelijke ordening in Nederland (met uitleg over ruimtelijke ordening) en een uitgebreide en geïllustreerde begrippenlijst. Informatieve website over onder meer de ontstaansgeschiedenis van het schrift, de boekdrukkunst, diverse (re)productiemethoden en schriftdragers. In het kader van het project Geheugen van Nederland heeft het ReclameArsenaal speciaal voor het voortgezet onderwijs een reclamespel ontwikkeld. Het interactieve spel is bestemd voor leerlingen uit 4 havo en 5 vwo. Het maakt gebruik van reclames uit de hele twintigste eeuw waarbij de speler via gezinnen uit verschillende periodes allerlei aankopen doet. Het spel is bedoeld als praktische opdracht bij de geschiedenislessen over de twintigste eeuw. Retour Azië is een interactief programma voor leerlingen van groep 7 en 8 van het basisonderwijs. Het is een virtuele reis op een VOC-schip. Gaandeweg doen de leerlingen een schat aan kennis op.als ze op school met de website werken, kunnen ze bovendien vragen en opdrachten maken en hun antwoorden aan de leerkracht doorsturen. De leerstof heeft betrekking op wereldoriëntatie (aardrijkskunde, geschiedenis, biologie, maatschappijleer) rekenen en taal. De leerkracht kan via de eigen computer de vorderingen van de leerlingen volgen en daar op reageren. 26

29 LANDELIJKE SITES Prachtig geïllustreerde digitale kijkwijzer voor de tweede fase havo/vwo met informatie, vragen en opdrachten. De kijkwijzer bestaat uit zes onderdelen: Gerrit Rietveld, het Rietveld Schröderhuis, De Stijl, Truus Schröder-Schräder, meubels en muziek. collectie: Uitgebreide achtergrondinformatie over stukken uit de collectie, via encyclopedie, thema s, kunstenaar en kunstwerken. Iedere tekst heeft weer doorverwijzingen met meer informatie. onderwijs, voortgezet onderwijs: Projectpakketten online. De volgende projectpakketten zijn beschikbaar op internet: het Rijksmuseum Amsterdam, Frans Hals, Jan Steen, Johannes Vermeer, Johannes Vermeer en de Delftse School, Rembrandt van Rijn, Haagse School en Amsterdamse impressionisten, Gouden Eeuw en het Oost-Indisch avontuur. Website van het Rijksmuseum van Oudheden met veel informatie over onderwerpen uit de geschiedenis van de Oudheid. Voor spreekbeurt, werkstuk of voor de algemeen geïnteresseerde. Er zijn drie hoofdonderwerpen: hiëroglyfen, mummies en archeologie. Een geschiedenisprogramma voor groep 6 tot en met 8 en de basisvorming. Op de website zijn filmpjes te bekijken en is informatie te vinden over allerlei historische onderwerpen die in het programma aan de orde komen, met rubrieken als werkstukken, spelletjes en een prijsvraag. De site heeft een interactief katern over de slavenhandel en slavernij. een reis door de tijd: Met een tijdbalk met informatie en afbeeldingen over de slavernijtijd. De rubriek slavenhandel heeft een interactieve wereldkaart; slavenreis vertelt de ervaringen van slaaf Eaquiano die als kind de reis naar de Nieuwe Wereld maakte op een Engels slavenschip. 27

30 LANDELIJKE SITES Spacesoup is een online CKV-lesprogramma over architectuur en vormgeving en kan vakoverstijgend worden toegepast. Leerlingen van vmbo en havo/vwo maken kennis met alle stappen van het ontwerpproces, die je moet volgen om tot bijvoorbeeld het ontwerp van een stoel of een kantoorgebouw te komen. Op die manier ontdekken ze dat architectuur overal om hen heen te vinden is. De leerling kan het programma zelfstandig doorlopen, de docent begeleidt waar nodig. Ook bepaalt de docent welke opdrachten er gemaakt worden en hoeveel tijd een leerling per stap mag besteden. Deze website gaat over het veelzijdige gebruik van strips in het onderwijs en is bedoeld als kenniscentrum voor docenten, studenten en andere belangstellenden. Met rubrieken als: kunnen strips leerzaam zijn? schoolstrips en lesmateriaal voor de vakken CKV, geschiedenis, maatschappijleer, literatuur, natuur-, wis- en scheikunde. Klik op spreekbeurten, op rubriek en dan op cultuur: Informatie voor spreekbeurten over cultuur. Actuele en historische bronnen uit de archieven van de publieke omroepen en van onder andere het Polygoon Journaal komen in de loop van 2006 beschikbaar voor het onderwijs. Leerlingen uit het primair en voortgezet onderwijs kunnen thuis en op school online werken met duizenden radioen televisie-uitzendingen en -fragmenten. Het onderwijsproject Terug naar de Bron is gemaakt om leerlingen uit het voortgezet onderwijs kennis te laten maken met authentiek bronnenmateriaal en de instellingen die deze bronnen bewaren. Daarnaast is het een eerste stap op weg naar het leren uitvoeren van zelfstandig historisch onderzoek, met docentenhandleiding. 28

31 LANDELIJKE SITES Thematis Erfgoed Portaal geeft toegang tot miljoenen objecten uit beelddatabanken, bibliotheken, kranten en tijdschriften, archieven, akten, registers, genealogische databases, musea en catalogi van Nederlandse erfgoedinstellingen. De Nederlandse Volksverhalenbank bevat momenteel verhalen. Zoeken naar historische en hedendaagse sprookjes, sagen, legenden, moppen, raadsels en broodje-aapverhalen. Op deze site zijn tientallen verkiezingsaffiches te zien, voorzien van uitleg en opdrachten voor het voortgezet onderwijs. Er is ook een uitgebreide begrippenlijst. Website waarmee jongeren worden uitgedaagd om een monument te veroveren om ze zo meer betrokken te laten voelen bij hun eigen omgeving. over dit project: Voor een direct te downloaden wegwijzer die zowel begeleiders als jongeren zelf stap-voor-stap op weg helpt naar een geslaagde verovering. hoe pak je dat aan: Voor een direct te downloaden logboek waarin alle te nemen stappen kunnen worden ingevuld. De jongerenwebsite is bestemd voor leerlingen vanaf groep 7/8 van de basisschool. Achter vijftien iconen worden verschillende thema s zoals de illegale pers, de februaristaking en propaganda geïntroduceerd. Hoe verder ze doorklikken hoe hoger het niveau wordt. De site geeft leerlingen allerlei materialen in handen om een werkstuk of spreekbeurt over de oorlog te maken. De site heeft ook digitale exposities: posters, helden en uitvindingen. Zie ook 29

32 LANDELIJKE SITES Deze site is gebouwd ter gelegenheid van de viering 400 jaar VOC in De website bevat informatie over onder andere de oprichting van de VOC, de Kamers, de schepen en de overzeese producten. Engelstalige website met een databestand van meer dan 650 VOC-schepen die schipbreuk hebben geleden. Op basis van jaartallen en scheepsnamen is een gedetailleerd overzicht te raadplegen. Nederlands Centrum voor Volkscultuur onderwijs: Direct te downloaden lesbrieven over diverse onderwerpen zoals: Kiekjes van alledag, lesbrief om met leerlingen het dagelijks leven te fotograferen en Vertellen in geuren en kleuren, handleiding voor multicultureel vertellen, inclusief werkboeken en docentenhandleiding. kennis: Diverse categorieën waar informatie te vinden is over een volkscultureel onderwerp. Klik op een icoon voor een overzicht van onderwerpen. Educatief spel van Anno. Vijf kaartjes met gebeurtenissen uit het verleden staan in een willekeurige volgorde achter elkaar. Deze moeten zo snel mogelijk in de juiste tijdsvolgorde worden geplaatst. Na afloop staat op de achterkant van de kaartjes het jaartal van de gebeurtenis. Het educatieve project over de West Brabantse Waterlinie bestaat uit twee delen: de lesstof met de daarbij behorende toetsen en het zogenaamde waterliniespel. Voorts staan op de site een tijdbalk, een begrippenlijst en een docentenhandleiding. Op de website is eveneens een fietstocht beschikbaar. Tijdens die tocht kunnen leerlingen ontdekken waar de waterlinie precies heeft gelegen. De fietstocht is te downloaden via de docentenhandleiding. 30

33 LANDELIJKE SITES Site met bouwstenen voor opdrachten bij diverse lessen, met onderdelen als opdrachten, verwerking, info-bron, beoordeling en afsluiting. Site met keuzethema s voor werkstukken en spreekbeurten over de Tweede Wereldoorlog. Er staat praktische hulp op voor de aanpak. De thema s zijn onderverdeeld in basisvorming en tweede fase. Wetstrijd is een interactieve internetgame bestemd voor de examenkandidaten van havo/vwo. Het is ontwikkeld door het Nationaal Onderwijsmuseum in Rotterdam en sluit aan bij het nieuwe examenthema voor geschiedenis: Van kind tot burger, Verder op de site: historische bronnen om zelf in te bladeren en een docentenhandleiding met praktische opdrachten en suggesties voor profielwerkstukken. Deze onderzoekssite richt zich op de derde klassen voortgezet onderwijs en is beschikbaar op drie niveaus (vmbo, havo en vwo). Klik op leerling en log in met de gegeven inlognummers. Kies daarna een thema of project. Inclusief een bronnenbank. Een site speciaal voor kinderen van 8 tot 12 jaar en verder voor iedereen die van molens houdt of er meer over wil weten. Zie ook bij molens. 31

34 GRONINGEN Site over verdwenen en bestaande Groninger borgen, kastelen en buitenplaatsen. Zoeken kan op alfabet en plaatsnaam. Op dit Digitaal oorkondeboek Groningen en Drenthe worden oorkonden tot 1600 van beide gewesten opgenomen. voorouders: Zoeken naar personen kan zowel op voornaam als op achternaam. streekgeschiedenis: Voor onderzoek naar een middeleeuwse boerderij, de verkoop van een stuk grond enzovoort, kan worden gezocht op trefwoord, toponiem of regio. erfgoededucatie, onderwijs: Het oorkondespel is bedoeld voor leerlingen van jaar. Het spel biedt op speelse wijze in drie levels een verdieping van de geschiedenisles en de leerlingen maken kennis met oorkonden als bron voor het verleden. Docenten kunnen een docentenhandleiding downloaden met achtergrondinformatie en tips voor hun lessen. De educatieve website van het Groninger museum met informatie over Van Giffen, Nederlands belangrijkste archeoloog van de twintigste eeuw. grunnens goud: 1000 jaar Groningen. Een site met veel verhalen en anekdotes uit de geschiedenis van Groningen. Verhalen over gebouwen en mensen van vroeger en nu.vaak hebben ze met elkaar te maken en zijn er sporen in het heden terug te vinden, zoals de vele gebouwen en monumenten die in stad en provincie voorkomen. De site bevat een fotocollectie van Stad en Ommeland van 1880 tot de jaren 70 van de twintigste eeuw. Er zijn 235 foto s onderverdeeld in 16 categorieën. Naast de fotocollectie is er ook een virtuele tour langs de kleine middenstand van Groningen, met de geschiedenis van de kleine middenstand en een portrettengalerie. 32

35 GRONINGEN Site vol persoonlijke en ontroerende ooggetuigenverslagen: verhalen over de Canadese bevrijders, de blijdschap, de feesten, de chocolade en het witte casinobrood. Zowel spannende als trieste verhalen. educatie, primair onderwijs: Project Kerken, kloosters en religie. Leerlingen van groep 7 en 8 maken kennis met het religieuze erfgoed van Groningen. Werkbladen en docentenhandleiding zijn direct te downloaden. educatie, primair onderwijs: Leerlingen van groep 7 en 8 maken kennis met het religieuze erfgoed van Groningen. Inclusief docentenhandleiding. projecten regio s: Voorbeeldprojecten scholen. Hier zijn allerlei voorbeeldprojecten uit de praktijk op het gebied van erfgoed, kunst en media online gezet, ter inspiratie. Projecten Groningen algemeen (om te downloaden): diverse direct te downloaden projecten. educatie: Dwingend drukwerk. Vakoverschrijdend lespakket over propaganda, inclusief A4-reproducties van originele oorlogsaffiches uit de collectie van Oorlogs- en verzetsmateriaal Groningen. Deze zijn elk voorzien van vier vragen over het thema. De leerlingen leren tijdens de geschiedenisof maatschappijleerles wat propaganda is, waar het voor gebruikt wordt en hoe het eruit ziet. De fullcolour lesbrief kan gratis worden besteld bij OVMG en de docentenhandleiding is te downloaden. 33

Producten aangeboden door de Openbare Bibliotheek Rijssen-Holten aan het Voortgezet Onderwijs 2012-2013

Producten aangeboden door de Openbare Bibliotheek Rijssen-Holten aan het Voortgezet Onderwijs 2012-2013 Producten aangeboden door de Openbare Bibliotheek Rijssen-Holten aan het Voortgezet Onderwijs 2012-2013 Voorwoord Uw school besteedt het komend schooljaar natuurlijk veel aandacht aan mediawijsheid en

Nadere informatie

Erfgoed- en cultuureducatie 2015 2016 Stadsmuseum Zoetermeer

Erfgoed- en cultuureducatie 2015 2016 Stadsmuseum Zoetermeer Erfgoed- en cultuureducatie 2015 2016 Stadsmuseum Zoetermeer WIE ERGENS NAAR TOE WIL, MOET WETEN (ONTDEKKEN) WAAR HIJ VANDAAN KOMT Erfgoededucatie is omgevingsonderwijs: het leren in, van omgeving tot

Nadere informatie

historischcentrumoverijssel

historischcentrumoverijssel Met de klas... Educatief aanbod voor primair, voortgezet en beroepsonderwijs Eikenstraat 20 8021 WX Zwolle T 038 426 63 00 twitter: @HCOverijssel educatie@.nl volg ons! Met de klas... Educatie bij het

Nadere informatie

Ontdek. ons zoute DNA. Zonder de scheepvaart geen Nederland. voortgezet onderwijs 2015/2016

Ontdek. ons zoute DNA. Zonder de scheepvaart geen Nederland. voortgezet onderwijs 2015/2016 Ontdek ons zoute DNA Zonder de scheepvaart geen Nederland voortgezet onderwijs 2015/2016 Welkom in het scheepvaartmuseum amsterdam Het Scheepvaartmuseum is een pakhuis vol verhalen waar leerlingen op een

Nadere informatie

Beoordeling Leerlingen beoordelen elkaars portret, waarna de leraar een eindoordeel geeft.

Beoordeling Leerlingen beoordelen elkaars portret, waarna de leraar een eindoordeel geeft. Portret van een historische persoon Beschrijf een persoon uit de canon van Nederland Korte lesomschrijving Leerlingen maken een portret van een historische persoon uit de canon van Nederland. Ze maken

Nadere informatie

Stappenplan voor een onderzoek

Stappenplan voor een onderzoek Stappenplan voor een onderzoek Stap 1: Onderwerp * A) Kies een onderwerp Denk bij het kiezen van een onderwerp aan de volgende punten: - vind ik het onderwerp interessant - zijn er genoeg bronnen over

Nadere informatie

- het lezen van het boek van Soldaat van Oranje en het maken van de literatuurwijzer het bekijken van de film Soldaat van Oranje;

- het lezen van het boek van Soldaat van Oranje en het maken van de literatuurwijzer het bekijken van de film Soldaat van Oranje; LESSUGGESTIES blijkt de blijvende grote interesse van scholieren voor de Tweede Wereldoorlog. Zij geven aan vooral gegrepen te worden door persoonlijke verhalen, gekoppeld aan inzet van hedendaagse middelen.

Nadere informatie

VTO-cultuurvragen. Pagina 1 van 12 Cultuurvragen uit VTO SCP/CBS

VTO-cultuurvragen. Pagina 1 van 12 Cultuurvragen uit VTO SCP/CBS VTO-cultuurvragen Onderstaand zijn de vraagformuleringen zoals gehanteerd in VTO2012 afgedrukt. De respondenten kregen een brief toegestuurd waarin ze uitgenodigd werden om de VTOenquête via het internet

Nadere informatie

> In plaats van losse filmpjes of niet-methodische materialen

> In plaats van losse filmpjes of niet-methodische materialen Inleiding Nieuwe zaken koppelt geschiedenis, aardrijkskunde, natuur en techniek aan actualiteit. Met aantrekkelijke en flexibel inzetbare lessen op basis van het laatste nieuws, brengt Nieuwe zaken wekelijks

Nadere informatie

Digitale catalogus abonnees. Geschiedenis in de klas. Digitale catalogus. Niet-abonnees

Digitale catalogus abonnees. Geschiedenis in de klas. Digitale catalogus. Niet-abonnees Digitale catalogus abonnees Geschiedenis in de klas Digitale catalogus Niet-abonnees Publicaties Algemeen Facsimile-uitgaven van oude kranten 1848 en 1900 GidK heeft enkele kranten volledig en op ware

Nadere informatie

Doe-het-zelfpakket: geschiedenis

Doe-het-zelfpakket: geschiedenis Zelfstandig bezoek groep 3-4 Kunnen de leerlingen de overeenkomsten en verschillen ontdekken met het heden? Wat is er zo bijzonder dat het voor altijd in het museum moet worden bewaard? En wat vinden de

Nadere informatie

MOERASBOS IN STADSHAGEN. Thema: natuur

MOERASBOS IN STADSHAGEN. Thema: natuur DOCENT In het thema Natuur ontdekken de leerlingen van groep 7 en 8 dat er rond de jaartelling een bijzonder bos op de plek stond waar zij nu wonen. Dit moerasbos is in 2000 opgegraven door archeologen.

Nadere informatie

Factsheet over het educatieve aanbod

Factsheet over het educatieve aanbod De tentoonstelling in het Solomon R. Guggenheim Museum in New York, in 2012 Photo: David Heald Factsheet over het educatieve aanbod De tentoonstelling in het Cobra Museum Het Cobra Museum brengt van 5

Nadere informatie

Uw brief van. 8 maart 2007

Uw brief van. 8 maart 2007 logoocw De voorzitter van de Tweede Kamer der Staten Generaal Postbus 20018 2500 EA DEN HAAG Den Haag Ons kenmerk 1 mei 2007 DCE/07/12175 Uw brief van 8 maart 2007 Uw kenmerk 206070906 Onderwerp Kamervragen

Nadere informatie

VOORBEREIDING OP BEZOEK AAN DE MUSICAL SOLDAAT VAN ORANJE. Een project over Soldaat van Oranje kan uit verschillende onderdelen bestaan :

VOORBEREIDING OP BEZOEK AAN DE MUSICAL SOLDAAT VAN ORANJE. Een project over Soldaat van Oranje kan uit verschillende onderdelen bestaan : VOORBEREIDING OP BEZOEK AAN DE MUSICAL SOLDAAT VAN ORANJE Een project over Soldaat van Oranje kan uit verschillende onderdelen bestaan : - het lezen van het boek Soldaat van Oranje en het maken van de

Nadere informatie

Drents Museum. Wat als de stoel van meneer Rietveld kon praten? Groep 3 Thema-overzicht

Drents Museum. Wat als de stoel van meneer Rietveld kon praten? Groep 3 Thema-overzicht Drents Museum Wat als de stoel van meneer Rietveld kon praten? Groep 3 Thema-overzicht Thema-overzicht Drents Museum Groep 3 Essentie van het thema Beeldcultuur kan omschreven worden als een maatschappelijke

Nadere informatie

Hoe maak je een werkstuk?

Hoe maak je een werkstuk? Hoe maak je een werkstuk? Je gaat een werkstuk maken. Maar hoe zit een werkstuk nou eigenlijk in elkaar? Hoe moet je beginnen? En hoe kies je nou een onderwerp? Op deze vragen en nog vele anderen krijg

Nadere informatie

CKV-VMBO EN CKV1 HAVO/VWO

CKV-VMBO EN CKV1 HAVO/VWO CKV-VMBO EN CKV1 HAVO/VWO Let op: dit boekje hoort in de kist 1 1 DRAAIBOEK CKV-VMBO EN CKV1 HAVO/VWO 2 INTRODUCTIE FLIP-OVER: WAT IS EEN MONUMENT? 3 CKV-KAART DRAAIBOEK Dit draaiboek hoort bij de CKV-workshop

Nadere informatie

Koninklijk Zeeuwsch Genootschap Der Wetenschappen (1768- )

Koninklijk Zeeuwsch Genootschap Der Wetenschappen (1768- ) Koninklijk Zeeuwsch Genootschap Der Wetenschappen (1768- ) Oprichting In 1768 werd het Zeeuwsch Genootschap der Wetenschappen officieel opgericht. De aanleiding vormde een initiatief uit Vlissingen tot

Nadere informatie

Docentenhandleiding. Nijvere Neeltje groep 3-4

Docentenhandleiding. Nijvere Neeltje groep 3-4 Docentenhandleiding Nijvere Neeltje groep 3-4 1 Inhoud 1. Over deze lesbrief p. 2 2. Over het Zaans Museum p. 3 3. Praktische informatie p. 4 3.1 Verloop van het programma p. 4 3.2 Bereikbaarheid p. 4

Nadere informatie

Kunsteducatie projecten voortgezet onderwijs Utrecht. Een stevige basis voor cultuurparticipatie

Kunsteducatie projecten voortgezet onderwijs Utrecht. Een stevige basis voor cultuurparticipatie Kunsteducatie projecten voortgezet onderwijs Utrecht Een stevige basis voor cultuurparticipatie Inhoudsopgave Voorwoord 5 1 Schoolabonnement 7 2 Kunstprojecten voor alle klassen 9 3 Kunstproject voor VMBO

Nadere informatie

Speelwijzer Go VMBO game

Speelwijzer Go VMBO game Speelwijzer Go VMBO game Voor docenten basisonderwijs Welkom bij Go VMBO. Het spel dat uw leerlingen helpt om een gedegen keuze te maken voor het voortgezet onderwijs. Door het spelen van deze uitdagende

Nadere informatie

Lesbrieven voor de basisschool Groep 6 t/m 8. Behorend bij de tentoonstelling. Anton Heyboer DE HAARLEMSE JAREN

Lesbrieven voor de basisschool Groep 6 t/m 8. Behorend bij de tentoonstelling. Anton Heyboer DE HAARLEMSE JAREN Lesbrieven voor de basisschool Groep 6 t/m 8 Behorend bij de tentoonstelling Anton Heyboer DE HAARLEMSE JAREN 23 november 2012-19 mei 2013 Inhoudsopgave 1. Tijdelijke tentoonstelling Anton Heyboer De Haarlemse

Nadere informatie

Slimmer met je geld omgaan. Lesbrief voor groep 8 en de brugklas

Slimmer met je geld omgaan. Lesbrief voor groep 8 en de brugklas Slimmer met je geld omgaan Lesbrief voor groep 8 en de brugklas Inhoudsopgave 1. Historisch Museum Haarlem Inleiding 3 1.1 Leerdoelen 4 2. Lesprogramma Slimmer met je geld omgaan 5 Voorbereiding 5 Museumbezoek

Nadere informatie

Mijn Mokum is een project voor NT2 cursisten. Het is gemaakt door het Amsterdam Museum.

Mijn Mokum is een project voor NT2 cursisten. Het is gemaakt door het Amsterdam Museum. 2 INTRODUCTIE is een project voor NT2 cursisten. Het is gemaakt door het. In het wordt de geschiedenis verteld aan de hand van schilderijen en voorwerpen. Je gaat met de groep naar het museum. In dit werkboekje

Nadere informatie

Docentenhandleiding. Openbaar Vervoer Museum Doetinchem

Docentenhandleiding. Openbaar Vervoer Museum Doetinchem Docentenhandleiding Openbaar Vervoer Museum Doetinchem versie 1.0 6 februari 2007 Inhoud docentenhandleiding 1. Inleiding 2. Doelen en subdoelen 3. De rol van de docent in het museum 4. De doelgroepen

Nadere informatie

STOOM, MACHINES EN ARBEIDERS

STOOM, MACHINES EN ARBEIDERS ERFGOEDEDUCATIE Het zinvol beleven van het erfgoed is een centraal begrip in de didactiek voor erfgoededucatie. Het werken met het erfgoed wordt gestuurd door het stellen van betekenisvolle vragen. De

Nadere informatie

Docentenhandleiding Buitenspel

Docentenhandleiding Buitenspel Docentenhandleiding Buitenspel Museumles bij de tentoonstelling De heksen van Bruegel (19 september 2015 t/m 31 januari 2016) Museum Catharijneconvent Utrecht Museum Catharijneconvent, 2015 Inleiding U

Nadere informatie

informatie architectuur herkansing eindopdracht rondleiding app voor het stedelijk museum

informatie architectuur herkansing eindopdracht rondleiding app voor het stedelijk museum informatie architectuur herkansing eindopdracht rondleiding app voor het stedelijk museum Het Stedelijk Museum is een internationaal instituut in Amsterdam, gewijd aan moderne en hedendaagse kunst en vormgeving.

Nadere informatie

Met welk werk kunnen kinderen uit groep 5-6 thuiskomen en hoe kunt u uw kind thuis helpen?

Met welk werk kunnen kinderen uit groep 5-6 thuiskomen en hoe kunt u uw kind thuis helpen? Met welk werk kunnen kinderen uit groep 5-6 thuiskomen en hoe kunt u uw kind thuis helpen? In groep 5-6 nemen kinderen steeds vaker werk mee naar huis. Vaak vinden kinderen het leuk om thuis aan schooldingen

Nadere informatie

Kunsteducatie projecten voortgezet onderwijs Utrecht. Een stevige basis voor cultuurparticipatie

Kunsteducatie projecten voortgezet onderwijs Utrecht. Een stevige basis voor cultuurparticipatie Kunsteducatie projecten voortgezet onderwijs Utrecht Een stevige basis voor cultuurparticipatie Inhoudsopgave Voorwoord 5 1 Schoolabonnement 7 2 Kunstprojecten voor VMBO/HAVO/VWO 9 2.1 Kies je Kunst 9

Nadere informatie

Hoe maak je een werkstuk?

Hoe maak je een werkstuk? Hoe maak je een werkstuk? Je gaat een werkstuk maken. Maar hoe zit een werkstuk nou eigenlijk in elkaar? Hoe moet je beginnen? En hoe kies je nou een onderwerp? Op deze vragen en nog vele anderen krijg

Nadere informatie

Bijlage bij FeniksInformatiebrief nummer 1, jaargang 2, Thiememeulenhoff

Bijlage bij FeniksInformatiebrief nummer 1, jaargang 2, Thiememeulenhoff De terugkeer van de tijdbalk: interactief en multimediaal Hij is terug: de tijdbalk!weggezuiverd uit het thematische onderwijs tussen 1980 en 2000 en in ere hersteld door de canonieke leerstellingen van

Nadere informatie

Tijdingen. Geschiedenisonderwijs op het World Wide Web

Tijdingen. Geschiedenisonderwijs op het World Wide Web Tijdingen Geschiedenisonderwijs op het World Wide Web In het afgelopen decennium heeft het World Wide Web zich ook in het onderwijs een vaste plaats verworven. Vrijwel alle middelbare scholieren en een

Nadere informatie

Algemene Docentenhandleiding bij de lesmaterialen over de archeologie van Vlaardingen

Algemene Docentenhandleiding bij de lesmaterialen over de archeologie van Vlaardingen Algemene Docentenhandleiding bij de lesmaterialen over de archeologie van Vlaardingen Inhoudsopgave INLEIDING... 3 1 DE LESPAKKETTEN IN HET KORT... 3 2 DE OPBOUW VAN DE LESSEN... 4 3 ACHTEGRONDINFORMATIE

Nadere informatie

BRONNENONDERZOEK 2010/2011

BRONNENONDERZOEK 2010/2011 Bronnenonderzoek Namen Begeleiders Informatie verzamelen : inleiding Om informatie te verzamelen zul je verschillende bronnen moeten raadplegen. Al zoekende zul je merken dat er bronnen zijn waarvan je

Nadere informatie

Onder onze voeten Schoolbezoek Min40Celsius. Lesbrief

Onder onze voeten Schoolbezoek Min40Celsius. Lesbrief Onder onze voeten Schoolbezoek Min40Celsius Lesbrief Lesbrief Onder onze voeten U gaat met uw klas een bezoek brengen aan Min40Celsius, aan de hand van deze lesbrief kunt het bezoek (kort) voorbereiden.

Nadere informatie

VAKFICHE EXAMENCOMMISSIE SECUNDAIR ONDERWIJS

VAKFICHE EXAMENCOMMISSIE SECUNDAIR ONDERWIJS VAKFICHE EXAMENCOMMISSIE SECUNDAIR ONDERWIJS VAK: GESCHIEDENIS Dit is een vakfiche voor alle studierichtingen 3 de graad bso. Let op: de inhoud van een vakfiche wordt jaarlijks aangepast. Deze vakfiche

Nadere informatie

lesmateriaal Taalkrant

lesmateriaal Taalkrant lesmateriaal Taalkrant Toelichting Navolgend vindt u een plan van aanpak en 12 werkbladen voor het maken van de Taalkrant in de klas, behorende bij het project Taalplezier van Stichting Wereldleren. De

Nadere informatie

Amsterdam DNA is een project voor NT2 cursisten. Het is ontwikkeld door het Amsterdam

Amsterdam DNA is een project voor NT2 cursisten. Het is ontwikkeld door het Amsterdam INTRODUCTIE is een project voor NT2 cursisten. Het is ontwikkeld door het Amsterdam Museum. In het wordt de geschiedenis verteld aan de hand van schilderijen en voorwerpen. Je gaat met de groep naar het

Nadere informatie

Lijst met websites voor het project Moderne Geschiedenis van Alles-in-1

Lijst met websites voor het project Moderne Geschiedenis van Alles-in-1 Lijst met websites voor het project Moderne Geschiedenis van Alles-in-1 Algemene zoeksites: Denk van tevoren na over het trefwoord waarmee je zoekt. www.netwijs.nl www.meestersipke.nl www.google.nl ook

Nadere informatie

Zicht op... Cultureel erfgoed

Zicht op... Cultureel erfgoed CULTUURNETWERK_ nl Expertisecentrum cultuureducatie Zicht op... Cultureel erfgoed Deze uitgave is een oorspronkelijke uitgave van het voormalige LOKV Nederlands Instituut voor Kunsteducatie. Cultuurnetwerk

Nadere informatie

Lesbrief Het is de Max op Ketnet

Lesbrief Het is de Max op Ketnet 1 Lesbrief Het is de Max op Ketnet Doel van de lesbrief Deze lesbrief is voor docenten in het basisonderwijs en biedt een leidraad om leerlingen aan te sturen bij het gebruiken van het lesmateriaal Het

Nadere informatie

Docentenhandleiding Educatieprogramma

Docentenhandleiding Educatieprogramma Docentenhandleiding Educatieprogramma Hoe, wat & waar Primair Onderwijs groep 3 t/m 6 Inhoud Het Dordrechts Museum..p.3 Algemene doelstelling programma...p.3 Aansluiting bij kerndoelen. p.3,4 Programma:Hoe,

Nadere informatie

Grote Klus Thema : Cultuur

Grote Klus Thema : Cultuur Grote Klus Thema : Cultuur Bij cultuur horen : muziek drama beeldend dans erfgoed foto/film - literatuur Als je 5 opdrachten maakt en laat aftekenen, mag je meedoen met onze speciale cultuur viering. Als

Nadere informatie

Voortgezet onderwijs. Leesbevordering en leespromotie

Voortgezet onderwijs. Leesbevordering en leespromotie Voortgezet onderwijs Leesbevordering en leespromotie Schooljaar 2012 2013 Inleiding De rode draad bij de samenstelling van het programma Leesbevordering en boekenpromotie in het voortgezet onderwijs is

Nadere informatie

Help Pake en Beppe de vakantie door

Help Pake en Beppe de vakantie door Bijlage 1 Help Pake en Beppe de vakantie door Organisator: Museumfederatie Fryslân, zij doen dit in samenspraak met musea, archieven en theaters in Friesland. Subsidiënt: Provincie Fryslân. Uitleg over

Nadere informatie

kunstbv beeldende vorming Afsluiting kunstbv 5 Havo / 6VWO afsluiting Naam:... Klas...

kunstbv beeldende vorming Afsluiting kunstbv 5 Havo / 6VWO afsluiting Naam:... Klas... Naam:... Klas... Afsluiting 5 Havo / 6VWO In periode 2, 3 en 4 gaan jullie werken aan een eigen thema om het vak af te sluiten. De volgende onderdelen zullen aan bod komen: - eigen werk rond thema + logboek

Nadere informatie

ontdek de plek Opdracht 1

ontdek de plek Opdracht 1 Naam: Klas: Datum: Welkom in één van de Schatkamers van de wereld. In deze lessen leer je meer over hoe dit typische polderlandschap een inspiratiebron is voor de kunsten. Je doet inspiratie op om je eigen

Nadere informatie

Docentenhandleiding Educatieprogramma. Schilderspraktijken. Ary Lamme, Ary Scheffer aan het werk in het atelier, 1851. Primair Onderwijs groep 7 en 8

Docentenhandleiding Educatieprogramma. Schilderspraktijken. Ary Lamme, Ary Scheffer aan het werk in het atelier, 1851. Primair Onderwijs groep 7 en 8 Docentenhandleiding Educatieprogramma Schilderspraktijken Ary Lamme, Ary Scheffer aan het werk in het atelier, 1851 Primair Onderwijs groep 7 en 8 Inhoud Het Dordrechts Museum...p. 3 Algemene doelstelling

Nadere informatie

ANGRY. De verbeelding van de radicaal. Informatie over de educatieve modules bij een fotografie en nieuwe media project over radicaliserende jongeren.

ANGRY. De verbeelding van de radicaal. Informatie over de educatieve modules bij een fotografie en nieuwe media project over radicaliserende jongeren. ANGRY De verbeelding van de radicaal Informatie over de educatieve modules bij een fotografie en nieuwe media project over radicaliserende jongeren. Jasper Groen, Jeffrey, 2008 Paradox, het Nederlands

Nadere informatie

Museumles Tureluurtje. Docentenhandleiding

Museumles Tureluurtje. Docentenhandleiding Museumles Tureluurtje Docentenhandleiding September 2014 Inhoud De museumles in het kort... 3 Voorbereiding in de klas... 3 In het museum... 3 Afsluiting in de klas... 3 De museumles uitgewerkt... 4 Introductieles

Nadere informatie

Reizen in de tijd Leren van de plek waar je opgroeit. Leeswijzer bij www.reizenindetijd.nl KUNSTHUIS

Reizen in de tijd Leren van de plek waar je opgroeit. Leeswijzer bij www.reizenindetijd.nl KUNSTHUIS Leeswijzer bij www.reizenindetijd.nl Reizen in de tijd Leren van de plek waar je opgroeit Reizen in de Tijd is een doorlopende leerlijn cultuuronderwijs. De activiteiten gaan over de leerlingen en de plek

Nadere informatie

Bijlage I Lesopzet voor leerlingen groep 7 en 8. welkom

Bijlage I Lesopzet voor leerlingen groep 7 en 8. welkom Bijlage I Lesopzet voor leerlingen groep 7 en 8 welkom t r u u b s k in de voulgblik n oud nieuws en ee ter welkom in de volksbuurt oud nieuws en een terugblik Introductie Eerst bekijken jullie de animatiefilm

Nadere informatie

Mens en maatschappij (aardrijkskunde, economie, geschiedenis, godsdienst)

Mens en maatschappij (aardrijkskunde, economie, geschiedenis, godsdienst) Mens en maatschappij (aardrijkskunde, economie, geschiedenis, godsdienst) Kerndoelen 36. De leerling leert betekenisvolle vragen te stellen over maatschappelijke kwesties en verschijnselen, daarover een

Nadere informatie

Groep 5-6 De Gouden eeuw. Kunstmenu 2011-2012 Dynamiek Scholengroep

Groep 5-6 De Gouden eeuw. Kunstmenu 2011-2012 Dynamiek Scholengroep Groep 5-6 De Gouden eeuw Kunstmenu 2011-2012 Dynamiek Scholengroep Groep 5-6 heeft als thema de GOUDEN EEUW. In de bijzondere voorstelling de Hik van Rembrandt voert Max Verstappen de leerlingen mee naar

Nadere informatie

Naam: DE GOUDEN EEUW en Rembrandt

Naam: DE GOUDEN EEUW en Rembrandt Naam: DE GOUDEN EEUW en Rembrandt De Gouden Eeuw duurde niet precies honderd jaar. Hij begon aan het eind van de 16de eeuw, beleefde zijn hoogtepunt rond 1675 en was in de 18de eeuw voorbij. De Gouden

Nadere informatie

Handleiding Echt gebeurd!

Handleiding Echt gebeurd! Handleiding Echt gebeurd! Inhoud 1. Introductie Pag. 1 2. Echt gebeurd! lessen Pag. 1 3. Kerndoelen Pag. 2 4. Excursies, lezingen en workshops Pag. 3 5. De website Pag. 4 7. Pag. 5 1. Introductie Welkom

Nadere informatie

Docentenhandleiding Rijksmuseum Groep 7-8

Docentenhandleiding Rijksmuseum Groep 7-8 Docentenhandleiding Rijksmuseum Groep 7-8 1 Inhoud Voorbereidende les Afsluitende les Aanvullend materiaal bij deze lessen staat op de website: Introductiefilmpje PowerPoint presentatie Werkbladen 2 Voorbereidende

Nadere informatie

lenen & inzien lenen en inzien_folder_a5_def.indd 1 11-04-11 12:37

lenen & inzien lenen en inzien_folder_a5_def.indd 1 11-04-11 12:37 lenen & inzien lenen en inzien_folder_a5_def.indd 1 11-04-11 12:37 lenen en inzien_folder_a5_def.indd 2 11-04-11 12:37 lenen & inzien Bibliotheek Den Haag heeft veel te bieden, maar u zult vooral plezier

Nadere informatie

WikiKids Atlas. Lerarenhandleiding Project WikiKids Atlas

WikiKids Atlas. Lerarenhandleiding Project WikiKids Atlas WikiKids Atlas Lerarenhandleiding Project WikiKids Atlas 1. Inhoudsopgave. 1. Inhoudsopgave. p. 43 2. Inleiding. p. 44 3. Uitleg en kerndoelen WikiKids Atlas. p. 46 3.1. Inleiding. p. 46 3.2. Uitleg WikiKids.

Nadere informatie

Koninklijke Bibliotheek van België EDUCATIEVE DIENST

Koninklijke Bibliotheek van België EDUCATIEVE DIENST Koninklijke Bibliotheek van België EDUCATIEVE DIENST INTRO Bijna zeven miljoen boeken, miljarden pagina s, honderden miljarden woorden, beelden en ideeën. Eeuwen van onderzoek en werk om ze te begrijpen,

Nadere informatie

VOORBEREIDING DOCENTENHANDLEIDING INFORMATIE

VOORBEREIDING DOCENTENHANDLEIDING INFORMATIE VOORBEREIDING DOCENTENHANDLEIDING INFORMATIE 1 Utrecht, 2013 Beste docent, Wij hopen u en uw groep binnenkort te mogen verwelkomen in het Centraal Museum, waar u met de groep deelneemt aan het programma

Nadere informatie

Ontdek Europa! - een boekje en educatief onlinespel voor kinderen van 9-12 jaar. Docentenhandleiding

Ontdek Europa! - een boekje en educatief onlinespel voor kinderen van 9-12 jaar. Docentenhandleiding Ontdek Europa! - een boekje en educatief onlinespel voor kinderen van 9-12 jaar Docentenhandleiding I. DOELSTELLINGEN de belangstelling voor Europa en de Europese Unie bevorderen bij kinderen in de leeftijdsgroep

Nadere informatie

Sprekende Portretten

Sprekende Portretten Docentenhandleiding Sprekende Portretten Sprekende Portretten Jacob Cuyp, Michiel Pompe van Slingelandt, 1649 Primair Onderwijs Groep 4 t/m 8 Inhoud Het Dordrechts Museum...p. 3 Algemene doelstelling programma..

Nadere informatie

voor audiovisueel erfgoed

voor audiovisueel erfgoed Onderzoeksrapport Beeld en Geluid: Mobiel platform voor audiovisueel erfgoed Uitgave: 14-10-2012, versie 1.1 Door JBLT ; Jonathan Marchal, Bas van Agten, Laurens Carbo, Thijs Blaas Voorwoord Om een goed

Nadere informatie

Doorlopende leerlijnen (groep 1-8) voor kunst- en erfgoededucatie binnen de basisschool.

Doorlopende leerlijnen (groep 1-8) voor kunst- en erfgoededucatie binnen de basisschool. Drama Dans Muziek Beeldend Media Erfgoed Het KunstKabinet & Minitheater-Blikopener Doorlopende leerlijnen (groep 1-8) voor kunst- en erfgoededucatie binnen de basisschool. Kunst- en erfgoededucatie Kunstzinnige

Nadere informatie

Voorbereidende les bij:

Voorbereidende les bij: Voorbereidende les bij: 1 U heeft een bezoek aan de tentoonstelling 24 uur met Willem in het Nationaal Archief gepland. Wij verheugen ons op uw komst, u bent van harte welkom! Om uw bezoek aan het Nationaal

Nadere informatie

Opera. Verzamelaar Ontdekken Theater. Kunstenaar. Reizen. Ruimdenkend Welgesteld. Dit is Anna. Goed geïnformeerd. Honger naar meer.

Opera. Verzamelaar Ontdekken Theater. Kunstenaar. Reizen. Ruimdenkend Welgesteld. Dit is Anna. Goed geïnformeerd. Honger naar meer. Dit is Anna. Zij leest Kunstbeeld als kunstfreak. Goed geïnformeerd Verzamelaar Ontdekken Theater Opera Tentoonstellingen Ruimdenkend Welgesteld Reizen Extravert Kunstenaar Creatieve hobby s Honger naar

Nadere informatie

Canon en kerndoelen geschiedenis PO

Canon en kerndoelen geschiedenis PO Canon en kerndoelen geschiedenis PO bron: http://www.entoen.nu/primair-onderwijs/didactisch-concept/leerplan-(slo)/geschiedenis In dit hoofdstuk over canon en geschiedenis wordt eerst ingegaan op de recente

Nadere informatie

ONDERZOEK NEDERLANDS ERFGOED DIGITAAL VOOR HET ONDERWIJS

ONDERZOEK NEDERLANDS ERFGOED DIGITAAL VOOR HET ONDERWIJS ONDERZOEK NEDERLANDS ERFGOED DIGITAAL VOOR HET ONDERWIJS Utrecht, 10 augustus 2007 Ir. R.M. Beerepoot Drs. P. Kreijen Drs. H. Yamani ONDERZOEK NEDERLANDS ERFGOED DIGITAAL VOOR HET ONDERWIJS INHOUD Blz.

Nadere informatie

VOORTGEZET ONDERWIJS

VOORTGEZET ONDERWIJS VOORTGEZET ONDERWIJS STEDELIJK MUSEUM ALKMAAR Stedelijk Museum Alkmaar is hét geheugen van de stad Alkmaar en een vertrekpunt voor iedereen die de geschiedenis en kunst van Alkmaar en omgeving wil beleven

Nadere informatie

Boekwerk. Voorstel voor een project omschrijving. 1.1 Doelstelling

Boekwerk. Voorstel voor een project omschrijving. 1.1 Doelstelling Boekwerk Voorstel voor een project omschrijving 1.1 Doelstelling Het doel van het te ontwikkelen lespakket Boekwerk is leerlingen op een nieuwe manier bezig te laten zijn met taal, boeken en vakinhoud.

Nadere informatie

Educatieve programma s Voortgezet onderwijs 2015-2016

Educatieve programma s Voortgezet onderwijs 2015-2016 Educatieve programma s Voortgezet onderwijs 2015-2016 1 Beste docent, Kom met je klas naar het Joods Cultureel Kwartier. Maak kennis met het joodse leven, de geschiedenis en de traditie in het Joods Historisch

Nadere informatie

Op en top actueel. Alles over de nieuwste ontwikkelingen voor de zaakvakkenmethoden. Zaakvakken Groep 3 t/m 8

Op en top actueel. Alles over de nieuwste ontwikkelingen voor de zaakvakkenmethoden. Zaakvakken Groep 3 t/m 8 Op en top actueel Alles over de nieuwste ontwikkelingen voor de zaakvakkenmethoden Zaakvakken Groep 3 t/m 8 Zaakvakken van ThiemeMeulenhoff Op en top actueel Wie had vijf jaar geleden vermoed dat in nagenoeg

Nadere informatie

INFORMATIE ROTTERDAM CULTUURDAG CKV1 donderdag 18 april 2013

INFORMATIE ROTTERDAM CULTUURDAG CKV1 donderdag 18 april 2013 INFORMATIE ROTTERDAM CULTUURDAG CKV1 donderdag 18 april 2013 SCAPINO BALLET EN HET WERELDMUSEUM Het Scapino Ballet is een Nederlands ballet- en dansgezelschap uit Rotterdam. Het Scapino Ballet was de eerste

Nadere informatie

VMBO praktische leerweg VMBO theoretische leerweg HAVO VWO

VMBO praktische leerweg VMBO theoretische leerweg HAVO VWO Page of 7 Enquête voortgezet onderwijs Deze vragenlijst bestaat uit vijf delen, A t/m E. Er zijn in totaal 9 vragen. A. Over jezelf Dit onderdeel bestaat uit zeven vragen. Hoe oud ben je? In welke klas

Nadere informatie

Utrecht voor... schoolexcursies

Utrecht voor... schoolexcursies Utrecht voor... schoolexcursies utrechtvoorgroepen.nl Welkom in Utrecht Ook voor scholen is de Domstad dé bestemming van Nederland! Op zoek naar de leukste activiteiten voor je school of voor uw onderwijsinstelling?

Nadere informatie

Kunsteducatie projecten primair onderwijs Utrecht. Een stevige basis voor cultuurparticipatie

Kunsteducatie projecten primair onderwijs Utrecht. Een stevige basis voor cultuurparticipatie Kunsteducatie projecten primair onderwijs Utrecht Een stevige basis voor cultuurparticipatie inhoudsopgave Voorwoord 5 1 Schoolabonnement 7 2 Kunstprojecten voor alle groepen 9 3 Kunsteducatieproject voor

Nadere informatie

What s up Zuiderzeeland? maatschappijleer/geschiedenis praktische opdracht

What s up Zuiderzeeland? maatschappijleer/geschiedenis praktische opdracht What s up Zuiderzeeland? Maatschappijleer/ geschiedenis praktische opdracht, 4hv Naam: Klas: Geschiedenis Chronologie In dit onderdeel ga je zelf met je groepje op onderzoek. Je hebt geleerd dat de geschiedenis

Nadere informatie

Help, ik moet een werkstuk maken!

Help, ik moet een werkstuk maken! Help, ik moet een werkstuk maken! Je gaat de komende tijd bezig met het maken van een werkstuk. Maar hoe zit een werkstuk nou eigenlijk in elkaar? Hoe moet je beginnen? En hoe kies je nou een onderwerp?

Nadere informatie

Omgevingsonderwijs in Ermelo

Omgevingsonderwijs in Ermelo Omgevingsonderwijs in Ermelo Docentenhandleiding Vakgroep Geschiedenis Juli 2012 Inleiding Voor u ligt een lessenserie en docentenhandleiding die gaan over omgevingsonderwijs in Ermelo. Deze serie is gemaakt

Nadere informatie

Deze vragenlijst bestaat uit vijf delen, A t/m E.

Deze vragenlijst bestaat uit vijf delen, A t/m E. Page of 6 Enquête basisonderwijs Deze vragenlijst bestaat uit vijf delen, A t/m E. Er zijn in totaal 9 vragen. A. Over jezelf Dit onderdeel bestaat uit zeven vragen. Hoe oud ben je? In welke klas zit je?

Nadere informatie

FICTIEDOSSIER NEDERLANDS LEERJAAR 3 EN 4 BK

FICTIEDOSSIER NEDERLANDS LEERJAAR 3 EN 4 BK FICTIEDOSSIER NEDERLANDS LEERJAAR 3 EN 4 BK Pagina 0 WOORD VOORAF Je zit nu in 3 VMBO en het eindexamen lijkt nog ver weg... Maar niets is minder waar. Dit jaar start je namelijk al volop met de voorbereidingen

Nadere informatie

CKV Festival 2012. CKV festival 2012

CKV Festival 2012. CKV festival 2012 C CKV Festival 2012 Het CKV Festival vindt in 2012 plaats op 23 en 30 oktober. Twee dagen gaan de Bredase leerlingen van het voortgezet onderwijs naar de culturele instellingen van Breda. De basis van

Nadere informatie

Jonge Stedenbouwkundigen

Jonge Stedenbouwkundigen herontwerp de stad Amsterdam Lesmateriaal VO Museum Het Grachtenhuis Lesmateriaal VO herontwerp de stad Amsterdam Lesmateriaal ter voorbereiding of verwerking van een bezoek aan museum Het Grachtenhuis

Nadere informatie

Grote Klus Middeleeuwen

Grote Klus Middeleeuwen Grote Klus Middeleeuwen Als je 5 opdrachten klaar hebt, krijg je automatisch een kaartje voor het bekijken van de film De brief van de koning in het theater van de bovenbouw. In alle werkplekken hangen

Nadere informatie

Zomeraanbod - programma week 33 10 aug t/m 16 aug

Zomeraanbod - programma week 33 10 aug t/m 16 aug Zomeraanbod - programma week 33 10 aug t/m 16 aug Deze week: activiteit: Improvisatietheater door: Alludens, trainingen en entertainment leeftijd: 2 groepen: 12+ en 18+ activiteit: Speelse muzikale workshop

Nadere informatie

Geschiedenis kwartet Tijd van jagers en boeren

Geschiedenis kwartet Tijd van jagers en boeren Geschiedenis kwartet jagers en boeren jagers en boeren jagers en boeren Reusachtige stenen die door mensen op elkaar gelegd zijn. Zo maakten ze een begraafplaats. * Hunebedden * Drenthe * Trechterbekers

Nadere informatie

Werken met ambachten. Uw project voor. Erfgoedspoor: 3. Toelichting. invul-lesmodel. Titel van het project: 1. Leerjaar:

Werken met ambachten. Uw project voor. Erfgoedspoor: 3. Toelichting. invul-lesmodel. Titel van het project: 1. Leerjaar: Werken met ambachten invul-lesmodel Werken met is een (digitale) serie lesmodellen waarmee erfgoedinstellingen gemakkelijk hun eigen project voor Erfgoedspoor kunnen samenstellen. Op de volgende pagina

Nadere informatie

Tuin van Heden 5 en 6 Werken met kunst in de paasperiode. Kernles 1: Kunstenaar, wat vertel je mij?

Tuin van Heden 5 en 6 Werken met kunst in de paasperiode. Kernles 1: Kunstenaar, wat vertel je mij? Tuin van Heden 5 en 6 Werken met kunst in de paasperiode Opmerking vooraf: Voor de uitwerking van deze lessen hebben we doelen gehaald uit verschillende thema s van de betreffende graad. Na elk doel verwijzen

Nadere informatie

DOCENT. Thema: verhalen HIER STOND EEN KASTEEL! groep 3 en 4. Stadshagen

DOCENT. Thema: verhalen HIER STOND EEN KASTEEL! groep 3 en 4. Stadshagen Het thema verhalen staat voor groep 3 en 4 in het teken van de Middeleeuwen. De leerlingen ontdekken dat er vroeger een echt kasteel op de plek stond, waar nu hun woonwijk ligt. De eerste stappen tot historisch

Nadere informatie

BiblioMemo. Handleiding voor de bibliotheek Groep 5

BiblioMemo. Handleiding voor de bibliotheek Groep 5 BiblioMemo Handleiding voor de bibliotheek Groep 5 Colofon Cubiss Tilburg, 2009 Het spel BiblioMemo is een product van NBD/Biblion en is ontwikkeld in samenwerking met Cubiss. Samenstelling: José Peijen,

Nadere informatie

Docentenhandleiding. Het leven in een kasteel. Voor leerkrachten van groep 1 t/m 8 van het basisonderwijs

Docentenhandleiding. Het leven in een kasteel. Voor leerkrachten van groep 1 t/m 8 van het basisonderwijs Docentenhandleiding Het leven in een kasteel Het leven in een kasteel Voor leerkrachten van groep 1 t/m 8 van het basisonderwijs Voorwoord este leerkracht, Een kasteel is meestal heel oud en er heeft zich

Nadere informatie

Speelgoed Algemeen. Retail Trainingen. alles over de speelgoedbranche, speelgoed en leeftijd, soorten speelgoed en veilig speelgoed

Speelgoed Algemeen. Retail Trainingen. alles over de speelgoedbranche, speelgoed en leeftijd, soorten speelgoed en veilig speelgoed alles over de speelgoedbranche, speelgoed en leeftijd, soorten speelgoed en veilig speelgoed Onderdeel van de opleiding Verkopen in de Gemengde Branche Retail Trainingen 2 Dit vakinformatieboek is een

Nadere informatie

docentenhandleiding Sprekende beelden in de klas

docentenhandleiding Sprekende beelden in de klas 1 docentenhandleiding Sprekende beelden in de klas Deze digitale les is gemaakt in opdracht van het Nationaal Comité 4 en 5 mei. De les is geschikt voor de bovenbouw van havo en vwo en kan gegeven worden

Nadere informatie

2014-2015 OP REIS IN EEN. Educatieve. programma s

2014-2015 OP REIS IN EEN. Educatieve. programma s & programma s Educatieve 2014-2015 OP REIS IN EEN paleis les program ma s In en rond Paleis Het Loo zijn leerlingen en studenten van alle typen onderwijs welkom voor een lesprogramma. Ieder lesprogramma

Nadere informatie

Aanbod Voortgezet Onderwijs 2014 en 2015

Aanbod Voortgezet Onderwijs 2014 en 2015 Aanbod Voortgezet Onderwijs 2014 en 2015 2 1. Introductiebezoek / bibliotheekbezoek U wordt van harte uitgenodigd om met klas 1 kennis te komen maken met (de mogelijkheden van) FlevoMeer. Speciaal voor

Nadere informatie

Mentor Datum Groep Aantal lln

Mentor Datum Groep Aantal lln Lesvoorbereidingsformulier Fontys Hogeschool Kind en Educatie, Pabo Eindhoven Bron: Didactisch model van Gelder Student(e) Klas Stageschool Plaats Dilia Couwenberg P14EhvADT t Startblok Eindhoven Mentor

Nadere informatie