4vwo les1. 4vwo les1. Hoofdstuk 1 Extern systeem en klimaatzones Paragraaf 1 t/m 4

Maat: px
Weergave met pagina beginnen:

Download "4vwo les1. 4vwo les1. Hoofdstuk 1 Extern systeem en klimaatzones Paragraaf 1 t/m 4"

Transcriptie

1 4vwo les1 4vwo les1 - Leerlingenlijst controleren - De onderwerpen dit jaar - De opzet van het boek en werkboek (o.a. BOX en CHECK IT OUT opdrachten) - Knipbladen - Werkoverzichten - intro hoofdstuk 1 - Hoofdstuk 1 1 en gedeelte van 2 Hoofdstuk 1 Extern systeem en klimaatzones Paragraaf 1 t/m 4 1

2 domein aarde Hoofdstuk 1 Extern systeem en klimaatzones inhoud Inleiding: klimaatverandering in de tijd (par. 1) Energiebalans van de aarde (par. 2) Luchtstromen rond de aarde (par. 3) Wet van Buys Ballot, ITCZ, passaten, moessons, fronten en depressies (par. 4) buitenland Boek blz. 5 en 6 buitenland Boek blz. 5 en 6 Denk in viertallen na over onderstaande introductiefoto. Noteer de begrippen die jullie kennen als je het over het klimaat hebt. Zet de begrippen vervolgens in een samenhangend schema Lees paragraaf 1 voor je zelf (anderhalve minuut) Vul jullie begrippenschema daarna verder aan Samenstelling van de atmosfeer Ook: Waterdamp en wolken Aërosolen: zwevende vaste deeltjes (bijv. roet) 2

3 Opbouw van de atmosfeer Hier speelt het weer zich af Toelichting Stratosfeer door middel van een videofragment uit de serie EARTH Power of the Planet: Atmosphere Toelichting Stratosfeer door middel van een videofragment uit de serie EARTH Power of the Planet: Atmosphere (helaas offline ivm auteursrechten) Einde les 1 Hoofdstuk 1 Extern systeem en klimaatzones Volgende week, dus week 2 is er geen AK-les in verband met de werkweken Zorg dat je bij blijft met de te verwerken stof, waar je nu aan kunt beginnen In week 3 behandelen we de ozonlaag, het broeikaseffect, de wereldwijde luchtstromen én volgt er een BOX pc-opdracht over de relatie tussen zon en aarde AK 4vwo vrijdag 19 september 14:20 Hoofdstuk 1 2 De energiebalans van de aarde 14:30 Hoofdstuk 1 3 Wereldwijde luchtstromen 14:40 BOX 1 Zon en aarde 14:55 te verwerken stof // nakijken // aftekenen 15:12 [einde] instraling Een deel van de UV-straling van de zon zet zuurstof om in ozon reflectie uitstraling 3. Wereldwijde luchtstromen Het weer speelt zich af in de troposfeer. Tot 18 km rond de evenaar tot 6 km rond de polen (tropopauze) broeikaseffect absorptie warmtestraling Uit je Boek bron 7: Energiebalans van de aarde 3

4 Weer en klimaat Weerkaart van Europa Het weer is: de toestand van de lucht op een bepaalde plaats en een bepaald moment. Het klimaat is: het gemiddelde weer over 30 jaar berekend. Luchtstromen op aarde Hogedrukgebieden en lagedrukgebieden Teleblik (een code zodat je teleblik-filmpjes zelf thuis kan bekijken, kun je van mij krijgen) Dit filmpje is toevallig ook zonder inlogcode te bekijken. Klik op onderstaande link: Luchtdruk Hogedrukgebied (maximum) Lagedrukgebied (minimum) Mondiale luchtdrukverdeling Opstijgende lucht koelt af, krimpt in en daalt. Hoge druk Wind Steenbokskeerkring Verwarmde lucht zet uit, wordt lichter en stijgt op, koelt dan af en er treedt condensatie op. Lage druk evenaar Wind Zuidoost passaat Noordoost Passaat Intertropische Convergentie Zone Hoge druk Kreeftskeerkring 4

5 Wind Luchtstroom van een hogedrukgebied naar een lagedrukgebied TROPEN GEMATIGDE ZONE ARCTISCHE ZONE Langs het aardoppervlak Hoe groter het luchtdrukverschil, hoe sterker de wind Lage druk NO. Passaat Hoge druk Westenwind Lage druk NO. Poolwind Hoge druk Wet van Buys Ballot (volgende week week 4) Evenaar Kreeftskeerkring Poolcirkel Noordpool BOX 1 Zon en aarde Pak per tweetal een laptop Ga naar johanvandergaag.nl, >4Vwo Klik op de Klik op START Maak de 3 opdrachten bij hoofdstuk 1 BOX 1 Zon en aarde Noteer je belangrijkste bevindingen in je schrift Immers, de BOX-opdrachten zijn onderdeel van de leerstof! Klaar met de BOX-opdracht? Ga verder met de te verwerken stof volgens het werkoverzicht maken // nakijken // aftekenen Einde les Hoofdstuk 1 Extern systeem en klimaatzones Volgende week, week 4-4 Wet van Buys Ballot - 6 Oceaan- en zeestromen - BOX 2 -taakwerk 5

6 AK 4vwo vrijdag 26 september Inter Tropische Convergentie Zone (ITCZ) 14:20 Hoofdstuk 1 4 Wereldwijde luchtstromen beter bekeken 14:35 BOX 2 De wet van Buys Ballot = Coriolis-effect Buys Ballot: , oprichter van het KNMI Verschuiving van de ITCZ met de seizoenen 14:50 te verwerken stof // nakijken // aftekenen 15:12 [einde] Wet van Buys Ballot Lucht beweegt van een hogedrukgebied naar een lagedrukgebied, waarbij met de wind in de rug geldt dat op het noordelijk halfrond de wind een afwijking naar rechts heeft en op het zuidelijk halfrond een afwijking naar links heeft. Inter Tropische Convergentie Zone Routes van alle tropische cyclonen van Is deze satellietfoto van een orkaan op het noordelijk halfrond genomen of op het zuidelijk halfrond? Youtube Hurricane Katrina Deze foto is genomen op het ZUIDELIJK HALFROND! Uitleg Door de Coriolis-kracht heeft de lucht op het zuidelijk halfrond een kleine afwijking naar LINKS, zal dus iets LINKS van het 'centrum/het oog' aankomen en er links omheen stromen, en zo voor een draairichting met de klok mee zorgen (van bovenaf gezien) Voor het noordelijk halfrond geldt dus precies het tegenovergestelde! Zie volgende dia 6

7 Deze satellietfoto van de orkaan Katrina is dus op het noordelijk halfrond genomen Oefening Coriolis-effect / Wet van Buys Ballot Deel 1 klassikaal BOX 2 Uitleg Door de Coriolis-kracht heeft de lucht op het noordelijk halfrond een kleine afwijking naar RECHTS, zal dus iets RECHTS van het 'centrum/het oog' aankomen en er rechts omheen stromen, en zo voor een draairichting tegen de klok in zorgen (van bovenaf gezien) BOX 2 Moessonsysteem in Azië en Oceanië 30 NB Cirrus bewolking Op een hoogte tussen 6 en 12 kilometer Meestal in de straalstroom op 10 kilometer hoogte tussen de 30 en 55 (NB en ZB) 0 L 30 ZB Straalstroom Jetstream BOX 2 De wet van Buys Ballot verklaard Pak per tweetal een laptop Ga naar johanvandergaag.nl, >4Vwo Klik op de Klik op START Klik bij hoofdstuk 1 / BOX 2 op het coriolis effect in de praktijk Met orkaankracht van west naar oost Noteer je belangrijkste bevindingen in je schrift Immers, de BOX-opdrachten zijn onderdeel van de leerstof! 7

8 Klaar met de BOX-opdracht? Ga verder met de te verwerken stof volgens het werkoverzicht maken // nakijken // aftekenen Proefwerkdatum bekend! Hoofdstuk 1 Extern systeem en klimaatzones 1 t/m 8 Woensdag 29 oktober het 1e uur Einde les!! De les van vrijdag 17 oktober wordt gegeven op DINSDAG 7 oktober het 3e uur in lokaal 309!! Hoofdstuk 1 Extern systeem en klimaatzones Volgende week, week 5-6 Oceaan- en zeestromen - 7 Circulatiesystemen gekoppeld - taakwerk AK 4vwo vrijdag 3 oktober Passaten en moessons 14:20 Hoofdstuk 1 4 Wereldwijde luchtstromen beter bekeken - Passaten en Moessons - 14:30 Hoofdstuk 1 6 Oceaan- en zeestromen 14:45 te verwerken stof // nakijken // aftekenen 15:12 [einde] 8

9 9

10 6 Waterkringloop buitenland boek Blz Verdamping+verdamping door gewassen : 6 Oceaan- en zeestromen Water, waterdamp en ijs wisselen elkaar af Zout water zout en gassen uit continentaal gesteente via rivieren en grondwater naar zee water verdampt zout blijft achter Waarom wordt zeewater niet steeds zouter? evenwicht tussen aan- en afvoer van zouten zout verdwijnt uit kringloop voorbeeld: indampen van binnenzee Golfstroom Zeestromen (driften) De bewegende watermassa s aan het oppervlak van de oceanen Zeestromen onder invloed van passaten Westenwinddrift Zeestromen (driften) De bewegende watermassa s aan het oppervlak van de oceanen aangedreven door de wind water beweegt vooral horizontaal verticaal menging door wind tot 100 meter diepte 10

11 Thermohaliene circulatie ( diepzeepomp ) Stroming van het zeewater op grote diepte Video-fragment over de oceaanstromen DVD EARTH-OCEANS start±23:00min. einde 32:55min.!! De les van vrijdag 17 oktober wordt aanstaande DINSDAG 7 oktober het 3e uur gegeven in lokaal 309 Ook deze les was weer Voor nu, taken volgens werkoverzicht > maken/nakijken/aftekenen Einde les Hoofdstuk 1 Extern systeem en klimaatzones 14:50 15:12 Volgende week, week 6 = dinsdag 7 oktober, 3e uur, lokaal Klimaten wereldwijd - BOX 3 Klimaatsysteem van Köppen ( 7 Circulatiesystemen gekoppeld) - taakwerk 11

12 AK 4vwo dinsdag 7 oktober 10:30 Hoofdstuk 1 8 Klimaten wereldwijd 10:50 BOX 3 Klimaatsysteem van Köppen 11:15 te verwerken stof // nakijken // aftekenen 11:27 [einde] A B C D E Mondiale klimaatgebieden volgens Köppen Mondiale klimaatgebieden volgens Köppen Klimaatgebieden volgens Köppen Natuurlijke vegetatiezones BOX 3 Klimaatsysteem van Köppen Klaar met de BOX-opdracht? Ga verder met de te verwerken stof volgens het werkoverzicht maken // nakijken // aftekenen Login op de vaste pc Ga naar johanvandergaag.nl, >4Vwo Klik op de Klik op START Maak hoofdstuk 1 BOX 3 Klimaatsysteem van Köppen Noteer je belangrijkste bevindingen in je schrift Immers, de BOX-opdrachten zijn onderdeel van de leerstof! 12

13 Einde les Hoofdstuk 1 Extern systeem en klimaatzones Àanstaande vrijdag 10 oktober 7 Circulatiesystemen gekoppeld El Nino AK 4vwo vrijdag 10 oktober 14:20 Hoofdstuk 1 7 Circulatiesystemen gekoppeld 14:35 Herhaling aandachtspunten proefwerk 29 oktober 14:45 te verwerken stof // nakijken // aftekenen // controle voortgang - 10 Examentraining - taakwerk 15:12 [einde] Circulatiesystemen gekoppeld: fysisch-geografische zones Circulatiesystemen gekoppeld natuurlijk broeikaseffect uitwisseling van lucht en warmte tussen evenaar en polen verdeling temperatuur en neerslag fysisch-geografische zones (bron 26) boreale zone : zone met naaldwoud/taiga in het noorden van Rusland en Canada/VS Geologische tijdschaal Tijdschaal hoef je niet uit je hoofd te leren El Niño Een onregelmatige equatoriale tegenstroom. 13

14 El Niño westenwind i.p.v. passaten warm water naar de Amerika s gevolgen: droogte, extreem weer El Niño is een zeestroom die niet jaarlijks voorkomt. Het is een afwijking van de normale zeestroom in de Pacifische Oceaan. Op het zuidelijk halfrond van de Pacifische Oceaan komt normaal een koude zeestroom voor. De zogenaamde von Humboldtstroom, genoemd naar een Duits onderzoeker. (zie foto) Deze zeestroom ontstaat door dat het rond het hogedrukgebied circulerende water in oostelijke richting wordt gestuwd, zoals de volgende dia schematisch laat zien. Wind waait van hoge druk naar lage druk met een afbuiging naar rechts op het Noordelijk Halfrond en naar links op het Zuidelijk Halfrond als je de wind in de rug hebt! Evenaar Lage druk (ITCZ) Hoge druk Steenbokskeerkring Hoge druk De richting van de circulatie wordt bepaald door de Wet van Buys Ballot, genoemd naar een Nederlandse natuurkundige.(zie foto) Koude zeestroom Warme zeestroom ZO Passaat Aan de Westkust van Zuid-Amerika is de wind aflandig. Het oceaanwater wordt in westelijke richting gestuwd. Wat is het effect van deze westwaartse stuwing van het oceaanwater? Hoge druk gebied Normale situatie Andesgebergte ITCZ Lage druk gebied Evenaar Wat gebeurt er met het water? Het wordt opgestuwd. De waterspiegel wordt daardoor aan de kust lager! Er ontstaat dus een gradiënt. Oceaanbodem Dit hoogteverschil wordt aangevuld van uit de diepte: COASTAL UPWELLING (zie 6) Dit opwellende oceaanbodemwater is koud en zuurstofrijk. Het water wordt langs de kust richting = Aflandige evenaar gestuwd. Passaatwind Hoge druk gebied Steenbokskeerkring wind Koude zeestroom 14

15 December. Zon boven Steenbokskeerkring. ITCZ verplaatst zich naar het zuidelijk halfrond. Dus NO. Passaat waait over Evenaar het zuidelijk halfrond op. En krijgt dus volgens de Wet van Buys Ballot een afbuiging naar links. ITCZ = lage drukgebied De geologische geschiedenis andere verdeling continenten, bijv. in Perm: - supercontinent Pangaea - één grote oceaan: Panthalassa - invloed op verdeling temperatuur/neerslag Het warme oceaanwater in de buurt van de Evenaar wordt door de wind weer richting de Westkust van Z.Amerika gestuwd. Deze warme tegenstroom wordt El Niño genoemd! optreden van ijstijden, bijv. Kwartair - interglacialen en glacialen - isolatie Antarctica op Zuidpool - isolatie Noordelijke IJszee door continenten (zeestromen minder invloed!) La Niña La Niña is eigenlijk het tegenovergestelde van El Niño. In dit geval betekent een La Niña voor de kust van Peru voor een nog koudere zeestroom dan normaal. Je zou dus kunnen zeggen dat een La Niña een versterking is van de normale situatie. Kwartair 2,5 miljoen jaar geleden tot nu Tijdschaal hoef je niet uit je hoofd te leren De wereld in het Perm 7 Vraag 4 WB blz grote oceaan 1 supercontinent 15

16 d e f 7 Vraag 4 De wind is aan de westkust aflandig bij de evenaar. Het warme water stroomt daardoor van de kust weg. Zie de kaart. Het binnenland van het continent ligt ver van zee en zal daardoor droog zijn geweest. Doordat de wind bij de westkust bijna niet aanlandig is, zal het daar tot vlak bij de kust ook erg droog zijn geweest. 7 Vraag 4 Aandachtspunten eerste proefwerk Leerstof: Hoofdstuk 1 extern systeem en klimaatzones 1 t/m 4 6 t/m 8 Aandachtspunten eerste proefwerk algemene tips Checklist leerdoelen: WB blz. 29 Bestudeer ook de BOX-opdrachten = onderdeel van de leerstof (online) Aandachtspunten eerste proefwerk algemene tips Begrippenlijst achterin je buitenland boek op blz. 136/137 Al je taken gemaakt hebben = leerstof oefenen en begrijpen Hand-outs van de PowerPoints uit de lessen bestuderen. Ze staan online Online = johanvandergaag.nl >4Vwo Aandachtspunten eerste proefwerk Per paragraaf - 1 bekijk de foto s Aandachtspunten eerste proefwerk Per paragraaf - 2 bron 7: energiebalans van de aarde bron 8: temp. en luchtdruk atmosfeer Ken de verschillende lagen in de atmosfeer bij naam met bijbehorende hoogte! box 1: beinvloeding instraling 16

17 Aandachtspunten eerste proefwerk Per paragraaf - 3 Weer en klimaat (verschil!) Hoge- en lagedrukgebieden Tip: videoclips en extra uitleg op johanvandergaag.nl bron 11+12: mondiale luchtcirculatie Aandachtspunten eerste proefwerk Per paragraaf - 4 Goed kunnen uitleggen: Wet van Buys Ballot / Coriolis-effect (Box 2) bron 11+12: mondiale luchtcirculatie ITCZ Passaten en Moessons Aandachtspunten eerste proefwerk Per paragraaf - 6 Ken de waterkringloop (bron 23) Driften (zeestromen) en de thermohaliene circulatie (diepzeepomp) kunnen uitleggen Aandachtspunten eerste proefwerk Per paragraaf - 7 De fysisch-geografische zones kennen (bron 26) ken dus de verschillende circulatiesystemen en welke invloed ze hebben op het weer en klimaat! Ken de geologische geschiedenis, met name de periode PERM en KWARTAIR m.b.t. de circulatiesystemen (bron 27, PowerPoint, leertekst blz. 19) Het verschijnsel El Niño kunnen omschrijven (PowerPoint) Aandachtspunten eerste proefwerk Per paragraaf - 8 Ken de klimaatindeling van Köppen! (dus ook alle afkortingen) Bijvoorbeeld: Df = continentaal klimaat, droge periode ontbreekt De tekst bij bron 30 én de tekst in het gele kader bij Box 3 kennen verband en verschil zien tussen de mondiale klimaatgebieden en vegetatiezones Aandachtspunten eerste proefwerk Nog vragen? Week 7 kom langs in Dalton, op maandag of vrijdag Mailen kan ook naar 17

18 Het China probleem the olympic nightmare Voor nu: Ga verder met de te verwerken stof volgens het werkoverzicht maken // nakijken // aftekenen Einde les Hoofdstuk 1 Extern systeem en klimaatzones Volgende week geen les daarna is het herfstvakantie -Woensdag 29 oktober is het eerste proefwerk -Dus, succes met leren en alvast een fijne herfstvakantie! 18

Geologische tijdschaal. AK 4vwo vrijdag 31 oktober. 11 Het klimaat door de tijd. inhoud

Geologische tijdschaal. AK 4vwo vrijdag 31 oktober. 11 Het klimaat door de tijd. inhoud Hoofdstuk 1 Extern systeem en klimaatzones Paragraaf 11 t/m 14 inhoud Het klimaat door de tijd (par. 11) Het klimaat nu (par. 12) Het klimaat in de toekomst (par. 13) Klimaatbeleid (par. 14) AK 4vwo vrijdag

Nadere informatie

De algemene luchtcirculatie

De algemene luchtcirculatie De algemene luchtcirculatie De Aarde wordt niet gelijkmatig opgewarmd door de Zon. Bij de polen is het het hele jaar beduidend kouder dan aan de evenaar. Er is dus een effect van de breedteligging op de

Nadere informatie

Opdrachten bij Weer en klimaat. (Tekstboek en de ELO) 3.1.1. Temperatuurverschillen op aarde.

Opdrachten bij Weer en klimaat. (Tekstboek en de ELO) 3.1.1. Temperatuurverschillen op aarde. Opdrachten bij Weer en klimaat. (Tekstboek en de ELO) 3.1.1. Temperatuurverschillen op aarde. 1-Maak een begrippenlijst van de rood gedrukte begrippen. 2-Wat zijn de drie elementen van weer en klimaat?

Nadere informatie

2. Algemene circulatie

2. Algemene circulatie 2. Algemene circulatie 2.1 Inleiding De atmosfeer is voortdurend in beweging. Op het eerste gezicht lijkt dat bewegingspatroon een totale chaos, maar toch blijkt het te voldoen aan bepaalde regels. Beweging

Nadere informatie

Eindexamen aardrijkskunde oud progr vwo 2010 - I

Eindexamen aardrijkskunde oud progr vwo 2010 - I Actieve aarde Opgave 7 Platentektoniek en klimaat Bestudeer bron 1 die bij deze opgave hoort. 1p 25 Welke atlaskaart moet je gebruiken om inzicht te krijgen in de plaattektonische bewegingen vanaf het

Nadere informatie

Samenvatting aardrijkskunde H9:

Samenvatting aardrijkskunde H9: Samenvatting aardrijkskunde H9: 1.Opbouw van de atmosfeer: opbouw atmosfeer of dampkring gebaseerd op temperatuursschommelingen. Hoogte atmosfeer Naam atmosfeerlaag Temp.-verloop verschijnsel 80-1000Km

Nadere informatie

INDONESIË. Natuurlijke en landschappelijke kenmerken

INDONESIË. Natuurlijke en landschappelijke kenmerken INDONESIË Natuurlijke en landschappelijke kenmerken Structuur [1/2] De kandidaat kan gebiedskenmerken van een ontwikkelingsland beschrijven en analyseren. Het betreft: a. sociaal-geografische en fysisch-geografische

Nadere informatie

Periode Aardrijkskunde 10 e klas. Klimatologie. Versie 2011-5

Periode Aardrijkskunde 10 e klas. Klimatologie. Versie 2011-5 Periode Aardrijkskunde 10 e klas Klimatologie Versie 2011-5 Fokko Hooijer Januari 2011 2 Inhoud Inleiding... 3 Praktische informatie... 3 Hoe word je beoordeeld?... 3 Wat moet je kennen en kunnen?... 4

Nadere informatie

1 Kun je aan planten zien wat je aan moet?

1 Kun je aan planten zien wat je aan moet? 1 Kun je aan planten zien wat je aan moet? Hoofdstuk 1 Les 1 Zoek het op Bij de evenaar staat de zon hoog. Het is er warm en daardoor verdampt het water. Die warme damp stijgt op en koelt af: dan gaat

Nadere informatie

Werkblad:weersverwachtingen

Werkblad:weersverwachtingen Weersverwachtingen Radio, tv en internet geven elke dag de weersverwachting. Maar hoe maken weerdeskundigen deze verwachting, en kun je dat niet zelf ook? Je meet een aantal weergegevens en maakt zelf

Nadere informatie

Hoe komen de verschillende klimaten op Aarde tot stand?

Hoe komen de verschillende klimaten op Aarde tot stand? Klimaat Wat is klimaat? Klimaat is de gemiddelde toestand van het weer over een langere periode op een bepaalde plaats. Veel meteorologische instituten hanteren een periode van 30 jaar voor de berekening

Nadere informatie

Opdrachten bij Weer en klimaat. (Tekstboek en de ELO) 3.1.1. Temperatuurverschillen op aarde.

Opdrachten bij Weer en klimaat. (Tekstboek en de ELO) 3.1.1. Temperatuurverschillen op aarde. Opdrachten bij Weer en klimaat. (Tekstboek en de ELO) 3.1.1. Temperatuurverschillen op aarde. 1-Maak een begrippenlijst van de rood gedrukte begrippen. 2-Wat zijn de drie elementen van weer en klimaat?

Nadere informatie

Tentamen Inleiding Atmosfeer 3 mei 2016 UITWERKINGEN TENTAMEN INLEIDING ATMOSFEER. 3 mei 2016, 13:30-16:30 uur

Tentamen Inleiding Atmosfeer 3 mei 2016 UITWERKINGEN TENTAMEN INLEIDING ATMOSFEER. 3 mei 2016, 13:30-16:30 uur UITWERKINGEN TENTAMEN INLEIDING ATMOSFEER 3 mei 2016, 13:30-16:30 uur 2 a. Gebruik De barometrische hoogteformule: p(z) = p 0 e (gm dz R T) Punt A: 50 10 3 = 101 10 3 (9.81 28.96 z 831 273.15 e ) geeft

Nadere informatie

Manieren om een weersverwachting te maken Een weersverwachting kun je op verschillende manieren maken. Hieronder staan drie voorbeelden.

Manieren om een weersverwachting te maken Een weersverwachting kun je op verschillende manieren maken. Hieronder staan drie voorbeelden. Weersverwachtingen Radio, tv en internet geven elke dag de weersverwachting. Maar hoe maken weerdeskundigen deze verwachting, en kun je dat niet zelf ook? Je meet een aantal weergegevens en maakt zelf

Nadere informatie

K1 Geofysica. Diagnostische toets. Weer en klimaat vwo. Paragraaf 1.2 Atmosfeer

K1 Geofysica. Diagnostische toets. Weer en klimaat vwo. Paragraaf 1.2 Atmosfeer K1 Geofysica Weer en klimaat vwo Diagnostische toets Paragraaf 1.2 Atmosfeer Figuur 1 weerkaart met isobaren 1 a Een isobaar is een lijn van gelijke luchtdruk op een weerkaart, de getallen geven de luchtdruk

Nadere informatie

Spiekbrief METEO GZV 2006/2007

Spiekbrief METEO GZV 2006/2007 Troposfeer Onderste laag, bij polen t/m 6 km, bij tropen 18 km. Hier speelt het weer zich af. (Gasvormig, vloeibaar en vast). Temp daalt 6,5 graden per km stijging (=normale temperatuurdaling) Tropopauze:

Nadere informatie

Het weer hv123. CC Naamsvermelding-GelijkDelen 3.0 Nederland licentie. http://maken.wikiwijs.nl/63740

Het weer hv123. CC Naamsvermelding-GelijkDelen 3.0 Nederland licentie. http://maken.wikiwijs.nl/63740 Auteur VO-content Laatst gewijzigd 06 May 2016 Licentie CC Naamsvermelding-GelijkDelen 3.0 Nederland licentie Webadres http://maken.wikiwijs.nl/63740 Dit lesmateriaal is gemaakt met Wikiwijsleermiddelenplein.

Nadere informatie

1. LESBEGIN. 2. Lesuitwerking De verschillende klimaten de Europese kaart situeren. LESDOELEN LEERINHOUD WERKVORMEN/ MEDIA/ORGANISATIE TIJD

1. LESBEGIN. 2. Lesuitwerking De verschillende klimaten de Europese kaart situeren. LESDOELEN LEERINHOUD WERKVORMEN/ MEDIA/ORGANISATIE TIJD 1. LESBEGIN 2. Lesuitwerking De verschillende klimaten de Europese kaart situeren. Onderwijsleergesprek 2 III. Factoren van weer en klimaat. 1. De temperatuur verschilt volgens het seizoen. - 21 juni staat

Nadere informatie

Aardrijkskunde hoofdstuk 3 Klimaat en landschapszones 1. Oriëntatie

Aardrijkskunde hoofdstuk 3 Klimaat en landschapszones 1. Oriëntatie Aardrijkskunde hoofdstuk 3 Klimaat en landschapszones 1. Oriëntatie 3 vragen: 1. Hoe wordt de energie van de zon door lucht en water over de aarde verspreid? De zon is leverancier van energie. De verschillen

Nadere informatie

Eindexamen aardrijkskunde vwo 2008-I

Eindexamen aardrijkskunde vwo 2008-I Actieve aarde Opgave 7 De Zuidwalvulkaan Gebruik de bronnen 9 tot en met 11 van het bronnenboekje. 1p 25 Welke atlaskaart geeft het breukensysteem waarmee de ligging van de Zuidwalvulkaan is verbonden

Nadere informatie

IJSLAND: EEN LAND VAN WATER EN VUUR

IJSLAND: EEN LAND VAN WATER EN VUUR Naam: Klas : Nr: Datum: IJSLAND: EEN LAND VAN WATER EN VUUR A. Roegis & L. Van Eycken 2014-2015 BACHELORPROEF HOGENT Aardrijkskunde IJsland: een land van water en vuur Pagina 2 Deze werkbundel mag gebruikt

Nadere informatie

Practicum: Hoezo Zeespiegelstijging?

Practicum: Hoezo Zeespiegelstijging? Practicum: Hoezo Zeespiegelstijging? Op de Aarde wonen er ongeveer 6 446 131 400 mensen. In België wonen er 10 584 534. De meeste mensen wonen in de bergen / in de woestijn / in de nabijheid van water/

Nadere informatie

We hebben zeer waarschijnlijk al een (kleine) klimaatverandering meegemaakt!

We hebben zeer waarschijnlijk al een (kleine) klimaatverandering meegemaakt! We hebben zeer waarschijnlijk al een (kleine) klimaatverandering meegemaakt! 15-16 oktober 1987, windstoten tot 220 km/h, grote schade 2004, bijna 1400 tornado s december (!!) 2001, Faxai, 879 mbar 27

Nadere informatie

KLIMAATVERANDERING. 20e eeuw

KLIMAATVERANDERING. 20e eeuw KLIMAATVERANDERING 20e eeuw Vraag De temperatuur op aarde is in de afgelopen honderd jaar gestegen met 0.2-0.5 C 0.6-0.9 C Antwoord De temperatuur op aarde is in de afgelopen honderd jaar gestegen met

Nadere informatie

2 Landschapszones op aarde SO 1

2 Landschapszones op aarde SO 1 Aardrijkskunde 1 havo/vwo 2 Landschapszones op aarde SO 1 Deze toets bestaat uit tien vragen: open vragen en meerkeuzevragen. Ook zijn er vragen waarbij de atlas (Grote Bosatlas, editie 54) nodig is. Bij

Nadere informatie

11. Weersituaties. 11.1 Inleiding. 11.2 Weertype

11. Weersituaties. 11.1 Inleiding. 11.2 Weertype 11. Weersituaties 11.1 Inleiding et weer wordt voor een belangrijk deel bepaald door de eigenschappen van de lucht die wordt aangevoerd. Nu eens zitten we in lucht die boven zee flink wat vocht heeft opgepikt;

Nadere informatie

Opdrachten bij Weer en klimaat. (Tekstboek en de ELO) 3.1.1. Temperatuurverschillen op aarde.

Opdrachten bij Weer en klimaat. (Tekstboek en de ELO) 3.1.1. Temperatuurverschillen op aarde. Opdrachten bij Weer en klimaat. (Tekstboek en de ELO) 3.1.1. Temperatuurverschillen op aarde. 1-Maak een begrippenlijst van de rood gedrukte begrippen. 2-Wat zijn de drie elementen van weer en klimaat?

Nadere informatie

Aardrijkskunde voor de tweede fase LEERKATERN HAVO. Aarde

Aardrijkskunde voor de tweede fase LEERKATERN HAVO. Aarde Aardrijkskunde voor de tweede fase LEERKATERN HAVO Aarde Aardrijkskunde voor de tweede fase LEERKATERN HAVO Auteurs: Wout Lentjes Hans Palings Theo Savelkouls Maarten Terlingen Peter Teune Brigitte Weidema

Nadere informatie

Antwoorden 6 vwo 5 Aarde. 1 Circulatiesystemen

Antwoorden 6 vwo 5 Aarde. 1 Circulatiesystemen Antwoorden 6 vwo 5 Aarde Circulatiesystemen a De instraling en uitstraling variëren in de tijd en per locatie (dynamisch). De totale hoeveelheid instraling en uitstraling op de aarde zijn wel gelijk aan

Nadere informatie

hoofdstuk AK Noordhoff Uitgevers bv

hoofdstuk AK Noordhoff Uitgevers bv AK 2 hoofdstuk AK 244037_Physics_AKL.indd 2 Aarde en klimaat Heftige stormen en flinke overstromingen lijken steeds vaker voor te komen, soms met ernstige gevolgen. Het is belangrijk dat je je daar goed

Nadere informatie

Les 5: Factoren van weer en klimaat

Les 5: Factoren van weer en klimaat Les 5: Factoren van weer en klimaat 1 De stand van de zon 1.1 seizoen Zoek de januari- en julitemperatuur van de volgende steden op. AW weerstation (plaats) temperatuur januari temperatuur juli Stockholm...

Nadere informatie

Aarde: De aarde als natuurlijk systeem; samenhangen en diversiteit

Aarde: De aarde als natuurlijk systeem; samenhangen en diversiteit Aarde: De aarde als natuurlijk systeem; Aardrijkskunde VWO 2011/2012 www.lyceo.nl Overzicht domeinen CE Aardrijkskunde A1: Geografische benadering B1: Samenhang en verscheidenheid in de wereld C1: De aarde

Nadere informatie

Determineren van gesteente

Determineren van gesteente Aarde Paragraaf 1 en atlasvaardigheden Determineren van gesteente Als je een gesteente bestudeert en daarna vaststelt wat de naam van het gesteente is, dan ben je aan het determineren. Je kunt gesteenten

Nadere informatie

Inspectie Verkeer en Waterstaat

Inspectie Verkeer en Waterstaat Inspectie Verkeer en Waterstaat PPL voorbeeldexamen Meteorologie 1 Waarvan zijn zichtbare weersverschijnselen in de troposfeer voornamelijk het gevolg? A) Van subsidentie. B) Van luchtvervuiling. C) Van

Nadere informatie

12. Depressies, fronten en andere neerslagproducerende weersystemen

12. Depressies, fronten en andere neerslagproducerende weersystemen 12. Depressies, fronten en andere neerslagproducerende weersystemen 12.1 Inleiding In hoofdstuk 10 (Neerslag en buien) is de samenhang besproken tussen neerslag en bewolking; ook zagen we hoe de neerslagsoort

Nadere informatie

Klimaat in het brandpunt

Klimaat in het brandpunt Klimaat in het brandpunt Ad Vermaas Grootte van het Agulhaslek bepaalt mede de sterkte van de Warme Golfstroom Het warme en zoute water dat rond de punt van Zuid-Afrika de Atlantische Oceaan in lekt, versterkt

Nadere informatie

Opgave 3 Opbouw en afbraak van de Schotse Hooglanden

Opgave 3 Opbouw en afbraak van de Schotse Hooglanden Eindexamen vwo aardrijkskunde 214-I Aarde Opgave 3 Opbouw en afbraak van de Schotse Hooglanden Bestudeer de bronnen 1 tot en met 3 uit het bronnenboekje die bij deze opgave horen. Gebruik bron 3a en de

Nadere informatie

De ramp in 1953 waarbij grote stukken van Zeeland, Noord-Brabant en Zuid- Holland overstroomden.

De ramp in 1953 waarbij grote stukken van Zeeland, Noord-Brabant en Zuid- Holland overstroomden. Thema 1 Water De watersnoodramp In 1953 braken tijdens een zware storm de dijken door in Zeeland en delen van Noord-Brabant en Zuid-Holland. Het land overstroomde. Bij deze watersnoodramp kwamen veel mensen

Nadere informatie

> Schatting van de verplaatsingssnelheid

> Schatting van de verplaatsingssnelheid >>> Context De Meteosat satelliet De Meteosat satellieten zijn geostationaire satellieten, dat wil zeggen dat de bewegingsrichting gelijk is aan die van de Aarde en de rotatieperiode dezelfde is als die

Nadere informatie

THEMA 3 WEER & KLIMAAT. LES 2 Golfstromen. Deze les gaat over: Bij dit thema horen ook: Golfstromen in de oceanen Verschil landijs zee-ijs

THEMA 3 WEER & KLIMAAT. LES 2 Golfstromen. Deze les gaat over: Bij dit thema horen ook: Golfstromen in de oceanen Verschil landijs zee-ijs Powered by ESA NEMO NSO SPACE EXPO WNF THEMA 3 WEER & KLIMAAT LES 2 Golfstromen Deze les gaat over: Golfstromen in de oceanen Verschil landijs zee-ijs Bij dit thema horen ook: Les 1 In het ISS Les 3 Weer

Nadere informatie

De Atlantische Oceaan, de Golfstroom en ons klimaat

De Atlantische Oceaan, de Golfstroom en ons klimaat De Atlantische Oceaan, de Golfstroom en ons klimaat door Hendrik M. van Aken NIOZ Koninklijk Nederlands Instituut voor Zeeonderzoek, Texel (aken@nioz.nl) Afb. 1. De Pelagia, het onderzoekschip van het

Nadere informatie

De aardse atmosfeer. Robert Parson Associate Professor Department of Chemistry and Biochemistry University of Colorado

De aardse atmosfeer. Robert Parson Associate Professor Department of Chemistry and Biochemistry University of Colorado De aardse atmosfeer Robert Parson Associate Professor Department of Chemistry and Biochemistry University of Colorado Vertaling en tekstbewerking: Gjalt T.Prins Cdß, Universiteit Utrecht Inleiding De ozonlaag

Nadere informatie

Samenvatting. Holocene klimaatvariabiliteit in de Noord-Atlantische regio: numerieke simulaties in vergelijking tot reconstructies.

Samenvatting. Holocene klimaatvariabiliteit in de Noord-Atlantische regio: numerieke simulaties in vergelijking tot reconstructies. xiii Samenvatting Holocene klimaatvariabiliteit in de Noord-Atlantische regio: numerieke simulaties in vergelijking tot reconstructies Dit proefschrift gaat over klimaatschommelingen tijdens het Holoceen

Nadere informatie

Tornado's en Orkanen. Profielwerkstuk. www.havovwo.nl - 1 -

Tornado's en Orkanen. Profielwerkstuk. www.havovwo.nl - 1 - - 1 - Inhoudsopgave Inleiding Deelvraag 1: Wat zijn tornado s en orkanen? Deelvraag 2: Hoe kan klimaatsverandering het ontstaan van tornado s en orkanen beïnvloeden? Deelvraag 3: Worden tornado s en orkanen

Nadere informatie

- Meteorologie. zaterdag 1 november 2014 21:21. Deltavliegen Pagina 1

- Meteorologie. zaterdag 1 november 2014 21:21. Deltavliegen Pagina 1 - Meteorologie zaterdag 1 november 2014 21:21 -- Hoe de opbouw is van de atmosfeer (Atmosfeer, Troposfeer, Topopauze, Stratosfeer, Stratopauze). Atmosfeer=Dampkring=Lucht om de aarde). Opgedeeld in lagen

Nadere informatie

Een les met WOW - Wind

Een les met WOW - Wind Een les met WOW - Wind Weather Observations Website HAVO - VWO WOW handleiding 1 Colofon Deze les is gemaakt door het Koninklijk Nederlands Aardrijkskundig Genootschap (KNAG) in opdracht van het KNMI Redactie:

Nadere informatie

Weer en klimaat. Werkboek aardrijkskunde klas 2. Klas. Kl. klas..

Weer en klimaat. Werkboek aardrijkskunde klas 2. Klas. Kl. klas.. Weer en klimaat Werkboek aardrijkskunde klas 2 Naam... Klas.. Klas. Kl klas.. 0 Inhoudsopgave. 1-Inleiding 2-De elementen van weer en klimaat 3-Temperatuur 4-Neerslag 5-Wind 6-Klimaat 7-Begrippenlijst

Nadere informatie

Handleiding Model van de waterkringloop 185405

Handleiding Model van de waterkringloop 185405 Handleiding Model van de waterkringloop 185405 Inleiding Onze watervoorziening houdt verband met een totale reeks van gebeurtenissen vaak beschreven als de waterkringloop. In deze context wordt het woord

Nadere informatie

Inhoud. Praktische gegevens 3 - Doelgroep - Leerdoelen - Tijdsduur - Aansluiting bij lesmethoden - Keuze van de onderzoeksplek

Inhoud. Praktische gegevens 3 - Doelgroep - Leerdoelen - Tijdsduur - Aansluiting bij lesmethoden - Keuze van de onderzoeksplek Inhoud Praktische gegevens 3 - Doelgroep - Leerdoelen - Tijdsduur - Aansluiting bij lesmethoden - Keuze van de onderzoeksplek Handleiding 4 - Voorbereiding in de klas - Inleiding - Praktische organisatie

Nadere informatie

Handleiding Model van de waterkringloop 185405

Handleiding Model van de waterkringloop 185405 Handleiding Model van de waterkringloop 185405 Inleiding Onze watervoorziening houdt verband met een totale reeks van gebeurtenissen vaak beschreven als de waterkringloop. In deze context wordt het woord

Nadere informatie

neerslag: regen, hagel en sneeuw ringen in het weer waarnemen regen meten

neerslag: regen, hagel en sneeuw ringen in het weer waarnemen regen meten Het weer GROEP 3-4 26 45 minuten (dag 1) & 5 minuten (dag 2 t/m 4) & 20 minuten (dag 5) 1, 23, 43, 44 en 45 De leerling: neerslag: regen, hagel en sneeuw ringen in het weer waarnemen regen meten van 10

Nadere informatie

VERANDEREN VAN KLIMAAT?

VERANDEREN VAN KLIMAAT? VERANDEREN VAN KLIMAAT? Tropisch klimaat, gematigd klimaat, klimaatopwarming, klimaatfactoren...misschien heb je al gehoord van deze uitdrukkingen. Maar weet je wat ze echt betekenen? Nova, wat bedoelen

Nadere informatie

IJsvossen Toets Groot/Zout, 28 november 2015, v10 Met dank aan Krister Valtonen en Johan Porsby voor inspiratie en foto s.

IJsvossen Toets Groot/Zout, 28 november 2015, v10 Met dank aan Krister Valtonen en Johan Porsby voor inspiratie en foto s. IJsvossen Toets Groot/Zout, 28 november 2015, v10 Met dank aan Krister Valtonen en Johan Porsby voor inspiratie en foto s. Vraag 1. Je staat met je groep in een archipelago aan de Oostkust in Zweden. Het

Nadere informatie

Achtergrondinformatie toelichtingen bij ppt1

Achtergrondinformatie toelichtingen bij ppt1 Achtergrondinformatie toelichtingen bij ppt1 Dia 1 Klimaatverandering Onomstotelijk wetenschappelijk bewijs Deze presentatie geeft een inleiding op het thema klimaatverandering en een (kort) overzicht

Nadere informatie

Eindexamen vwo aardrijkskunde 2012 - II

Eindexamen vwo aardrijkskunde 2012 - II Aarde Opgave 3 Wereldwonderen in Peru Bestudeer de bronnen 1 tot en met 3 uit het bronnenboekje die bij deze opgave horen. Gebruik bron 1 en 2 en de atlas. Machu Picchu is gebouwd van blokken graniet.

Nadere informatie

Een les met WOW - Luchtdruk

Een les met WOW - Luchtdruk Een les met WOW - Luchtdruk Weather Observations Website VMBO WOW handleiding 1 Colofon Deze handleiding is gemaakt door het Koninklijk Nederlands Aardrijkskundig Genootschap (KNAG) in opdracht van het

Nadere informatie

et broeikaseffect een nuttig maar door de mens ontregeld natuurlijk proces

et broeikaseffect een nuttig maar door de mens ontregeld natuurlijk proces H 2 et broeikaseffect een nuttig maar door de mens ontregeld natuurlijk proces Bij het ontstaan van de aarde, 4,6 miljard jaren geleden, was er geen atmosfeer. Enkele miljoenen jaren waren nodig voor de

Nadere informatie

Opdrachten lesbrief GeoGids januari 2013 Sandy slaat toe

Opdrachten lesbrief GeoGids januari 2013 Sandy slaat toe Opdrachten lesbrief GeoGids januari 2013 Sandy slaat toe Krantenbericht 1 Bewerkt naar: http://www.standaard.be/artikel/detail.aspx?artikelid=dmf20121030_00352512 Het zeilschip Bounty is maandag voor de

Nadere informatie

Practicum: Hoezo Zeespiegelstijging? Korte versie Lerarenhandleiding

Practicum: Hoezo Zeespiegelstijging? Korte versie Lerarenhandleiding Practicum: Hoezo Zeespiegelstijging? Korte versie Lerarenhandleiding Benodigdheden: -Satellietkaart van de wereld.(the World seen from space, Michelin, 1/28 500 000) -Post-its -Schrijfgrief -Atlas -Glas

Nadere informatie

Twisters: linksom of rechtsom? -Vragen en opdrachten bij de lesposter-

Twisters: linksom of rechtsom? -Vragen en opdrachten bij de lesposter- Inleiding Deze lesbrief hoort bij de lesposter Twisters: linksom of rechtom? Op de poster wordt beschreven waarom twisters (orkanen, dustdevils, badputje) wel of niet een vaste draairichting hebben. Dit

Nadere informatie

Ten noorden van de evenaar ligt het noordelijk halfrond. Ten zuiden daarvan het zuidelijk halfrond.

Ten noorden van de evenaar ligt het noordelijk halfrond. Ten zuiden daarvan het zuidelijk halfrond. Rekenen aan de aarde Introductie Bij het vak aardrijkskunde wordt de aarde bestudeerd. De aarde is een bol. Om te bepalen waar je je op deze bol bevindt zijn denkbeeldige lijnen over de aarde getrokken,

Nadere informatie

Tropisch Nederland. 1. Aanzetten. 1.a Tropisch Nederland

Tropisch Nederland. 1. Aanzetten. 1.a Tropisch Nederland 1. Aanzetten Tropisch Nederland 1.a Tropisch Nederland Jij gaat aan de slag met het dossier Tropisch Nederland. Welke onderdelen van het dossier ga jij maken? Overleg met je docent. GA IK DOEN STAP ONDERDEEL

Nadere informatie

De Noordzee HET ONTSTAAN

De Noordzee HET ONTSTAAN De Noordzee De Noordzee is de zee tussen Noorwegen, Groot-Brittannië, Frankrijk, België, Nederland, Duitsland en Denemarken. De Noordzee is een ondiepe (30-200 m) randzee van de Atlantische oceaan met

Nadere informatie

LESONTWERP ALGEMENE VAKKEN / VOEDING-VERZORGING

LESONTWERP ALGEMENE VAKKEN / VOEDING-VERZORGING LESONTWERP ALGEMENE VAKKEN / VOEDING-VERZORGING Naam: Spilstyns Angélique Campus Heverlee Hertogstraat 178 3001 Heverlee Tel. 016 375600 www.khleuven.be Vakkencombinatie: AA - Eng Stagebegeleider DLO:

Nadere informatie

e-book: 978-94-6175-825-5 gebonden versie: 978-90-5566-931-8 De continenten Dit boek gaat over het continent Australië. Het is speciaal gemaakt voor

e-book: 978-94-6175-825-5 gebonden versie: 978-90-5566-931-8 De continenten Dit boek gaat over het continent Australië. Het is speciaal gemaakt voor rsiteit van Cambridge (Engeland). formatieve kinderenboeken. erwerpen: atieve kinderboeken geschreven. vrouw, kinderen en honden. e-book: 978-94-6175-815-6 Ook beschikbaar als gebonden versie: 978-90-5566-715-4

Nadere informatie

Koninklijke Luchtmacht Tropische Meteorologie

Koninklijke Luchtmacht Tropische Meteorologie 1 Paul Pieters 19 juli 1957 Gehuwd 1998 Dochter 2001 Maastricht Joint Meteorologische Groep Meteorologische Trainingen & Opleidingen Senior Docent Meteorologie www.meteo-ahoy.nl www.nedlloyd-ahoy.nl 2

Nadere informatie

Practicum: Hoezo Zeespiegelstijging? Uitgebreide versie Lerarenhandleiding

Practicum: Hoezo Zeespiegelstijging? Uitgebreide versie Lerarenhandleiding Practicum: Hoezo Zeespiegelstijging? Uitgebreide versie Lerarenhandleiding Benodigdheden: -Satellietkaart van de wereld.(the World seen from space, Michelin, 1/28 500 000) -Post-its -Schrijfgrief -Atlas

Nadere informatie

Het weer. CC Naamsvermelding 3.0 Nederland licentie. http://maken.wikiwijs.nl/68387

Het weer. CC Naamsvermelding 3.0 Nederland licentie. http://maken.wikiwijs.nl/68387 Auteur R.A. de Bock Laatst gewijzigd 22 June 2016 Licentie CC Naamsvermelding 3.0 Nederland licentie Webadres http://maken.wikiwijs.nl/68387 Dit lesmateriaal is gemaakt met Wikiwijsleermiddelenplein. Wikiwijsleermiddelenplein

Nadere informatie

inhoudsopgave voorwoord Blz. 2 inleiding Blz. 3 hoofdstukken Blz. 4 nawoord Blz. 11 bibliografie Blz. 12

inhoudsopgave voorwoord Blz. 2 inleiding Blz. 3 hoofdstukken Blz. 4 nawoord Blz. 11 bibliografie Blz. 12 Het weer Ruben 6B inhoudsopgave voorwoord Blz. 2 inleiding Blz. 3 hoofdstukken Blz. 4 Temperatuur blz. 4 De seizoenen blz. 5 Wind + windkracht blz. 6 Wolken blz. 7 Neerslag blz. 9 nawoord Blz. 11 bibliografie

Nadere informatie

Regen en het weer voorspellen

Regen en het weer voorspellen Uitdager van de maand Regen en het weer voorspellen Natuur en Techniek, Groep 7/8 Algemeen Titel Regen en het weer voorspellen Cognitieve doelen en vaardigheden voor excellente leerlingen Het maken van

Nadere informatie

Energiebalans aarde: systeemgrens

Energiebalans aarde: systeemgrens Energiebalans aarde: systeemgrens Aarde Atmosfeer Energiebalans Boekhouden: wat gaat er door de systeemgrens? Wat zijn de uitgaande stromen? Wat zijn de ingaande stromen? Is er accumulatie? De aarde: Energie-instroom

Nadere informatie

Opwarming van de aarde hv123. CC Naamsvermelding-GelijkDelen 3.0 Nederland licentie. http://maken.wikiwijs.nl/52494

Opwarming van de aarde hv123. CC Naamsvermelding-GelijkDelen 3.0 Nederland licentie. http://maken.wikiwijs.nl/52494 Auteur VO-content Laatst gewijzigd 03 May 2016 Licentie CC Naamsvermelding-GelijkDelen 3.0 Nederland licentie Webadres http://maken.wikiwijs.nl/52494 Dit lesmateriaal is gemaakt met Wikiwijsleermiddelenplein.

Nadere informatie

Klimaatmodellen. Projecties van een toekomstig klimaat. Wiskundige vergelijkingen

Klimaatmodellen. Projecties van een toekomstig klimaat. Wiskundige vergelijkingen Klimaatmodellen Projecties van een toekomstig klimaat Aan de hand van klimaatmodellen kunnen we klimaatveranderingen in het verleden verklaren en een projectie maken van klimaatveranderingen in de toekomst,

Nadere informatie

Duid volgende breedtelijnen aan op de kaart, die je op pagina 1 kan vinden.

Duid volgende breedtelijnen aan op de kaart, die je op pagina 1 kan vinden. AARDRIJKSKUNDE 4ASO B e d a b > c f 6 Figuur 1: Afrika staatkundig DEEL 3: AFRIKA, PAGINA 1 1 Duid volgende breedtelijnen aan op de kaart, die je op pagina 1 kan vinden.! DE EVENAAR (rood)! DE KREEFTSKEERKRING

Nadere informatie

Examen VWO. aardrijkskunde. tijdvak 1 vrijdag 28 mei 9.00-12.00 uur. Bij dit examen hoort een bijlage.

Examen VWO. aardrijkskunde. tijdvak 1 vrijdag 28 mei 9.00-12.00 uur. Bij dit examen hoort een bijlage. Examen VWO 2010 tijdvak 1 vrijdag 28 mei 9.00-12.00 uur oud programma aardrijkskunde Bij dit examen hoort een bijlage. Dit examen bestaat uit 35 vragen. Voor dit examen zijn maximaal 66 punten te behalen.

Nadere informatie

Vakoverstijgend project ONTDEKKINGSREIZEN. Eva Barendregt & Isabelle Blankendaal Lerarenopleiding Wiskunde Docent: Marieke Collins

Vakoverstijgend project ONTDEKKINGSREIZEN. Eva Barendregt & Isabelle Blankendaal Lerarenopleiding Wiskunde Docent: Marieke Collins Vakoverstijgend project ONTDEKKINGSREIZEN Eva Barendregt & Isabelle Blankendaal Lerarenopleiding Wiskunde Docent: Marieke Collins 1 VOORWOORD Dit is een project over ontdekkingsreizen. Het is een bestaan

Nadere informatie

Opmaak-Satelliet-pam 20-06-2005 16:47 Pagina 70

Opmaak-Satelliet-pam 20-06-2005 16:47 Pagina 70 Opmaak-Satelliet-pam 20-06-2005 16:47 Pagina 70 Saharastof veroorzaakt de bruine tinten in de bewolking boven onder andere Engeland en Schotland. De tint van de Noordzee ten noorden en noordwesten van

Nadere informatie

3. De atmosfeer. 3.1 Verticale indeling

3. De atmosfeer. 3.1 Verticale indeling 3. De atmosfeer De atmosfeer is het gasvormige omhulsel van de aarde en is door de zwaartekracht aan de aarde gebonden. Zonder atmosfeer zou er op aarde geen leven mogelijk zijn. Zo weten we dat de atmosfeer:

Nadere informatie

Examen Inleiding Atmosfeer 8 mei 2014 EXAMEN INLEIDING ATMOSFEER. 8 mei 2014, 13:30-16:30 uur

Examen Inleiding Atmosfeer 8 mei 2014 EXAMEN INLEIDING ATMOSFEER. 8 mei 2014, 13:30-16:30 uur EXAMEN INLEIDING ATMOSFEER 8 mei 2014, 13:30-16:30 uur E E R S T D I T L E Z E N!! 1. Vermeld duidelijk je NAAM en REGISTRATIENUMMER in de linkerbovenhoek van elk in te leveren foliovel (de foliovellen

Nadere informatie

PERIODESCHRIFT AARDRIJKSKUNDE EUROPA EN DE WERELD

PERIODESCHRIFT AARDRIJKSKUNDE EUROPA EN DE WERELD PERIODESCHRIFT AARDRIJKSKUNDE EUROPA EN DE WERELD HET KLIMAAT Het klimaat is, zo luidt de officiële definitie, het gemiddelde weer over een periode van 30 jaar. Dat wil zeggen dat het klimaat in een bepaald

Nadere informatie

2 Natuurlandschappen op aarde

2 Natuurlandschappen op aarde 2 Natuurlandschappen op aarde Start 1 a 1 bos 2 zee b thuis/hotel c nat / droog dichtbegroeid / onbegroeid koud / warm hoog / laag 2 a nat / droog dichtbegroeid / weinig begroeiing - onbegroeid koud /

Nadere informatie

Natuurrampen. Natuurrampen. Enkele voorbeelden... Oorzaken: bijvoorbeeld lawine, aardbeving, orkaan, overstroming, tsunami en vulkaanuitbarsting.

Natuurrampen. Natuurrampen. Enkele voorbeelden... Oorzaken: bijvoorbeeld lawine, aardbeving, orkaan, overstroming, tsunami en vulkaanuitbarsting. Natuurrampen Natuurrampen Natuurrampen Enkele voorbeelden... Oorzaken: bijvoorbeeld lawine, aardbeving, orkaan, overstroming, tsunami en vulkaanuitbarsting. Gevolgen: bijvoorbeeld bedolven mensen, doden,

Nadere informatie

Klimaatveranderingen hv123. CC Naamsvermelding-GelijkDelen 3.0 Nederland licentie. http://maken.wikiwijs.nl/63744

Klimaatveranderingen hv123. CC Naamsvermelding-GelijkDelen 3.0 Nederland licentie. http://maken.wikiwijs.nl/63744 Auteur VO-content Laatst gewijzigd 06 May 2016 Licentie CC Naamsvermelding-GelijkDelen 3.0 Nederland licentie Webadres http://maken.wikiwijs.nl/63744 Dit lesmateriaal is gemaakt met Wikiwijsleermiddelenplein.

Nadere informatie

Waarom zijn er seizoenen?

Waarom zijn er seizoenen? Waarom zijn er seizoenen? Waarom zijn er seizoen? Vorig weekeinde was het ineens zover. Volop zomer op zaterdag met ruim 24 graden en een zonnetje, de dag erna was het herfst met 15 graden en gemiezer.

Nadere informatie

Vraag Antwoord Scores. Mexico, Indonesië en Turkije 1 een grote bevolkingsomvang 1

Vraag Antwoord Scores. Mexico, Indonesië en Turkije 1 een grote bevolkingsomvang 1 Wereld Opgave 1 Opkomende markten 1 maximumscore 2 Mexico, Indonesië en Turkije 1 een grote bevolkingsomvang 1 Alleen als alle drie de landen genoemd zijn 1 scorepunt toekennen. 2 maximumscore 2 veel traditionele

Nadere informatie

Strategieles Verbanden (Relaties en verwijswoorden) niveau B

Strategieles Verbanden (Relaties en verwijswoorden) niveau B Strategieles Verbanden (Relaties en verwijswoorden) niveau B Wat doe je in deze les? Bij Nieuwsbegrip ga je vaak op zoek naar verbanden in de tekst. Wat zijn verbanden? Een tekst bestaat uit zinnen. Het

Nadere informatie

17. Kleurrijk oceaanwater

17. Kleurrijk oceaanwater Opmaak-Satelliet-pam 21-06-2005 16:38 Pagina 114 17. Kleurrijk oceaanwater Het aardoppervlak bestaat voor tweederde uit water. Geen wonder dat de kunstmanen die in een baan om de aarde zijn gebracht om

Nadere informatie

Centrale vraagstelling Hoe organiseer je een expeditie naar de Zuidpool om het hitterecord van 55 miljoen jaar geleden te kunnen onderzoeken?

Centrale vraagstelling Hoe organiseer je een expeditie naar de Zuidpool om het hitterecord van 55 miljoen jaar geleden te kunnen onderzoeken? Pagina 1: Opdracht: Op expeditie naar de Zuidpool Leerlingenblad Introductie Je kruipt in de huid van een paleoklimaatonderzoeker die geïnteresseerd is in de warme tijdsperiode van ongeveer 55 miljoen

Nadere informatie

Landengids voor: Landengids

Landengids voor: Landengids We gaan een reisgids maken voor een land dat je zelf mag uitkiezen. Dat is een boekje waarin allemaal dingen staan die met dat land te maken hebben en die je zou willen weten als je op vakantie zou gaan

Nadere informatie

Zon, aarde en maan. Expertgroep 3: De seizoenen. Naam leerling:... Leden expertgroep:...

Zon, aarde en maan. Expertgroep 3: De seizoenen. Naam leerling:... Leden expertgroep:... Expertgroep 3: De seizoenen Naam leerling:.... Leden expertgroep:... Voorbereiding Lente, zomer, herfst en winter zijn seizoenen met elk hun eigen karakter. Jullie gaan onderzoeken hoe het komt dat we

Nadere informatie

1 Vul aan: Duizenden kleine steenklompen die een baan om de zon beschrijven. b De kern van een komeet bestaat uit...

1 Vul aan: Duizenden kleine steenklompen die een baan om de zon beschrijven. b De kern van een komeet bestaat uit... Schooljaar: 2014-2015 Semester: 2 Score 93 Max. Naam: Nr.: Studierichting: ASO zonder wetenschappen Klas:... Graad: 3e Leerjaar: 1 Dag en datum: dinsdag 16 juni 2015 Leraar: H. Desmet Handtekening Pedagogisch

Nadere informatie

Titel De gasbel onder Nederland

Titel De gasbel onder Nederland De gasbel onder Nederland Het ontstaan van gas en zout in de Nederlandse bodem Korte lesomschrijving In deze les maken leerlingen kennis met het ontstaan van de gasbel onder Slochteren in de provincie

Nadere informatie

Lessenserie bij WOW. Weather Observations Website VMBO. WOW lessenserie 1

Lessenserie bij WOW. Weather Observations Website VMBO. WOW lessenserie 1 Lessenserie bij WOW Weather Observations Website VMBO WOW lessenserie 1 Colofon Deze lessenserie is gemaakt door het Koninklijk Nederlands Aardrijkskundig Genootschap (KNAG) in opdracht van het KNMI Redactie:

Nadere informatie

Problemen met water hv123. CC Naamsvermelding-GelijkDelen 3.0 Nederland licentie. http://maken.wikiwijs.nl/52486

Problemen met water hv123. CC Naamsvermelding-GelijkDelen 3.0 Nederland licentie. http://maken.wikiwijs.nl/52486 Auteur VO-content Laatst gewijzigd 25 May 2016 Licentie CC Naamsvermelding-GelijkDelen 3.0 Nederland licentie Webadres http://maken.wikiwijs.nl/52486 Dit lesmateriaal is gemaakt met Wikiwijsleermiddelenplein.

Nadere informatie

Namen: Anouk Boere, Kim Kuiper Klas: A6A Docent: Mevr. Klijmij Inleverdatum: 21-09-2012 Profielwerkstuk YES!

Namen: Anouk Boere, Kim Kuiper Klas: A6A Docent: Mevr. Klijmij Inleverdatum: 21-09-2012 Profielwerkstuk YES! Namen: Anouk Boere, Kim Kuiper Klas: A6A Docent: Mevr. Klijmij Inleverdatum: 21-09-2012 Profielwerkstuk YES! 1 Inhoudsopgave Voorwoord blz. 5 Inleiding blz. 6 Probleemstelling blz. 6 Hoofd- en deelvragen

Nadere informatie

6. Luchtvochtigheid. rol bij het A g g r e g a t i e t o e s t a n d e n v a n w a t e r. 6.1 inleiding. 6.2 Aggregatietoestanden

6. Luchtvochtigheid. rol bij het A g g r e g a t i e t o e s t a n d e n v a n w a t e r. 6.1 inleiding. 6.2 Aggregatietoestanden 6. Luchtvochtigheid 6.1 inleiding Vocht heeft een grote invloed op het weer zoals wij dat ervaren. Zaken als zicht, luchtvochtigheid, bewolking en neerslag worden er direct door bepaald. Afkoeling kan

Nadere informatie

Het klimaat. Tip. Gebruik kleine bekers, dan heb je minder klei nodig.

Het klimaat. Tip. Gebruik kleine bekers, dan heb je minder klei nodig. Het klimaat GROEP 5-6 47 65 minuten 1, 23, 42 en 50 Zet voor de activiteit Verandert de waterspiegel? de bekers, de schoteltjes, de klei en de kannen water klaar. Maak een dag van tevoren ten minste 12

Nadere informatie

Het klimaat is het gemiddelde weer in een bepaald gebied over een langere tijdsperiode. Meestal wordt hiervoor 30 jaar gebruikt.

Het klimaat is het gemiddelde weer in een bepaald gebied over een langere tijdsperiode. Meestal wordt hiervoor 30 jaar gebruikt. Werken met klimaatgegevens Introductie Weer en klimaatgegevens worden gemeten. Om deze meetgegevens snel te kunnen beoordelen worden ze vaak gepresenteerd in de vorm van grafieken of kaarten. Over de hele

Nadere informatie