Achtergrondinformatie Taalvrijwilligers. Begeleiden bij lezen

Maat: px
Weergave met pagina beginnen:

Download "Achtergrondinformatie Taalvrijwilligers. Begeleiden bij lezen"

Transcriptie

1 Achtergrondinformatie Taalvrijwilligers Begeleiden bij lezen

2 Inhoudsopgave Helpen bij leren lezen... 2 Lezen, doe het maar... 7 Eenvoudige teksten zoeken op internet... 9 Verder Lezen

3 Helpen bij leren lezen 1 Cursisten helpen bij het leren lezen, betekent vooral zorgen dat ze gericht zijn op de inhoud (de betekenis) van de tekst. Veel cursisten focussen op het verklanken van woorden of haken af als ze een woord niet kunnen lezen of niet kennen (bij anderstaligen). Ook is het van belang dat cursisten sneller leren lezen. Langzaam lezen is vaak een belemmering om de inhoud van de tekst te volgen. Voorlezen aan je cursist is een goede manier om hun leesvaardigheid te verbeteren. Je begint niet zo maar een tekst voor te lezen. Daaraan voorafgaand moet je een aantal dingen doen. Om daar meer inzicht in te krijgen, gaan we eerst in op wat een ervaren lezer doet. Voorafgaande aan het lezen Bij lezen denken de meeste mensen aan een tekst lezen van linksboven naar rechts onder. Deze manier van lezen bestaat wel, dat doe je bijvoorbeeld bij een recept of bij een instructie om je nieuwe telefoon te activeren. Dit noemen we intensief lezen. Voorwaarde: je moet 90-95% van de tekst kunnen lezen en begrijpen. Dus zowel technisch de woorden kunnen lezen als voldoende woordenschat hebben om alles te begrijpen. Maar het is niet zo dat een ervaren lezer elke tekst, altijd op dezelfde manier benadert. Je zet leesstrategieën in. Voor je gaat lezen stel je vast om welke tekstsoort het gaat, vervolgens bepaal je je leesdoel: (Wat lees ik, waarom lees ik het, wat wil ik weten?). Je kijkt naar plaatjes, kopjes, vetgedrukte woorden, kleurgebruik en je bekijkt: wat is de bron van deze tekst. Je let op visuele en niet-visuele aspecten. Je vraagt je af: wat weet ik al van dit onderwerp, wat zou ik ervan willen weten, staat dat waarschijnlijk in deze tekst, welke woorden vind ik in deze tekst? In strategietermen: Oriëntatie op de tekst Activeren van voorkennis kennis van de wereld, kennis van het onderwerp, woordenschat Verwachtingen t.a.v. de tekst bepalen Voorspellen Aan de hand daarvan bepaal je of je intensief en extensief gaat lezen. Soms ga je op zoek naar bepaalde informatie, je begint aan de tekst met een zoekopdracht, die je jezelf geeft: In een folder van de woningbouw: Wat is het telefoonnummer van de klachtendienst? In een bijsluiter bij de wormenkuur: Hoeveel pillen moet ik aan mijn hond van 20 kilo geven? In een reclamefolder: Wat kosten de sinaasappels deze week? Er zijn twee vormen van extensief lezen: 1. Skimmen: snel (globaal) een tekst over kijken om te weten te komen welke informatie erin staat (heet ook wel: diagonaal lezen) 2. Scannen: gericht zoeken naar bepaalde informatie in een tekst. Je let daarbij op kopjes, bepaalde tekstonderdelen vooral gericht op visuele aspecten een prijs, de temperatuur, een naam (heet ook wel: zoekend lezen) 1 door Jet Jeene (Prago) en Marga Tubbing (Stichting Lezen & Schrijven) 2

4 Extensief lezen In de praktijk komt het vaak voor dat we lezen om snel bepaalde informatie uit een tekst te halen, of we willen alleen de globale inhoud of de strekking van een tekst weten. In zo n geval is het niet nodig om de tekst als geheel van het begin tot het eind te lezen. Het is dan voldoende om bepaalde informatie te lokaliseren of om de tekst scannend te lezen. Dit noemen we extensief lezen. Bij het intensief lezen is de leerder erop gericht de gehele tekst te lezen en alle informatie te begrijpen. Intensief lezen blijkt in de onderwijspraktijk de overheersende leesactiviteit te zijn, terwijl het extensief leren lezen van teksten voor veel leerders ook van groot belang is. In het lesmateriaal moeten beide soorten van leesvaardigheid aan bod komen. Uit: Digitaal Handboek voor begeleiders Nederlands als Vreemde taal. Leesstrategieën tijdens het lezen Ook tijdens het lezen zet de ervaren lezer leesstrategieën in. 1) Regelmatig ophelderen van onduidelijkheden: Iemand kan een deel van de tekst overslaan en het alsnog begrijpen, maar als er te veel vraagtekens overblijven, lukt het niet meer. Tijdens het lezen moet je onduidelijkheden ophelderen. Denk aan de Singapore tekst. 2) Vragen stellen binnen de tekst: Begrijp je de situatie nog? Waar gaat het over? Over wie gaat het? Wat doet die persoon? Waar speelt het zich af? Waarom etc. 3) Samenvatten: Per tekstgedeelte: wat is de belangrijkste informatie? 4) Voorspellen: Hoe gaat de tekst verder, hebben we de lijn nog vast, wat kunnen we verder verwachten? Blijkt tijdens het lezen dat we vragen niet kunnen beantwoorden, dan zet de goede lezer herstelstrategieën in: Langzamer lezen Aandachtiger lezen Teruglezen Stukje opnieuw lezen Stukje overslaan Naar illustraties kijken Iets (ergens anders) opzoeken woordenboek, atlas Hulp vragen Leesstrategieën na het lezen Als een ervaren lezer een tekst gelezen heeft, kijkt hij terug op wat hij heeft gelezen. Begrijp je de inhoud, is het leesdoel bereikt? Zo niet, wat moet je doen om dat wel te bereiken? Hoe komt het dat het niet bereikt is? Past de tekst wel bij het doel? Kloppen de voorspellingen? Heb je de tekst wel goed gelezen? Bronnen van informatie Een ervaren lezer maakt tijdens het lezen gebruik van verschillende bronnen van informatie: 1. Visuele informatie Tekens Kenmerken van teksten: brief, roman, gedicht Illustraties Layout (hoofdstuk, alinea) 2. Niet-visuele informatie letters lettercombinaties (sch, ing, lijk) zinsconstructies grammaticale structuren 3

5 betekenis: voorkennis van het onderwerp, verwachtingen verhaal. Tijdens het lezen worden al deze bronnen van informatie aan elkaar gekoppeld. Helpen bij het verbeteren van de leesvaardigheid Onervaren lezers moet je helpen leesstrategieën bewust toe te passen, zodat ze deze kunnen automatiseren en later zelfstandig toepassen. Deze strategieën zijn goed expliciet te maken en aan te leren. In het onderstaande geven we suggesties hoe je dat kunt doen. Oefenen met manieren van lezen Manieren van lezen Extensief Skimmen Scannen Intensief Ieder kijkt een minuutje alleen naar zijn (stukje) tekst, foto s, kopjes Niet alles lezen, alleen hier en daar een woord Vraag je af : Wat staat er in deze tekst, welke informatie kan ik verwachten? Begeleider geeft vooraf een opdracht: zoek in de tekst een telefoonnummer, een datum, een naam, een tijdstip, etc. Ga in de tekst op zoek naar bepaalde informatie Kijk even naar de tekst: hoe snel kun je het vinden? Ieder kijkt zelf in zijn tekst. Begeleider deelt bijvoorbeeld een gedicht en een recept uit. Iedereen leest beide teksten. Is er verschil in manier van lezen? In de groep Vertel wat je verwacht Later kun je dit in tweetallen laten doen. Klopt het antwoord? Waar staat het? Hoe heb je dat zo snel gevonden? Kunnen de anderen het ook vinden? Bespreek dit met elkaar. Waar let je op, welke gegevens gebruik je om de info te vinden? Bespreek Oefenen met leesstrategieën Onder het kopje Strategie staat aangegeven wat een ervaren lezer doet. Een minder ervaren lezer moet daar misschien over nadenken, een begeleider kan daarbij helpen. Onder werkvorm komen een aantal tips hoe een begeleider dit kan aanpakken. Activiteiten voorafgaand aan het lezen Strategie Wat doet de ervaren lezer? Werkvorm Tekstsoorten herkennen, gebruik maken van de vorm Gebruik maken van plaatjes kopjes, kleuren Bepaal waar het in deze tekst om gaat: Informatie, vraag, instructie, betoog, plezier, etc Vorm zegt iets over de soort tekst: zakelijk, informatief, gezellig, gedicht, verhaal, interview etc. Bedenk wat voor informatie je hier uit kunt halen. Bespreek wat voor soorten teksten er zijn, wat doen cursisten ermee? Doe je altijd hetzelfde? Bespreek dit klassikaal, later in tweetallen 4

6 Achtergrondkennis activeren/ Voorkennis gebruiken Leesdoel bepalen Voorspellen Foto s, tekeningen, tabellen dienen ter illustratie, nuttige info, overzicht, detail Wat weet ik al van dit onderwerp? Van deze schrijver? Van dit boek? Deze tekst? Bedenk waarom je deze tekst gaat lezen? Ik wil bepaalde informatie uit de tekst halen=> welke info, wat wil je weten? Ik lees deze tekst voor mijn plezier. Voor het lezen maak je gebruik van omgevingsfactoren zoals: waar staat het verhaal in, foto s en kopjes. Denk na over wat je gaat verwachten. Wat zal er in deze tekst staan? Begeleider vertelt waar hij/zij op let en wat dat voor hem/haar betekent Lees de titel en de eerste zinnen: waar gaat het over, wat weet ik al van dit onderwerp, interesseert het mij, wat vind ik ervan, moet ik iets doen naar aanleiding van de tekst Wat vraag je je af? Wat wil je weten? Bepaalde info => wat precies wil je weten? Ga je scannen, skimmen of intensief lezen? Plezier=> wat wil je weten? Bespreek dit vooraf met de groep 5

7 Leesstrategieën tijdens het lezen Strategie Wat doet een ervaren lezer? Werkvorm Ophelderen van onduidelijkheden Staan er moeilijke woorden in de tekst? Een woord kan technisch moeilijk te lezen zijn Herken je stukjes van het woord? Slachthuis is slacht huis Ongemakkelijk is on gemak- (ke) lijk Gloeiendheet is gloei end-heet Teruglezen Samenvatten Voorspellen Een woord kan onbekend zijn Of beide elementen spelen een rol Ook: situatie is niet duidelijk Bij twijfel of je nog op de goede weg zit; zwakke lezers hebben dat gevoel al snel Na enkele zinnen controleer je of de lezer nog meedenkt: Wie, wat, waar gaat het over? Ook tijdens het lezen voorspellen ervaren lezers. Ze bedenken tijdens het lezen hoe het verder zal gaan. Ze gebruiken de informatie die ze tijdens het lezen krijgen. Berm Inhaalverbod Controleren door vragen Tekst verdelen in kleine eenheden (niet té klein) Vat een stukje tekst samen in één zin. Is iedereen weer bij? Ga verder met het volgende stukje Stop de lezing als je een stukje gelezen hebt. Vat het voorafgaande samen en voorspel het vervolg Verwerken van de tekst na het lezen Controleer Heb je je leesdoelen bereikt? Indien niet, waarom niet? Zijn er nog woorden uit de tekst onduidelijk? Is de hele inhoud van de tekst duidelijk, voor zover relevant voor het leesdoel? Wat was moeilijk, wat hielp bij het begrijpen? Probeer ze alsnog te bereiken door (scannend) teruglezen Zoek ze op of probeer op een andere manier de betekenis hen het gebruik te achterhalen. Praat erover Denk na over het leesproces. Wat moet je nog leren? 6

8 Lessuggesties Vragen stellen Verwerk het verhaal Lees een stukje tekst en bedenk er vragen bij Maak onderscheid tussen open en gesloten of gerichte vragen. Het antwoord op een gesloten vraag is ja of nee (Is de hoofdpersoon getrouwd?) Een gerichte vraag vraagt om een kort antwoord: Met wie loopt het slecht af? Waar woont de moeder van de hoofdpersoon? Open vragen beginnen met Wat, Waarom, Hoe? Ieder leest voor zichzelf een stukje tekst (goed afspreken wie wat leest) en onthoud wat daarin het belangrijkste is. (max. 4 deelnemers) Stap1: stel vragen over de tekst Stap 2: Laat de groep vragen bedenken en bespreek de antwoorden met de hele groep Stap 3: verdeel de groep in tweetallen. Een tweetal bedenkt vragen, het andere tweetal beantwoordt ze en omgekeerd Stap 4: Individueel: de ene cursist bedenkt vragen voor de andere en omgekeerd. Stappen 1 4 afhankelijk van hoe ervaren en hoe vrij de cursisten zijn en hoe veilig ze zich voelen Ieder vertelt in het groepje van 4 in het kort zijn stukje van het verhaal. Begrijpt iedereen het hele verhaal? Lees na afloop het hele verhaal met elkaar en bespreek wat er goed is overgedragen en welke belangrijke informatie niet verteld is in de eerste ronde Lezen, doe het maar 2 1. Een tekst zonder voorbereiding (hardop) laten lezen levert weinig op: het langetermijngeheugen moet eerst geactiveerd worden om de woordherkenning sneller te laten plaatsvinden. Een gesprek vooraf over de inhoud, over eventuele afbeeldingen, over de moeilijke woorden die erin voorkomen, doet wonderen. 2. Het hoofdprobleem van veel beginnende lezers is dat zij passief proberen te decoderen, zonder gerichtheid op betekenis en met onvoldoende vaardigheid in snel decoderen als hulpmiddel bij de woordidentificatie. Decoderen als hoofdstrategie moet vervangen worden door een leesstrategie: hypothese over de mogelijke inhoud, controle door middel van de 2 Bron: Jos Ruijs (2009) Lezen doe het maar. Stichting Alfabeter 7

9 afgedrukte woorden, woorddelen en letters, en een verbeterde nieuwe hypothese. Voor de educatief werker betekent dit dat hij de lezer niet de kans geeft tot decoderen, maar bijvoorbeeld door voorzeggen het tempo opdrijft, zodat meer betekenisgerichtheid naar voren kan komen. 3. Het langzaam hardop voorlezen, waar bij mensen uit de groep kunnen meelezen, is in een bepaalde fase ook effectief om de falende decodeerstrategie uit te bannen. 4. Het lezen kan regelmatig onderbroken worden door te vragen naar de betekenis van het gelezen stuk en te vragen naar het vermoedelijk vervolg. 5. Het lezen kan ook onderbroken worden door aandacht te vragen voor de vormkant van het lezen: de voor- of achtervoegsels die voorkwamen en ook voorkomen in andere woorden die de groep kent. Ook een spellingeigenaardigheid kan toegelicht worden. Van groot belang hierbij is dat de voorbeelden, waar mogelijk, door de cursisten aangedragen worden. Waar door anderen aangedragen analogierijen kennelijk niet werken (Reitsma, 1988), wordt het eigen taalvermogen terdege geoefend wanneer mensen uit hun eigen lexicon woorden moeten opdiepen die bepaalde fonologische kenmerken vertonen, omdat dan meerdere componenten van hun taalsysteem tegelijk actief zijn. 6. Een belangrijke taak van de educatief werker is het betekenisveld rondom begrippen uit de tekst te verduidelijken: laten zien wat er nog meer samenhangt met het in de tekst voorkomend begrip en verbanden leggen met verwante begrippen. 7. Hardop lezen is bepaald niet de zuiverste vorm van lezen. In het taalgebruikers-model valt te zien dat daarbij niet alleen de weg van de fonologische kant - de letters - naar de betekenis in het conceptueel systeem van de taalgebruiker afgelegd wordt, maar ook de weg terug naar de fonologische kant: de klanken. Geen wonder dat een beginnend lezer daar moeite mee heeft. Het merkwaardige feit doet zich daarbij voor dat een geoefend lezer hardop kan voorlezen zonder dat de betekenis ontcijferd wordt. Denk aan het voorlezen van een tekst aan kinderen, of het hardop, onvoorbereid lezen van een flink stuk moeilijke tekst. Bij beide kan het voorkomen dat de betekenis van de tekst niet gevat wordt, terwijl het lezen doorgaat. 8. Binnen het geheel van een zich ook op abstract niveau ontwikkelende taal wordt ook anders tegen een fout aangekeken. Een fout, zoals een afwijkende spelling, is niet langer een tekortkoming, maar een aanduiding van het stadium waarin het taalproces zich bevindt. Het gaat hierbij niet om een woordenspel, maar om een rotsvaste overtuiging die cursist en docent dienen te hebben. Zo wordt voorkomen dat gefixeerdheid op fouten dezelfde werking houdt als in het primaire leerproces: zij belemmert meer dan zij verduidelijkt. Ik vat de leestechnische problematiek van de lezer in de onderste regionen van de basiseducatie nog eens samen. Van de twee hoofdwegen die tot betekenisidentificatie leiden, functioneert de weg van het decoderen zo slecht dat de weg van de betekenisvollere strategie niet aan functioneren toekomt. De enige weg lijkt om door overwaardering van de betekenisstrategie het proces in ieder geval op gang te brengen. Voortdurende aandacht voor de fonologische component is daarbij noodzakelijk. De moeilijkheid daarbij is dat cursisten daar zwak in zijn en emotioneel buitengewoon kwetsbaar. 8

10 Handige websites: Online eenvoudige teksten zoeken Naam: SEVEN DAYS Doelgroep: jongeren Omschrijving: digitale krant Niveau (schatting): A2, B1 Waar: Naam: DE STIEP, UIT EIGEN PEN Doelgroep: Cursisten met Nederlands als moedertaal Omschrijving: eenvoudige korte teksten, verhalen en gedichten, gemaakt door laaggeletterden Niveau (schatting): A1, A2 Waar: Klik op Uit eigen pen Tip: Heb je creatieve cursisten? Ze kunnen hun teksten ook zelf inzenden. Naam: SCHOOLTV BEELDBANK Doelgroep: basis- en voortgezet onderwijs, maar ook bruikbaar voor andere doelgroepen Omschrijving: vele korte informatieve filmpjes met de uitgeschreven tekst erbij. Niveau (schatting): A2, B1 Waar: primair onderwijs: voortgezet onderwijs: Klik in het menu rechts in het scherm op een vak. Er verschijnt een submenu waarop je verder kunt klikken tot er een overzicht van de beschikbare filmpjes verschijnt. Naam: ENTOEN.NU (de canon van Nederland) Doelgroep: alle doelgroepen met interesse voor geschiedenis Omschrijving: Website over de geschiedenis van Nederland, ingedeeld in 50 onderwerpen. Kies een onderwerp (dat kan door op een afbeelding te klikken) en klik vervolgens onder het kopje voor iedereen op eenvoudige versie voor ca. niv A2 - B1 (het niveau is heel afhankelijk van de voorkennis van de cursist). De officiële versie heeft ca. niveau B2 - C1. Niveau (schatting): A2, B1, B2, C1 Waar: Naam: Doelgroep: Omschrijving: Niveau: Waar: SONGTEKSTEN alle doelgroepen met interesse voor muziek Heel veel songteksten van bekende artiesten zijn hier te vinden. En als je bijbehorende muziek zelf niet hebt, kun je die meestal wel op youtube.com vinden. Alle niveaus Verder Lezen Bossers, B. Kuiken, F. Vermeer (A.) (red): Handboek Nederlands als tweede taal in het volwassenenonderwijs (2010) Coutinho Bussum. Bij dit Handboek hoort een website met extra materiaal 9

Leerstofoverzicht Lezen in beeld

Leerstofoverzicht Lezen in beeld Vaardigheden die bij één passen, worden in Lezen in beeld steeds bij elkaar, in één blok aangeboden. Voor Lezen in beeld a geldt het linker. Voor Lezen in beeld b t/m e geldt het rechter. In jaargroep

Nadere informatie

(Vak)teksten lezen in vmbo - mbo - Handleiding

(Vak)teksten lezen in vmbo - mbo - Handleiding (Vak)teksten lezen in vmbo - mbo - Handleiding Aan de slag met lezen in beroepsgerichte vakken Voor de verbetering van leesvaardigheid is het belangrijk dat leerlingen regelmatig en veel lezen. Hoe krijg

Nadere informatie

Leerlijn Leeslink niveau 3 (groep 7-8) schooljaar 2013-2014

Leerlijn Leeslink niveau 3 (groep 7-8) schooljaar 2013-2014 Startles 35 Introductieles Het vak begrijpend en studerend lezen. Wat houdt het in? Wat heb je er aan? Nu en straks op de middelbare school? de 1 36 De leerling kan: - verschillende leesdoelen noemen -

Nadere informatie

8-10-2015. Nationaal congres Taal en Lezen. 15 oktober 2015 Modelen. Contactgegevens

8-10-2015. Nationaal congres Taal en Lezen. 15 oktober 2015 Modelen. Contactgegevens Nationaal congres Taal en Lezen 15 oktober 2015 Modelen WWW.CPS.NL Contactgegevens Willem Rosier w.rosier@cps.nl 06 55 898 653 Hoe ziet het modelen er in de 21 ste eeuw uit? Is flipping the classroom dan

Nadere informatie

mijnplein 30 okt 2013 Begrijpend lezen = Begrijpend leren

mijnplein 30 okt 2013 Begrijpend lezen = Begrijpend leren mijnplein 30 okt 2013 Begrijpend lezen = Begrijpend leren Doelen Aan het eind van deze masterclass: Ken je het belang en de plek van begrijpend lezen/luisteren binnen het onderwijs Ken je de belangrijkste

Nadere informatie

BEGRIJPEND LEZEN 1 NEDERLANDS TEKSTSOORTEN EN TEKSTDOELEN

BEGRIJPEND LEZEN 1 NEDERLANDS TEKSTSOORTEN EN TEKSTDOELEN BEGRIJPEND LEZEN 1 NEDERLANDS TEKSTSOORTEN EN TEKSTDOELEN 0 AAN HET EINDE VAN DEZE UITLEG: - Kun je het onderwerp uit een zin bepalen. - Kun je het onderwerp van een tekst bepalen. - Kun je een soort tekst

Nadere informatie

Voorlezen is leuk en nuttig. Maar hoe doe je dat eigenlijk, goed voorlezen? Hieronder vindt u de belangrijkste tips en trucs.

Voorlezen is leuk en nuttig. Maar hoe doe je dat eigenlijk, goed voorlezen? Hieronder vindt u de belangrijkste tips en trucs. R.K. Basisschool Anselderlaan 10 6471 GL Eygelshoven Tel: 045-5351434 De fijne kneepjes van het voorlezen Voorlezen is leuk en nuttig. Maar hoe doe je dat eigenlijk, goed voorlezen? Hieronder vindt u de

Nadere informatie

TAAL- EN LEESMETHODEN. Het aanbod Taal- en leesmethoden Begrijpend Lezen. Begrijpend lezen. Effectieve strategieën voor begrijpend lezen ALGEMEEN

TAAL- EN LEESMETHODEN. Het aanbod Taal- en leesmethoden Begrijpend Lezen. Begrijpend lezen. Effectieve strategieën voor begrijpend lezen ALGEMEEN TAAL- EN LEESMETHODEN ALGEMEEN Het aanbod Taal- en leesmethoden Begrijpend Lezen Algemeen: aandachtspunten bij methode Begrijpend lezen Om een goede begrijpend lezer te zijn, is het in de eerste plaats

Nadere informatie

LES 1: VOORLEZEN met STRATEGIE WEEK 1.1 0, 1, 4 en 6

LES 1: VOORLEZEN met STRATEGIE WEEK 1.1 0, 1, 4 en 6 LES 1: VOORLEZEN met STRATEGIE WEEK 1.1 0, 1, 4 en 6 Lesdoel: De kinderen vergroten hun tekstbegrip door interactie over het verhaal en hun metacognitieve vaardigheden door het oefenen en toepassen van

Nadere informatie

Wat te doen met zwakke begrijpend lezers?

Wat te doen met zwakke begrijpend lezers? Wat te doen met zwakke begrijpend lezers? Cor Aarnoutse Wat doe je met kinderen die moeite hebben met begrijpend lezen? In dit artikel zullen we antwoord geven op deze vraag. Voor meer informatie verwijzen

Nadere informatie

Leerlijn Leeslink niveau 2 (groep 5-6) Schooljaar 2012-2013

Leerlijn Leeslink niveau 2 (groep 5-6) Schooljaar 2012-2013 Startles 35 Introductieles Het vak begrijpend en studerend lezen. Wat houdt het in? Wat heb je er aan? de 1 36 De leerling kan: - vertellen waarom hij een tekst leest - een leesdoel kiezen 1 37 De leerling

Nadere informatie

Achtergrondinformatie Taalvrijwilligers. Begeleiden bij schrijven

Achtergrondinformatie Taalvrijwilligers. Begeleiden bij schrijven Achtergrondinformatie Taalvrijwilligers Begeleiden bij schrijven 1 Inhoudsopgave Snippers... 3 Verder Lezen... 5 2 Snippers 1 Onderdelen schrijfproces Schrijven is zowel een denktaak als een doetaak. Denken

Nadere informatie

Groep 7 en 8. Doelen Leerdoelen technisch lezen eind groep 8

Groep 7 en 8. Doelen Leerdoelen technisch lezen eind groep 8 Groep 7 en 8 Doelen Leerdoelen technisch lezen eind groep 8 85-95 % van de leerlingen beheerst AVI-plus 90% beheerst A t/m D-niveau op de DMT leerlingen lezen vlot woorden en zinnen leerlingen richten

Nadere informatie

Leerlijn Leeslink niveau 3 (groep 7-8) schooljaar 2013-2014

Leerlijn Leeslink niveau 3 (groep 7-8) schooljaar 2013-2014 Startles 35 Introductieles Het vak begrijpend en studerend lezen. Wat houdt het in? Wat heb je er aan? Nu en straks op de middelbare school? de 1 36 De leerling kan: - verschillende leesdoelen noemen -

Nadere informatie

Brochure Begrijpend lezen VMBO 1

Brochure Begrijpend lezen VMBO 1 Brochure Begrijpend lezen VMBO 1 Brochure Begrijpend lezen VMBO 2 Inleiding Het belang van begrijpend lezen kan nauwelijks overschat worden. Het niveau van begrijpend lezen dat kinderen aan het einde van

Nadere informatie

Praten over boeken in de klas Het vragenspel van Aidan Chambers

Praten over boeken in de klas Het vragenspel van Aidan Chambers Praten over boeken in de klas Het vragenspel van idan hambers We weten pas wat we denken als we het onszelf horen zeggen. (idan hambers). Elk individu, kind en volwassene, beleeft een tekst op geheel eigen

Nadere informatie

Werkwijzer Verslagkring:

Werkwijzer Verslagkring: Werkwijzer Verslagkring: 1. Je maakt een tweetal. 2. Met zijn tweeën kies je een onderwerp, waarin jullie je willen verdiepen en waarover jullie meer willen weten. 3. Samen ga je op zoek naar informatie

Nadere informatie

Workshop BLIKSEM - Leesbegrippen in de BLIKSEM Oefenteksten en Toetsen

Workshop BLIKSEM - Leesbegrippen in de BLIKSEM Oefenteksten en Toetsen Leesbegrippen Groep 5 1. alinea (7)* 2. anekdote (2) 3. bedoeling van de schrijver (3) 4. boodschap overbrengen (1) 5. bronvermelding (2) 6. conclusie (1) 7. de bedoeling van de schrijver (2) 8. de clou

Nadere informatie

Groep 4. Doelen Leerdoelen technisch lezen eind groep 4

Groep 4. Doelen Leerdoelen technisch lezen eind groep 4 Groep 4 Doelen Leerdoelen technisch lezen eind groep 4 75% van de leerlingen beheerst niveau AVI-E4 (teksten lezen) 90 % beheerst A t/m D-niveau op de DMT leerlingen lezen vlot twee- en drielettergrepige

Nadere informatie

Muiswerk Strategisch Lezen is gericht op het aanleren van deelvaardigheden die nodig zijn voor een strategische leesaanpak.

Muiswerk Strategisch Lezen is gericht op het aanleren van deelvaardigheden die nodig zijn voor een strategische leesaanpak. Strategisch Lezen Muiswerk Strategisch Lezen is gericht op het aanleren van deelvaardigheden die nodig zijn voor een strategische leesaanpak. Doelgroepen Strategisch Lezen Muiswerk Strategisch Lezen is

Nadere informatie

ONTWIKKELINGEN OP HET GEBIED VAN (BEGRIJPEND) LEZEN.WAT WERKT?

ONTWIKKELINGEN OP HET GEBIED VAN (BEGRIJPEND) LEZEN.WAT WERKT? ONTWIKKELINGEN OP HET GEBIED VAN (BEGRIJPEND) LEZEN.WAT WERKT? Dr. Kees Vernooy Lector hogeschool Edith Stein Enschedese Lees- en Rekenverbeterplan september 2011 Wat is er nodig om van elk kind een goede

Nadere informatie

Algemene instructies voor de strategie: Vragen stellen. Introductiefase bij de eerste les:

Algemene instructies voor de strategie: Vragen stellen. Introductiefase bij de eerste les: Algemene instructies voor de strategie: Vragen stellen "Welkom,." Introductiefase bij de eerste les: 1. "Vandaag gaan we weer een tekst lezen. Daarbij gaan we een nieuwe strategie leren. Deze strategie

Nadere informatie

Huiswerk Spreekbeurten Werkstukken

Huiswerk Spreekbeurten Werkstukken Huiswerk Spreekbeurten Werkstukken - 2 - Weer huiswerk? Nee, deze keer geen huiswerk, maar een boekje óver huiswerk! Wij (de meesters en juffrouws) horen jullie wel eens mopperen als je huiswerk opkrijgt.

Nadere informatie

VOLLEDIGE INSTRUCTIES LEESVAARDIGHEID

VOLLEDIGE INSTRUCTIES LEESVAARDIGHEID VOLLEDIGE INSTRUCTIES LEESVAARDIGHEID Maak een mindmap of schema van een tekst ga je dan doen? Naar aanleiding van een titel, ondertitel, plaatjes en of de bron van de tekst ga je eerst individueel (en

Nadere informatie

Zorg om je toekomst. Wat is. dyslexie?

Zorg om je toekomst. Wat is. dyslexie? Zorg om je toekomst Wat is dyslexie? 2 Inleiding Dyslexie is een complex probleem. Dyslectische leerlingen zijn niet dom of lui, hun falen is geen onwil. Deze leerlingen doen vaak extra hun best, besteden

Nadere informatie

Leerjaar 1 en 2 vmbo-b/k. Doelen Leerdoelen technisch lezen eind leerjaar 2

Leerjaar 1 en 2 vmbo-b/k. Doelen Leerdoelen technisch lezen eind leerjaar 2 Leerjaar 1 en 2 vmbo-b/k Doelen Leerdoelen technisch lezen eind leerjaar 2 95 % van de leerlingen beheerst AVI-plus 95% beheerst A t/m D-niveau op de DMT leerlingen lezen vlot woorden en zinnen leerlingen

Nadere informatie

De kijkwijzer lezen: een alternatief voor het beoordelen van de leesvaardigheden van de kinderen

De kijkwijzer lezen: een alternatief voor het beoordelen van de leesvaardigheden van de kinderen Kijkwijzer voor taal De kijkwijzer lezen: een alternatief voor het beoordelen van de leesvaardigheden van de kinderen Evaluatie van (begrijpende)leesvaardigheden van kinderen is zo moeilijk omdat de prestaties

Nadere informatie

Muiswerk Strategisch Lezen is gericht op het aanleren van deelvaardigheden die nodig zijn voor een strategische leesaanpak.

Muiswerk Strategisch Lezen is gericht op het aanleren van deelvaardigheden die nodig zijn voor een strategische leesaanpak. Strategisch Lezen Muiswerk Strategisch Lezen is gericht op het aanleren van deelvaardigheden die nodig zijn voor een strategische leesaanpak. Doelgroepen Strategisch Lezen Muiswerk Strategisch Lezen is

Nadere informatie

Beoordelingsinstrument Digitale Leermiddelen Taalonderwijs

Beoordelingsinstrument Digitale Leermiddelen Taalonderwijs kennisnet.nl Beoordelingsinstrument Digitale Leermiddelen Taalonderwijs Op de volgende pagina s treft u het beoordelingsinstrument Digitale Leermiddelen Taalonderwijs. Het instrument is ingedeeld in acht

Nadere informatie

H1: Vaardigheden. Engels VMBO 2012. www.lyceo.nl

H1: Vaardigheden. Engels VMBO 2012. www.lyceo.nl H1: Vaardigheden Engels VMBO 2012 www.lyceo.nl Basisvaardigheden Opbouw van teksten Opbouw van alinea s Oriëntatie op een tekst Verschillende leesstrategieën Veel voorkomende woorden Signaalwoorden (H2)

Nadere informatie

ONDERSTEUNING BIJ HET LEZEN

ONDERSTEUNING BIJ HET LEZEN ONDERSTEUNING BIJ HET LEZEN De meeste leerlingen hebben geen moeite met lezen op zich. Maar vanaf het moment dat ze langere teksten moeten lezen en globale vragen beantwoorden of als ze impliciete informatie

Nadere informatie

Begrijpend lezen, lessenserie. voor het VO

Begrijpend lezen, lessenserie. voor het VO Begrijpend lezen, lessenserie voor het VO Handleiding Antwoorden Jeltje Harnmeijer Hedy van Hemert Voorwoord en Handleiding Inleiding Voor u ligt de lessenserie Begrijpend lezen, ontwikkeld door Jeltje

Nadere informatie

LES 10: OEFENTEKST 1 - Katachtigen WEEK 3.4

LES 10: OEFENTEKST 1 - Katachtigen WEEK 3.4 LES 10: OEFENTEKST 1 - Katachtigen WEEK 3.4 Lesdoel: Tekstbegrip vergroten door interactie over oplossingsmethoden bij het beantwoorden van (meerkeuze)vragen. Tevens leren en herhalen de kinderen een aantal

Nadere informatie

2.3 Literatuur. 1.4.2 Schriftelijke vaardigheden 1.4.2.1 Lezen LES GODVERDOMSE DAGEN OP EEN GODVERDOMSE BOL LEERPLAN ALGEMEEN:

2.3 Literatuur. 1.4.2 Schriftelijke vaardigheden 1.4.2.1 Lezen LES GODVERDOMSE DAGEN OP EEN GODVERDOMSE BOL LEERPLAN ALGEMEEN: LES GODVERDOMSE DAGEN OP EEN GODVERDOMSE BOL ALGEMEEN: p.8 2.3 Literatuur In onze leerplannen is literatuur telkens als een aparte component beschouwd, meer dan een vorm van leesvaardigheid. Na de aanloop

Nadere informatie

Hoofdstuk 16 - Vreemde talen ondersteunen

Hoofdstuk 16 - Vreemde talen ondersteunen Hoofdstuk 16 - Vreemde talen ondersteunen 16.1. Inleiding 215 16.2. Woorden, zinnen, in een vreemde taal laten voorlezen 217 16.3. Uitspraak van woorden leren en controleren 219 16.4. Woorden vertalen

Nadere informatie

Uitleg boekverslag en boekbespreking

Uitleg boekverslag en boekbespreking Uitleg boekverslag en boekbespreking groep 7 schooljaar 2014-2015 Inhoudsopgave: Blz. 3 Blz. 3 Blz. 3 Blz. 4 Blz. 6 Blz. 7 Blz. 7 Stap 1: Het lezen van je boek Stap 2: Titelpagina Stap 3: Inhoudsopgave

Nadere informatie

Eindtermen Nederlands algemeen secundair onderwijs (derde graad)

Eindtermen Nederlands algemeen secundair onderwijs (derde graad) Eindtermen Nederlands algemeen secundair onderwijs (derde graad) Bron: www.ond.vlaanderen.be/dvo 1 Luisteren 1 De leerlingen kunnen op structurerend niveau luisteren naar uiteenzettingen en probleemstellingen

Nadere informatie

LEREN LEREN LEREN. een overzicht met leerhulpjes voor de diverse vakgebieden. Hieronder kun je lezen over het leren/maken van:

LEREN LEREN LEREN. een overzicht met leerhulpjes voor de diverse vakgebieden. Hieronder kun je lezen over het leren/maken van: LEREN LEREN LEREN een overzicht met leerhulpjes voor de diverse vakgebieden Hieronder kun je lezen over het leren/maken van: 1. DICTEE 2. TAFELS 3. VRAGEN EN OPDRACHTEN 4. STUKKEN TEKST (bijv. hoofdstuk

Nadere informatie

Checklist Sollicitatiebrief schrijven 2F - handleiding

Checklist Sollicitatiebrief schrijven 2F - handleiding Checklist Sollicitatiebrief schrijven 2F - handleiding Inleiding De checklist Sollicitatiebrief schrijven 2F is ontwikkeld voor leerlingen die moeten leren schrijven op 2F. In deze handleiding wordt toegelicht

Nadere informatie

Les 1 Integratie Leestekst: Een bankrekening. Introductiefase

Les 1 Integratie Leestekst: Een bankrekening. Introductiefase Les 1 Integratie Leestekst: Een bankrekening "Welkom:... " Introductiefase 1. "In de afgelopen weken hebben we veel teksten gelezen. Deze teksten hebben we samengevat, we hebben vragen erbij gesteld, gekeken

Nadere informatie

Kinderen leren schrijven. www.taalvorming.nl

Kinderen leren schrijven. www.taalvorming.nl Kinderen leren schrijven www.taalvorming.nl Uitgangspunten van taalvorming Taalvorming is een lang bestaande werkwijze die je ook kunt zien als schrijfdidactiek werken vanuit eigen ervaringen samenhang

Nadere informatie

Al doende leren Een module voor trainers

Al doende leren Een module voor trainers Al doende leren Een module voor trainers Bijlagen: Powerpoint Een module voor trainers Handouts: Stappenplan internetgebruik (De Strategiekaart) Print van Powerpoint prestaties geld Parktijkopdrachten

Nadere informatie

TULE inhouden & activiteiten Nederlands. Kerndoel 10. Toelichting en verantwoording

TULE inhouden & activiteiten Nederlands. Kerndoel 10. Toelichting en verantwoording TULE - NEDERLANDS KERNDOEL 10 158 TULE inhouden & activiteiten Nederlands Kerndoel 10 De leerlingen leren bij de doelen onder mondeling taalonderwijs en schriftelijk taalonderwijs strategieën te herkennen,

Nadere informatie

lesmateriaal Taalkrant

lesmateriaal Taalkrant lesmateriaal Taalkrant Toelichting Navolgend vindt u een plan van aanpak en 12 werkbladen voor het maken van de Taalkrant in de klas, behorende bij het project Taalplezier van Stichting Wereldleren. De

Nadere informatie

1. LEZEN Inleiding: doel en structuur Gebaren lezen

1. LEZEN Inleiding: doel en structuur Gebaren lezen 1. LEZEN Inleiding: doel en structuur De doorloopklok wordt gezet, zodat de leerlingen weten tot wanneer er wordt gewerkt. De leerkracht vertelt welke lesonderdelen aan bod zullen komen en vertelt ook

Nadere informatie

Begrijpend Lezen moet je Lezen Denken Begrijpen!

Begrijpend Lezen moet je Lezen Denken Begrijpen! Begrijpend Lezen moet je Lezen Denken Begrijpen! Drie soorten strategieën: Sturingsstrategieën: Leesdoel bepalen Oriënteren op de tekst Actualiseren van kennis en woordenschat Actief lezen door toepassen

Nadere informatie

FICTIEDOSSIER NEDERLANDS LEERJAAR 3 EN 4 BK

FICTIEDOSSIER NEDERLANDS LEERJAAR 3 EN 4 BK FICTIEDOSSIER NEDERLANDS LEERJAAR 3 EN 4 BK Pagina 0 WOORD VOORAF Je zit nu in 3 VMBO en het eindexamen lijkt nog ver weg... Maar niets is minder waar. Dit jaar start je namelijk al volop met de voorbereidingen

Nadere informatie

Doelen. Didactische richtlijnen

Doelen. Didactische richtlijnen Groep 4 In de groepen 1, 2 en 3 hebben de leerlingen al ervaring met begrijpend luisteren. Dit is een belangrijke voorbereiding op het begrijpend lezen, omdat luisterstrattegieën en leesstrategieën veel

Nadere informatie

Een doorlopende leeslijn voor elke leerling. Alle facetten van leesontwikkeling in het voortgezet onderwijs belicht

Een doorlopende leeslijn voor elke leerling. Alle facetten van leesontwikkeling in het voortgezet onderwijs belicht 2. Taalonderwijs van 12-18 Ronde 5 Regine Bots CED-Groep, Unit VO-BVE, Rotterdam Contact: r.bots@cedgroep.nl 2 Een doorlopende leeslijn voor elke leerling. Alle facetten van leesontwikkeling in het voortgezet

Nadere informatie

Met behulp van Muiswerk Begrijpend Lezen 2 leren leerlingen informatie, betekenissen en bedoelingen uit teksten te halen.

Met behulp van Muiswerk Begrijpend Lezen 2 leren leerlingen informatie, betekenissen en bedoelingen uit teksten te halen. Begrijpend Lezen 2 Met behulp van Muiswerk Begrijpend Lezen 2 leren leerlingen informatie, betekenissen en bedoelingen uit teksten te halen. Doelgroepen Begrijpend Lezen 2 Muiswerk Begrijpend Lezen 2 is

Nadere informatie

TAAL EN LEESMETHODEN Begrijpend Lezen Goed Gelezen

TAAL EN LEESMETHODEN Begrijpend Lezen Goed Gelezen TAAL EN LEESMETHODEN Begrijpend Lezen Goed Gelezen Praktische handvatten voor het taallees- en rekenonderwijs zoals deze methode zijn te vinden op www.taalpilots.nl en www.rekenpilots.nl. De rubriek implementatiekoffer

Nadere informatie

Praktijkgericht Lezen 2

Praktijkgericht Lezen 2 Praktijkgericht Lezen 2 Muiswerk Praktijkgericht Lezen 2 is gericht op het aanleren van de vaardigheden die nodig zijn informatie van alledag te begrijpen. Doelgroep Praktijkgericht Lezen 2 Het programma

Nadere informatie

Hoofdstuk 18 - Tips om voorleessoftware in te zetten in de klas

Hoofdstuk 18 - Tips om voorleessoftware in te zetten in de klas Hoofdstuk 18 - Tips om voorleessoftware in te zetten in de klas 18.1. Voorleessoftware compenserend inzetten voor leerlingen met een ernstige beperking 235 18.2. Voorleessoftware leerondersteunend inzetten

Nadere informatie

Titel, plaatjes en kopjes

Titel, plaatjes en kopjes Strategie-activiteit Voorspellen 1 Titel, plaatjes en kopjes Voorspellen Je hebt een stukje van een leestekst gekregen. Kruis aan welk stukje. Ik heb: О een titel О een plaatje О kopjes Doe nu een voorspelling.

Nadere informatie

Verlegen om woorden Lesbrief voor vmbo

Verlegen om woorden Lesbrief voor vmbo Verlegen om woorden Lesbrief voor vmbo Voor de lessen Nederlands, PSO en LOB. Verlegen om woorden is een pakket met tips en handvatten om een ouderbijeenkomst te organiseren over ouderbetrokkenheid en

Nadere informatie

HALLO WERELD WERKSTUK

HALLO WERELD WERKSTUK HALLO WERELD WERKSTUK Opdracht Maak een werkstuk over China, het onderwerp van het boek De Parel en De Draak. Beschrijf verschillende aspecten van het land en maak je werkstuk zo afwisselend mogelijk.

Nadere informatie

Thuis films kijken. Acteurs spelen het verhaal na. de acteur = iemand die voor zijn beroep toneelspeelt of in een film speelt

Thuis films kijken. Acteurs spelen het verhaal na. de acteur = iemand die voor zijn beroep toneelspeelt of in een film speelt Speciale les over auteursrecht tekst niveau AA Thuis films kijken 1 Jij kijkt vast wel eens naar een film. 2 Dat kan in de bioscoop. 3 Maar je kunt films ook thuis bekijken. Op internet. 4 Dat is lekker

Nadere informatie

HUISWERKGIDS SCHOOLJAAR 2011-2012

HUISWERKGIDS SCHOOLJAAR 2011-2012 HUISWERKGIDS SCHOOLJAAR 2011-2012 1 INHOUDSOPGAVE Hoofdstuk bladzijde 1. Inleiding De huiswerkgids 3 2. Hoe maak en leer je huiswerk? 4 3. Het leren van woorden (spelling/engels) 5 4. Het leren van topografie

Nadere informatie

Films kijken op internet: verboden of niet?

Films kijken op internet: verboden of niet? Les over auteursrecht tekst niveau A Films kijken op internet: verboden of niet? Veel mensen kijken graag naar films. Jij ook? Als je zin hebt om een film te zien, kun je natuurlijk naar de bioscoop gaan.

Nadere informatie

LESBRIEF. Laat uw leerlingen 10 minuten lezen in 7Days. Uw leerlingen mogen zelf weten welke artikelen ze deze 10 minuten lezen.

LESBRIEF. Laat uw leerlingen 10 minuten lezen in 7Days. Uw leerlingen mogen zelf weten welke artikelen ze deze 10 minuten lezen. Vrijdag 15 januari 016 Artikelen: Alle artikelen - 7Days week Inhoud: De leerlingen leren om kritisch te kijken naar de verschillende artikelen uit 7Days. De leerlingen leren strategieën toe te passen

Nadere informatie

Beginnende geletterdheid - ROC 4. Beginnende geletterdheid ROC 4

Beginnende geletterdheid - ROC 4. Beginnende geletterdheid ROC 4 Beginnende geletterdheid ROC 4 252 253 Beginnende geletterdheid - ROC 4 1. Wat gebeurt er bij lezen en schrijven? Waar gaat het over? In je stage heb je vast wel eens meegemaakt dat er op vaste momenten

Nadere informatie

2.1 FaVoriete leestips

2.1 FaVoriete leestips Verhalend 2.1 FaVoriete leestips Van klasgenoten heb ik de volgende tips gekregen van boeken/tijdschriften die mij leuk lijken: 1.... 2.... 3.... Van de leraar heb ik de volgende tips gekregen van boeken/tijdschriften

Nadere informatie

Lesbrief Beestjes tekenen naar verhaal

Lesbrief Beestjes tekenen naar verhaal Lesbrief Beestjes tekenen naar verhaal Doelgroep: Groep 5 t/m 8 Lesduur: ± 45 minuten Leerstofgebied: Wereldoriëntatie, Kunstzinnige oriëntatie Werkvorm: Zelfstandig Doel van de opdracht: Het leren hoe

Nadere informatie

Help, ik moet een werkstuk maken!

Help, ik moet een werkstuk maken! Help, ik moet een werkstuk maken! Je gaat de komende tijd bezig met het maken van een werkstuk. Maar hoe zit een werkstuk nou eigenlijk in elkaar? Hoe moet je beginnen? En hoe kies je nou een onderwerp?

Nadere informatie

Aantekeningen die je moet leren voor het SE Leesvaardig voor Eldeweek 2 en je eindexamen!! Goed bewaren dus!!!! Naam: Leesvaardig Blok 1

Aantekeningen die je moet leren voor het SE Leesvaardig voor Eldeweek 2 en je eindexamen!! Goed bewaren dus!!!! Naam: Leesvaardig Blok 1 Aantekeningen die je moet leren voor het SE Leesvaardig voor Eldeweek 2 en je eindexamen!! Goed bewaren dus!!!! Naam: Leesvaardig Blok 1 Tekstverband Signaalwoord Voorbeeld Reden Omdat, want, daarom Ik

Nadere informatie

Creatief en flexibel toepassen van Triplep. Maarten Vos Doe, laat zien, lach, oefen en geef applaus

Creatief en flexibel toepassen van Triplep. Maarten Vos Doe, laat zien, lach, oefen en geef applaus Creatief en flexibel toepassen van Triplep Maarten Vos Doe, laat zien, lach, oefen en geef applaus Programma Overzicht Kennismaking Persoonlijke werving van ouders Een goede relatie opbouwen met de ouders

Nadere informatie

HUISWERKBELEID BS DE TWEESPRONG SCHOOLJAAR

HUISWERKBELEID BS DE TWEESPRONG SCHOOLJAAR HUISWERKBELEID BS DE TWEESPRONG SCHOOLJAAR INLEIDING Huiswerk ligt in het verlengde van het leerproces dat in de klas is gestart. Het vormt een brug tussen thuis en de school. Met het meegeven van huiswerk

Nadere informatie

Schrijven voor internet

Schrijven voor internet Schrijven voor internet Wat gaat er mis en hoe kan het beter? Amersfoort, 4 februari 2016 Wie is Xenia? Xenia Wassenbergh, geboren in Amsterdam. Is drs. Europese Studies (UvA). Schrijft sinds 1992 voor

Nadere informatie

Een mooie kans om begrijpend lezen weer spannend te maken!

Een mooie kans om begrijpend lezen weer spannend te maken! Begrijpend Lezen met De Roode Kikker Een mooie kans om begrijpend lezen weer spannend te maken! Als schooladviseur, taal- en onderwijskundige, promovendus begrijpend lezen, krijg je vele materialen, methoden,

Nadere informatie

Handboek NT2 in het volwassenenonderwijs

Handboek NT2 in het volwassenenonderwijs Handboek NT2 in het volwassenenonderwijs Lesmateriaal hoofdstuk 4 Spreken Oefeningen uit Voorbereiding op Werk De volgende tien oefeningen zijn afkomstig van de website behorende bij: Verboog, M. & Adèr,

Nadere informatie

Hoofdstuk 14 - Sneller en beter een tekst schrijven

Hoofdstuk 14 - Sneller en beter een tekst schrijven Hoofdstuk 14 - Sneller en beter een tekst schrijven 14.1. Inleiding 199 14.2. Sneller typen met woordvoorspelling 201 14.3. Beter spellen en schrijven zonder typen 203 Deel 4 - ICT als brug tussen capaciteit

Nadere informatie

Handleiding niveau AA

Handleiding niveau AA Handleiding niveau AA Volgende week is er geen aflevering van Nieuwsbegrip, omdat veel scholen dan al meivakantie hebben. Mocht uw school nog niet vrij zijn, dan kunt u de les over 4 en 5 mei eventueel

Nadere informatie

Workshop Vertellen. Workshop Vertellen

Workshop Vertellen. Workshop Vertellen Workshop Vertellen Er is om ons heen veel aandacht voor het (voor)lezen, maar veel minder voor het vertellen vanuit eigen verbeeldingskracht. Verhalenverteller en theatermaker Adrie Gloudemans geeft in

Nadere informatie

Les 1 Vragen stellen Leestekst: De tandarts

Les 1 Vragen stellen Leestekst: De tandarts Les 1 Vragen stellen Leestekst: De tandarts "Welkom:... " Introductiefase: 1. "Vandaag gaan we weer een tekst lezen. Daarbij gaan we een nieuwe strategie leren. Deze strategie heet vragen stellen. We gaan

Nadere informatie

SAGAAM IN DE KLAS. Een praktische handleiding voor leerkrachten in het PO & VO

SAGAAM IN DE KLAS. Een praktische handleiding voor leerkrachten in het PO & VO SAGAAM IN DE KLAS Een praktische handleiding voor leerkrachten in het PO & VO 1 Hoe meer mensen worden aangezet tot schrijven hoe meer ze gaan lezen Adriaan van Dis Colofon Auteur: Tom Blok Huisstijl:

Nadere informatie

Nationaal congres Taal en Lezen. 15 oktober 2015 Begrijpend luisteren WWW.CPS.NL

Nationaal congres Taal en Lezen. 15 oktober 2015 Begrijpend luisteren WWW.CPS.NL Nationaal congres Taal en Lezen 15 oktober 2015 Begrijpend luisteren WWW.CPS.NL Contactgegevens Annemarieke Kool a.kool@cps.nl 06 55 81 87 65 Programma 1. Welkom 2. Doelen van workshop 3. Theorie strategieën

Nadere informatie

Praktijkgericht Lezen 1

Praktijkgericht Lezen 1 Praktijkgericht Lezen 1 Muiswerk Praktijkgericht Lezen 1 is gericht op het aanleren van de vaardigheden die nodig zijn informatie van alledag te begrijpen. Doelgroep Praktijkgericht Lezen 1 Het programma

Nadere informatie

VRAGENLIJST LEERKRACHT MIDDENBOUW TUSSENDOELENMONITOR

VRAGENLIJST LEERKRACHT MIDDENBOUW TUSSENDOELENMONITOR VRAGENLIJST LEERKRACHT MIDDENBOUW TUSSENDOELENMONITOR INHOUDSOPGAVE Gevorderde geletterdheid Doelen blz. 3 Activiteiten blz. 3 Evaluatie blz. 3 Speciale leerbehoeften blz. 4 Mondelinge communicatie Doelen

Nadere informatie

Verlegen om woorden Handleiding ouderbijeenkomst

Verlegen om woorden Handleiding ouderbijeenkomst Verlegen om woorden Handleiding ouderbijeenkomst Tips voor het organiseren van een bijeenkomst over ouderbetrokkenheid en het belang van taal. Verlegen om woorden is een pakket met tips en handvatten om

Nadere informatie

WERKEN MET HET WOORDENBOEK. Een trainingsprogramma in woordenboekgebruik

WERKEN MET HET WOORDENBOEK. Een trainingsprogramma in woordenboekgebruik WERKEN MET HET WOORDENBOEK Een trainingsprogramma in woordenboekgebruik Amsterdam, februari 2006 Charlotte Berghuijs Bart Bossers Ruud Stumpel INHOUD Instructie voor de docent 3 Vaardigheden en doelen

Nadere informatie

Visie leesbevordering

Visie leesbevordering Visie leesbevordering Leesbevordering zien we als basis van het totale leesonderwijs Zonder aandacht voor leesbevordering mist het technisch lezen een belangrijke stimulans. Leesbevordering is dus niet

Nadere informatie

Dwerggras 30, Rotterdam. 1. Schrijf tijdens het kijken dingen op die jou belangrijk lijken. Je hebt dit later nodig.

Dwerggras 30, Rotterdam. 1. Schrijf tijdens het kijken dingen op die jou belangrijk lijken. Je hebt dit later nodig. Les 1: Een Wikitekst schrijven Waarom ga je schrijven: het Jeugdjournaalfilmpje bekijken Bekijk met de klas het Jeugdjournaalfilmpje over koningin Beatrix op www.nieuwsbegrip.nl 1. Schrijf tijdens het

Nadere informatie

De Romeinen. CC Naamsvermelding 3.0 Nederland licentie. http://maken.wikiwijs.nl/40999

De Romeinen. CC Naamsvermelding 3.0 Nederland licentie. http://maken.wikiwijs.nl/40999 Auteur Laatst gewijzigd Licentie Webadres Wassink 16 January 2013 CC Naamsvermelding 3.0 Nederland licentie http://maken.wikiwijs.nl/40999 Dit lesmateriaal is gemaakt met Wikiwijsleermiddelenplein. Wikiwijsleermiddelenplein

Nadere informatie

Informatieavond lezen groep 3. Welkom!

Informatieavond lezen groep 3. Welkom! Informatieavond lezen groep 3 Welkom! Inleiding Waarom is lezen belangrijk? Hoe leren de kinderen lezen in groep 3? Hoe kunt u als ouder het leesproces van uw kind ondersteunen? Bezoek aan de bibliotheek.

Nadere informatie

De Trampoline De Haar 200, Leidschendam

De Trampoline De Haar 200, Leidschendam Tekst lezen Lees de tekst met het stappenplan. Kom je nog moeilijke woorden tegen in de tekst? Gebruik dan de woordhulp. 1. Waarom is het fijn dat de Hanzelijn klaar is? 2. Wat betekent het woord officieel

Nadere informatie

Les 1: Vaktijdschriften: een eerste oriëntatie

Les 1: Vaktijdschriften: een eerste oriëntatie Les 1: Vaktijdschriften: een eerste oriëntatie Aanvulling Competent in leesbevordering Docentengids voor opleidingen Pedagogisch Werk en Onderwijsassistent Auteur: Annemiek Hermans Bouwstenen voor leesbevordering

Nadere informatie

Afasie. Logopedie. Beter voor elkaar

Afasie. Logopedie. Beter voor elkaar Afasie Logopedie Beter voor elkaar Afasie In deze folder leest u wat afasie is en krijgt u adviezen hoe u de communicatie met iemand met afasie kan verbeteren. Ook staat beschreven wat de logopedist kan

Nadere informatie

Nederland Leest in de klas Korte verhalen lezen & interpreteren

Nederland Leest in de klas Korte verhalen lezen & interpreteren Nederland Leest in de klas Korte verhalen lezen & interpreteren Logo CPNB zwart + PMS 2995 Tanja Janssen, 2015 colofon Deze lessen zijn een uitgave van Stichting Lezen en Stichting CPNB in het kader van

Nadere informatie

In groep 8 gaan we een aantal dingen door het jaar heen doen, namelijk het maken van een:

In groep 8 gaan we een aantal dingen door het jaar heen doen, namelijk het maken van een: Beste groep 8-er, In groep 8 gaan we een aantal dingen door het jaar heen doen, namelijk het maken van een: een boekbespreking een werkstuk een boekverslag een spreekbeurt Je krijgt nu in één keer de instructie

Nadere informatie

Randvoorwaarden In les 2 hebben leerlingen individueel een computer met internet nodig. Alternatief: leerling voert les 2 thuis uit.

Randvoorwaarden In les 2 hebben leerlingen individueel een computer met internet nodig. Alternatief: leerling voert les 2 thuis uit. Brief over Annie M.G. Schmidt Schrijf een overtuigende brief aan een basisschool Korte lesomschrijving De lessen Advies over Annie M.G. Schmidt gaan over Nederlands bekendste kinderboekenschrijfster. Leerlingen

Nadere informatie

Workshop Handleiding. Verhalen schrijven. wat is jouw talent?

Workshop Handleiding. Verhalen schrijven. wat is jouw talent? Workshop Handleiding Verhalen schrijven wat is jouw talent? Inhoudsopgave Hoe gebruik je deze workshop? Hoe kun je deze workshop inzetten in je klas? Les 1: Even voorstellen stelt zich kort voor en vertelt

Nadere informatie

Checklist Gesprek voeren 2F - handleiding

Checklist Gesprek voeren 2F - handleiding Checklist Gesprek voeren 2F - handleiding Inleiding De checklist Gesprek voeren 2F is ontwikkeld voor leerlingen die een gesprek moeten kunnen voeren op 2F. In deze handleiding wordt toegelicht hoe de

Nadere informatie

Mensen met afasie hebben moeite met taal, maar zij zijn niet gek!

Mensen met afasie hebben moeite met taal, maar zij zijn niet gek! Afasie Logopedie Afasie is een taalstoornis die ontstaat door schade aan de hersenen, bijvoorbeeld na een beroerte of CVA (hersenbloeding, herseninfarct). In deze folder leest u hoe afasie ontstaat en

Nadere informatie

Voorlezen en vertellen - Pabo 1. Voorlezen en vertellen Pabo 1

Voorlezen en vertellen - Pabo 1. Voorlezen en vertellen Pabo 1 Voorlezen en vertellen Pabo 1 149 150 Voorlezen en vertellen - Pabo 1 1. (Interactief) voorlezen Waar gaat het over? 'Ik heb het wel in jouw stem gehoord' is de titel van een boek van Helma van Lierop

Nadere informatie

Samen Beter Lezen Project ter verbetering van de leesvaardigheid

Samen Beter Lezen Project ter verbetering van de leesvaardigheid Samen Beter Lezen Project ter verbetering van de leesvaardigheid Een oefenmethodiek voor thuis en op school 1. Leesonderwijs en leesproblemen Goed leren lezen is een van de belangrijkste vaardigheden die

Nadere informatie

PROGRAMMA VOOR BEGRIJPEND LEZEN DE ZUID-VALLEI

PROGRAMMA VOOR BEGRIJPEND LEZEN DE ZUID-VALLEI PROGRAMMA VOOR BEGRIJPEND LEZEN DE ZUID-VALLEI (Dit programma is in 2011 aangepast aan de meest recente AVI-indeling van het CITO.) Het leren lezen is voor veel leerlingen een proces dat veel inspanning

Nadere informatie

Afasie Informatie voor familieleden. Ziekenhuis Gelderse Vallei

Afasie Informatie voor familieleden. Ziekenhuis Gelderse Vallei Afasie Informatie voor familieleden Ziekenhuis Gelderse Vallei Een van uw naasten is in de afgelopen periode opgenomen in Ziekenhuis Gelderse Vallei. Er is door de logopedist een afasie geconstateerd.

Nadere informatie