5. Onderweg -

Maat: px
Weergave met pagina beginnen:

Download "5. Onderweg - http://www.regiocanons.nl/drenthe/coevorden/onderweg"

Transcriptie

1 Docentenhandleiding

2 Inleiding Beste leerkracht, Hieronder vindt u aanvullende informatie over de Canon van Coevorden. Eerst wat algemene informatie en vervolgens per venster de antwoorden die horen bij het werkboek. We wensen u veel plezier met de canon. Bij vragen of opmerkingen kunt u altijd contact opnemen. K&C, april 2013 Algemene informatie Gebruik van de canon De canon is te vinden via Op deze website vindt u 19 vensters over de geschiedenis van de hele gemeente. De vensters zijn verspreid over de tijd, vanaf de prehistorie tot nu. Daarnaast sluiten de vensters zoveel mogelijk aan bij vensters uit de landelijke canon en passen ze binnen de 10 tijdvakken. Elk venster bevat een aantal onderdelen: - Tekst voor leerlingen - Tekst voor leerkrachten - Anekdotes - Er op uit tips - Tips rondom de Drentse taal - Bronnen De informatie op de site geeft algemene informatie, geschikt voor leerlingen uit de hele gemeente Coevorden. Ter verwerking van deze informatie kunnen de leerlingen het werkboek gebruiken. Hierin staan opdrachten die aansluiten bij de tekst op de website. Vaak kijken de leerlingen voor het antwoord in hun eigen omgeving. Zo maken ze op speelse wijze kennis met de geschiedenis en verhalen van hun eigen omgeving. Leerlingen krijgen het werkboek in groep 6 en werken het helemaal door tot groep 8. Daarna mogen ze het werkboek mee naar huis nemen. De opdrachten zijn per venster afgestemd op de doelgroep. Elk niveau is daarom aangegeven met een andere kleur in het werkboek. Per leerjaar behandelt u dus een aantal vensters. Google maps Bij een aantal opdrachten wordt voor leerlingen verwezen naar google maps. Ze moeten dan bijvoorbeeld hun eigen dorp opzoeken. Opdrachten waar leerlingen op locatie kunnen gaan kijken, kunnen eventueel ook via google maps en/of streetview worden uitgevoerd. In plaats van een foto maken de leerlingen dan een printscreen om in hun werkboek te plakken. Drentse taal Wanneer u extra aandacht wilt besteden aan de Drentse taal, kunt u contact opnemen met het Huus van de Taol. Zij hebben verschillende mogelijkheden voor het onderwijs, zoals projecten of lessen in de klas. Neem voor meer informatie contact op via: Huus van de Taol Wattweg 2a 9511 PX Beilen

3 Links Hieronder vindt u per venster de linkjes naar filmpjes etc. Deze pagina kunt u ook digitaal aan leerlingen geven, zo hoeven ze de links niet meer zelf in te typen, maar kunnen ze de url s aanklikken. 1. Sporen uit de prehistorie Coevorden als vestingstad Naar school Handel en feest Onderweg De prinses van Zweeloo Het esdorp Praten in het Drents Johan Picardt Opvang voor armen, wezen en zieken -

4 11. Leven in het veen De toeristen komen Geloven in de kerk De boermarke Motte de Klinkenberg Havezate De Klencke De drie podagristen Van oude naar nieuwe industrie De Tweede Wereldoorlog - -

5 Antwoordmodel 1. Sporen uit de prehistorie Welk hunebed staat het dichtst in de buurt van jouw school? Afhankelijk van de locatie van de school: bij Schoonoord of bij Noord-Sleen. Alle hunebedden hebben een nummer gekregen. Welk nummer heeft dit hunebed? Afhankelijk van de locatie van de school: D49, D50 of D51. Dit hunebed wordt zo genoemd omdat: er vroeger (in de 16 e eeuw) geheime kerkdiensten werden gehouden. De predikant preekte vanaf het hunebed. Waarom heet de grafheuvel de galgenberg? Op de grafheuvel stond vroeger een galg om misdadigers te straffen. Voor wie was de galgenberg een waarschuwing? Voor mensen uit de omgeving en reizigers, ze schrokken ervan en pleegden daarom (hopelijk) zelf geen misdaden. Eerst werden zwerfkeien met behulp van ossen en boomstammen naar de juiste plek gebracht. Daarna werd er een heuvel zand gemaakt om de stenen tegenaan te zetten. Vervolgens werd er een helling van zand tegen de steen aan gemaakt, daar kon een steen overheen getrokken worden. Dit werd het dak. Tot slot werd alle zand tussen de stenen weggehaald, en werd het hele hunebed overdekt met zand. Opdracht 3 Tip: laat de schoolplaat op het digibord zien, zodat hij voor de leerlingen wat beter te zien is

6 Er op uit Eigen antwoord leerlingen. 2. Coevorden als vestingstad 1148 Coevorden voor het eerst genoemd 1407 Coevorden krijgt stadsrechten 12 e eeuw Het kasteel van Coevorden wordt gebouwd 1592 Belegering door de Spanjaarden 1609 Vestingwerken en stad opnieuw opgebouwd 1672 Bisschop verovert Coevorden 19 e eeuw Vesting Coevorden opgeheven Wat is een vestingstad? Een vestingstad is een stad die zich beschermd met muren, uitkijktorens en poorten rondom de hele stad. Eerst waren de muren van steen, maar later werden dit wallen van aarde, daar konden de kogels niet doorheen. Om de wal heen kwam en muur om de aarde tegen te houden. Aan de buitenkant kwam een gracht rondom de wallen. Welke gebouwen herken je in de animatie, die nu nog in Coevorden staan? - De vestingmuur - De poort - De kerk - Huizen - Het kasteel Wat voor dingen kloppen er volgens jou niet in de animatie, als je denkt aan het dagelijks leven rond 1650? Wat weet je bijvoorbeeld over het wonen in de stad? - Alles is heel schoon, bijvoorbeeld de straten. In deze tijd waren de straten juist heel vies, omdat iedereen alle afval op straat gooide. - Er zijn geen mensen op straat, vroeger waren er juist altijd veel mensen op straat. - Omdat er geen riolering was, gooide mensen hun ontlasting op straat of in de gracht. Daarom waren de straten vaak nat. Dat is in de animatie niet te zien. Opdracht 3 Schrijf 2 dingen op die in 1910 en 2011 hetzelfde zijn: 1. Een stuk van de gracht heeft de vorm van een ster. 2. Het centrum ligt binnen de grachten. En welke 2 dingen zijn anders? 1. In 1910 was de hele stad omringd door water, in 2011 nog maar een klein stukje. 2. De gracht had in 1910 de vorm van een ster, in 2011 heeft nog meer een klein stukje deze vorm. 3. In 1910 was er om de hele stad een dubbele gracht. 4. In 1910 was de stad veel kleiner dan in 2011.

7 Er op uit Eigen antwoord leerlingen. 3. Naar school Wat Hoeveel leerlingen zitten er Soms wel (eigen antwoord in een lokaal? leerlingen op basis van eigen Welke vakken worden er gegeven? Hoe ziet het klaslokaal eruit? Tot welke leeftijd ga je naar school? Wat voor straf wordt er gegeven? Hoe leer je lezen en schrijven? Welke dagen ga je naar school? Lezen, rekenen, schrijven Leerlingen zitten in houten bankjes, de leerkracht zit met zijn lessenaar op een verhoging. In de klas is een krijtbord en hangen schoolplaten. Er zat vaak maar 1 kachel in het lokaal en soms was er geen raam. Maximaal tot je 12 e, maar als er geld verdiend moest worden, moest je soms al eerder stoppen met school. Leerlingen werden in de hoek gezet, kregen een bordje met ezel om of moesten strafregels schrijven. Soms werden leerlingen geslagen met een rietje of liniaal. Met een leesplankje leer je lezen, met lei en griffel leer je schrijven. Maandag t/m zaterdag. 5 situatie ) Rekenen, taal, natuur, tekenen, handvaardigheid, verkeer, aardrijkskunde, geschiedenis, gymnastiek, muziek (eigen antwoord leerlingen op basis van eigen situatie) Leerlingen zitten aan tafels, de leerkracht zit net zo hoog als de leerlingen. In de klas is een digibord en er hangen poster en tekeningen. In de lokalen zijn veel ramen en er is centrale verwarming. Sowieso tot je 16 e, tot die leeftijd ben je verplicht naar school te gaan. Leerlingen moeten apart in de klas of op de gang gaan zitten. Soms moeten leerlingen strafregels schrijven (eigen antwoord leerlingen op basis van eigen situatie) Lezen leer je uit een boek. Schrijven leer je met een (vul)pen in een (schrijf)schrift. Maandag t/m vrijdag. 3

8 Tip: laat de foto op het digibord zien, zodat hij voor de leerlingen wat beter te zien is Er op uit Eigen antwoord leerlingen. 4. Handel en feest 1. De jaarmarkt was voor veel mensen het hoogtepunt van het jaar, waar ze lange tijd naar uitkeken juist 2. Rond 1900 werden er in Coevorden 6 markten per jaar gehouden onjuist 3. De ganzenmarkt was de best bezochte markt van Coevorden juist 4. Op de ganzenmarkt van Coevorden worden nog steeds ganzen verkocht onjuist 5. De markt van Sleen was groter dan de markt van Oosterhesselen onjuist 6. De Zuidenveldtentoonstelling is ontstaan als tentoonstelling voor het keuren van vee juist Jaarmarkt vroeger Jaarmarkt nu Kleine kermis Grote kermis Vooral verkoop van vee Weinig of geen verkoop van vee Kleine warenmarkt Grote warenmarkt 1 dag Meerdere dagen

9 5. Onderweg Eigen antwoord leerlingen op kaartje. Tip: via zijn meer toltarieven te vinden. - Hondenkar: 5 cent - Schaapherder: 1½ cent per schaap - Paard en wagen: 10 cent Opdracht 3 Wat ging de tram vervoeren? Goederen en personen Waarom zou de tram gekomen zijn? Denk hierbij aan de lange reistijd van te voet of met paard en wagen reizen. Mensen konden met de tram veel sneller en makkelijker naar een andere plek reizen. Denk je dat de komst van de tram belangrijk was voor mensen? Leg je antwoord uit. Ja, ze konden nu veel sneller reizen, daardoor konden ze bijvoorbeeld makkelijker op bezoek bij familie. 6. De prinses van Zweeloo Hoe komt het volgens jou dat de begraafplaats uit de Middeleeuwen nooit eerder gevonden is? Er lag allemaal zand over de begraafplaats heen. Omdat er nog niet eerder in de grond gegraven was, was de begraafplaats niet eerder ontdekt. Hoe wist archeoloog Van Giffen dat hij een mevrouw van adel had gevonden? Doordat er in het graf heel veel spulletjes werden gevonden. Hoe meer spulletjes er in een graf gevonden werden, hoe rijker iemand was. Welke voorwerpen werden allemaal in het graf gevonden? - Sieraden - Sleutels - Resten van aardewerken potten - Zilveren toiletspullen - Kleding Vind je de naam Prinses van Zweeloo een goede naam? Waarom wel/niet? Eigen antwoord leerlingen. Eigen invulling leerlingen. Er op uit Eigen antwoord leerlingen.

10 7. Het esdorp Eigen antwoord leerlingen, in het antwoord moeten wel elementen terugkomen waaruit blijkt of hun dorp een es- of veendorp is. Bijvoorbeeld het woord brink, es of boerderij bij een esdorp, en de woorden kanaal of veen bij veendorp. Opdracht 3 Eigen antwoord leerlingen. 8. Praten in het Drents Hoe heet jouw woonplaats in het Drents? Eigen antwoord leerlingen. Hieronder zie je een aantal woorden in het Drents. Vertaal deze woorden naar het Nederlands. Schaop = schaap Tied = tijd Schrieven = schrijven Hoes, Huus = huis Darp = dorp Knien = konijn Peerd = paard Jonkien = jongetje Wichtien = meisje Schoel = school Buusdoek = zakdoek Zwien = varken Scheuvels = schaatsen

11 Wat is Nedersaksisch? Nedersaksisch is een verzamelnaam voor een aantal talen samen. In welke provincies komt het Nedersaksisch allemaal voor? Groningen, Drenthe, Friesland, Overijssel en Gelderland. Waarom zou de Nederlandse standaardtaal zijn samengesteld uit allemaal streektalen? Om mensen uit heel Nederland tevreden te houden, zo kreeg iedereen een beetje van zijn eigen taal in de standaardtaal. Leg uit waarom er niet zoveel Drentse woorden in de standaardtaal voorkomen. In Drenthe woonde niet zoveel mensen, en het gebied van Drenthe was veel minder belangrijk dan het gebied van Holland. Daarom zijn er niet zoveel woorden uit het Drents in de standaardtaal gekomen. Opdracht 3 'k trap de fietse deur 't buulzand hen op 'n zandpad tussen Slien en Erm en as ik dalijk eben in Diphoorn ben dan fiets ik deur langs Ermerzand goa'k op Veenoord an Neij Amsterdam en dan langs 't Dommerskanaal en as ik dan de kassen zie dan fiets ik deur want ik wul aal wieder ik wul alles zien de leste mooie dag van 't joar misschien alhoewel 't met de winterdag ok donders mooi kan wezen ik wul aal wieder deur noar Weiteveen want achter op 't veld daor ma 'k graag wezen a'k hier zo fietse en 't weijt nie slim dan giet 't haost vanzölf wie döt mij wat, wie döt mij wat wie döt mij wat vandage 'k heb de banden vol met wind nee ik heb ja niks te klagen wie döt mij wat, wie döt mij wat wie döt mij wat vandage 'k zol haost zeggen, jao het mag wel zo trap de fietse deur 't buulzand hen op 'n zandpad langs de Duutse grens ik denk da'k dalijk even kieken gao in't

12 buutenland de gruppe over, op naor Schönings dorf ik stao eben te kieken bij'n iemenkörf en ik stao hier even te denken wat za'k nou doen links of recht deur want ik wul aal wieder nog naor Hebelmeer Opdracht 4 Eigen antwoorden leerlingen. 9. Johan Picardt Door wie waren de hunebedden volgens Johan Picardt gebouwd? Door reuzen. Hoe kun je dit zien op de tekening? De mensen op de tekening zijn heel groot en ze kunnen de zware stenen van het hunebed makkelijk optillen. Leg uit waarom we hier nu anders over denken. We weten nu dat reuzen niet bestaan, Johan Picardt dacht van wel. Ook weten we de trucjes die de hunebedbouwers gebruikten voor het bouwen van een hunebed. Tip: laat de leerlingen de tekst eerst lezen en de belangrijke woorden onderstrepen. Nadat ze die woorden vertaald hebben, kunnen ze makkelijker opschrijven waar de tekst over gaat. Schrijf in je eigen woorden op wat Johan Picardt heeft opgeschreven. De mensen dachten dat er vroeger 2 moordenaars hebben geleefd, vader en zoon Ellert en Brammert. Ze woonden op het veld tussen Scharlo en Sweel. Ze hebben wagens en karren geplunderd, passagiers vermoord, brandbrieven geschreven en heel veel kwaad gedaan. Ze zouden ook een dochter geroofd hebben. Zij zou de strot van de vader hebben afgesneden, toen zijn zoon er niet was. Ze kon toen ontsnappen en vertellen wat er gebeurd was. Opdracht 3 Schrijf op wat volgens jou echt waar is uit de sage over Ellert en Brammert. Leg steeds uit waarom je dat denkt. Eigen antwoord van leerlingen, elementen die genoemd kunnen worden zijn bijvoorbeeld: - Dat er 2 misdadigers op de heide hebben gewoond tussen Scharlo en Sweel - Dat er een meisje ontvoerd is geweest - Dat de rechter niet zo goed zijn werk deed, dus dat misdaden niet werden opgelost 10. Opvang voor armen, wezen en zieken Foto 1 werken op het land Foto 2 manden maken Foto 3 spinnen

13 Eigen brief leerlingen 11. Leven in het veen Foto 1 Vervoeren van turf via kanalen Foto 2 Turf steken Foto 3 Turf kruien van zetveld naar boot Foto 4 Turf stapelen Om het afgegraven veen, de turf, te vervoeren. Er op uit Er op uit Tip: Mocht u niet in de gelegenheid zijn om met uw leerlingen op bezoek te gaan in Openluchtmuseum Ellert en Brammert, dan kunt u via (op 0.40 min. is een plaggenhut te zien) met de leerlingen bekijken hoe een plaggenhut eruit ziet. Op basis van het filmpje kunnen ze dan de vragen beantwoorden. Schrijf 4 verschillen op tussen de plaggenhut en het huis waar jij in woont. Leerlingen kunnen bijvoorbeeld antwoorden: 1. De plaggenhut heeft muren van hout, mijn huis van steen. 2. De plaggenhut heeft een dak van plaggen / gras / aarde, mijn huis van dakpannen. 3. In de plaggenhut zitten maar weinig ramen, in mijn huis veel meer. 4. De plaggenhut is heel laag, er is geen bovenverdieping, op mijn huis zit dat wel. Wat zou je ervan vinden om in een plaggenhut te wonen? Leg je antwoord uit. Eigen antwoord leerlingen.

14 12. De toeristen komen Vroeger Nu Bestemming Nederland Buitenland Vervoersmiddel Tram, trein, fiets, paard en Auto, trein, vliegtuig wagen Verblijfsplaats Huisje, camping Huisje, camping, hotel, bungalowpark Hoe vaak per jaar Maximaal 1 keer per jaar Meerdere keren per jaar Er op uit Eigen antwoord leerlingen. 13. Geloven in de kerk Hoe kun je zien dat de persoon op de steen een monnik is? Hij heeft een wit gewaad aan en een staf in zijn hand. Bovenop zijn hoofd is hij kaal. Dit zijn belangrijke uiterlijke kenmerken van monniken. Wat kun je vertellen over het eigen geloof van de mensen die naar Willehad luisteren? Deze mensen geloofden niet in de christelijke god, maar in hun eigen goden zoals Wodan, Tyr, Donar en Freya. Al deze goden hadden iets met de natuur te maken. Ze werden vereerd op speciale plekken in het bos. Hoe zouden deze mensen over de monnik Willehad en het nieuwe geloof denken? Gebruik voor je antwoord de tekening en de informatie van de website. Op de tekening is te zien dat de mensen aandachtig luisteren naar Willehad. Ze luisterden wel naar de monniken, maar deden met het geloof wat ze zelf wilden. Lange tijd hielden ze hun eigen geloof, en daarna gingen ze hun eigen geloof combineren met het christelijk geloof. Dorp Sleen Oosterhesselen Zweeloo Naam N.H. Kerk N.H. Kerk N.H. Kerk Soort kerk Protestants Protestants Protestants Er op uit: opdracht 3,4 en 5 Eigen antwoord leerlingen.

15 14. De boermarke Leerlingen zoeken hun eigen woonplaats op via google maps en kleuren dan in in welke boermarke zij gewoond zouden hebben. Daarna kleuren ze boermaken die vallen binnen de huidige gemeente Coevorden. Dit zijn: - Noord-Sleen - Zweeloo - Wezup - Aalden - Meppen - Benneveld - Zuid-Sleen - Oosterhesselen - Gees - Wachtum - Zwinderen - Dalen - Coevorden Welke 7 boermarken kwamen hier samen? Schoonloo, Westdorp, Ees, Odoorn, Noord- Sleen, Zweeloo, Wezup, Orvelte. Schrijf in je eigen woorden op waarvoor dit voorwerp werd gebruikt binnen de boermarken. Schrijf ook op wat er niet klopt aan deze steen. De steen werd gebruikt om aan te geven waar de grens van de boermarke liep. Deze steen ligt op het punt waar 7 marken bij elkaar komen, alleen er staan niet de juiste boermarken op. De boermarken die erop staan zijn Zweeloo, Westerbork, Rolde, Westdorp, Ees, Odoorn en Sleen, dit moeten zijn Schoonloo, Westdorp, Ees, Odoorn, Noord-Sleen, Zweeloo, Wezup, Orvelte. Waar zou deze steen liggen? Leg je antwoord uit. De steen ligt op het punt waar vroeger de 7 marken samen kwamen, dit is bij De Kiel. Maak in 4 plaatjes een stripverhaaltje over deze twee eigenwijze broers. Hieronder de anekdote op basis waarvan de leerlingen hun stripje maken: De heide tussen Zweeloo en Wezup was zo groot, dat niemand precies wist waar de marke van Zweeloo eindigde en die van Wezup begon. De boeren van Zweeloo wilden de stenen verplaatsen, maar de boeren uit Wezup waren daar fel op tegen. Het leek uit te lopen op een flinke knokpartij, totdat twee oude en inhalige boeren uit Zweeloo, Waander en Peter, beweerden dat ze nog wisten wanneer de grensstenen geplaatst waren. Alle boeren trokken naar de heide, waar Waander en Peter de juiste grens zouden aanwijzen. 'Hier volk, hier is de scheiding', spraken beide broers, terwijl ze een plek tientallen meters in het Wezuper gebied aanwezen. 'Is het waar?' vroegen de boeren? 'Als wij de waarheid niet spreken, moge God ons straffen', zwoer Waander. Alle boeren waren blij, en de strijd was gestreden. Maar drie dagen later werden Peter en Waander wakker in een stille wereld. Ze waren beide doof geworden. Zo werden zij voor hun valse eed gestraft. Vol spijt trokken ze weg naar een plek waar niemand iets van de vloek wist, die beide broers met zich meedroegen.

16 De grensstenen werden vernoemd naar beide broers: Dove Waander en Dove Peter. De stenen liggen nu bij de ingang van Aalden, eigenlijke op de verkeerde plek, ze horen ergens tussen Wezup en Zweeloo te liggen. 15. Motte de Klinkenberg Wat is een motte? En wat is een kasteelmotte? Een motte is een heuvel. Een mottekasteel is dus een kasteel op een heuvel. Welke onderdelen van het kasteel horen ook bij een kasteelmotte? - Toren - Wal - Gracht - Ophaalbrug Schrijf bij elke tekening wat er gebeurt. 1. Er wordt een heuvel gemaakt met een gracht er omheen. 2. Op de heuvel komt een muur te staan. 3. Binnen de muren komen gebouwen. 4. De gebouwen op de heuvel worden uitgebreid met gebouwen buiten de oorspronkelijke muur. 5. De heuvel binnen de grachten wordt vierkant en er komen meer gebouwen in. 6. De heuvel en gracht worden stervormig met allerlei gebouwen erin, het is geen echt kasteel meer. Opdracht 3 - Slagenweg - Schansweg - De Veldkamp - De Korte Slagenweg Er op uit Eigen antwoord leerlingen.

17 16. Havezate De Klencke De leerlingen kunnen bijvoorbeeld antwoorden: Schrijf 2 dingen op die veranderd zijn: 1. Het bijgebouw (rechts op de tekening) is verdwenen. 2. Er is nu een toegangshek. 3. Er staat een standbeeld voor het huis. De leerlingen kunnen bijvoorbeeld antwoorden: Schrijf 2 dingen op die hetzelfde gebleven zijn: 1. Het bouwhuis staat er nog 2. Het huis zelf ziet er nog hetzelfde uit 3. De gracht ligt er nog. 4. Je moet over een brug om bij het huis te komen 17. De drie podagristen Leg uit waar de naam van de drie schrijvers vandaan komt. Podagrist betekent lijder aan voetjicht. Er werd gezegd dat de drie schrijvers hieraan leden, daarom maakten ze een voettocht naar Bad Bentheim. Welk doel hadden de 3 podagristen met het schrijven van hun boek? De drie mannen maakten het boek om de mensen in Nederland een ander beeld van Drenthe te laten zien. Ze wilden laten zien dat Drenthe een plek was met een eigen geschiedenis, gewoonten en taal. Ook wilden ze vertellen dat Drenthe mooi was, en niet alleen maar arm en ellendig.

18 Zegt dit ook iets over de kwaliteit van het boek? Misschien zijn ze niet helemaal eerlijk geweest met hun beschrijvingen, omdat ze graag wilden dat mensen goed over Drenthe dachten. Wat vind je ervan dat ze om deze reden het boek hebben geschreven? Eigen mening leerlingen. Over welke stad zou dit fragment gaan? Leg uit waarom je dit denkt. Over Coevorden, want het gaat over een vesting, en Coevorden is de enige vestingstad in Drenthe. Het kunstwerk dat je ziet staat in de stad waarover de podagristen schrijven. Waarom is dit, gezien de tekst in het boek, een beetje vreemd? De tekst van de schrijvers is een beetje negatief, ze vonden het niet zo leuk in Coevorden. Ze konden slecht slapen door het tromgeroffel, de dronken soldaten, het lawaai van de schildwacht, het geknars van de zware en hoge poortdeuren, het geratel van de wagenwielen op de keien en het lawaai van muizen, katten en koeien. Wat zou een reden geweest kunnen zijn om het kunstwerk juist wel in deze stad neer te zetten? Twee van de drie schrijvers zijn geboren in de stad Coevorden. Maak alle woroden die te maken hebben met natuur groen. Alle woorden die te maken hebben met mensen maak je geel. Groene woorden (natuur): - Eenzame heide - Lijnregten weg - Enkel nederig heidebloempje - Afgedwaalden raaf - Getjilp eener graschmusch - Ontelbaar aantal kieviten Gele woorden (mensen): - Schepping is hier uitgestorven - Voor den voet des wandelaars - Eenmaal in t jaar slechts vertoonen zich hier sporen van menschelijk leven - Weg bezaaid met wagens, ruiters en voetgangers Wat voor idee krijg jij over Drenthe uit de tekst van de podagristen? Dat het heel eenzaam is, dat je maar weinig mensen tegen komt. Alleen als er kermis is, is het druk. 18. Van oude naar nieuwe industrie 1. klompenmaker 2. rietdekker 3. houtzagen 4. zuivelfabriek 5. lijm 6. elektriciteit 7. kuiper 8. aardappels

19 9. de hoop Eigen antwoorden leerlingen. 19. De Tweede Wereldoorlog Vanaf wanneer werd Joseph Pronkhorst in het kamp te werk gesteld? Vanaf begin april 1942, hij schrijft namelijk op 20 mei dat hij er al bijna 7 weken is. Hoe kwam Joseph aan eten, toen er geen aardappels meer waren? Hij kreeg eten van boeren uit de omgeving. Wat moesten de Joodse dwangarbeiders voor werkzaamheden doen? Ze werden onder andere ingezet voor ontginnings- en landbouwwerkzaamheden en de aanleg van een betonnen beschoeiing in een waterlossing naast het kanaal Coevorden-Zwinderen. Wat gebeurde er tijdens de oorlog met het kamp, toen de Joodse mensen naar Kamp Westerbork waren gedeporteerd? Het kamp heeft gediend als opvangplek voor evacues, als onderkomen voor arbeiders van de Arbeidsdienst en voor een groep van de Hitlerjugend. Zij kregen in Geesbrug hun opleiding tot soldaat. En wat gebeurde er na de oorlog? Eerst werd het kamp gebruikt als opvang voor een groep militairen, zij hielpen met oogstwerkzaamheden. Daarna was het een vakantiekolonie en een onderkomen voor dienstweigeraars. Als laatste woonde er Molukkers. Toen het kamp leeg kwam te staan werd het te koop aangeboden. De vergane barakken zijn later door een varkenshouder gesloopt. Op die plaats kwam een nieuwe schuur voor zijn varkens. Welke sporen kun je nu nog vinden van het kamp? Er is nu een monument, dat staat bij de ingang van het voormalige kamp. Verder zijn er geen resten meer van het kamp. Schrijf op wat voor beeld je krijgt uit de brieven. Hadden ze het moeilijk? Moesten ze hard werken? Hadden ze genoeg te eten? Over het algemeen hadden ze het redelijk goed. Wanneer er weinig eten was, kregen ze eten van de boeren. Ze moesten wel hard werken., 3 en 4 Eigen antwoord leerlingen.

20 Colofon De Canon van Coevorden is in opdracht van de Gemeente Coevorden ontwikkeld door K&C, expertisecentrum en projectorganisatie kunst en cultuur. Het project is gefinancierd door de Gemeente Coevorden. Onderstaande verenigingen en instellingen hebben een bijdrage geleverd aan de samenstelling van het lesmateriaal: Historische Vereniging Stadt en Heerlickheydt Covorden Leveren van informatie en foto s Stichting Aold Daol n Leveren van informatie en foto s Historische Vereniging Klenckerheugte Leveren van informatie en foto s Stichting Streekeigen Sleen Leveren van informatie en foto s Gemeentearchief Coevorden Leveren van informatie en foto s Openluchtmuseum Ellert en Brammert, Schoonoord Leveren van informatie en foto s Huus van de Taol, Beilen Leveren van informatie en foto s Drents Archief, Assen Leveren van informatie en foto s Staatsbosbeheer, Drenthe Leveren van informatie en foto s bij het venster Motte de Klinkenberg Nederlandse Kastelen Stichting Leveren van foto s bij het venster Havezate de Klencke Educatieve inhoud en werkboek: K&C: Marieke van Ginkel en Kirsten Bos Eindredactie K&C Aranka Oosting en Truus Dolfing Webredactie Biblionet Drenthe: Kees van Kuik Vormgeving werkboek Staal&Duiker Ontwerpers, Haren Opmaak en druk Grafische Industrie De Marne, Leens We willen alle betrokken partijen hartelijk bedanken voor hun bijdrage. Drents Landschap, Assen Leveren van informatie en foto s bij het venster De prinses van Zweeloo

21

ICC-Cursus Cultureel Erfgoed en Erfgoededucatie

ICC-Cursus Cultureel Erfgoed en Erfgoededucatie ICC-Cursus Cultureel Erfgoed en Erfgoededucatie Wat gaan we doen? 1. Wat doet Drents Plateau? 2. Wat is erfgoed? 25 maart 2009 3. Wat is erfgoededucatie? 4. Tien tijdvakken, de canon en erfgoededucatie

Nadere informatie

De eerste boeren Het dorp

De eerste boeren Het dorp De eerste boeren Later gaan de mensen zelf eten verbouwen. Wortels en bonen, en graan om brood van te bakken. De mensen hebben ook schapen en koeien. De jagers zijn boeren geworden. Het dorp Boeren trekken

Nadere informatie

Hunebedden. Inleiding. Hoofdstuk 1 Wat zijn hunebedden en waar kun je ze vinden?

Hunebedden. Inleiding. Hoofdstuk 1 Wat zijn hunebedden en waar kun je ze vinden? Hunebedden Inleiding Ik hou mijn werkstuk over hunebedden, omdat ik het een leuk onderwerp vind. Maar ik hou het er ook over, omdat ik er veel van te weten wil komen. Ik ben op het idee gekomen, omdat

Nadere informatie

Opwindende ontdekkingen in oud-oosterhout! Wo uter is

Opwindende ontdekkingen in oud-oosterhout! Wo uter is rcheobode Opwindende ontdekkingen in oud-oosterhout! Wo uter is archeoloog. Hij hoort bij de groep archeologen die nu aan het opgraven is in Oosterhout in het gebied Vrachelen. Daar wordt over een jaar

Nadere informatie

DOCENT. Thema: architectuur WONEN: TERUG IN DE TIJD! groep 5 en 6. Tip. Stadshagen

DOCENT. Thema: architectuur WONEN: TERUG IN DE TIJD! groep 5 en 6. Tip. Stadshagen DOCENT In het thema architectuur gaan op onderzoek uit naar de oude huizen die vroeger in en rondom het gebied stonden dat nu is. Ze vergelijken de bouwstijl van verschillende oude huizen met hun eigen

Nadere informatie

Hunebedden de steentijd

Hunebedden de steentijd Deze les hoort bij het prentenboek Het grote bouwwerk, geschreven door Rian Visser in de serie Terugblikken van Uitgeverij Delubas. Met tekeningen van Irene Goede. Doel: leerlingen bekend maken met hunebedden

Nadere informatie

MEMORY WOORDEN 1.1. TaalCompleet A1 Memory Woorden 1 1

MEMORY WOORDEN 1.1. TaalCompleet A1 Memory Woorden 1 1 MEMORY WOORDEN 1.1 TaalCompleet A1 Memory Woorden 1 1 ik jij hij zij wij jullie zij de baby het kind ja nee de naam TaalCompleet A1 Memory Woorden 1 2 MEMORY WOORDEN 1.2 TaalCompleet A1 Memory Woorden

Nadere informatie

5.1 De kaart van Nederland

5.1 De kaart van Nederland LB 0-5. De kaart van Nederland Wat betekent dit bord, denk je? Welke zin hoort bij welk woord? Trek lijnen. Een schaalstok...... geeft de vier windrichtingen op de kaart aan. Een legenda...... geeft aan

Nadere informatie

Lei en griffel: Kinderen schreven met een griffel op een lei. Soms leerden ze lezen met een ABC-boekje.

Lei en griffel: Kinderen schreven met een griffel op een lei. Soms leerden ze lezen met een ABC-boekje. Onderwijs Schooltje Lhee in het Openluchtmuseum Het schoolgebouwtje dat in het Openluchtmuseum staat, is een dorpsschooltje uit Lhee (Drenthe). De inwoners van Lhee hadden die speciaal gebouwd in de 18e

Nadere informatie

JEZUS IS MIJN SUPERHELD

JEZUS IS MIJN SUPERHELD JEZUS IS MIJN SUPERHELD NAAM Studielessen voor 4-7 jarigen. Mei 2005 Deze lessen zijn geschreven door Beryl Voorhoeve, Judith Maarsen De lessen zijn geschreven om te gebruiken in kleine Bijbelstudie groepen

Nadere informatie

Coevorden, vólop in beweging!

Coevorden, vólop in beweging! Coevorden, vólop in beweging! Tekst: Stiana Sibon - Foto s: Jan Sibon, Dianne Dijenborgh, Anneke Bloema Een unieke combinatie van een historische stad met een prachtig plattelandsgebied, dat is de gemeente

Nadere informatie

een zee Rendierjagers De rendierjagers leefden in de prehistorie in ons land. Dat is de tijd voordat de van tijd een zee van tijd

een zee Rendierjagers De rendierjagers leefden in de prehistorie in ons land. Dat is de tijd voordat de van tijd een zee van tijd Werkblad Ω Een tijd geleden... Ω Les : Rendierjagers Rendierjagers De rendierjagers leefden in de prehistorie in ons land. Dat is de tijd voordat de mensen konden schrijven. Ze woonden niet op een vaste

Nadere informatie

Een Berbers dorp. Mijn zussen en ik mochten van mijn vader naar school. Meestal mochten alleen jongens naar school.

Een Berbers dorp. Mijn zussen en ik mochten van mijn vader naar school. Meestal mochten alleen jongens naar school. Een Berbers dorp Ik ben geboren en opgegroeid in het noorden van Marokko. In een buitenwijk van de stad Nador. Iedereen kent elkaar en altijd kun je bij de mensen binnenlopen. Als er feest is, viert het

Nadere informatie

Werkblad Mijn huis staat in...

Werkblad Mijn huis staat in... Werkblad Mijn huis staat in... Mijn huis staat in: Ga naar kaart.cc. Je ziet twee kaarten. In de menubalk bovenin vul je rechts je woonplaats in. Kies in het linkervak de Bonnebladen 1901-1925. Kies in

Nadere informatie

Inleiding Wat is Museumschatjes? Doelstellingen Kerndoelen

Inleiding Wat is Museumschatjes? Doelstellingen Kerndoelen Docentenhandleiding Inleiding Wat is Museumschatjes? Voor u ligt de docentenhandleiding bij Museumschatjes. In opdracht van het Platform Drentse Musea heeft K&C dit erfgoedproject in 2012, naar voorbeeld

Nadere informatie

Project Prehistorie, Grieken en Romeinen ABC

Project Prehistorie, Grieken en Romeinen ABC Project Prehistorie, Grieken en Romeinen ABC Week 1ABC: Algemeen Info: Prehistorie De geschiedenis in Nederland begint al heel lang geleden. Lang voordat de Romeinen in Nederland kwamen, waren er al mensen.

Nadere informatie

Naam: KASTELEN. Vraag 1a. Waarvoor moeten we onze huizen tegenwoordig beschermen? ... pagina 1 van 6

Naam: KASTELEN. Vraag 1a. Waarvoor moeten we onze huizen tegenwoordig beschermen? ... pagina 1 van 6 Naam: KASTELEN Heb jij je wel eens afgevraagd hoe je jouw huis zou verdedigen als anderen het probeerden te veroveren? Nou, vroeger dachten de mensen daarr dus echt wel over na. Ze bouwden hun huis zelfs

Nadere informatie

Kastelen in Nederland

Kastelen in Nederland Kastelen in Nederland J In ons land staan veel kastelen. Meer dan honderd. De meeste van die kastelen staan in het water. Bijvoorbeeld midden in een meer of een heel grote vijver. Als er geen water was,

Nadere informatie

L ang geleden zag de Achterhoek er. De geschiedenis van Doetinchem, Wehl en Gaanderen

L ang geleden zag de Achterhoek er. De geschiedenis van Doetinchem, Wehl en Gaanderen Vuurstenen werktuigen steentijd [Stadsmuseum] L ang geleden zag de Achterhoek er heel anders uit dan tegenwoordig. Er waren uitgestrekte heidevelden, moerassen en veel bossen. Kortom, een ruig en onherbergzaam

Nadere informatie

Spreekbeurten.info Spreekbeurten en Werkstukken http://spreekbeurten.info

Spreekbeurten.info Spreekbeurten en Werkstukken http://spreekbeurten.info Kastelen De eerste kastelen De eerste kastelen werden tussen 800 en 1000 na Christus gebouwd. In die tijd maakten de Noormannen de kusten van Europa onveilig: ze plunderden dorpen en boerderijen. De mensen

Nadere informatie

Naam: VAN WILLIBRORD tot Statenbijbel

Naam: VAN WILLIBRORD tot Statenbijbel Naam: VAN WILLIBRORD tot Statenbijbel Willibrord Willibrord werd geboren als zoon van pas bekeerde ouders en werd als zevenjarige jongen door zijn vader Wilgis toevertrouwd aan het klooster van Ripon nabij

Nadere informatie

1 Vinden de andere flamingo s mij een vreemde vogel? Dat moeten ze dan maar zelf weten. Misschien hebben ze wel gelijk. Het is ook raar, een flamingo die jaloers is op een mens. En ook nog op een paard.

Nadere informatie

Wat een vreemde bromfiets!

Wat een vreemde bromfiets! Wat een vreemde bromfiets! Waarom rijden er nu geen paarden meer met karren? Reed er vroeger een tram in ons dorp?! Met die bus zou ik ook wel eens willen rijden! 1. Voetgangers baas! Opdracht Lees het

Nadere informatie

Jezus vertelt, dat God onze Vader is

Jezus vertelt, dat God onze Vader is Eerste Communieproject 26 Jezus vertelt, dat God onze Vader is Jezus als leraar In les 4 hebben we gezien dat Jezus wordt geboren. De engelen zeggen: Hij is de Redder van de wereld. Maar nu is Jezus groot.

Nadere informatie

Welkom in het kartuizerklooster

Welkom in het kartuizerklooster Welkom in het kartuizerklooster Hallo, ik ben monnik Dionysius van Leeuwen. Mijn voornaam spreek je uit als di-o-ni-si-us. Ik ben geboren in 1402. Mijn bijnaam is Dionysius de Kartuizer, omdat ik namelijk

Nadere informatie

Lesbrief Voorleestekst: Over dertien hectare Vragen: Voorleestekst: Over het thema van de tentoonstelling

Lesbrief Voorleestekst: Over dertien hectare Vragen: Voorleestekst: Over het thema van de tentoonstelling Lesbrief Over dertien hectare dertien hectare organiseert elke twee jaar een tentoonstelling in Heeswijk-Dinther. De eerste was in 2003. De tentoonstelling van de kunstwerken was altijd buiten op een grasveld

Nadere informatie

DE ROMEINEN KOMEN!! Groep 5 en 6. Vragenlijst Museumzaal Thermenmuseum. 1. Namen leerlingen: Naam van de school: Te:

DE ROMEINEN KOMEN!! Groep 5 en 6. Vragenlijst Museumzaal Thermenmuseum. 1. Namen leerlingen: Naam van de school: Te: DE ROMEINEN KOMEN!! Groep 5 en 6 Vragenlijst Museumzaal Thermenmuseum 1. Namen leerlingen: Naam van de school: Te: 1 In de museumzaal hangen banieren met tekst. Een banier is een soort vlag. Er staan ook

Nadere informatie

Aardewerken pot Vraag: hoe weet de onderzoeker hoe oud het voorwerp is?... Munten Vraag: hoe weet de onderzoeker hoe oud het voorwerp is?...

Aardewerken pot Vraag: hoe weet de onderzoeker hoe oud het voorwerp is?... Munten Vraag: hoe weet de onderzoeker hoe oud het voorwerp is?... WERKBLAD 1 HET WERK VAN DE ARCHEOLOOG Kruis aan welk materiaal jij met je groepje onderzoekt. Bekijk de film en zoek het antwoord op de vraag. Aardewerken pot Vraag: hoe weet de onderzoeker hoe oud het

Nadere informatie

Spreekbeurt en werkstuk over. Ridders. Door: Oscar Zuethoff

Spreekbeurt en werkstuk over. Ridders. Door: Oscar Zuethoff Spreekbeurt en werkstuk over Ridders Door: Oscar Zuethoff Mei 2007 Inleiding Waarom houd ik een spreekbeurt over de ridders en de riddertijd? Toen ik klein was wilde ik altijd al een ridder zijn. Ik vind

Nadere informatie

BIJLAGEN LESPAKKET 1.2

BIJLAGEN LESPAKKET 1.2 BIJLAGEN LESPAKKET 1.2 BIJLAGE 1 A4 BLADEN THEMA S BIJLAGE 2 DOMINO EMOTIES BIJLAGE 3 MATCHING OEFENING GEVOELENS BIJLAGE 4 VRAGENLIJST FILM BIJLAGE 5 VRAGENSTROOKJES HOEKENWERK BIJLAGE 6 ANTWOORDENBLAD

Nadere informatie

Beleef de prehistorie HUNEBEDQUIZ. Door: Nadine Lemmers 1 februari 2016

Beleef de prehistorie HUNEBEDQUIZ. Door: Nadine Lemmers 1 februari 2016 Beleef de prehistorie HUNEBEDQUIZ Door: Nadine Lemmers 1 februari 2016 RONDE 1: HUNEBEDDEN 1. Wat is een hunebed? A. Een graf B. Een huis C. Een opslag D. Weten we niet 2. Hoe oud zijn de Nederlandse hunebedden?

Nadere informatie

Kerst is thuiskomen...

Kerst is thuiskomen... Overweging Kerstmorgen 25 december 2012 Gereformeerde Kerk Loosdrecht Ds. Stefan Dijkhuizen Genesis 1: 1-5 & Johannes 1: 1-5, 14 Overweging: Lieve Kerstmensen, 'Kerst is thuiskomen...' Dat is wat we dit

Nadere informatie

IK OVERLEEFDE AUSCHWITZ

IK OVERLEEFDE AUSCHWITZ Ferenc Göndör IK OVERLEEFDE AUSCHWITZ Uitgeverij Eenvoudig Communiceren 3 Mijn vader Lang geleden kwam een jonge, joodse man naar het land Hongarije. Mohr Goldklang was zijn naam. Dat was mijn opa. Mohr

Nadere informatie

De gelijkenis van de verloren zoon.

De gelijkenis van de verloren zoon. De gelijkenis van de verloren zoon. Eerst lezen. Daarna volgen er vragen en opdrachten. Gelijkenissen Toen de Heere Jezus op aarde was, heeft Hij gelijkenissen verteld om de mensen veel dingen te leren.

Nadere informatie

De Romeinen. CC Naamsvermelding 3.0 Nederland licentie. http://maken.wikiwijs.nl/40999

De Romeinen. CC Naamsvermelding 3.0 Nederland licentie. http://maken.wikiwijs.nl/40999 Auteur Laatst gewijzigd Licentie Webadres Wassink 16 January 2013 CC Naamsvermelding 3.0 Nederland licentie http://maken.wikiwijs.nl/40999 Dit lesmateriaal is gemaakt met Wikiwijsleermiddelenplein. Wikiwijsleermiddelenplein

Nadere informatie

Jonge Stedenbouwkundigen

Jonge Stedenbouwkundigen herontwerp de stad Amsterdam Lesmateriaal VO Museum Het Grachtenhuis Lesmateriaal VO herontwerp de stad Amsterdam Lesmateriaal ter voorbereiding of verwerking van een bezoek aan museum Het Grachtenhuis

Nadere informatie

De gelijkenis van de onbarmhartige dienstknecht

De gelijkenis van de onbarmhartige dienstknecht De gelijkenis van de onbarmhartige dienstknecht Lees : Mattheüs 18:21-35 Eerst lezen Daarna volgen er vragen en opdrachten Gelijkenissen Toen de Heere Jezus op aarde was,heeft Hij gelijkenissen verteld

Nadere informatie

Het onderzoek van de burgemeester 5/6

Het onderzoek van de burgemeester 5/6 Het onderzoek van de burgemeester De burgemeester hoorde dat kinderen ongerust zijn. Nee, ze zijn niet bang voor onweer of harde geluiden. Ze maken zich zorgen over de natuur. Dieren krijgen steeds minder

Nadere informatie

LES 4. Handelingen 12:1-19; Van Jeruzalem tot Rome: Verlost uit de gevangenis blz.109-116

LES 4. Handelingen 12:1-19; Van Jeruzalem tot Rome: Verlost uit de gevangenis blz.109-116 LES 4 Handelingen 12:1-19; Van Jeruzalem tot Rome: Verlost uit de gevangenis blz.109-116 De boodschap God hoort en verhoort onze gebeden voor elkaar. Leertekst: Terwijl Petrus onder zware bewaking zat

Nadere informatie

Vragen voor Sint. met werkblad, puzzels en filmpjes. groep 5/6

Vragen voor Sint. met werkblad, puzzels en filmpjes. groep 5/6 Vragen voor Sint met werkblad, puzzels en filmpjes groep 5/6 inhoud Inleiding 3 1. Zeven vragen voor Sint 4 2. Werkblad 12 3. Zoek de 10 verschillen 13 4. Sintpuzzel 14 5. Superwoordzoeker 15 inleiding

Nadere informatie

HET MOTTE MYSTERIE LESMAP LOCATIE CONTACT. Bezoek aan de archeologische site Hoge Wal in Ertvelde. Voor leerlingen van het 5de en 6de leerjaar.

HET MOTTE MYSTERIE LESMAP LOCATIE CONTACT. Bezoek aan de archeologische site Hoge Wal in Ertvelde. Voor leerlingen van het 5de en 6de leerjaar. LESMAP HET MOTTE MYSTERIE Bezoek aan de archeologische site Hoge Wal in Ertvelde. Voor leerlingen van het 5de en 6de leerjaar. D e leerlingen van je klas bezoeken de archeologische site Hoge Wal op een

Nadere informatie

Jouw reis door de Bijbel. Uitgeverij Jes! Zoetermeer

Jouw reis door de Bijbel. Uitgeverij Jes! Zoetermeer Nieske Selles-ten Brinke Jouw reis door de Bijbel Dagboek voor kinderen Uitgeverij Jes! Zoetermeer Onder de naam Jes! Junior verschijnen boeken voor kinderen tot twaalf jaar. Jes! Junior is een imprint

Nadere informatie

Beste vrienden, ik mag jullie vandaag vertellen over de laatste week van het leven van Jezus.

Beste vrienden, ik mag jullie vandaag vertellen over de laatste week van het leven van Jezus. 1 Beste vrienden, ik mag jullie vandaag vertellen over de laatste week van het leven van Jezus. 2 Het verhaal De Goede Week Trouw, Hoop en Spijt Ik wil jullie vandaag vertellen over de Goede Week. Dat

Nadere informatie

1. Van je juf of meester krijg je een plaatje. Bekijk je plaatje goed. 3. Zoek samen nog vier klasgenoten met een ander plaatje.

1. Van je juf of meester krijg je een plaatje. Bekijk je plaatje goed. 3. Zoek samen nog vier klasgenoten met een ander plaatje. Opdracht 1 Ongeveer 150 jaar geleden stonden er veel steenfabrieken langs de IJssel. De stenen werden van klei gemaakt. Dat kon je langs de IJssel vinden. Als de rivier overstroomde, bleef er een laagje

Nadere informatie

De Romeinen. Wie waren de Romeinen?

De Romeinen. Wie waren de Romeinen? De Romeinen Wie waren de Romeinen? Lang voor de Romeinen naar ons land kwamen, woonden ze in een kleine staat rond de stad Rome. Vanaf 500 voor Christus begonnen de Romeinen met gebiedsuitbreiding. Als

Nadere informatie

De Veenvaart... Kanaal met een verhaal!

De Veenvaart... Kanaal met een verhaal! Nieuwe Vaarroute! Open vanaf juni 2013 De Veenvaart... Kanaal met een verhaal! Vanaf juni 2013 is Nederland een prachtige vaarverbinding rijker: De Veenvaart. Deze nieuwe route voert door de Drentse en

Nadere informatie

Hoofdvraag: Hoe is Stuifzand geworden tot wat het nu is? Deelvragen:

Hoofdvraag: Hoe is Stuifzand geworden tot wat het nu is? Deelvragen: Mart Linde 3G1 Hoofdvraag: Hoe is Stuifzand geworden tot wat het nu is? Deelvragen: 1. Inleiding 2. Hoe ontstond Stuifzand? 3. Waar komt de bevolking van Stuifzand vandaan? 4. Wat zijn bijzondere monumenten

Nadere informatie

Rivka voelt tranen in haar ogen. Vader aait over haar wang. Hij zegt: Veel plezier, prinsesje. Vergeet je nooit wie je bent? Dan draait vader zich

Rivka voelt tranen in haar ogen. Vader aait over haar wang. Hij zegt: Veel plezier, prinsesje. Vergeet je nooit wie je bent? Dan draait vader zich 1942-1943 1 Rivka! Het is tijd om te gaan!, roept vader. Rivka is blij. Ze gaat logeren. Ze weet niet bij wie. En ze weet ook niet hoe lang. Maar ze heeft er wel zin in. Vader heeft gezegd: Je gaat in

Nadere informatie

Welkom 1. - Hallo! - Oek - Museum - Kwartet. Hallo! Ik ben Oek.

Welkom 1. - Hallo! - Oek - Museum - Kwartet. Hallo! Ik ben Oek. Welkom 1. - Hallo! - Oek - Museum - Kwartet Hallo! Ik ben Oek. Welkom 1. - Hallo! - Oek - Museum - Kwartet Op deze kaarten kun je plaatjes vinden van mijn wereld. De wereld van Oek Welkom 1. - Hallo! -

Nadere informatie

De school is van ons

De school is van ons De school is van ons Werkboek sociale vaardigheden op school Uitgeverij Eenvoudig Communiceren LEZEN VOOR IEDEREEN UITGEVERIJ EENVOUDIG COMMUNICEREN Dit werkboek is van: Voornaam:... Achternaam: Leeftijd:...

Nadere informatie

LEZEN. Terpentijd - 1500

LEZEN. Terpentijd - 1500 1 LEZEN Terpentijd - 1500 Friesland bestaat eigenlijk uit drie delen: de klei, het veen en het zand. De eerste boeren woonden op het zand (De Wouden en Gaasterland). Hun aardewerk in de vorm van trechters

Nadere informatie

In het oude Rome De stad Rome

In het oude Rome De stad Rome In het oude Rome De stad Rome In het oude Rome De stad Rome is héél oud. De stad bestaat al meer dan tweeduizend jaar. Rome was de hoofdstad van het grote Romeinse rijk. De mensen die naar Rome kwamen,

Nadere informatie

Heilig Jaar van Barmhartigheid

Heilig Jaar van Barmhartigheid Heilig Jaar van Barmhartigheid van 8 december 2015 tot 20 november 2016 Paus Franciscus heeft alle mensen van de hele wereld uitgenodigd voor een heilig Jaar van Barmhartigheid. Dit hele jaar is er extra

Nadere informatie

DOCENT. Thema: water DROOG NAAR DE OVERKANT. groep 3 en 4. Stadshagen

DOCENT. Thema: water DROOG NAAR DE OVERKANT. groep 3 en 4. Stadshagen In groep 1 en 2 hebben de leerlingen ontdekt dat er veel water in is en hebben ze onderzocht welke dieren in en bij het water leven. In groep 3 en 4 verdiepen de leerlingen hun kennis over het water in

Nadere informatie

Mijn Mokum is een project voor NT2 cursisten. Het is gemaakt door het Amsterdam Museum.

Mijn Mokum is een project voor NT2 cursisten. Het is gemaakt door het Amsterdam Museum. 2 INTRODUCTIE is een project voor NT2 cursisten. Het is gemaakt door het. In het wordt de geschiedenis verteld aan de hand van schilderijen en voorwerpen. Je gaat met de groep naar het museum. In dit werkboekje

Nadere informatie

Jimmy s thuiskomst. Er was echter één huis waar geen lichtjes brandden. Het leek haast alsof niemand daar kerstmis vierde.

Jimmy s thuiskomst. Er was echter één huis waar geen lichtjes brandden. Het leek haast alsof niemand daar kerstmis vierde. Jimmy s thuiskomst H et was kerstavond en het was bitter koud in het jaar 1953. De mensen deden nog snel hun laatste kerstinkopen en in de betere buurten waren de huizen gezellig verlicht. Er was echter

Nadere informatie

De gelijkenis van de barmhartige Samaritaan.

De gelijkenis van de barmhartige Samaritaan. De gelijkenis van de barmhartige Samaritaan. Eerst lezen. Daarna volgen er vragen en opdrachten. Gelijkenissen Toen de Heere Jezus op aarde was, heeft Hij gelijkenissen verteld om de mensen veel dingen

Nadere informatie

Werkboek IJstijden groep 5-6

Werkboek IJstijden groep 5-6 Werkboek IJstijden groep 5-6 Naam Groep Les 1 Groep 5/6 Ontstaan van de ijstijd In het verhaal van Manny heb je kunnen lezen hoelang de ijstijd duurde. Wanneer eindigde de laatste ijstijd? In het verhaal

Nadere informatie

Jouw avontuur met de Bijbel

Jouw avontuur met de Bijbel Nieske Selles-ten Brinke Jouw avontuur met de Bijbel Dagboek voor kinderen Uitgeverij Jes! Zoetermeer Uitgeverij Jes! is een samenwerking tussen Uitgeverij Boekencentrum en de HGJB. Kijk voor meer informatie

Nadere informatie

EEN SCHULDIG LANDSCHAP BIJ JOU IN DE BUURT

EEN SCHULDIG LANDSCHAP BIJ JOU IN DE BUURT 1 Lessenserie voor VMBO T en KB, klas 2 en 4 EEN SCHULDIG LANDSCHAP BIJ JOU IN DE BUURT Winnaar Les van het Jaar 2006 EEN SCHULDIG LANDSCHAP BIJ JOU IN DE BUURT 2 3 LES VAN HET JAAR Anno heeft de ambitie

Nadere informatie

Naam: DE BEELDENSTORM Ketters Luther en Calvijn

Naam: DE BEELDENSTORM Ketters Luther en Calvijn Naam: DE BEELDENSTORM Ketters Luther en Calvijn Filips II In 1566, meer dan vierhonderd jaar geleden, zijn veel mensen boos. Er is onrust in de Nederlanden. Er zijn spanningen over het geloof, veel mensen

Nadere informatie

Geschiedenis hoofdstuk 3

Geschiedenis hoofdstuk 3 Geschiedenis hoofdstuk 3 Romeinse rijk 500 v Christus 500 na Christus Rome de eeuwige stad : deze stad bestaat al eeuwenlang. De tijdlijn Het Romeinse rijk begint 500v Chr. En eindigt 500 na Christus.

Nadere informatie

Kastelen Steden en staten Groep 7 Handleiding voor de leerkracht Informatie voor de geschiedenislessen

Kastelen Steden en staten Groep 7 Handleiding voor de leerkracht Informatie voor de geschiedenislessen Kastelen Steden en staten Groep 7 Handleiding voor de leerkracht Deze handleiding en de opdrachten zijn bedoeld als aanvulling op de geschiedenislessen over de steden en staten. De lesonderdelen beschreven

Nadere informatie

De eekhoorn. œ œ œ œ œ. Ó Œ œ œ. œ œ œ œ. œ j. œ œ œ œ œ œ œ œ œ œ Œ. œ œ œ œ œ œ œ œ œ œ œ œ œ. œ J. - hoorn, de eek - hoorn eet.

De eekhoorn. œ œ œ œ œ. Ó Œ œ œ. œ œ œ œ. œ j. œ œ œ œ œ œ œ œ œ œ Œ. œ œ œ œ œ œ œ œ œ œ œ œ œ. œ J. - hoorn, de eek - hoorn eet. oktober 2010 tekst: Joke de Klerck muziek: Ton Kerkhof De eekhoorn Refrein Intro Ó Œ œ œ J œ œ œ œ eek stapelen: œ œ œ œ œ œ œ œ œ œ œ œ œ œ œ Œ Al - hoorn, de eek - hoorn eet zich vol en rond. œ œ œ œ

Nadere informatie

Handreiking bij 40 DAGEN GEBED voor groep 4-8 van de basisschool

Handreiking bij 40 DAGEN GEBED voor groep 4-8 van de basisschool Handreiking bij 40 DAGEN GEBED voor groep 4-8 van de basisschool NAAM September 2009 In september en oktober 2009 was de Levend evangelie Gemeente bezig met het onderwerp 40 DAGEN GEBED. Om gemeente breed

Nadere informatie

De gelijkenis van de twee zonen. Eerst lezen Daarna volgen er vragen en opdrachten

De gelijkenis van de twee zonen. Eerst lezen Daarna volgen er vragen en opdrachten De gelijkenis van de twee zonen Lees : Mattheüs 21:28-32 Eerst lezen Daarna volgen er vragen en opdrachten Gelijkenissen Toen de Heere Jezus op aarde was, heeft Hij gelijkenissen verteld om de mensen veel

Nadere informatie

WERKBLAD mijn landschap

WERKBLAD mijn landschap WERKBLAD mijn landschap Hoe zie jij het landschap? Wat vind je mooi of belangrijk? Ga alleen of in groepjes aan de slag en maak - een presentatie op papier of digitaal - een gedicht, een verhaal of een

Nadere informatie

De steentijd Jagers en verzamelaars

De steentijd Jagers en verzamelaars De steentijd Jagers en verzamelaars De prehistorie is de geschiedenis van de mensheid voordat mensen konden lezen en schrijven. We hebben uit de prehistorie daarom geen boeken, dagboeken of andere geschreven

Nadere informatie

Het tweede avontuur van Broer Vos en Broer Konijn

Het tweede avontuur van Broer Vos en Broer Konijn Het tweede avontuur van Broer Vos en Broer Konijn Oom Remus bron. Z.n., z.p. ca. 1950 Zie voor verantwoording: http://www.dbnl.org/tekst/remu001twee01_01/colofon.php 2010 dbnl / erven J.C. Harries 2 [Het

Nadere informatie

Nieuwsbrief vrijdag 25 januari 2013

Nieuwsbrief vrijdag 25 januari 2013 Nieuwsbrief vrijdag 25 januari 2013 www.obsdeklimop.nl info@obsdeklimop.nl Compaz-toets groep 8: Maandag 4 februari neemt groep 8 deel aan het onderzoek van Compaz op de Woert in Oosterhesselen. Meester

Nadere informatie

WERKBOEK VOOR DE DALTON-VERSIE. Dit werkboek is van:. Ik zit in groep:.

WERKBOEK VOOR DE DALTON-VERSIE. Dit werkboek is van:. Ik zit in groep:. WERKBOEK VOOR DE DALTON-VERSIE De Middeleeuwen Dit werkboek is van:. Ik zit in groep:. 1 Hoi! Ik ben Tim de Wekker! Ik wil graag weten hoe vaak en hoe lang je bezig bent met een taak. Daarom heb ik een

Nadere informatie

Geschiedenis kwartet Tijd van jagers en boeren

Geschiedenis kwartet Tijd van jagers en boeren Geschiedenis kwartet jagers en boeren jagers en boeren jagers en boeren Reusachtige stenen die door mensen op elkaar gelegd zijn. Zo maakten ze een begraafplaats. * Hunebedden * Drenthe * Trechterbekers

Nadere informatie

De tijd die ik nooit meer

De tijd die ik nooit meer De tijd die ik nooit meer vergeet Jan Smit uit eigen pen deel 3 De Stiep Educatief De tijd die ik nooit meer vergeet De schrijver die blij is dat hij iets kan lezen en schrijven, vertelt over zijn jeugd.

Nadere informatie

LES 10. Sluipaanval. Doe Lees 1 Samuël 24.

LES 10. Sluipaanval. Doe Lees 1 Samuël 24. LES Sluipaanval Ben je wel eens gepest? Is er iemand die altijd vervelend tegen jou doet? Heb je ooit geprobeerd om die persoon terug te pakken? (Zie 1 Samuël 24; Patriarchen en Profeten, blz. 603-615)

Nadere informatie

1. Je krijgt van je juf of meester een plaatje. Bekijk het plaatje goed.

1. Je krijgt van je juf of meester een plaatje. Bekijk het plaatje goed. D S T R K C N T LS 1 Opdracht 1 Nodig: papier en lijm 1. Je krijgt van je juf of meester een plaatje. Bekijk het plaatje goed. 2. Zoek nu een klasgenoot met een ander plaatje. 3. Zoek nu samen nog vier

Nadere informatie

Sterre, de familie Huygens in de Gouden Eeuw. van Rieks Veenker. Voor groep 6, 7 en 8

Sterre, de familie Huygens in de Gouden Eeuw. van Rieks Veenker. Voor groep 6, 7 en 8 Sterre, de familie Huygens in de Gouden Eeuw van Rieks Veenker Voor groep 6, 7 en 8 Vooraf Sterre is de zus van Christiaan Huygens. Hij is natuurkundige en een kei in wiskunde en astronomie. Hij doet een

Nadere informatie

Oerboeren in de Friese Wouden.

Oerboeren in de Friese Wouden. Stichting IJstijdenmuseum Buitenpost. www.ijstijdenmuseum.nl. Oerboeren in de Friese Wouden. Het grootste deel van de geschiedenis van ons mensen ligt in de prehistorie. Met prehistorie duiden we een tijd

Nadere informatie

Ontmoetingskerk - Laren NH - 20 april 2014 - Pasen Mattheüs 28: 1-10

Ontmoetingskerk - Laren NH - 20 april 2014 - Pasen Mattheüs 28: 1-10 Ontmoetingskerk - Laren NH - 20 april 2014 - Pasen Mattheüs 28: 1-10 Zondagsnacht, terwijl soldaten op wacht staan bij het graf, komt er een luide stem uit de hemel. Ze zien hoe de hemelen zich openen

Nadere informatie

Uitzicht op de heuvels 10 km van Kabaya Uitzicht op de heuvels ten noorden van Kabaya. Ongeveer 7 km van het dorp.

Uitzicht op de heuvels 10 km van Kabaya Uitzicht op de heuvels ten noorden van Kabaya. Ongeveer 7 km van het dorp. Verblijf van Tautvydas Rindzevicius in Kabaya/RWANDA in het kader van het bezoek aan wezen en kwetsbare kinderen gesponsord door de Jyambere stichting. Inleiding Tijdens de periode van juli-augustus 2015,

Nadere informatie

O, antwoordde ik. Verder zei ik niets. Ik ging vlug de keuken weer uit en zonder eten naar school.

O, antwoordde ik. Verder zei ik niets. Ik ging vlug de keuken weer uit en zonder eten naar school. Voorwoord Susan schrijft elke dag in haar dagboek. Dat dagboek is geen echt boek. En ook geen schrift. Susans dagboek zit in haar tablet, een tablet van school. In een map die Moeilijke Vragen heet. Susan

Nadere informatie

Lesbrief bij de voorstelling Aardblij

Lesbrief bij de voorstelling Aardblij Lesbrief bij de voorstelling Aardblij Voor de groepen 1 en 2 van het basisonderwijs (4-6 jaar) Deze lesbrief is te gebruiken bij de voorstelling Aardblij. Aardblij is een voorstelling met zang, acrobatiek

Nadere informatie

Op weg met Jezus. eerste communieproject. Hoofdstuk 3 Op weg met Jezus. H. Theobaldusparochie, Overloon

Op weg met Jezus. eerste communieproject. Hoofdstuk 3 Op weg met Jezus. H. Theobaldusparochie, Overloon Op weg met Jezus eerste communieproject H. Theobaldusparochie, Overloon Hoofdstuk 3 Op weg met Jezus Eerste communieproject "Op weg met Jezus" hoofdstuk 3 blz. 1 Hieronder zie je een lammetje dat op zoek

Nadere informatie

Bevolkingsgroepen DOE KAART 1. Naam van het project. Als je voor deze opdracht kiest leer je meer over een bepaalde bevolkingsgroep.

Bevolkingsgroepen DOE KAART 1. Naam van het project. Als je voor deze opdracht kiest leer je meer over een bepaalde bevolkingsgroep. DOE KAART 1 Bevolkingsgroepen Als je voor deze opdracht kiest leer je meer over een bepaalde bevolkingsgroep. Zoek 6 verschillende bevolkingsgroepen op. Kies 1 bevolkingsgroep uit waar je meer over wilt

Nadere informatie

HET TRECHTERBEKERVOLK. het hunebed de trechterbeker de provincie Drenthe de zwerfkei. het hunebed de trechterbeker de provincie Drenthe de zwerfkei

HET TRECHTERBEKERVOLK. het hunebed de trechterbeker de provincie Drenthe de zwerfkei. het hunebed de trechterbeker de provincie Drenthe de zwerfkei HET TRECHTERBEKERVOLK HET TRECHTERBEKERVOLK het hunebed de trechterbeker de provincie Drenthe de zwerfkei het hunebed de trechterbeker de provincie Drenthe de zwerfkei Vraag: Waar werd een hunebed in de

Nadere informatie

Tuin van Heden.nu 1 Mag ik zijn wie ik ben? Van In 5

Tuin van Heden.nu 1 Mag ik zijn wie ik ben? Van In 5 Tuin van Heden.nu 1 Mag ik zijn wie ik ben? Van In 5 5 Tuin van Heden.nu 1 Mag ik zijn wie ik ben? Van In 6 Zacheüs (1) Het is erg druk in de stad vandaag. Iedereen loopt op straat. Zacheüs wurmt zich

Nadere informatie

LYRICS. 1. Dat is de toon van de waarheid Door: A.L. Snijders, 26 oktober 2006

LYRICS. 1. Dat is de toon van de waarheid Door: A.L. Snijders, 26 oktober 2006 LYRICS 1. Dat is de toon van de waarheid Door: A.L. Snijders, 26 oktober 2006 omdat ik ontdekt heb dat er niets boven de waarheid gaat die hele toon die is zo bijzonder dat is de toon van de waarheid begrijp

Nadere informatie

WERK ZE! Lesmateriaal voor reïntegratie

WERK ZE! Lesmateriaal voor reïntegratie ld be e or Vo WERK ZE! Lesmateriaal voor reïntegratie Stichting Lezen & Schrijven t 070 302 26 60 www.lezenenschrijven.nl Auteur Elma Draaisma Vormgeving 7Causes Eindeloos Medeauteurs en klankbordgroep

Nadere informatie

Werkboek IJstijden groep 7-8

Werkboek IJstijden groep 7-8 Werkboek IJstijden groep 7-8 Naam Groep Les 1 Groep 7/8 Hoe ontstaat een IJstijd? In het verhaal vertelt Manny over de IJstijd. Wanneer eindigde laatste IJstijd? Voor deze opdracht mag je een atlas gebruiken.

Nadere informatie

TASTBARE TIJD, LEIDSCHE RIJN

TASTBARE TIJD, LEIDSCHE RIJN TASTBARE TIJD, LEIDSCHE RIJN WERKBLAD Tijdlaag tot 1000 Thema: verdwenen rivieren en de Limes 1. Ligt landgoed De Haar binnen het projectgebied? o ja o nee 2. Wat is zavel? 3. Zet de woorden zand, zavel

Nadere informatie

Ik ben maar een eenvoudige ezel, maar ik wil je graag een mooi verhaal vertellen

Ik ben maar een eenvoudige ezel, maar ik wil je graag een mooi verhaal vertellen De ezel van Bethlehem Naar een verhaal van Jacques Elan Bewerkt door Koos Stenger Ik ben maar een eenvoudige ezel, maar ik wil je graag een mooi verhaal vertellen over iets wat er met me gebeurd is. Het

Nadere informatie

Om de beurt halen deelnemers nu de briefjes uit de vuilniszak en lezen ze voor. Bespreek wat erop staat.

Om de beurt halen deelnemers nu de briefjes uit de vuilniszak en lezen ze voor. Bespreek wat erop staat. Ik geloof... iets Leeftijd: 12-16, 16+ Soort bijeenkomst: catechese Soort werkvorm: Thema: Geloven en spiritualiteit, Kerk Tijdsduur: 2 uur en 55 min. Kerk: wat mag weg, wat mag blijven; stellingen; Godsbeeld

Nadere informatie

OPDRACHTEN bij de FIETSEXCURSIE van het project MOOI HOOGLAND-WEST!

OPDRACHTEN bij de FIETSEXCURSIE van het project MOOI HOOGLAND-WEST! ietsroute Hoogland West OPDRACHTEN bij de FIETSEXCURSIE van het project MOOI HOOGLAND-WEST! 5 4 6 3 2 1 Let op het verkeer en zet je fiets goed aan de kant! Mooi Hoogland-West! 1 Bolle akker locatie 1

Nadere informatie

Zand erover. verzoeningsviering voor de tweede graad. VAN IN 2013 Tuin van Heden.nu - Viering

Zand erover. verzoeningsviering voor de tweede graad. VAN IN 2013 Tuin van Heden.nu - Viering Zand erover verzoeningsviering voor de tweede graad Zand erover Verzoeningsviering voor de tweede graad Vooraf in de klas Wat heb je nodig? - twee grote bladen papier, schrijf op het eerste blad het kernwoord

Nadere informatie

OPA EN OMA DE OMA VAN OMA

OPA EN OMA DE OMA VAN OMA Hotel Hallo - Thema 4 Hallo opdrachten OPA EN OMA 1. Knip de strip. Strip Knip de strip los langs de stippellijntjes. Leg de stukken omgekeerd en door elkaar heen op tafel. Draai de stukken weer om en

Nadere informatie

Vertel de kinderen, of praat met hen over het verschil tussen film, tv kijken of naar het theater gaan.

Vertel de kinderen, of praat met hen over het verschil tussen film, tv kijken of naar het theater gaan. LESBRIEF Binnenkort gaan jullie met jullie groep naar de voorstelling Biggels en Tuiten Hieronder een aantal tips over hoe je de groep goed kan voorbereiden op de voorstelling. VOOR DE VOORSTELLING Vertel

Nadere informatie

Jezus kreeg de straf voor onze zonden, wij ontvangen vergeving en vrede. Jesaja 53:4-6 en 1 Petrus 2:24

Jezus kreeg de straf voor onze zonden, wij ontvangen vergeving en vrede. Jesaja 53:4-6 en 1 Petrus 2:24 Jezus kreeg de straf voor onze zonden, wij ontvangen vergeving en vrede. Jesaja 53:4-6 en 1 Petrus 2:24 Als je iets verkeerd doet, verdien je straf. Ja toch? Dat is eerlijk. Er is niemand die nooit iets

Nadere informatie

Aanwijzing: Lees de verhalen op de borden boven de kist goed; er staan aanwijzingen op. Kijk goed in de kist. Valt je daar iets bijzonders op?

Aanwijzing: Lees de verhalen op de borden boven de kist goed; er staan aanwijzingen op. Kijk goed in de kist. Valt je daar iets bijzonders op? Ondergronds Opdrachten groepen 5, 6 en 7 In Ondergronds gaan kinderen aan de slag als een echte archeoloog. Ondergronds is een reconstructie van een archeologische opgraving. De leerlingen werken met echte

Nadere informatie

Schatten van Vroeger. Lage Zwaluwe in beeld. Concept

Schatten van Vroeger. Lage Zwaluwe in beeld. Concept Schatten van Vroeger Lage Zwaluwe in beeld Concept Nieuwstraat Hier begint onze wandeling vanaf nr.8 bs de Grienden. Deze school is gebouwd in. Links naast de deur van de kamer van de leraren is een gedenksteen.

Nadere informatie

LEZEN FICTIE BK 1 LEKKER LEZEN PERRON 1

LEZEN FICTIE BK 1 LEKKER LEZEN PERRON 1 LEZEN FICTIE BK LEKKER LEZEN PERRON Lekker lezen Daar lag de molen. Donker en dreigend lag hij daar in de sneeuw, als een sterk, gevaarlijk dier dat loert op zijn prooi. Ik hoef er helemaal niet heen,

Nadere informatie