Excursie IJsselmeer visserij. Groep 5 t/m 8. Door Mar en Klif

Maat: px
Weergave met pagina beginnen:

Download "Excursie IJsselmeer visserij. Groep 5 t/m 8. Door Mar en Klif"

Transcriptie

1 Excursie IJsselmeer visserij Groep 5 t/m 8 Door Mar en Klif

2 Inhoudsopgave Algemene informatie p. 3 Achtergrond informatie p. 5 Lessuggesties p. 7 Werkbladen p. 10 Colofon Het project Educatief IJsselmeervissen is een initiatief van Ursa Major Services B.V./Nederlandse Vissersbond en wordt mede mogelijk gemaakt door het Europees Visserij Fonds (EVF) en Provincie Fryslân ter investering in duurzame ontwikkeling van visserijgebieden. De excursie IJsselmeervisserij is in 2012 ontwikkeld door Durk van Tuinen, Egbert van der Tuin, Iris Nutma en Pyke Kroes. De lesbrief is gemaakt door Pyke Kroes, Vera Damuis is illustrator, Jasper de Ruiter van Tringa Paintings heeft de vissen en de vogels waarheidsgetrouw getekend. De lesbrief is gemaakt onder verantwoordelijkheid van Mar en Klif, afdeling Groen Doen. De excursie IJsselmeervisserij wordt georganiseerd en mogelijk gemaakt door: Ursa Major Services BV: dochteronderneming van de belangenbehartigingsorganisatie voor de beroepsvisserij: de Nederlandse Vissersbond. De Friese visserijbedrijven S. Boersma ST8, Visserijbedrijf Bootsma HI35 en Visserijbedrijf H.Bootsma WON38; Mar en Klif, afdeling Groen Doen (www.groendoen.net). Bij de uitvoering van deze buitenles wordt samengewerkt met de natuurorganisatie It Fryske Gea. De lesbrief is door scholen te gebruiken bij de voorbereiding en uitvoering van de excursie IJsselmeervisserij. Wanneer iemand (delen van) de lesbrief voor andere doeleinden wil gebruiken, dan stellen wij het op prijs als wij daarvan op de hoogte worden gesteld en dat deze lesbrief als bron wordt vermeld. Hiervoor kunt u contact opnemen met: Mar en Klif, afdeling Groen Doen telefoonnummer of Nederlandse Vissersbond te Emmeloord via of telefonisch

3 Algemene informatie Inleiding Met een vissersboot en een beroepsvisser varen de kinderen vanaf de haven van Hindeloopen het IJsselmeer op. De kinderen ervaren zelf aan boord hoe het leven eruit ziet van een IJsselmeervisser. Zo kunnen ze de route van de vissersboot uit zetten met een kaart, radar en kompas, de dieptemeter aflezen, met verrekijkers vogels spotten en varen ze naar een visstek. Daar kunnen ze de vissers helpen met vissen. Er wordt gevist met kisten en met aaskuil. De kinderen vangen op deze wijze verschillende vissoorten. De vissoorten kunnen met een zoekkaart gedetermineerd worden. Vervolgens worden alle vissen weer terug gezet in het water en moet alles worden schoongemaakt. Door deel te nemen aan de excursie ervaren de kinderen hoe het eeuwenoude beroep van vissersman op het IJsselmeer wordt uitgevoerd. Doel van de excursie Het doel van de excursie IJsselmeervisserij is dat leerlingen in aanraking komen met het IJsselmeergebied, de visserij en de natuur hier omheen. Ze weten welke zoetwatervissen in het IJsselmeer leven en wat hun kenmerken zijn, ze leren de werkzaamheden van de IJsselmeervisserij kennen. Leerlingen zijn er zich van bewust dat de mens door de jaren heen op het IJsselmeer allerlei ingrepen heeft gedaan die van invloed zijn op de levensgemeenschap in het IJsselmeer en de visserij. De kinderen denken na over een duurzame oplossing voor hier en daar, nu en straks. De excursie sluit aan bij de kerndoelen 40 en 41. Programma Het voorlopige programma per dagdeel ziet er als volgt uit: Aankomst + ontvangst in Hindeloopen Introductie in de educatieruimte (incl. film IJsselmeervisserij) + uitleg + veiligheid (o.a. uitdelen zwemvesten) Inschepen (max. 10 kinderen en 2 begeleiders per schip; er zijn 3 schepen) Naar visstek varen Vissen Inhalen Terugvaren Aankomst en uitleg voor het inschepen zal ongeveer een half uur in beslag nemen, waarna de excursie (varen en vissen) ongeveer 2 uur in beslag zal nemen. Wat is er geregeld Voor de excursie IJsselmeervisserij heeft Mar en Klif, afdeling Groen Doen al veel zaken voor u geregeld. In deze lesbrief zijn opgenomen: Een voorbereidende les. Kopieerblad met praktische informatie voor rijders en begeleiders. Kopieerblad met praktische informatie voor leerlingen en ouders. Zwemvesten en alle materialen voor de uitvoering van de activiteiten zijn aan boord. Op ieder schip staat de schipper en zijn maat voor u klaar. 3

4 Voorbereiding door de leerkracht Natuurlijk moet u zelf ook nog een aantal zaken regelen. Informatie uit deze lesbrief doorlezen. Vervoer naar en van de locatie regelen. Minimaal 2 begeleiders per 10 kinderen regelen. Kinderen informeren over de veiligheid en praktische zaken zoals kleding (gebruik daarvoor de powerpoint van de voorbereidingsles). Begeleiders informeren over veiligheid en praktische zaken (route, kleding). Laat één van de kinderen foto s maken tijdens de excursie, deze foto s kunnen op de website geplaatst worden op Bij slecht weer controleren of de activiteit door gaat. Telefoonnummer van de IJsselmeervisser vindt u op het kopieerblad voor rijders en begeleiders. Vragen? Voor vragen over dit project kunt u bellen met Mar en Klif, tel: of een sturen naar: Symbolen Naar buiten Onderzoek Kring Knutselen Werkblad Muziek en expressie Beweging Verzorging 4

5 Achtergrond informatie IJsselmeer Het IJsselmeer (Fries: Iselmar) is het grootste meer van Nederland. Het heeft een oppervlakte van 1100 km². Het IJsselmeer wordt begrensd door de Afsluitdijk en de plaatsen tussen Makkum en Lemmer in Friesland, de Noordoostpolder, Flevoland en Noord Holland. Het IJsselmeer is van belang voor de visserij, als waterreservoir, voor de waterrecreatie, de scheepvaart en het heeft vele natuurwaarden. Vogels van het IJsselmeer Het natuur belang van het IJsselmeer is erg belangrijk voor bijvoorbeeld meer dan 25 vogelsoorten. Het grote wateroppervlak, de ondiepte, de brede rietkragen en de zand- en schelpenbanken maken het IJsselmeer tot een ideaal gebied voor watervogels (zoals eenden, zwanen, ganzen, aalscholvers, meeuwen en sterns en enkele steltlopers). De vissen zijn een belangrijke voedselbron voor viseters zoals fuut, aalscholver, nonnetje, grote zaagbek, dwergmeeuw, visdief, zwarte en reuzenstern. In het najaar en de winter verblijven er honderdduizenden watervogels om te ruien, te rusten en te foerageren. Kuifeend, tafeleend, topper en brilduiker eten dan de driehoeksmossel. Voor moerasvogels als roerdomp, porseleinhoen, snor, rietzanger zijn de buitenwaarden aantrekkelijk gebied. Geschiedenis van de visserij De geschiedenis van de Zuiderzeevisserij laat zich grofweg opdelen in twee perioden: de periode van voor de afsluiting (1932) met de afsluitdijk en die van erna. Voor de afsluiting komt de visserij op de visrijke binnenzee tot grote bloei. Vooral na de uitvinding van de goedkopere machinaal gebreide netten rond Daarna beleeft de visserij ups en downs. In 1925 wordt de benzinemotor geïntroduceerd en zijn de vissers minder afhankelijk van het weer. Vissers vangen in de Zuiderzee haring, garnalen en paling. In de haven wordt de vis schoongemaakt en verkocht. In 1932 wordt de Afsluitdijk gesloten en verandert de zoute Zuiderzee in het zoete IJsselmeer zonder eb en vloed. Er worden snoekbaarzen uitgezet en de vissers vissen op paling en snoekbaars. Er worden drie polders aangelegd en daarmee gaan rijke visgebieden verloren. Het gevolg is dat veel vissersbedrijven (vaak noodgedwongen) stoppen. Toch zijn er nu nog enkele visserijbedrijven te vinden. Friese visserijbedrijven De kinderen gaan aan boord bij één van de Friese visserijbedrijven: S. Boersma ST8 uit Stavoren, Visserijbedrijf Bootsma HI35 uit Hindeloopen of Visserijbedrijf Bootsma WON38. De bedrijven vissen met diverse vismethoden op o.a. Snoekbaars, Rode baars, Brasem, Voorn, Bot, Spiering, Pos, Houting, Aal, Snoek, Karper, Kolblei en de Chinese wolhandkrab. De bedrijven werken allen met twee personen aan boord. Naast de visserij legt de HI 35 van Visserijbedrijf Bootsma zich in de zomermaanden toe op het verzorgen van rondvaarten waarbij de visserij veelal aan bod komt door middel van demonstraties. 5

6 Vismethoden tijdens de excursie Voor en tijdens de excursie worden twee methoden toegepast: aaskuil vissen en kistenvisserij. Aaskuilvissen: Om aas (=spiering) te kunnen vangen voor het vissen met kisten wordt een net door het water getrokken. Het net zit vast met een lijn aan het schip. De lijn splitst zich in tweeën naar een boom, waar het net aan vast zit. De vis gaat onder de boom door het net in. Het net is eerst breed, maar het wordt steeds nauwer tot je de zak hebt waar de spiering in terecht komt. Kistenvisserij: De spiering wordt gebruikt als aas om in de kisten te doen. De spiering heeft namelijk een zeer sterke geur en hier komt aal op af. De kisten worden uitgezet aan een lange lijn: kilometers lang, met om de vijftig meter een snoer met een kist eraan. In de houten kisten zitten twee netjes die naar binnen toe lopen, zodat de aal er wel in kan, maar niet eruit. Ook zit er een gaatje in van 14 millimeter, zodat de kleine (ondermaatse) aal eruit kan. De kisten zijn een dag eerder uitgezet. De kisten worden aan boord gehaald. De kisten worden geleegd en schoon gespoeld. Extra informatie Hieronder vindt u een aantal links met extra achtergrondinformatie en filmpjes

7 Lessuggesties Voorbereidende les Nodig: Digibord PowerPoint te downloaden via Werkwijze: Begin met te vertellen wat de bedoeling is van de excursie en wat de kinderen gaan doen (informatie hierover staat in deze lesbrief). Laat vervolgens de PowerPoint zien. De PowerPoint geeft informatie over de regels aan boord. Naar aanleiding van de PowerPoint kan er klassikaal worden gesproken over de excursie, met name over de veiligheidsvoorschriften. Wat mag wel en niet, welke regels moeten de kinderen volgen, maar ook vragen als wie is wel eens op het IJsselmeer geweest? Wie heeft wel eens gevist? En waarmee? Wie kent vogels die voorkomen op het IJsselmeer. Lessuggestie 1: Logboeken, foto s en werkstukken op de website Nodig: logboeken excursie, digitale foto s gemaakt tijdens de tocht, internet Werkwijze: De foto s en de verschillende logboeken worden verzameld en tot 1 omgevormd. Het logboek en de foto s kunnen worden geplaatst op de website: Maak een werkstuk of een reisverslag van de excursie over het IJsselmeer. Verdeel onderwerpen bijvoorbeeld specifiek over de visserij, de geschiedenis van het IJsselmeer, de natuur, etc. De werkstukken kunnen desgewenst opgestuurd worden (digitaal) aan de Nederlandse Vissersbond en worden vervolgens op de website geplaatst. Vergeet niet de naam en de naam van de school erbij te vermelden. Lessuggestie 2: Werkbladen Nodig: Werkblad 1 t/m 4. (ook op PowerPoint bij Werkwijze: Maak de werkbladen. Bij werkblad 1 en 2 zijn de namen van de vogels en de vissen van het IJsselmeer door elkaar geraakt. Zoek de juiste naam bij de juiste vogel/vis. Bij werkblad 3 leer je wat de onderdelen zijn van een vis. In werkblad 4 worden questvragen gesteld. De antwoorden zijn te vinden op de antwoordbladen op de PowerPoint: werkbladen IJsselmeer. Lessuggestie 3: Dode vissen en nieuw land Nodig: Digibord; en werkblad 5 Werkwijze: Bekijk de twee filmpjes. Maak daarna werkblad 5. 7

8 Werkblad 1: Vogels en Visser Een concurrent van de visser? Dat zijn de vogels. Beide willen graag vis. Op het IJsselmeer zijn veel vogels te vinden. Gelukkig voor de visser eten niet al deze vogels graag vis. Zoek hieronder de juiste naam bij de vogel. Geef daarbij aan of de vogel graag vis eet, of niet Zie het voorbeeld. Zwaan Aalscholver Fuut Kok meeuw Visdief Grauwe gans Scholekster Wilde eend Meerkoet 8

9 Werkblad 2: Vis je rot In het IJsselmeer zwemmen allerlei soorten vissen rond. Hieronder staan er een paar. Zoek de namen en de vissen bij elkaar, en trek daartussen een lijntje. Zie het voorbeeld. Je mag hiervoor de zoekkaart gebruiken. Weet je nog welke vissen jullie op het IJsselmeer gevangen hebben? Geef aan of je de vis wel of niet gevangen hebt. Snoekbaars Baars Brasem Voorn Snoek Pos Houting Karper Aal/Paling Spiering Bot Kolblei 9

10 Werkblad 3: Wat maakt een vis een vis Wat maakt een vis nu tot een vis? Vissen hebben geen poten, haren of veren, maar wel schubben, kieuwen, verschillende vinnen en een staart. Schrijf bij de nummers de onderdelen van de vis die je aan de buitenkant kunt zien. Je kunt kiezen uit: bekdraden, staartvin, rugvin, borstvin, anaalvin, vetvin, buikvin, kieuwdeksel, schubben, ogen, bek. 10

11 Antwoordblad 3: Wat maakt een vis tot een vis Wat maakt een vis nu tot een vis? Vissen hebben geen poten, haren of veren, maar wel schubben, kieuwen, verschillende vinnen en een staart. Hun kieuwen worden beschermd door kieuwdeksels. Sommige vissen hebben één of meer bekdraden. Schrijf bij de nummers de onderdelen van de vis die je aan de buitenkant kunt zien. 11

12 Werkblad 4: Quest Kun je onderstaande vragen beantwoorden? 1. Slapen vissen? 2. Trekken vissen een pyjama aan? 3. Waarom zwemmen vissen in scholen? 4. Kunnen vissen leren? 5. Waarom zinkt een vis niet naar de bodem? 6. Hebben vissen oren? 7. Worden vissen verliefd? 8. Hoe komen vissen de winter door? 12

De visserij. Frank Beens Groep 7

De visserij. Frank Beens Groep 7 De visserij Frank Beens Groep 7 Inhoud Inleiding Hoofdstukken 1. Geschiedenis 2. Waar wordt op gevist? 3. De Genemuider vissers 4. De visafslag 5. Vis is gezond 6. Vragen Eigen mening Bronvermelding Inleiding

Nadere informatie

Vissen in het IJsselmeer. Romke Kats

Vissen in het IJsselmeer. Romke Kats Vissen in het IJsselmeer Romke Kats Functies IJsselmeer Water Transport Recreatie Visserij Natuur Vissen in het IJsselmeer Historie Ecologie Voedselketen IJsselmeer algen, vissen, mosselen, waterplanten,

Nadere informatie

Project Educatief IJsselmeervissen

Project Educatief IJsselmeervissen 2014, Ursa Major Services BV/CPO Nederlandse Vissersbond U.A., Emmeloord Colofon Ursa Major Services BV/CPO Nederlandse Vissersbond U.A. project Educatief IJsselmeervissen, aanvraagnummer 4540006020287.

Nadere informatie

De Dender ontspringt in... en mondt uit in de... in de stad... Deze stad dankt zijn naam hieraan.

De Dender ontspringt in... en mondt uit in de... in de stad... Deze stad dankt zijn naam hieraan. De Dender ontspringt in... en mondt uit in de... in de stad... Deze stad dankt zijn naam hieraan. Dit werkblad en volgend werkblad worden in de klas gemaakt, voor dat ze op stap gaan en de Dender van dichtbij

Nadere informatie

Deel 1 Toen en nu 13

Deel 1 Toen en nu 13 Deel 1 Toen en nu 13 14 Historie Het huidige typisch Nederlandse landschap met polders en dijken kent een lange historie. Na de laatste grote ijstijd, ongeveer 10.000 jaar geleden, werd door een stijgende

Nadere informatie

Bekijk de werkbladen ( vanaf pagina 3) en lees deze lesbeschrijving door. Zorg voor de benodigde beschreven materialen.

Bekijk de werkbladen ( vanaf pagina 3) en lees deze lesbeschrijving door. Zorg voor de benodigde beschreven materialen. Les 2: Lekker vis! Lesbeschrijving voor de leerkracht groep 5-6 Voorbereiding Bekijk de werkbladen ( vanaf pagina 3) en lees deze lesbeschrijving door. Zorg voor de benodigde beschreven materialen. Nodig:

Nadere informatie

Lesbrief. biologie NATUUR EN MILIEU OPDRACHT 1 - MAASVLAKTE 2

Lesbrief. biologie NATUUR EN MILIEU OPDRACHT 1 - MAASVLAKTE 2 Lesbrief Onderbouw voortgezet onderwijs - VWO NATUUR EN MILIEU De haven van Rotterdam is de grootste haven van Europa. Steeds meer spullen die je in de winkel koopt, komen per schip in Rotterdam binnen.

Nadere informatie

Routekaart 2011. Natura 2000-gebied en Nationaal Park Lauwersmeer 15 mei 2011. Inschrijving Bosschuur Staatsbosbeheer

Routekaart 2011. Natura 2000-gebied en Nationaal Park Lauwersmeer 15 mei 2011. Inschrijving Bosschuur Staatsbosbeheer Natura 2000-gebied en Nationaal Park Lauwersmeer 15 mei 2011 Routekaart 2011 Inschrijving Bosschuur Staatsbosbeheer Welkom op het Frysk Fûgelpaad 2011 Deze vogelspotwandeling wordt gehouden in Nationaal

Nadere informatie

Natura 2000 gebied 10 Oudegaasterbrekken, Fluessen en omgeving

Natura 2000 gebied 10 Oudegaasterbrekken, Fluessen en omgeving Natura 2000 gebied 10 Oudegaasterbrekken, Fluessen en omgeving (Zie leeswijzer) Kenschets Natura 2000 Landschap: Status: Site code: Beschermd natuurmonument: Beheerder: Provincie: Gemeente: Oppervlakte:

Nadere informatie

Winterlaarzenpad Harderbroek Groep 6, 7, 8 Leerkrachtenbrief

Winterlaarzenpad Harderbroek Groep 6, 7, 8 Leerkrachtenbrief Winterlaarzenpad Harderbroek Groep 6, 7, 8 Leerkrachtenbrief Deze buitenles is samengesteld door: De Hortus, Centrum voor Natuur en Milieu Melis Stokelaan 93 3842 GL Harderwijk 0341-427406 info@hortusharderwijk.nl

Nadere informatie

: Vergunning Natuurbeschermingswet 1998 Natura-2000 gebied IJsselmeer

: Vergunning Natuurbeschermingswet 1998 Natura-2000 gebied IJsselmeer Staatsbosbeheer Naritaweg 221 1043 CB AMSTERDAM Leeuwarden, 11 juni 2008 Verzonden, Ons kenmerk : 00771280 Afdeling : Landelijk Gebied Beleid Behandeld door : Arjan de Haan / (058) 292 50 77 of arjan.dehaan@fryslan.nl

Nadere informatie

Met vogels op trektocht

Met vogels op trektocht Met vogels op trektocht Leerdagboek van:... Een (on)bekend geluid Wat voor geluid hoor je? Waar komt het geluid vandaan? Dit wil ik opschrijven over de vogel: Denk aan vragen als: Hoe ziet de vogel eruit?

Nadere informatie

NME-leerroute Vogels in het Wandelbos

NME-leerroute Vogels in het Wandelbos NME-leerroute Vogels in het Wandelbos 7 Groep 1 Tilburg, BS Jeanne d Arc Verhaal voor de kinderen Rinze de Wereldreiziger Rinze weet onwaarschijnlijk veel over vogels. Rinze is ook dol op het Wandelbos

Nadere informatie

PROVINCIE FLEVOLAND. Wat. Gedeputeerde Staten van Flevoland afdeling Gebiedsprogramma's en Europa Mevrouw M.F.A. Haselager.

PROVINCIE FLEVOLAND. Wat. Gedeputeerde Staten van Flevoland afdeling Gebiedsprogramma's en Europa Mevrouw M.F.A. Haselager. PROVINCIE FLEVOLAND Postbus 55 8200 AB Lelystad Gedeputeerde Staten van Flevoland afdeling Gebiedsprogramma's en Europa Mevrouw M.F.A. Haselager Postbus 55 8200 AB LELYSTAD Telefoon (0320)-265265 Fax (0320)-265260

Nadere informatie

Toetsing Leeuwenveld III en IV te Weesp Onderzoek in kader van Natuurbeschermingswet en EHS

Toetsing Leeuwenveld III en IV te Weesp Onderzoek in kader van Natuurbeschermingswet en EHS projectnr. 249939 rev. 00 13 augustus 2012 auteur ir. M. Korthorst Opdrachtgever Blauwhoed Eurowoningen B.V. Piet Heinkade 201 1019 HC Amsterdam datum vrijgave beschrijving revisie 0.0 goedkeuring Vrijgave

Nadere informatie

WERKBUNDEL SEAFRONT ZEEBRUGGE Niveau 2 (3-6 de leerjaar)

WERKBUNDEL SEAFRONT ZEEBRUGGE Niveau 2 (3-6 de leerjaar) GEBOUW 1 1. De cyclus van water 1.1 Vul de volgende tekst aan. Maak gebruik van onderstaande woorden: rivieren wolken zee regen afkoeling zon beken ondergronds wind 1. Water verdampt door de warmte van

Nadere informatie

Industriezandwinning IJsselmeer

Industriezandwinning IJsselmeer Passende Beoordeling Natuurbeschermingswet 1998 SEQ Part \r \h ColofonInhoud Kop 1 Bijlage Colofon Colofon Contactgegevens: Beneluxweg 125 494 SJ OOSTERHOUT Postbus 4 49 AA OOSTERHOUT E. info.nl@anteagroup.nl

Nadere informatie

Aalscholvers en beroepsvissers, een voortdurend spanningsveld

Aalscholvers en beroepsvissers, een voortdurend spanningsveld Aalscholvers en beroepsvissers, een voortdurend spanningsveld Foto: Peter van der Wijst Wim Smeets Op 18 juni 2008 stuurde minister van Landbouw, Natuur en Voedselkwaliteit (LNV) Gerda Verburg een brief

Nadere informatie

1 7 AUG. 2006. ir. dis. M. Wings over Holland T.a.v. De heer Huizenga Emoeweg 28 8218 PC LELYSTAD

1 7 AUG. 2006. ir. dis. M. Wings over Holland T.a.v. De heer Huizenga Emoeweg 28 8218 PC LELYSTAD PROVINCIE FLEVOLAND Postbus 55 8200 AB Lelystad Telefoon Fax Wings over Holland T.a.v. De heer Huizenga Emoeweg 28 8218 PC LELYSTAD E-mail provincieeflevoland.nl Website www.flevoland.nl Datum Bijlagen

Nadere informatie

Voordelta Een bijzondere zee

Voordelta Een bijzondere zee Voordelta Een bijzondere zee Voordelta Een bijzondere zee Wist je dat de Voordelta, de zee voor de Zeeuwse en Zuid-Hollandse eilanden, een bijzonder natuurgebied is? Terwijl je geniet op het strand, gaan

Nadere informatie

Spreekbeurten.info Spreekbeurten en Werkstukken http://spreekbeurten.info

Spreekbeurten.info Spreekbeurten en Werkstukken http://spreekbeurten.info Skelet Hoofdstuk 1 Waarom een spreekbeurt over het skelet? Ik wil graag een spreekbeurt over het skelet houden omdat ik het een interessant onderwerp vind. Ik wil aan jullie laten zien dat het skelet niet

Nadere informatie

Betreft: Zienswijze ontwerp-aanwijzingsbesluit Natura2000-gebied #79 Lepelaarplassen

Betreft: Zienswijze ontwerp-aanwijzingsbesluit Natura2000-gebied #79 Lepelaarplassen Aan het Inspraakpunt Natura 2000 t.a.v. gebied 79 (Lepelaarplassen) Postbus 30316 2500 GH Den Haag Betreft: Zienswijze ontwerp-aanwijzingsbesluit Natura2000-gebied #79 Lepelaarplassen Almere, 15 februari

Nadere informatie

Vissoorten Aal Herkenning: Verspreiding: Voedsel: Lengte afgebeelde vis: Lengte tot circa: Snoek Herkenning: Verspreiding: Voedsel:

Vissoorten Aal Herkenning: Verspreiding: Voedsel: Lengte afgebeelde vis: Lengte tot circa: Snoek Herkenning: Verspreiding: Voedsel: Vissoorten Aal Herkenning: Het lichaam is slangachtig van vorm. De borstvinnen bevinden zich direct achter de kop. Op het achterste deel van het lichaam is, zowel onder als boven, een vinzoom aanwezig

Nadere informatie

Mens, natuur & milieu

Mens, natuur & milieu Mens, natuur & milieu Lesbrief Biologie. In dit thema ga je aan de gang met opdrachten die gaan over de ontwikkelingen in het havengebied en de gevolgen voor natuur en milieu. Deze opdracht is een lesbrief

Nadere informatie

Instandhoudingsdoelen Nederlandse Natura 2000- gebieden

Instandhoudingsdoelen Nederlandse Natura 2000- gebieden Bijlage C. Instandhoudingsdoelen Nederlandse Natura 2000- gebieden Waddenzee Habitat H1110A H1140A Permanent overstroomde zandbanken (getijdengebied) Slik- en zandplaten, (getijdengebied) Behoud oppervlakte

Nadere informatie

Eind rapportage Fryske Fisk Ferwerkje, Ferkeapje FFF

Eind rapportage Fryske Fisk Ferwerkje, Ferkeapje FFF Eind rapportage Fryske Fisk Ferwerkje, Ferkeapje FFF Aanvraagnummer 4600005596666 Lemmer, 30 april 2014 Friese bond van binnenvissers J. Visser, voorzitter René Elsendoorn Inhoudsopgave 1 Inleiding...

Nadere informatie

Het is lekker weer en je hebt ineens zin om te gaan vissen. Je pakt je hengel en de rest van de visspullen om naar de waterkant te gaan.

Het is lekker weer en je hebt ineens zin om te gaan vissen. Je pakt je hengel en de rest van de visspullen om naar de waterkant te gaan. 2 Het is lekker weer en je hebt ineens zin om te gaan vissen. Je pakt je hengel en de rest van de visspullen om naar de waterkant te gaan. Maar mag je nu zomaar overal gaan vissen? Je hebt wel eens gehoord

Nadere informatie

Koppel kuifeenden. Kuifeenden

Koppel kuifeenden. Kuifeenden 42 Ecologie en natuurfuncties Het IJsselmeergebied is een uniek natuurgebied van (inter-)nationale betekenis. Het is een van de zee afgesloten, benedenstrooms gelegen, zoet laaglandmeer met een relatief

Nadere informatie

Onderzoeksrapport. onderdeel van het. Vissenschool Lespakket. Dit onderzoeksrapport is van: ... ...

Onderzoeksrapport. onderdeel van het. Vissenschool Lespakket. Dit onderzoeksrapport is van: ... ... Onderzoeksrapport onderdeel van het Vissenschool Lespakket Dit onderzoeksrapport is van:............................................................................................ Sportvisserij Nederland,

Nadere informatie

Colofon. Projectgroep bestaande uit: ir. M. Korthorst drs. B. Fit M. Visser - Poldervaart. Tekstbijdragen: ir. M. Korthorst drs. B.

Colofon. Projectgroep bestaande uit: ir. M. Korthorst drs. B. Fit M. Visser - Poldervaart. Tekstbijdragen: ir. M. Korthorst drs. B. Colofon Projectgroep bestaande uit: ir. M. Korthorst drs. B. Fit M. Visser - Poldervaart Tekstbijdragen: ir. M. Korthorst drs. B. Fit Datum van uitgave: 26 september 2013 Contactadres: Monitorweg 29 1322

Nadere informatie

Beach Clean-up 2013. Naam: Klas: Mentor: Vakgroep Biologie (2013-2014) Penta college CSG Scala Rietvelden

Beach Clean-up 2013. Naam: Klas: Mentor: Vakgroep Biologie (2013-2014) Penta college CSG Scala Rietvelden Beach Clean-up 2013 Naam: Klas: Mentor: Vakgroep Biologie (2013-2014) Penta college CSG Scala Rietvelden Inhoudsopgave Inleiding 3 1. De zee: een bron van plezier 4 2. Eten en gegeten worden 5 3. Vervuiling

Nadere informatie

Uit den oude doos van de redactie: Een stukje uit het blad WIJ uit 1937.

Uit den oude doos van de redactie: Een stukje uit het blad WIJ uit 1937. Uit den oude doos van de redactie: Een stukje uit het blad WIJ uit 1937. In die blonde dagen van milde voorspoed, wanneer daar bij huis Den Deen de nog zuivere wateren van Amer en Merwede zich paarden

Nadere informatie

Onderwerp: Voorlopige resultaten doortrekmetingen vislift H&Z polder Datum: 24-6-2013 Kenmerk: 20121066/not02 Status: Definitief Opsteller: J.

Onderwerp: Voorlopige resultaten doortrekmetingen vislift H&Z polder Datum: 24-6-2013 Kenmerk: 20121066/not02 Status: Definitief Opsteller: J. Aan: P.C. Jol Onderwerp: Voorlopige resultaten doortrekmetingen vislift H&Z polder Datum: 24-6-2013 Kenmerk: 20121066/not02 Status: Definitief Opsteller: J. Hop Inleiding Omstreeks begin mei 2013 is de

Nadere informatie

Voortbeweging. Voor groep 6, 7 en 8 van het basisonderwijs

Voortbeweging. Voor groep 6, 7 en 8 van het basisonderwijs Voortbeweging Voor groep 6, 7 en 8 van het basisonderwijs DMVOB-B&E-2012 Met deze Doe Mee in de hand kom je veel verschillende dierentuindieren tegen. De kaart vind je op de achterkant van de Doe Mee.

Nadere informatie

Pedagogische gids (voor leerkrachten)

Pedagogische gids (voor leerkrachten) Pedagogische fiche / Het water van de kanalen Pedagogische gids (voor leerkrachten) Doelstellingen van de les: Weten hoe een kanaal wordt bevoorraad met water en hoe dat water er circuleert. Introductie

Nadere informatie

Drie massagraven voor de Nederlandse kust

Drie massagraven voor de Nederlandse kust Nederlandse kust biologie van Learning by Action en Stichting De Noordzee deze les werd mogelijk gemaakt door het Prins Bernard Cultuurfonds Doel Materialen Vak Niveau Duur Werkwijze De leerlingen kunnen

Nadere informatie

Les met werkblad - biologie

Les met werkblad - biologie Les met werkblad - biologie Doel: Leerlingen hebben na de deze les een idee hoe het is om te wadlopen. Ze weten wat ze onderweg tegen kunnen komen. Materialen: - Werkblad 5: Wadlopen - Platte bak (minimaal

Nadere informatie

Ik ben Corrie nagel. Schipper eigenaar van het vissersschip HA31. Ik ben bestuurslid van visserijvereniging Ons Belang uit Harlingen.

Ik ben Corrie nagel. Schipper eigenaar van het vissersschip HA31. Ik ben bestuurslid van visserijvereniging Ons Belang uit Harlingen. BELEVING ALS GARNALENVISSER 1 Ik ben Corrie nagel. Schipper eigenaar van het vissersschip HA31 Ik ben bestuurslid van visserijvereniging Ons Belang uit Harlingen. Ik werk ook mee in het Europese onderzoek

Nadere informatie

Lesbrief. biologie NATUUR EN MILIEU OPDRACHT 1 - MAASVLAKTE 2

Lesbrief. biologie NATUUR EN MILIEU OPDRACHT 1 - MAASVLAKTE 2 Lesbrief Onderbouw voortgezet onderwijs - VMBO NATUUR EN MILIEU De haven van Rotterdam is de grootste haven van Europa. Steeds meer spullen die je in de winkel koopt, komen per schip in Rotterdam binnen.

Nadere informatie

Coverage glasaaluitzet 14 april 2015, Zeewolde

Coverage glasaaluitzet 14 april 2015, Zeewolde Coverage glasaaluitzet 14 april 2015, Zeewolde SBS 6 Hart van Nederland http://www.hartvannederland.nl/top-nieuws/2015/850-000-jonge-palingen-uitgezet/ NPO2 Hallo Holland, Omroep Max http://www.omroepmax.nl/hallonederland/uitzending/tv/hallo-nederland-dinsdag-14-april-2015/

Nadere informatie

Vaarexcursie Wormer- en Jisperveld, zondag 29 mei 2016

Vaarexcursie Wormer- en Jisperveld, zondag 29 mei 2016 Vaarexcursie Wormer- en Jisperveld, zondag 29 mei 2016 Arthur en Victor Schillemans samen met hun moeder Claudia Ter afsluiting van het seizoen werd dit jaar (ons eerste jaar bij de Vogelwerkgroep) deze

Nadere informatie

Leergebied: Noord. Energie. Aardrijkskunde Nederland. omzetting

Leergebied: Noord. Energie. Aardrijkskunde Nederland. omzetting Techniekkit: Domein: Competentie: Leergebied: Noord Energie Ontwerpen Aardrijkskunde Nederland omzetting Toepassen Reflectie 1. Ook in de winter kun je sporten in Friesland. Welke tocht schaatsen mensen

Nadere informatie

Opdrachten Jaar van de Bever voor groep 3,4,5 van de basisschool

Opdrachten Jaar van de Bever voor groep 3,4,5 van de basisschool Opdrachten Jaar van de Bever voor groep 3,4,5 van de basisschool 2012 is het jaar van de bever. Vroeger kwam de bever in een groot deel van Nederland voor, maar er kwamen er steeds minder. De bevers werden

Nadere informatie

Lesbrief Beestjes tekenen naar waarneming

Lesbrief Beestjes tekenen naar waarneming Lesbrief Beestjes tekenen naar waarneming Doelgroep: Groep 5 t/m 8 Lesduur: ± 45 minuten Leerstofgebied: Wereldoriëntatie, Kunstzinnige oriëntatie Werkvorm: Zelfstandig Doel van de opdracht: Het kennismaken

Nadere informatie

Spreekbeurt de grote Toppereend

Spreekbeurt de grote Toppereend Ra,ra wie ben ik. Spreekbeurt de grote Toppereend Inleiding Ik doe mijn spreekbeurt over de grote toppereend. Omdat ik dit een hele mooie vogel vind. En omdat jullie misschien veel te weinig weten over

Nadere informatie

Watervogels in IJsselmeer en Markermeer: seizoensverslag 2004/2005

Watervogels in IJsselmeer en Markermeer: seizoensverslag 2004/2005 M inisterie van V erkeer en W aterstaat Rijksinstituut voor Integraal Zoetwaterbeheer en Afvalwaterbehandeling RIZA Watervogels in IJsselmeer en Markermeer: seizoensverslag 2004/2005 S. van Rijn RIZA Werkdocumentnr.:

Nadere informatie

Werkprotocol visbemonsteringen FF-wet

Werkprotocol visbemonsteringen FF-wet Visserij Service Nederland sterk in viswerk Werkprotocol visbemonsteringen FF-wet Bemonstering, vaststellen ecologisch effect, aanvragen ontheffing Opgesteld: Januari 2012 Update februari 2014 Visserij

Nadere informatie

Beet! 1. Aanzetten. 1a. Beet! Jij gaat aan de slag met het dossier Beet!. Welke onderdelen van het dossier ga jij maken? Overleg met je docent.

Beet! 1. Aanzetten. 1a. Beet! Jij gaat aan de slag met het dossier Beet!. Welke onderdelen van het dossier ga jij maken? Overleg met je docent. 1. Aanzetten Beet! 1a. Beet! Jij gaat aan de slag met het dossier Beet!. Welke onderdelen van het dossier ga jij maken? Overleg met je docent. GA IK DOEN 2 UITNODIGING 15 minuten 3 UITZOEKEN 30 minuten

Nadere informatie

Ga je mee op watersafari?

Ga je mee op watersafari? Informatie en reserveringen voor het Nationaal Park Weerribben-Wieden: www.np-weerribbenwieden.nl Beulakerpad 1 8326 AH Sint Jansklooster t 0527-246196 / 06-12890380 e n.vanderlaan@ivn.nl Ga je mee op

Nadere informatie

Onderstaand vindt u meer informatie over onze activiteiten.

Onderstaand vindt u meer informatie over onze activiteiten. INHOUD kennismaking met Mike s 1 programma s roofvissen 2 programma s vliegvissen 4 bedrijfsuitjes 4 visreizen 4 tarieven 2010 5 speciale acties in 2010 6 algemene voorwaarden 7 Kennismaking met Mike s

Nadere informatie

Sponsoring. Join the club!

Sponsoring. Join the club! Sponsoring Join the club! Join the club! is een initiatief van de Stichting Sámen voor Nationaal Park Weerribben-Wieden. Deze stichting heeft tot doel inkomsten te verkrijgen voor projecten die een bijdrage

Nadere informatie

Voortoets bestemmingsplan bedrijventerrein Julianaweg, Volendam

Voortoets bestemmingsplan bedrijventerrein Julianaweg, Volendam Voortoets bestemmingsplan bedrijventerrein Julianaweg, Volendam 29 juni 2015 Voortoets bestemmingsplan bedrijventerrein Julianaweg, VolendamVolendam Verantwoording Titel Voortoets bestemmingsplan bedrijventerrein

Nadere informatie

HANDLEIDING VOOR VISONDERZOEK

HANDLEIDING VOOR VISONDERZOEK maart 2013 HOGESCHOOL VAN ARNHEM EN NIJMEGEN HANDLEIDING VOOR VISONDERZOEK IVN Gidsencursus 2013 Monique de Boer/Arjo Hammink Algemeen Nederland is een bijzonder waterijk land. Rivieren, beken, moerassen,

Nadere informatie

2 > Kerndoelen 11. 4 > Aan de slag 15. 5 > Introductie van de manier van werken 22. 6 > Mogelijke werkvormen en de plaats op het rooster 27

2 > Kerndoelen 11. 4 > Aan de slag 15. 5 > Introductie van de manier van werken 22. 6 > Mogelijke werkvormen en de plaats op het rooster 27 Inhoud 1 > Uitgangspunten 9 2 > Kerndoelen 11 3 > Materialen 12 4 > Aan de slag 15 5 > Introductie van de manier van werken 22 6 > Mogelijke werkvormen en de plaats op het rooster 27 7 > Waarom samenwerkend

Nadere informatie

De Veluwe Opdrachten en Overzichten voor begeleiders

De Veluwe Opdrachten en Overzichten voor begeleiders De Opdrachten en Overzichten voor begeleiders Inhoud van de map ALGEMEEN Over Woordvoerders van de natuur Over de opdrachten en voorbereiding Praktisch: 2 vormen van begeleiden Overzicht opdrachten per

Nadere informatie

Notulen Kenniskring IJsselmeervisserij en Binnenvisserij

Notulen Kenniskring IJsselmeervisserij en Binnenvisserij Notulen Kenniskring IJsselmeervisserij en Binnenvisserij www.kenniskringvisserij.nl Datum: 04-04-2013 Tijd: 13:00 17:00 Locatie: Volendam Aanwezig: D.J.T. Berends (voorzitter KK IJsselmeervisserij), D.W.

Nadere informatie

LESPAKKET ORDENING EN EVOLUTIE

LESPAKKET ORDENING EN EVOLUTIE LESPAKKET ORDENING VMBO EN EVOLUTIE Naam Docent Klas LEKKER BEESTEN TUSSEN DE DIEREN Dierenrijk is onderdeel van WELKOM IN DIERENRIJK KENMERKEN Om ervoor te zorgen dat je een leuke en leerzame excursie

Nadere informatie

Werkblad Vogels in de Gement

Werkblad Vogels in de Gement Werkblad Vogels in de Gement Rinze de Wereldreiziger Rinze de Werelreiziger weet onwaarschijnlijk veel van vogels. Rinze is ook dol op de Gement, want daar zijn veel bijzondere vogelsoorten te zien. Bij

Nadere informatie

Cursistenmateriaal Werkblad 4 Niveau A2 / 1F ... Opdracht 1, Lezen Lees de tekst. Beantwoord daarna de vragen op bladzijde 3.

Cursistenmateriaal Werkblad 4 Niveau A2 / 1F ... Opdracht 1, Lezen Lees de tekst. Beantwoord daarna de vragen op bladzijde 3. Opdracht 1, Lezen Lees de tekst. Beantwoord daarna de vragen op bladzijde 3. Tekst Vaker vette vis! Nederland is een echt waterland: de Noordzee, de Waddenzee, het IJsselmeer en alle rivieren en meren.

Nadere informatie

DOCENTENHANDLEIDING basisonderwijs

DOCENTENHANDLEIDING basisonderwijs DOCENTENHANDLEIDING basisonderwijs 1 Inleiding Welkom bij het lesmateriaal over het ir. D.F. Woudagemaal! Wat leuk dat u binnenkort met uw groep het ir. D.F. Woudagemaal gaat bezoeken. Dit lesmateriaal

Nadere informatie

Excursie samen met Flevo Bird Watching uitgevoerd door: Ringheuvels Den Treek en Delta Schuitenbeek. Flevo Birdwatching, Rien Jans

Excursie samen met Flevo Bird Watching uitgevoerd door: Ringheuvels Den Treek en Delta Schuitenbeek. Flevo Birdwatching, Rien Jans Datum van de excursie: 4 mei 2016 Team: Flevo Birdwatching, Rien Jans Bezochte gebied: Ringheuvels Den Treek en Delta Schuitenbeek Vroege ochtend: Het Langeveen op landgoed Den Treek. En late ochtend/middag:

Nadere informatie

1-Kennismaking met archeologie

1-Kennismaking met archeologie UITLEG VOOR DE LEERKRACHT Deze opdracht is de start van de lessenserie. Met deze opdracht introduceert u bij de leerlingen het onderwerp op een leuke manier. U kunt het onderwerp op verschillende manieren

Nadere informatie

DOCENTENHANDLEIDING. Inleiding

DOCENTENHANDLEIDING. Inleiding DOCENTENHANDLEIDING Inleiding Wat leuk dat u met uw klas het Woudagemaal gaat bezoeken! Dit prachtige monument speelt nog altijd een belangrijke rol in de waterbeheersing van Friesland. Dit lesmateriaal

Nadere informatie

Natura 2000 gebied 74 Zwarte Meer

Natura 2000 gebied 74 Zwarte Meer Natura 2000 gebied 74 Zwarte Meer (Zie leeswijzer) Kenschets Natura 2000 Landschap: Meren en moerassen Status: Habitatrichtlijn + Vogelrichtlijn Site code: NL2003056 + NL9802031 Beschermd natuurmonument:

Nadere informatie

Waterboekje 2016-2018

Waterboekje 2016-2018 Waterboekje 2016-2018 In deze viswateren, behorend bij de VISpas van Onder Ons mag gevist worden met twee hengels en alle wettelijke toegestane aassoorten, tenzij anders aangegeven bij de wateren. Dit

Nadere informatie

Waterrijk. 1. Aanzetten. 1.a Waterrijk

Waterrijk. 1. Aanzetten. 1.a Waterrijk 1. Aanzetten Waterrijk 1.a Waterrijk Jij gaat aan de slag met het dossier Waterrijk. Welke onderdelen van het dossier ga jij maken? Overleg met je docent. GA IK DOEN STAP ONDERDEEL TIJD BESCHRIJVING 2

Nadere informatie

Webquest boten maken. CC Naamsvermelding 3.0 Nederland licentie. http://maken.wikiwijs.nl/57946

Webquest boten maken. CC Naamsvermelding 3.0 Nederland licentie. http://maken.wikiwijs.nl/57946 Auteur Laatst gewijzigd Licentie Webadres Irma Meinen 16 March 2015 CC Naamsvermelding 3.0 Nederland licentie http://maken.wikiwijs.nl/57946 Dit lesmateriaal is gemaakt met Wikiwijsleermiddelenplein. Wikiwijsleermiddelenplein

Nadere informatie

Voedselweb van strand en zee

Voedselweb van strand en zee Spel Doel: Materialen: Groepsgrootte: Duur: De leerlingen leren zeedieren en planten (organismen) kennen en leren wie wie eet. - Voor elke leerling een kaart met een plaatje van een zeedier, of -plant

Nadere informatie

Rapport vissterfte op de Boezingegracht augustus 2013

Rapport vissterfte op de Boezingegracht augustus 2013 Rapport vissterfte op de Boezingegracht augustus 2013 Kristof Vlietinck Beleidsthemabeheerder Visserij Agentschap voor Natuur en Bos Centrale Diensten Ferrarisgebouw Koning Albert II-laan 20 bus 8 te 1000

Nadere informatie

Schaal- en schelpdieren. Waar gaat deze kaart over? Garnalen. Wat wordt er van jou verwacht? Schelpdieren

Schaal- en schelpdieren. Waar gaat deze kaart over? Garnalen. Wat wordt er van jou verwacht? Schelpdieren Waar gaat deze kaart over? Deze kaart gaat over schaal- en schelpdieren. We behandelen drie soorten garnalen en mosselen. Je leert hoe deze garnalen en mosselen eruit zien en waar ze leven. Ook leer je

Nadere informatie

Wonenen Werken rondde Zuiderzee

Wonenen Werken rondde Zuiderzee Wonenen Werken rondde Zuiderzee Omgevingsonderwijs voor aardrijkskunde, geschiedenis, economie in het Zuiderzeemuseum voor de basisvorming en leerjaar 3 + 4 VMBO Onderzoeksboek 6 Visserij 1 Wonen en Werken

Nadere informatie

NME-leerroute Vogels in het Wandelbos

NME-leerroute Vogels in het Wandelbos NME-leerroute Vogels in het Wandelbos 7 Groep 1 Tilburg, BS Wandelbos Inleiding Kinderen meer in contact brengen met de natuur, dat is de doelstelling van het project Brede scholen als groen netwerk in

Nadere informatie

Deze activiteit MOET worden voorbereid op school, anders kunnen de opdrachten tijdens de excursie niet uitgevoerd worden.

Deze activiteit MOET worden voorbereid op school, anders kunnen de opdrachten tijdens de excursie niet uitgevoerd worden. VOORBEREIDING Mens in De Maashorst Deze activiteit MOET worden voorbereid op school, anders kunnen de opdrachten tijdens de excursie niet uitgevoerd worden. De activiteit leert leerlingen wat de rol is

Nadere informatie

Instandhoudingsdoelstellingen Hollands Diep en Haringvliet, doelen beschermde natuurmonumenten

Instandhoudingsdoelstellingen Hollands Diep en Haringvliet, doelen beschermde natuurmonumenten BIJLAGE 5 Instandhoudingsdoelstellingen Hollands Diep en Haringvliet, doelen beschermde natuurmonumenten Hollands Diep Habitattypen SVI Landelijk Opp.vl. Kwal. H6430B Ruigten en zomen (harig - = = wilgenroosje)

Nadere informatie

vierde leerjaar www.lessenpakket.be

vierde leerjaar www.lessenpakket.be vierde leerjaar 4 Vissen op zee De meeste vis die je in de winkels ziet, komt uit de zee. Hoe komt die vis dan in de winkel? Door de vissers natuurlijk. Schepen varen uit om de vis te vangen. Vandaag vertrekt

Nadere informatie

Donderdag 19 mei 2016: Avondexcursie Oostvaardersplassen. Gids: Pim

Donderdag 19 mei 2016: Avondexcursie Oostvaardersplassen. Gids: Pim Donderdag 19 mei 2016: Avondexcursie Oostvaardersplassen. Gids: Pim Om 18.15 uur trof ik mijn enthousiaste excursiedeelnemers uit het Nood Hollandse Uitgeest. We reden allereerst naar de Grote praambult

Nadere informatie

Herkennen van HAAIEN & ROGGEN ILVO

Herkennen van HAAIEN & ROGGEN ILVO Herkennen van HAAIEN & ROGGEN project HAROKIT ILVO Inhoudsopgave HAROkit-map Inleiding Legende Zoekkaart ID-fiches ROGGEN Stekelrog Blonde Rog Grootoogrog Kleinoogrog Gevlekte Rog Golfrog Sterrog Zandrog

Nadere informatie

VERHALEN RONDLEIDINGEN WORKSHOPS ARCHEOLOGIE ONDER WATER FORT DE SCHANS KAAP SKIL MUSEUM VAN JUTTERS & ZEELUI

VERHALEN RONDLEIDINGEN WORKSHOPS ARCHEOLOGIE ONDER WATER FORT DE SCHANS KAAP SKIL MUSEUM VAN JUTTERS & ZEELUI VERHALEN RONDLEIDINGEN FORT DE SCHANS WORKSHOPS 2015 ARCHEOLOGIE ONDER WATER KAAP SKIL MUSEUM VAN JUTTERS & ZEELUI Kaap Skil, de Vuurtoren, de Oudheidkamer en Ecomare zijn onderdeel van Stichting Texels

Nadere informatie

Sportvisserij MidWest Nederland

Sportvisserij MidWest Nederland Sportvisserij MidWest Nederland Waterschap Zuiderzeeland Aan de Bestuursleden van de Algemene Vergadering Lindelaan 20 8224 KT Lelystad Uitgeest, 25 september 2013 Betreft: visrechten en bijvangsten Geacht

Nadere informatie

Onderzoek 5 Visserij

Onderzoek 5 Visserij WATER Onderzoek 5 Visserij Een educatief programma ontwikkeld door: Zuiderzeemuseum, Enkhuizen Jan van Egmond College, Purmerend In opdracht van: Hoogheemraadschap Hollands Noorderkwartier 1 Water Inhoud

Nadere informatie

Achtergrondinformatie en behandeling per opdracht van het Vissenschool werkboek zoetwatervissen Waar denk je aan bij vis?

Achtergrondinformatie en behandeling per opdracht van het Vissenschool werkboek zoetwatervissen Waar denk je aan bij vis? Toelichting bij het Vissenschool werkboek zoetwatervissen Schubbert de gids Schubbert de goudkarper neemt de leerlingen als gids mee op een ontdekkingsreis door de wereld onder water. Schubbert geeft de

Nadere informatie

Op pad met... Patrick Schilder op het Markermeer

Op pad met... Patrick Schilder op het Markermeer Op pad met... Patrick Schilder op het Markermeer CV Patrick Schilder 1982-1986 LTS, T-stroom, Elektrotechniek 1986 start met vissen op de VD64 1988 neemt samen met zijn oudste broer de VD64 over 1988-heden

Nadere informatie

LEERLINGENBLAD VAN:... NAAR DE HAAIEN! DOE-HET-ZELF LES BASISONDERWIJS GROEP 7 & 8 EEN WERELD VOL WATER

LEERLINGENBLAD VAN:... NAAR DE HAAIEN! DOE-HET-ZELF LES BASISONDERWIJS GROEP 7 & 8 EEN WERELD VOL WATER LEERLINGENBLAD VAN:...... DOE-HET-ZELF LES BASISONDERWIJS GROEP 7 & 8 EEN WERELD VOL WATER 2 EEN WERELD VOL WATER Als je vanuit de ruimte naar de aarde kijkt zie je heel veel blauw. Dat komt omdat onze

Nadere informatie

Lesbrief Lizzy traint dolfijnen

Lesbrief Lizzy traint dolfijnen Lesbrief Lizzy traint dolfijnen Introductie Deze lesbrief hoort bij Lizzy traint dolfijnen van Suzanne Buis. Leerlingen kunnen dit boek zelfstandig lezen of het boek kan klassikaal worden voorgelezen.

Nadere informatie

1 juni 2015 LANDELIJK JAARVERSLAG 2014 MUSKUS- EN BEVERRATTEN

1 juni 2015 LANDELIJK JAARVERSLAG 2014 MUSKUS- EN BEVERRATTEN 1 juni 2015 LANDELIJK JAARVERSLAG 2014 MUSKUS- EN BEVERRATTEN Unie van Waterschappen Postbus 93218 2509 AE Den Haag 2 Landelijk jaarverslag 2014 Muskus- en Beverratten 1984 1986 1988 1990 1992 1994 1996

Nadere informatie

DE BAKENS VERZETTEN Toekomstvisie Beroepsbinnenvisserij 2020 22 augustus 2011 Combinatie van Beroepsvissers

DE BAKENS VERZETTEN Toekomstvisie Beroepsbinnenvisserij 2020 22 augustus 2011 Combinatie van Beroepsvissers DE BAKENS VERZETTEN Toekomstvisie Beroepsbinnenvisserij 2020 22 augustus 2011 Combinatie van Beroepsvissers Inhoud 1. Inleiding 3 1.1. De beroepsbinnenvisserij anno 2011 3 1.2. De Combinatie van Beroepsvissers

Nadere informatie

WIE EET WAT OP HET WAD

WIE EET WAT OP HET WAD Waddenzee De prachtige kleuren, de zilte geuren en de geluiden van de vele vogels, maken de Waddenzee voor veel mensen tot een geliefd gebied. Maar niet alleen mensen vinden het fijn om daar te zijn, voor

Nadere informatie

Bodyclap. Make the Music with your body

Bodyclap. Make the Music with your body Bodyclap Make the Music with your body 1 Colofon Inhoud en samenstelling Patrick Couwenberg van 4XM www.workshopstartpagina.nl info@workshopstartpagina.nl 2 Bodyclap Inleiding In deze leuke en stoere workshop

Nadere informatie

Decentraal aal beheer Friesland

Decentraal aal beheer Friesland Decentraal aal beheer Friesland Duurzaam quotum, oogsten na draagkracht. Reahus, 31 oktober 2012 Friese Bond van Binnenvissers Secretariaat: Mevrouw A. van der Meulen Bongapaed 1 8736 JE Reahûs alidatini@planet.nl

Nadere informatie

dieren in de dierentuin

dieren in de dierentuin dieren in de groep 4-5 Geachte leerkracht, Dit lespakket ondersteunt u bij het voorbereiden van uw schoolreisje naar Burgers Zoo. Daarnaast kan het ook prima worden ingezet als u een thema over en of exotische

Nadere informatie

WERKBLAD - ONDERBOUW VOORTGEZET ONDERWIJS DIJKEN

WERKBLAD - ONDERBOUW VOORTGEZET ONDERWIJS DIJKEN WERKBLAD - ONDERBOUW VOORTGEZET ONDERWIJS DIJKEN Je woont veilig in Nederland. Dat lijkt heel normaal, maar zo gewoon is dat niet. Een groot deel van Nederland ligt namelijk onder zeeniveau. Dus het gevaar

Nadere informatie

Vragen en antwoorden over het project Oever- en natuurontwikkeling Saskerleidam

Vragen en antwoorden over het project Oever- en natuurontwikkeling Saskerleidam Vragen en antwoorden over het project Oever- en natuurontwikkeling Saskerleidam Hoe ziet het project eruit? Fase 0 = herstel beschoeiing en rietzone Dorregeest; Fase 1 = ophogen Saskerleidam; Fase 2 =

Nadere informatie

Lesbrief nr 1. voor Groep 5 + 6

Lesbrief nr 1. voor Groep 5 + 6 Lesbrief nr 1 voor Groep 5 + 6 1 / 2016 + Download deze lesbrief ook op samsam.net Wat is Samsam Junior? Samsam Junior is een cross-mediale methode over mondiaal burgerschap, kinder rechten en duurzaamheid.

Nadere informatie

NME-leerroute Vogels in het Wandelbos

NME-leerroute Vogels in het Wandelbos NME-leerroute Vogels in het Wandelbos 7 Groep 1 Tilburg, BS Antares Inleiding Kinderen meer in contact brengen met de natuur, dat is de doelstelling van het project Brede scholen als groen netwerk in de

Nadere informatie

HANDLEIDING LESMATERIAAL KIJK OP DE DIJK INLEIDING

HANDLEIDING LESMATERIAAL KIJK OP DE DIJK INLEIDING HANDLEIDING LESMATERIAAL KIJK OP DE DIJK INLEIDING Het Wetterskip Fryslân is gestart met versterkingen en verhogingen van verschillende dijken in het beheersgebied. De werkzaamheden maken deel uit van

Nadere informatie

Opdrachten thema. Veluwe

Opdrachten thema. Veluwe Opdrachten thema Schema groepjes en opdrachten bij vorm 2: elke opdracht vaste begeleider Groepje 1: schaatsenrijders Groepje 2: beekprikken Groepje 3: schrijvertjes Groepje 4: bloedzuigers Groepje 5:

Nadere informatie

Natuurtoets amovatie eenheden FL30 en 32 Maxima-centrale, Lelystad

Natuurtoets amovatie eenheden FL30 en 32 Maxima-centrale, Lelystad Natuurtoets amovatie eenheden FL30 en 32 Maxima-centrale, Lelystad Toetsing in het kader van de Natuurbeschermingswet 1998 en het Nationaal Natuurnetwerk R.G. Verbeek Natuurtoets amovatie eenheden FL30

Nadere informatie