Excursie IJsselmeer visserij. Groep 5 t/m 8. Door Mar en Klif

Save this PDF as:
 WORD  PNG  TXT  JPG

Maat: px
Weergave met pagina beginnen:

Download "Excursie IJsselmeer visserij. Groep 5 t/m 8. Door Mar en Klif"

Transcriptie

1 Excursie IJsselmeer visserij Groep 5 t/m 8 Door Mar en Klif

2 Inhoudsopgave Algemene informatie p. 3 Achtergrond informatie p. 5 Lessuggesties p. 7 Werkbladen p. 10 Colofon Het project Educatief IJsselmeervissen is een initiatief van Ursa Major Services B.V./Nederlandse Vissersbond en wordt mede mogelijk gemaakt door het Europees Visserij Fonds (EVF) en Provincie Fryslân ter investering in duurzame ontwikkeling van visserijgebieden. De excursie IJsselmeervisserij is in 2012 ontwikkeld door Durk van Tuinen, Egbert van der Tuin, Iris Nutma en Pyke Kroes. De lesbrief is gemaakt door Pyke Kroes, Vera Damuis is illustrator, Jasper de Ruiter van Tringa Paintings heeft de vissen en de vogels waarheidsgetrouw getekend. De lesbrief is gemaakt onder verantwoordelijkheid van Mar en Klif, afdeling Groen Doen. De excursie IJsselmeervisserij wordt georganiseerd en mogelijk gemaakt door: Ursa Major Services BV: dochteronderneming van de belangenbehartigingsorganisatie voor de beroepsvisserij: de Nederlandse Vissersbond. De Friese visserijbedrijven S. Boersma ST8, Visserijbedrijf Bootsma HI35 en Visserijbedrijf H.Bootsma WON38; Mar en Klif, afdeling Groen Doen ( Bij de uitvoering van deze buitenles wordt samengewerkt met de natuurorganisatie It Fryske Gea. De lesbrief is door scholen te gebruiken bij de voorbereiding en uitvoering van de excursie IJsselmeervisserij. Wanneer iemand (delen van) de lesbrief voor andere doeleinden wil gebruiken, dan stellen wij het op prijs als wij daarvan op de hoogte worden gesteld en dat deze lesbrief als bron wordt vermeld. Hiervoor kunt u contact opnemen met: Mar en Klif, afdeling Groen Doen telefoonnummer of Nederlandse Vissersbond te Emmeloord via of telefonisch

3 Algemene informatie Inleiding Met een vissersboot en een beroepsvisser varen de kinderen vanaf de haven van Hindeloopen het IJsselmeer op. De kinderen ervaren zelf aan boord hoe het leven eruit ziet van een IJsselmeervisser. Zo kunnen ze de route van de vissersboot uit zetten met een kaart, radar en kompas, de dieptemeter aflezen, met verrekijkers vogels spotten en varen ze naar een visstek. Daar kunnen ze de vissers helpen met vissen. Er wordt gevist met kisten en met aaskuil. De kinderen vangen op deze wijze verschillende vissoorten. De vissoorten kunnen met een zoekkaart gedetermineerd worden. Vervolgens worden alle vissen weer terug gezet in het water en moet alles worden schoongemaakt. Door deel te nemen aan de excursie ervaren de kinderen hoe het eeuwenoude beroep van vissersman op het IJsselmeer wordt uitgevoerd. Doel van de excursie Het doel van de excursie IJsselmeervisserij is dat leerlingen in aanraking komen met het IJsselmeergebied, de visserij en de natuur hier omheen. Ze weten welke zoetwatervissen in het IJsselmeer leven en wat hun kenmerken zijn, ze leren de werkzaamheden van de IJsselmeervisserij kennen. Leerlingen zijn er zich van bewust dat de mens door de jaren heen op het IJsselmeer allerlei ingrepen heeft gedaan die van invloed zijn op de levensgemeenschap in het IJsselmeer en de visserij. De kinderen denken na over een duurzame oplossing voor hier en daar, nu en straks. De excursie sluit aan bij de kerndoelen 40 en 41. Programma Het voorlopige programma per dagdeel ziet er als volgt uit: Aankomst + ontvangst in Hindeloopen Introductie in de educatieruimte (incl. film IJsselmeervisserij) + uitleg + veiligheid (o.a. uitdelen zwemvesten) Inschepen (max. 10 kinderen en 2 begeleiders per schip; er zijn 3 schepen) Naar visstek varen Vissen Inhalen Terugvaren Aankomst en uitleg voor het inschepen zal ongeveer een half uur in beslag nemen, waarna de excursie (varen en vissen) ongeveer 2 uur in beslag zal nemen. Wat is er geregeld Voor de excursie IJsselmeervisserij heeft Mar en Klif, afdeling Groen Doen al veel zaken voor u geregeld. In deze lesbrief zijn opgenomen: Een voorbereidende les. Kopieerblad met praktische informatie voor rijders en begeleiders. Kopieerblad met praktische informatie voor leerlingen en ouders. Zwemvesten en alle materialen voor de uitvoering van de activiteiten zijn aan boord. Op ieder schip staat de schipper en zijn maat voor u klaar. 3

4 Voorbereiding door de leerkracht Natuurlijk moet u zelf ook nog een aantal zaken regelen. Informatie uit deze lesbrief doorlezen. Vervoer naar en van de locatie regelen. Minimaal 2 begeleiders per 10 kinderen regelen. Kinderen informeren over de veiligheid en praktische zaken zoals kleding (gebruik daarvoor de powerpoint van de voorbereidingsles). Begeleiders informeren over veiligheid en praktische zaken (route, kleding). Laat één van de kinderen foto s maken tijdens de excursie, deze foto s kunnen op de website geplaatst worden op Bij slecht weer controleren of de activiteit door gaat. Telefoonnummer van de IJsselmeervisser vindt u op het kopieerblad voor rijders en begeleiders. Vragen? Voor vragen over dit project kunt u bellen met Mar en Klif, tel: of een sturen naar: Symbolen Naar buiten Onderzoek Kring Knutselen Werkblad Muziek en expressie Beweging Verzorging 4

5 Achtergrond informatie IJsselmeer Het IJsselmeer (Fries: Iselmar) is het grootste meer van Nederland. Het heeft een oppervlakte van 1100 km². Het IJsselmeer wordt begrensd door de Afsluitdijk en de plaatsen tussen Makkum en Lemmer in Friesland, de Noordoostpolder, Flevoland en Noord Holland. Het IJsselmeer is van belang voor de visserij, als waterreservoir, voor de waterrecreatie, de scheepvaart en het heeft vele natuurwaarden. Vogels van het IJsselmeer Het natuur belang van het IJsselmeer is erg belangrijk voor bijvoorbeeld meer dan 25 vogelsoorten. Het grote wateroppervlak, de ondiepte, de brede rietkragen en de zand- en schelpenbanken maken het IJsselmeer tot een ideaal gebied voor watervogels (zoals eenden, zwanen, ganzen, aalscholvers, meeuwen en sterns en enkele steltlopers). De vissen zijn een belangrijke voedselbron voor viseters zoals fuut, aalscholver, nonnetje, grote zaagbek, dwergmeeuw, visdief, zwarte en reuzenstern. In het najaar en de winter verblijven er honderdduizenden watervogels om te ruien, te rusten en te foerageren. Kuifeend, tafeleend, topper en brilduiker eten dan de driehoeksmossel. Voor moerasvogels als roerdomp, porseleinhoen, snor, rietzanger zijn de buitenwaarden aantrekkelijk gebied. Geschiedenis van de visserij De geschiedenis van de Zuiderzeevisserij laat zich grofweg opdelen in twee perioden: de periode van voor de afsluiting (1932) met de afsluitdijk en die van erna. Voor de afsluiting komt de visserij op de visrijke binnenzee tot grote bloei. Vooral na de uitvinding van de goedkopere machinaal gebreide netten rond Daarna beleeft de visserij ups en downs. In 1925 wordt de benzinemotor geïntroduceerd en zijn de vissers minder afhankelijk van het weer. Vissers vangen in de Zuiderzee haring, garnalen en paling. In de haven wordt de vis schoongemaakt en verkocht. In 1932 wordt de Afsluitdijk gesloten en verandert de zoute Zuiderzee in het zoete IJsselmeer zonder eb en vloed. Er worden snoekbaarzen uitgezet en de vissers vissen op paling en snoekbaars. Er worden drie polders aangelegd en daarmee gaan rijke visgebieden verloren. Het gevolg is dat veel vissersbedrijven (vaak noodgedwongen) stoppen. Toch zijn er nu nog enkele visserijbedrijven te vinden. Friese visserijbedrijven De kinderen gaan aan boord bij één van de Friese visserijbedrijven: S. Boersma ST8 uit Stavoren, Visserijbedrijf Bootsma HI35 uit Hindeloopen of Visserijbedrijf Bootsma WON38. De bedrijven vissen met diverse vismethoden op o.a. Snoekbaars, Rode baars, Brasem, Voorn, Bot, Spiering, Pos, Houting, Aal, Snoek, Karper, Kolblei en de Chinese wolhandkrab. De bedrijven werken allen met twee personen aan boord. Naast de visserij legt de HI 35 van Visserijbedrijf Bootsma zich in de zomermaanden toe op het verzorgen van rondvaarten waarbij de visserij veelal aan bod komt door middel van demonstraties. 5

6 Vismethoden tijdens de excursie Voor en tijdens de excursie worden twee methoden toegepast: aaskuil vissen en kistenvisserij. Aaskuilvissen: Om aas (=spiering) te kunnen vangen voor het vissen met kisten wordt een net door het water getrokken. Het net zit vast met een lijn aan het schip. De lijn splitst zich in tweeën naar een boom, waar het net aan vast zit. De vis gaat onder de boom door het net in. Het net is eerst breed, maar het wordt steeds nauwer tot je de zak hebt waar de spiering in terecht komt. Kistenvisserij: De spiering wordt gebruikt als aas om in de kisten te doen. De spiering heeft namelijk een zeer sterke geur en hier komt aal op af. De kisten worden uitgezet aan een lange lijn: kilometers lang, met om de vijftig meter een snoer met een kist eraan. In de houten kisten zitten twee netjes die naar binnen toe lopen, zodat de aal er wel in kan, maar niet eruit. Ook zit er een gaatje in van 14 millimeter, zodat de kleine (ondermaatse) aal eruit kan. De kisten zijn een dag eerder uitgezet. De kisten worden aan boord gehaald. De kisten worden geleegd en schoon gespoeld. Extra informatie Hieronder vindt u een aantal links met extra achtergrondinformatie en filmpjes

7 Lessuggesties Voorbereidende les Nodig: Digibord PowerPoint te downloaden via Werkwijze: Begin met te vertellen wat de bedoeling is van de excursie en wat de kinderen gaan doen (informatie hierover staat in deze lesbrief). Laat vervolgens de PowerPoint zien. De PowerPoint geeft informatie over de regels aan boord. Naar aanleiding van de PowerPoint kan er klassikaal worden gesproken over de excursie, met name over de veiligheidsvoorschriften. Wat mag wel en niet, welke regels moeten de kinderen volgen, maar ook vragen als wie is wel eens op het IJsselmeer geweest? Wie heeft wel eens gevist? En waarmee? Wie kent vogels die voorkomen op het IJsselmeer. Lessuggestie 1: Logboeken, foto s en werkstukken op de website Nodig: logboeken excursie, digitale foto s gemaakt tijdens de tocht, internet Werkwijze: De foto s en de verschillende logboeken worden verzameld en tot 1 omgevormd. Het logboek en de foto s kunnen worden geplaatst op de website: Maak een werkstuk of een reisverslag van de excursie over het IJsselmeer. Verdeel onderwerpen bijvoorbeeld specifiek over de visserij, de geschiedenis van het IJsselmeer, de natuur, etc. De werkstukken kunnen desgewenst opgestuurd worden (digitaal) aan de Nederlandse Vissersbond en worden vervolgens op de website geplaatst. Vergeet niet de naam en de naam van de school erbij te vermelden. Lessuggestie 2: Werkbladen Nodig: Werkblad 1 t/m 4. (ook op PowerPoint bij Werkwijze: Maak de werkbladen. Bij werkblad 1 en 2 zijn de namen van de vogels en de vissen van het IJsselmeer door elkaar geraakt. Zoek de juiste naam bij de juiste vogel/vis. Bij werkblad 3 leer je wat de onderdelen zijn van een vis. In werkblad 4 worden questvragen gesteld. De antwoorden zijn te vinden op de antwoordbladen op de PowerPoint: werkbladen IJsselmeer. Lessuggestie 3: Dode vissen en nieuw land Nodig: Digibord; en werkblad 5 Werkwijze: Bekijk de twee filmpjes. Maak daarna werkblad 5. 7

8 Werkblad 1: Vogels en Visser Een concurrent van de visser? Dat zijn de vogels. Beide willen graag vis. Op het IJsselmeer zijn veel vogels te vinden. Gelukkig voor de visser eten niet al deze vogels graag vis. Zoek hieronder de juiste naam bij de vogel. Geef daarbij aan of de vogel graag vis eet, of niet Zie het voorbeeld. Zwaan Aalscholver Fuut Kok meeuw Visdief Grauwe gans Scholekster Wilde eend Meerkoet 8

9 Werkblad 2: Vis je rot In het IJsselmeer zwemmen allerlei soorten vissen rond. Hieronder staan er een paar. Zoek de namen en de vissen bij elkaar, en trek daartussen een lijntje. Zie het voorbeeld. Je mag hiervoor de zoekkaart gebruiken. Weet je nog welke vissen jullie op het IJsselmeer gevangen hebben? Geef aan of je de vis wel of niet gevangen hebt. Snoekbaars Baars Brasem Voorn Snoek Pos Houting Karper Aal/Paling Spiering Bot Kolblei 9

10 Werkblad 3: Wat maakt een vis een vis Wat maakt een vis nu tot een vis? Vissen hebben geen poten, haren of veren, maar wel schubben, kieuwen, verschillende vinnen en een staart. Schrijf bij de nummers de onderdelen van de vis die je aan de buitenkant kunt zien. Je kunt kiezen uit: bekdraden, staartvin, rugvin, borstvin, anaalvin, vetvin, buikvin, kieuwdeksel, schubben, ogen, bek. 10

11 Antwoordblad 3: Wat maakt een vis tot een vis Wat maakt een vis nu tot een vis? Vissen hebben geen poten, haren of veren, maar wel schubben, kieuwen, verschillende vinnen en een staart. Hun kieuwen worden beschermd door kieuwdeksels. Sommige vissen hebben één of meer bekdraden. Schrijf bij de nummers de onderdelen van de vis die je aan de buitenkant kunt zien. 11

12 Werkblad 4: Quest Kun je onderstaande vragen beantwoorden? 1. Slapen vissen? 2. Trekken vissen een pyjama aan? 3. Waarom zwemmen vissen in scholen? 4. Kunnen vissen leren? 5. Waarom zinkt een vis niet naar de bodem? 6. Hebben vissen oren? 7. Worden vissen verliefd? 8. Hoe komen vissen de winter door? 12

Excursie IJsselmeer visserij. Groep 5 t/m 8. Door Mar en Klif

Excursie IJsselmeer visserij. Groep 5 t/m 8. Door Mar en Klif Excursie IJsselmeer visserij Groep 5 t/m 8 Door Mar en Klif Inhoudsopgave Algemene informatie p. 3 Achtergrond informatie p. 5 Lessuggesties p. 7 Werkbladen p. 10 Colofon Het project Educatief IJsselmeervissen

Nadere informatie

De visserij. Frank Beens Groep 7

De visserij. Frank Beens Groep 7 De visserij Frank Beens Groep 7 Inhoud Inleiding Hoofdstukken 1. Geschiedenis 2. Waar wordt op gevist? 3. De Genemuider vissers 4. De visafslag 5. Vis is gezond 6. Vragen Eigen mening Bronvermelding Inleiding

Nadere informatie

Vissen in het IJsselmeer. Romke Kats

Vissen in het IJsselmeer. Romke Kats Vissen in het IJsselmeer Romke Kats Functies IJsselmeer Water Transport Recreatie Visserij Natuur Vissen in het IJsselmeer Historie Ecologie Voedselketen IJsselmeer algen, vissen, mosselen, waterplanten,

Nadere informatie

WERKBUNDEL SEAFRONT ZEEBRUGGE Niveau 1 (1-2 de leerjaar)

WERKBUNDEL SEAFRONT ZEEBRUGGE Niveau 1 (1-2 de leerjaar) GEBOUW 1 WATER We volgen eens een druppeltje water: 1. een druppeltje water zit in de zee en hij krijgt het zo warm dat het naar boven stijgt. 2. Dat druppeltje water kruipt in een wolk. 3. Als de wolk

Nadere informatie

Project Educatief IJsselmeervissen

Project Educatief IJsselmeervissen 2014, Ursa Major Services BV/CPO Nederlandse Vissersbond U.A., Emmeloord Colofon Ursa Major Services BV/CPO Nederlandse Vissersbond U.A. project Educatief IJsselmeervissen, aanvraagnummer 4540006020287.

Nadere informatie

De Dender ontspringt in... en mondt uit in de... in de stad... Deze stad dankt zijn naam hieraan.

De Dender ontspringt in... en mondt uit in de... in de stad... Deze stad dankt zijn naam hieraan. De Dender ontspringt in... en mondt uit in de... in de stad... Deze stad dankt zijn naam hieraan. Dit werkblad en volgend werkblad worden in de klas gemaakt, voor dat ze op stap gaan en de Dender van dichtbij

Nadere informatie

Deel 1 Toen en nu 13

Deel 1 Toen en nu 13 Deel 1 Toen en nu 13 14 Historie Het huidige typisch Nederlandse landschap met polders en dijken kent een lange historie. Na de laatste grote ijstijd, ongeveer 10.000 jaar geleden, werd door een stijgende

Nadere informatie

Ecosysteem IJsselmeergebied: nog altijd in ontwikkeling

Ecosysteem IJsselmeergebied: nog altijd in ontwikkeling Ecosysteem IJsselmeergebied: nog altijd in ontwikkeling Trends en ontwikkelingen in water en natuur van het Natte Hart van Nederland Ruurd Noordhuis 23 juni 211 Voorgeschiedenis: zout-brakke binnenzee

Nadere informatie

-1- Aan het College van Gedeputeerde Staten van de provincie Flevoland Postbus AB Lelystad. Ons kenmerk:

-1- Aan het College van Gedeputeerde Staten van de provincie Flevoland Postbus AB Lelystad. Ons kenmerk: Aan het College van Gedeputeerde Staten van de provincie Flevoland Postbus 55 8200 AB Lelystad Ons kenmerk: Betreft: Bezwaarschrift inzake het Besluit van Gedeputeerde Staten om op grond van art. 19d van

Nadere informatie

Kaart 36: Jaarinkomen per hoofd van de bevolking per provincie ( )

Kaart 36: Jaarinkomen per hoofd van de bevolking per provincie ( ) 64 Economie In economisch opzicht is het IJsselmeer een zeer interessant gebied, denk bijvoorbeeld aan mogelijkheden voor zand- en waterwinning, koelwatervoorziening, recreatie, visserij en de beroepsvaart.

Nadere informatie

Lesbrief. biologie NATUUR EN MILIEU OPDRACHT 1 - MAASVLAKTE 2

Lesbrief. biologie NATUUR EN MILIEU OPDRACHT 1 - MAASVLAKTE 2 Lesbrief Onderbouw voortgezet onderwijs - VWO NATUUR EN MILIEU De haven van Rotterdam is de grootste haven van Europa. Steeds meer spullen die je in de winkel koopt, komen per schip in Rotterdam binnen.

Nadere informatie

WERKBUNDEL SEAFRONT ZEEBRUGGE Niveau 2 (3-6 de leerjaar)

WERKBUNDEL SEAFRONT ZEEBRUGGE Niveau 2 (3-6 de leerjaar) GEBOUW 1 1. De cyclus van water 1.1 Vul de volgende tekst aan. Maak gebruik van onderstaande woorden: rivieren wolken zee regen afkoeling zon beken ondergronds wind 1. Water verdampt door de warmte van

Nadere informatie

Bekijk de werkbladen ( vanaf pagina 3) en lees deze lesbeschrijving door. Zorg voor de benodigde beschreven materialen.

Bekijk de werkbladen ( vanaf pagina 3) en lees deze lesbeschrijving door. Zorg voor de benodigde beschreven materialen. Les 2: Lekker vis! Lesbeschrijving voor de leerkracht groep 5-6 Voorbereiding Bekijk de werkbladen ( vanaf pagina 3) en lees deze lesbeschrijving door. Zorg voor de benodigde beschreven materialen. Nodig:

Nadere informatie

Introductieles. Vogels in de klas. groep 5/6. Handleiding leerkracht. Inhoud in het kort. Kerndoelen. Lesdoelen

Introductieles. Vogels in de klas. groep 5/6. Handleiding leerkracht. Inhoud in het kort. Kerndoelen. Lesdoelen Handleiding leerkracht Vogels in de klas Introductieles Inhoud in het kort Voor de groepen 5-6 bieden we, naast verbale activiteiten, een werkblad aan waarmee de leerlingen aan de slag gaan. In deze les

Nadere informatie

Routekaart 2011. Natura 2000-gebied en Nationaal Park Lauwersmeer 15 mei 2011. Inschrijving Bosschuur Staatsbosbeheer

Routekaart 2011. Natura 2000-gebied en Nationaal Park Lauwersmeer 15 mei 2011. Inschrijving Bosschuur Staatsbosbeheer Natura 2000-gebied en Nationaal Park Lauwersmeer 15 mei 2011 Routekaart 2011 Inschrijving Bosschuur Staatsbosbeheer Welkom op het Frysk Fûgelpaad 2011 Deze vogelspotwandeling wordt gehouden in Nationaal

Nadere informatie

Met vogels op trektocht

Met vogels op trektocht Met vogels op trektocht Leerdagboek van:... Een (on)bekend geluid Wat voor geluid hoor je? Waar komt het geluid vandaan? Dit wil ik opschrijven over de vogel: Denk aan vragen als: Hoe ziet de vogel eruit?

Nadere informatie

Winterlaarzenpad Harderbroek Groep 6, 7, 8 Leerkrachtenbrief

Winterlaarzenpad Harderbroek Groep 6, 7, 8 Leerkrachtenbrief Winterlaarzenpad Harderbroek Groep 6, 7, 8 Leerkrachtenbrief Deze buitenles is samengesteld door: De Hortus, Centrum voor Natuur en Milieu Melis Stokelaan 93 3842 GL Harderwijk 0341-427406 info@hortusharderwijk.nl

Nadere informatie

Resultaten monitoring Koopmanspolder

Resultaten monitoring Koopmanspolder Resultaten monitoring Koopmanspolder Remco van Ek (thans Witteveen+Bos) Met: Leon Kelder (SBB), Marco Bats, Patrick Bakker (HHNK), Vrijwilligers KNNV, Studenten AERES, Landschap Noord-Holland, Fishflow

Nadere informatie

De Veluwe Opdrachten en Overzichten voor begeleiders

De Veluwe Opdrachten en Overzichten voor begeleiders De Opdrachten en Overzichten voor begeleiders Inhoud van de map ALGEMEEN Over Woordvoerders van de natuur Over de opdrachten en voorbereiding Praktisch: 2 vormen van begeleiden Overzicht opdrachten per

Nadere informatie

jaar 1 Vissen voorbeeldles uit het thema zomer 1

jaar 1 Vissen voorbeeldles uit het thema zomer 1 OB jaar 1 Vissen voorbeeldles uit het thema zomer 1 DaVinci, Enschede 2014 www.demethodedavinci.nl www.uitgeverijdavinci.nl Met medewerking van: Michael de Wit, Jessica Huls Vormgeving: Dieneke Scholten,

Nadere informatie

: Vergunning Natuurbeschermingswet 1998 Natura-2000 gebied IJsselmeer

: Vergunning Natuurbeschermingswet 1998 Natura-2000 gebied IJsselmeer Staatsbosbeheer Naritaweg 221 1043 CB AMSTERDAM Leeuwarden, 11 juni 2008 Verzonden, Ons kenmerk : 00771280 Afdeling : Landelijk Gebied Beleid Behandeld door : Arjan de Haan / (058) 292 50 77 of arjan.dehaan@fryslan.nl

Nadere informatie

Voordelta Een bijzondere zee

Voordelta Een bijzondere zee Voordelta Een bijzondere zee Voordelta Een bijzondere zee Wist je dat de Voordelta, de zee voor de Zeeuwse en Zuid-Hollandse eilanden, een bijzonder natuurgebied is? Terwijl je geniet op het strand, gaan

Nadere informatie

Ecologische effecten van verondieping van zandwinputten in het Gooimeer. Mike van der Linden. wat komt aan de orde

Ecologische effecten van verondieping van zandwinputten in het Gooimeer. Mike van der Linden. wat komt aan de orde wat komt aan de orde Ecologische effecten van verondieping van zandwinputten in het Gooimeer Symposium Diepe plassen Amersfoort, 11 september 2008 Mike van der Linden enkele inleidende opmerkingen diepe

Nadere informatie

LEVENDE OCEANEN DOCENTENHANDLEIDING

LEVENDE OCEANEN DOCENTENHANDLEIDING LEVENDE OCEANEN DOCENTENHANDLEIDING Leuk dat je aan de slag gaat met het lesmateriaal van Greenpeace! Leerlingen verwerven inzicht in de oceaanproblematiek en ontdekken wat ze hier zelf aan kunnen doen.

Nadere informatie

Toetsing Leeuwenveld III en IV te Weesp Onderzoek in kader van Natuurbeschermingswet en EHS

Toetsing Leeuwenveld III en IV te Weesp Onderzoek in kader van Natuurbeschermingswet en EHS projectnr. 249939 rev. 00 13 augustus 2012 auteur ir. M. Korthorst Opdrachtgever Blauwhoed Eurowoningen B.V. Piet Heinkade 201 1019 HC Amsterdam datum vrijgave beschrijving revisie 0.0 goedkeuring Vrijgave

Nadere informatie

VISSEN IN LELYSTAD 2017

VISSEN IN LELYSTAD 2017 VISSEN IN LELYSTAD 2017 Schriftelijke toestemming U woont wel/niet in Lelystad Visvergunning Visvergunning Visvergunning Visvergunning Bijzonder en verboden viswater Tijden Gesloten vistijd Kaart viswater

Nadere informatie

Beach Clean-up 2013. Naam: Klas: Mentor: Vakgroep Biologie (2013-2014) Penta college CSG Scala Rietvelden

Beach Clean-up 2013. Naam: Klas: Mentor: Vakgroep Biologie (2013-2014) Penta college CSG Scala Rietvelden Beach Clean-up 2013 Naam: Klas: Mentor: Vakgroep Biologie (2013-2014) Penta college CSG Scala Rietvelden Inhoudsopgave Inleiding 3 1. De zee: een bron van plezier 4 2. Eten en gegeten worden 5 3. Vervuiling

Nadere informatie

Vissoorten Aal Herkenning: Verspreiding: Voedsel: Lengte afgebeelde vis: Lengte tot circa: Snoek Herkenning: Verspreiding: Voedsel:

Vissoorten Aal Herkenning: Verspreiding: Voedsel: Lengte afgebeelde vis: Lengte tot circa: Snoek Herkenning: Verspreiding: Voedsel: Vissoorten Aal Herkenning: Het lichaam is slangachtig van vorm. De borstvinnen bevinden zich direct achter de kop. Op het achterste deel van het lichaam is, zowel onder als boven, een vinzoom aanwezig

Nadere informatie

PROVINCIE FLEVOLAND. Wat. Gedeputeerde Staten van Flevoland afdeling Gebiedsprogramma's en Europa Mevrouw M.F.A. Haselager.

PROVINCIE FLEVOLAND. Wat. Gedeputeerde Staten van Flevoland afdeling Gebiedsprogramma's en Europa Mevrouw M.F.A. Haselager. PROVINCIE FLEVOLAND Postbus 55 8200 AB Lelystad Gedeputeerde Staten van Flevoland afdeling Gebiedsprogramma's en Europa Mevrouw M.F.A. Haselager Postbus 55 8200 AB LELYSTAD Telefoon (0320)-265265 Fax (0320)-265260

Nadere informatie

Gebruiksaanwijzing leerdagboek

Gebruiksaanwijzing leerdagboek Gebruiksaanwijzing leerdagboek Exempel Met vogels op trektocht Afdrukken pagina 2-13 dubbelzijdig formaat A4 naar behoefte kunnen lege A4-pagina s worden tussengevoegd Aanwijzingen Schrijf- en tekenruimte

Nadere informatie

Mens, natuur & milieu

Mens, natuur & milieu Mens, natuur & milieu Lesbrief Biologie. In dit thema ga je aan de gang met opdrachten die gaan over de ontwikkelingen in het havengebied en de gevolgen voor natuur en milieu. Deze opdracht is een lesbrief

Nadere informatie

Nationale Databank Flora en Fauna Uitvoerportaal

Nationale Databank Flora en Fauna Uitvoerportaal 160 records Middelpunt < 1km2 Middelpunt 1km2-5km2 Middelpunt > 5km2 Vlak schaal 1 : 5000 Zoekvraag Soort Soortgroep Wet en Beleid Periode Bronhouder Zoekgebied Alle Vaatplanten Vogels Zoogdieren Amfibieën

Nadere informatie

2 > Kerndoelen 11. 4 > Aan de slag 15. 5 > Introductie van de manier van werken 22. 6 > Mogelijke werkvormen en de plaats op het rooster 27

2 > Kerndoelen 11. 4 > Aan de slag 15. 5 > Introductie van de manier van werken 22. 6 > Mogelijke werkvormen en de plaats op het rooster 27 Inhoud 1 > Uitgangspunten 9 2 > Kerndoelen 11 3 > Materialen 12 4 > Aan de slag 15 5 > Introductie van de manier van werken 22 6 > Mogelijke werkvormen en de plaats op het rooster 27 7 > Waarom samenwerkend

Nadere informatie

Kijk goed om je heen: hier woont Fenny graag.

Kijk goed om je heen: hier woont Fenny graag. 0 Hallo allemaal, Wat leuk dat jullie vandaag met mijn koffer op pad gaan! Mijn naam is Fenny Fuut. Ik woon in De Wieden. Ik voel me hier heel goed thuis. Mijn belevenissen heb ik voor jullie in dit boekje

Nadere informatie

Industriezandwinning IJsselmeer

Industriezandwinning IJsselmeer Passende Beoordeling Natuurbeschermingswet 1998 SEQ Part \r \h ColofonInhoud Kop 1 Bijlage Colofon Colofon Contactgegevens: Beneluxweg 125 494 SJ OOSTERHOUT Postbus 4 49 AA OOSTERHOUT E. info.nl@anteagroup.nl

Nadere informatie

Natura 2000 gebied 10 Oudegaasterbrekken, Fluessen en omgeving

Natura 2000 gebied 10 Oudegaasterbrekken, Fluessen en omgeving Natura 2000 gebied 10 Oudegaasterbrekken, Fluessen en omgeving (Zie leeswijzer) Kenschets Natura 2000 Landschap: Status: Site code: Beschermd natuurmonument: Beheerder: Provincie: Gemeente: Oppervlakte:

Nadere informatie

Weidevogels en watervogels

Weidevogels en watervogels Dia 1 Zorg dat het geluid aan staat! en watervogels Deze powerpoint begint met het lied van Syb van de Ploeg over onze nationale vogel: de grutto. Gewoon afspelen en dan vragen wat de kinderen gezien en

Nadere informatie

Natura 2000 gebied 77 Eemmeer & Gooimeer Zuidoever

Natura 2000 gebied 77 Eemmeer & Gooimeer Zuidoever Natura 2000 gebied 77 Eemmeer & Gooimeer Zuidoever (Zie leeswijzer) Kenschets Natura 2000 Landschap: Meren en Moerassen Status: Vogelrichtlijn Site code: NL9802035/NL3009011/NL9902008 Beschermd natuurmonument:

Nadere informatie

Spreekbeurten.info Spreekbeurten en Werkstukken http://spreekbeurten.info

Spreekbeurten.info Spreekbeurten en Werkstukken http://spreekbeurten.info Skelet Hoofdstuk 1 Waarom een spreekbeurt over het skelet? Ik wil graag een spreekbeurt over het skelet houden omdat ik het een interessant onderwerp vind. Ik wil aan jullie laten zien dat het skelet niet

Nadere informatie

! " #! " "$ % &'%&()#" & )+&, %!, )* -$)* $, . )*/ ))) & )2 &, " & ") * '34( '5+(! "'!2%( && % &5" )+ & "&" "$& "&& ) * % " " 5" & "$)* & )!

!  #!  $ % &'%&()# & )+&, %!, )* -$)* $, . )*/ ))) & )2 &,  & ) * '34( '5+(! '!2%( && % &5 )+ & & $& && ) * %   5 & $)* & )! ! #! $ % '%(# '$(* +, %!, * -$* $,. */ 0,-1* $ 2, * '34( '5+(! '!2%( % 5 + $ * % 5 * $*! 62 7*$ 8 97$ : ; * < = ; 5345+!2%* 5 %!, * $ % 7 $ 5'!2>( '!>(* < $ 1 # *$! * / $

Nadere informatie

1 7 AUG. 2006. ir. dis. M. Wings over Holland T.a.v. De heer Huizenga Emoeweg 28 8218 PC LELYSTAD

1 7 AUG. 2006. ir. dis. M. Wings over Holland T.a.v. De heer Huizenga Emoeweg 28 8218 PC LELYSTAD PROVINCIE FLEVOLAND Postbus 55 8200 AB Lelystad Telefoon Fax Wings over Holland T.a.v. De heer Huizenga Emoeweg 28 8218 PC LELYSTAD E-mail provincieeflevoland.nl Website www.flevoland.nl Datum Bijlagen

Nadere informatie

Voortbeweging. Groep 6, 7 en 8 van het basisonderwijs

Voortbeweging. Groep 6, 7 en 8 van het basisonderwijs Voortbeweging Groep 6, 7 en 8 van het basisonderwijs Hallo, welkom in Ouwehands Dierenpark! Met deze Doe Mee kom je veel verschillende dieren tegen. Weet je wat ze allemaal kunnen doen? Bewegen! De leeuw

Nadere informatie

Deze activiteit MOET worden voorbereid op school, anders kunnen de opdrachten tijdens de excursie niet uitgevoerd worden.

Deze activiteit MOET worden voorbereid op school, anders kunnen de opdrachten tijdens de excursie niet uitgevoerd worden. VOORBEREIDING Mens in De Maashorst Deze activiteit MOET worden voorbereid op school, anders kunnen de opdrachten tijdens de excursie niet uitgevoerd worden. De activiteit leert leerlingen wat de rol is

Nadere informatie

Betreft: Zienswijze ontwerp-aanwijzingsbesluit Natura2000-gebied #79 Lepelaarplassen

Betreft: Zienswijze ontwerp-aanwijzingsbesluit Natura2000-gebied #79 Lepelaarplassen Aan het Inspraakpunt Natura 2000 t.a.v. gebied 79 (Lepelaarplassen) Postbus 30316 2500 GH Den Haag Betreft: Zienswijze ontwerp-aanwijzingsbesluit Natura2000-gebied #79 Lepelaarplassen Almere, 15 februari

Nadere informatie

Aalscholvers en beroepsvissers, een voortdurend spanningsveld

Aalscholvers en beroepsvissers, een voortdurend spanningsveld Aalscholvers en beroepsvissers, een voortdurend spanningsveld Foto: Peter van der Wijst Wim Smeets Op 18 juni 2008 stuurde minister van Landbouw, Natuur en Voedselkwaliteit (LNV) Gerda Verburg een brief

Nadere informatie

Koppel kuifeenden. Kuifeenden

Koppel kuifeenden. Kuifeenden 42 Ecologie en natuurfuncties Het IJsselmeergebied is een uniek natuurgebied van (inter-)nationale betekenis. Het is een van de zee afgesloten, benedenstrooms gelegen, zoet laaglandmeer met een relatief

Nadere informatie

Lesbrief Beestjes tekenen naar waarneming

Lesbrief Beestjes tekenen naar waarneming Lesbrief Beestjes tekenen naar waarneming Doelgroep: Groep 5 t/m 8 Lesduur: ± 45 minuten Leerstofgebied: Wereldoriëntatie, Kunstzinnige oriëntatie Werkvorm: Zelfstandig Doel van de opdracht: Het kennismaken

Nadere informatie

Pedagogische gids (voor leerkrachten)

Pedagogische gids (voor leerkrachten) Pedagogische fiche / Het water van de kanalen Pedagogische gids (voor leerkrachten) Doelstellingen van de les: Weten hoe een kanaal wordt bevoorraad met water en hoe dat water er circuleert. Introductie

Nadere informatie

DOCENTENHANDLEIDING basisonderwijs

DOCENTENHANDLEIDING basisonderwijs DOCENTENHANDLEIDING basisonderwijs 1 Inleiding Welkom bij het lesmateriaal over het ir. D.F. Woudagemaal! Wat leuk dat u binnenkort met uw groep het ir. D.F. Woudagemaal gaat bezoeken. Dit lesmateriaal

Nadere informatie

Spreekbeurt de grote Toppereend

Spreekbeurt de grote Toppereend Ra,ra wie ben ik. Spreekbeurt de grote Toppereend Inleiding Ik doe mijn spreekbeurt over de grote toppereend. Omdat ik dit een hele mooie vogel vind. En omdat jullie misschien veel te weinig weten over

Nadere informatie

Onderwerp: Voorlopige resultaten doortrekmetingen vislift H&Z polder Datum: 24-6-2013 Kenmerk: 20121066/not02 Status: Definitief Opsteller: J.

Onderwerp: Voorlopige resultaten doortrekmetingen vislift H&Z polder Datum: 24-6-2013 Kenmerk: 20121066/not02 Status: Definitief Opsteller: J. Aan: P.C. Jol Onderwerp: Voorlopige resultaten doortrekmetingen vislift H&Z polder Datum: 24-6-2013 Kenmerk: 20121066/not02 Status: Definitief Opsteller: J. Hop Inleiding Omstreeks begin mei 2013 is de

Nadere informatie

Uit den oude doos van de redactie: Een stukje uit het blad WIJ uit 1937.

Uit den oude doos van de redactie: Een stukje uit het blad WIJ uit 1937. Uit den oude doos van de redactie: Een stukje uit het blad WIJ uit 1937. In die blonde dagen van milde voorspoed, wanneer daar bij huis Den Deen de nog zuivere wateren van Amer en Merwede zich paarden

Nadere informatie

Doe- pad Watertorenweg

Doe- pad Watertorenweg Doe- pad Watertorenweg Achtergrond informatie voor de begeleider. Groep 7-8 Colofon Deze lesbrief in opgesteld door De Hortus, Centrum voor Natuur en Mileu, in opdracht van de Gemeente Harderwijk. Wij

Nadere informatie

Les met werkblad - biologie

Les met werkblad - biologie Les met werkblad - biologie Doel: Leerlingen hebben na de deze les een idee hoe het is om te wadlopen. Ze weten wat ze onderweg tegen kunnen komen. Materialen: - Werkblad 5: Wadlopen - Platte bak (minimaal

Nadere informatie

NME-leerroute Vogels in het Wandelbos

NME-leerroute Vogels in het Wandelbos NME-leerroute Vogels in het Wandelbos 7 Groep 1 Tilburg, BS Jeanne d Arc Verhaal voor de kinderen Rinze de Wereldreiziger Rinze weet onwaarschijnlijk veel over vogels. Rinze is ook dol op het Wandelbos

Nadere informatie

Onderzoeksrapport. onderdeel van het. Vissenschool Lespakket. Dit onderzoeksrapport is van: ... ...

Onderzoeksrapport. onderdeel van het. Vissenschool Lespakket. Dit onderzoeksrapport is van: ... ... Onderzoeksrapport onderdeel van het Vissenschool Lespakket Dit onderzoeksrapport is van:............................................................................................ Sportvisserij Nederland,

Nadere informatie

IJsselmeer

IJsselmeer Natura 2000 ontwerpbeheerplan IJsselmeergebied 2016-2021 IJsselmeer Natura 2000 ontwerpbeheerplan IJsselmeergebied 2016-2021 IJsselmeer Datum: april 2016 Status: Ontwerp beheerplan Natura 2000 Voortouwnemer:

Nadere informatie

Opdrachten Jaar van de Bever voor groep 3,4,5 van de basisschool

Opdrachten Jaar van de Bever voor groep 3,4,5 van de basisschool Opdrachten Jaar van de Bever voor groep 3,4,5 van de basisschool 2012 is het jaar van de bever. Vroeger kwam de bever in een groot deel van Nederland voor, maar er kwamen er steeds minder. De bevers werden

Nadere informatie

VISSEN IN LELYSTAD 2016

VISSEN IN LELYSTAD 2016 VISSEN IN LELYSTAD 2016 Schriftelijke toestemming U woont wel/niet in Lelystad Visvergunning Bijzonder en verboden viswater Vissoorten en minimummaten Kaart viswater Tijden Gesloten vistijd Nachtvissen

Nadere informatie

Voedselweb van strand en zee

Voedselweb van strand en zee Spel Doel: Materialen: Groepsgrootte: Duur: De leerlingen leren dat verschillende zeedieren en planten van elkaar afhankelijk zijn, doordat ze elkaar eten. Alle dieren en planten zijn met elkaar verbonden,

Nadere informatie

Eind rapportage Fryske Fisk Ferwerkje, Ferkeapje FFF

Eind rapportage Fryske Fisk Ferwerkje, Ferkeapje FFF Eind rapportage Fryske Fisk Ferwerkje, Ferkeapje FFF Aanvraagnummer 4600005596666 Lemmer, 30 april 2014 Friese bond van binnenvissers J. Visser, voorzitter René Elsendoorn Inhoudsopgave 1 Inleiding...

Nadere informatie

Overleving ondermaatse zeebaars

Overleving ondermaatse zeebaars Overleving ondermaatse zeebaars Catch & Release lijngevangen zeebaars 21 December 2016, Pieke Molenaar Europese Unie, Europees Fonds voor Maritieme Zaken en Visserij Presentatie ter beantwoording van een

Nadere informatie

Watervogels Zeedijk St Pieterspolder

Watervogels Zeedijk St Pieterspolder Watervogels Zeedijk St Pieterspolder F.A. Arts Delta ProjectManagement (DPM) Postbus 315 4100AH Culemborg 1 Opdrachtgever RWS Zee en Delta Middelburg. 2 Inhoud Inleiding... 4 Werkwijze... 5 Resultaten...

Nadere informatie

Educatief materiaal bij de voorstelling Buurman en Buurvrouw, groep 1 en 2

Educatief materiaal bij de voorstelling Buurman en Buurvrouw, groep 1 en 2 Educatief materiaal bij de voorstelling Buurman en Buurvrouw, groep 1 en 2 In deze lesbrief staan een aantal ideeën die u na de voorstelling met de kinderen kunt doen. U krijgt deze lesbrief voorafgaand

Nadere informatie

Lesbrief Lizzy traint dolfijnen

Lesbrief Lizzy traint dolfijnen Lesbrief Lizzy traint dolfijnen Introductie Deze lesbrief hoort bij Lizzy traint dolfijnen van Suzanne Buis. Leerlingen kunnen dit boek zelfstandig lezen of het boek kan klassikaal worden voorgelezen.

Nadere informatie

QuickTime en een -decompressor zijn vereist om deze afbeelding weer te geven.

QuickTime en een -decompressor zijn vereist om deze afbeelding weer te geven. Fuikenvisserij Een fuik is een langwerpig, taps toelopend, rondgebreid net met een wijde opening en meerdere 'kelen': versmallingen met daarin een netwerk dat het terugzwemmen van de vis belemmert. Een

Nadere informatie

Waterrijk. 1. Aanzetten. 1.a Waterrijk

Waterrijk. 1. Aanzetten. 1.a Waterrijk 1. Aanzetten Waterrijk 1.a Waterrijk Jij gaat aan de slag met het dossier Waterrijk. Welke onderdelen van het dossier ga jij maken? Overleg met je docent. GA IK DOEN STAP ONDERDEEL TIJD BESCHRIJVING 2

Nadere informatie

Bijlagen van Plan-MER windenergie Dordrecht. Opdrachtgever:

Bijlagen van Plan-MER windenergie Dordrecht. Opdrachtgever: Bijlagen van Plan-MER windenergie Dordrecht Opdrachtgever: Bijlagen van Plan-MER windenergie Dordrecht 5 juni 2015 Auteurs: Drs. Ing. Jeroen Dooper Steven Velthuijsen Msc. Bosch & Van Rijn Prins Bernhardlaan

Nadere informatie

Colofon. Projectgroep bestaande uit: ir. M. Korthorst drs. B. Fit M. Visser - Poldervaart. Tekstbijdragen: ir. M. Korthorst drs. B.

Colofon. Projectgroep bestaande uit: ir. M. Korthorst drs. B. Fit M. Visser - Poldervaart. Tekstbijdragen: ir. M. Korthorst drs. B. Colofon Projectgroep bestaande uit: ir. M. Korthorst drs. B. Fit M. Visser - Poldervaart Tekstbijdragen: ir. M. Korthorst drs. B. Fit Datum van uitgave: 26 september 2013 Contactadres: Monitorweg 29 1322

Nadere informatie

1-Kennismaking met archeologie

1-Kennismaking met archeologie UITLEG VOOR DE LEERKRACHT Deze opdracht is de start van de lessenserie. Met deze opdracht introduceert u bij de leerlingen het onderwerp op een leuke manier. U kunt het onderwerp op verschillende manieren

Nadere informatie

Beet! 1. Aanzetten. 1a. Beet! Jij gaat aan de slag met het dossier Beet!. Welke onderdelen van het dossier ga jij maken? Overleg met je docent.

Beet! 1. Aanzetten. 1a. Beet! Jij gaat aan de slag met het dossier Beet!. Welke onderdelen van het dossier ga jij maken? Overleg met je docent. 1. Aanzetten Beet! 1a. Beet! Jij gaat aan de slag met het dossier Beet!. Welke onderdelen van het dossier ga jij maken? Overleg met je docent. GA IK DOEN 2 UITNODIGING 15 minuten 3 UITZOEKEN 30 minuten

Nadere informatie

Instandhoudingsdoelen Nederlandse Natura 2000- gebieden

Instandhoudingsdoelen Nederlandse Natura 2000- gebieden Bijlage C. Instandhoudingsdoelen Nederlandse Natura 2000- gebieden Waddenzee Habitat H1110A H1140A Permanent overstroomde zandbanken (getijdengebied) Slik- en zandplaten, (getijdengebied) Behoud oppervlakte

Nadere informatie

Ga je mee op watersafari?

Ga je mee op watersafari? Informatie en reserveringen voor het Nationaal Park Weerribben-Wieden: www.np-weerribbenwieden.nl Beulakerpad 1 8326 AH Sint Jansklooster t 0527-246196 / 06-12890380 e n.vanderlaan@ivn.nl Ga je mee op

Nadere informatie

Lesbrief nr 1. voor Groep 5 + 6

Lesbrief nr 1. voor Groep 5 + 6 Lesbrief nr 1 voor Groep 5 + 6 1 / 2016 + Download deze lesbrief ook op samsam.net Wat is Samsam Junior? Samsam Junior is een cross-mediale methode over mondiaal burgerschap, kinder rechten en duurzaamheid.

Nadere informatie

Introductie. Havens als belangrijk knooppunt

Introductie. Havens als belangrijk knooppunt Les 3. Havens Introductie De onderdelen voor de pennen van Pennenland bv komen uit de Verenigde Staten. De bedrijven die deze onderdelen aan Pennenland verkopen (leveranciers) verschepen hun onderdelen

Nadere informatie

Voortbeweging. Voor groep 6, 7 en 8 van het basisonderwijs

Voortbeweging. Voor groep 6, 7 en 8 van het basisonderwijs Voortbeweging Voor groep 6, 7 en 8 van het basisonderwijs DMVOB-B&E-2012 Met deze Doe Mee in de hand kom je veel verschillende dierentuindieren tegen. De kaart vind je op de achterkant van de Doe Mee.

Nadere informatie

Voedselweb van strand en zee

Voedselweb van strand en zee Spel Doel: Materialen: Groepsgrootte: Duur: De leerlingen leren zeedieren en planten (organismen) kennen en leren wie wie eet. - Voor elke leerling een kaart met een plaatje van een zeedier, of -plant

Nadere informatie

Cursistenmateriaal Werkblad 4 Niveau A2 / 1F ... Opdracht 1, Lezen Lees de tekst. Beantwoord daarna de vragen op bladzijde 3.

Cursistenmateriaal Werkblad 4 Niveau A2 / 1F ... Opdracht 1, Lezen Lees de tekst. Beantwoord daarna de vragen op bladzijde 3. Opdracht 1, Lezen Lees de tekst. Beantwoord daarna de vragen op bladzijde 3. Tekst Vaker vette vis! Nederland is een echt waterland: de Noordzee, de Waddenzee, het IJsselmeer en alle rivieren en meren.

Nadere informatie

Lesbrief. biologie NATUUR EN MILIEU OPDRACHT 1 - MAASVLAKTE 2

Lesbrief. biologie NATUUR EN MILIEU OPDRACHT 1 - MAASVLAKTE 2 Lesbrief Onderbouw voortgezet onderwijs - VMBO NATUUR EN MILIEU De haven van Rotterdam is de grootste haven van Europa. Steeds meer spullen die je in de winkel koopt, komen per schip in Rotterdam binnen.

Nadere informatie

Werkblad Vogels in de Gement

Werkblad Vogels in de Gement Werkblad Vogels in de Gement Rinze de Wereldreiziger Rinze de Werelreiziger weet onwaarschijnlijk veel van vogels. Rinze is ook dol op de Gement, want daar zijn veel bijzondere vogelsoorten te zien. Bij

Nadere informatie

Drie massagraven voor de Nederlandse kust

Drie massagraven voor de Nederlandse kust Nederlandse kust biologie van Learning by Action en Stichting De Noordzee deze les werd mogelijk gemaakt door het Prins Bernard Cultuurfonds Doel Materialen Vak Niveau Duur Werkwijze De leerlingen kunnen

Nadere informatie

Natura 2000 gebied 72 - IJsselmeer

Natura 2000 gebied 72 - IJsselmeer Natura 2000 gebied 72 - IJsselmeer (Zie leeswijzer) Kenschets Natura 2000 Landschap: Meren en Moerassen Status: Habitatrichtlijn + Vogelrichtlijn Site code: NL1000002 + NL9803028 Beschermd natuurmonument:

Nadere informatie

Coverage glasaaluitzet 14 april 2015, Zeewolde

Coverage glasaaluitzet 14 april 2015, Zeewolde Coverage glasaaluitzet 14 april 2015, Zeewolde SBS 6 Hart van Nederland http://www.hartvannederland.nl/top-nieuws/2015/850-000-jonge-palingen-uitgezet/ NPO2 Hallo Holland, Omroep Max http://www.omroepmax.nl/hallonederland/uitzending/tv/hallo-nederland-dinsdag-14-april-2015/

Nadere informatie

Kop. Romp. Lesbrief Seksualiteit Leerjaar 1-Profiel1,2,3

Kop. Romp. Lesbrief Seksualiteit Leerjaar 1-Profiel1,2,3 Lesbrief Seksualiteit Leerjaar 1-Profiel1,2,3 Tijd: 50 minuten Voorbereiding: op www.meerdanliefde.nl is veel informatie te vinden in redelijk eenvoudige taal. Ook in het App Note Mouse draaiboek staan

Nadere informatie

Het is lekker weer en je hebt ineens zin om te gaan vissen. Je pakt je hengel en de rest van de visspullen om naar de waterkant te gaan.

Het is lekker weer en je hebt ineens zin om te gaan vissen. Je pakt je hengel en de rest van de visspullen om naar de waterkant te gaan. 2 Het is lekker weer en je hebt ineens zin om te gaan vissen. Je pakt je hengel en de rest van de visspullen om naar de waterkant te gaan. Maar mag je nu zomaar overal gaan vissen? Je hebt wel eens gehoord

Nadere informatie

SPREEKBEURT Vissengroep Harnasmeervallen

SPREEKBEURT Vissengroep Harnasmeervallen SPREEKBEURT Vissengroep Harnasmeervallen l a n d e l i j k i n f o r m a t i e c e n t r u m g e z e l s c h a p s d i e r e n VISSEN OVER HOUDEN VAN HUISDIEREN WE HEBBEN DE BELANGRIJKSTE INFORMATIE OVER

Nadere informatie

LESPAKKET ORDENING EN EVOLUTIE

LESPAKKET ORDENING EN EVOLUTIE LESPAKKET ORDENING VMBO EN EVOLUTIE Naam Docent Klas LEKKER BEESTEN TUSSEN DE DIEREN Dierenrijk is onderdeel van WELKOM IN DIERENRIJK KENMERKEN Om ervoor te zorgen dat je een leuke en leerzame excursie

Nadere informatie

Een educatief programma voor groep 7 en 8 Handleiding Deel 2 Nationaal Park Lauwersmeer

Een educatief programma voor groep 7 en 8 Handleiding Deel 2 Nationaal Park Lauwersmeer Een educatief programma voor groep 7 en 8 Handleiding Deel 2 Nationaal Park Lauwersmeer Inhoudsopgave Deel 2: programma Nationaal Park Lauwersmeer 1. Planning en organisatie 1.1. Voordat u begint 1.2.

Nadere informatie

Doe- pad Watertorenweg. Achtergrond informatie voor de begeleider. Groep 5-6

Doe- pad Watertorenweg. Achtergrond informatie voor de begeleider. Groep 5-6 Doe- pad Watertorenweg Achtergrond informatie voor de begeleider. Groep 5-6 Colofon Deze lesbrief in opgesteld door De Hortus, Centrum voor Natuur en Mileu, in opdracht van de Gemeente Harderwijk. Wij

Nadere informatie

Haring in de Noordzee hv123. CC Naamsvermelding-GelijkDelen 3.0 Nederland licentie.

Haring in de Noordzee hv123. CC Naamsvermelding-GelijkDelen 3.0 Nederland licentie. Auteur VO-content Laatst gewijzigd Licentie Webadres 16 September 2016 CC Naamsvermelding-GelijkDelen 3.0 Nederland licentie http://maken.wikiwijs.nl/52488 Dit lesmateriaal is gemaakt met Wikiwijs Maken

Nadere informatie

Vaarexcursie Wormer- en Jisperveld, zondag 29 mei 2016

Vaarexcursie Wormer- en Jisperveld, zondag 29 mei 2016 Vaarexcursie Wormer- en Jisperveld, zondag 29 mei 2016 Arthur en Victor Schillemans samen met hun moeder Claudia Ter afsluiting van het seizoen werd dit jaar (ons eerste jaar bij de Vogelwerkgroep) deze

Nadere informatie

LESBRIEF NR 1 OPDRACHT 1 FEEST! SAMSAM = 40 JAAR! VOOR GROEP 5 + 6

LESBRIEF NR 1 OPDRACHT 1 FEEST! SAMSAM = 40 JAAR! VOOR GROEP 5 + 6 LESBRIEF NR 1 VOOR GROEP 5 + 6 Nu ook met Nieuwsbegrip! DOWNLOAD DEZE LESBRIEF OOK OP SAMSAMNET Wat is Samsam? Samsam is een cross-mediale methode over wereldburgerschap en kinderrechten Het doel van Samsam

Nadere informatie

Voortoets ecodynamische kustontwikkeling Friese IJsselmeer A&W-rapport 1506

Voortoets ecodynamische kustontwikkeling Friese IJsselmeer A&W-rapport 1506 Voortoets ecodynamische kustontwikkeling Friese IJsselmeer A&W-rapport 1506 in opdracht van Voortoets ecodynamische kustontwikkeling Friese IJsselmeer A&W rapport 1506 Deodatus, F. De Jong, R. Foto Voorplaat

Nadere informatie

Winter 2012/2013 B. van den Boogaard K.L. Krijgsveld S.H.M. van Rijn T.J. Boudewijn

Winter 2012/2013 B. van den Boogaard K.L. Krijgsveld S.H.M. van Rijn T.J. Boudewijn Bijvangst van vogels in staand want in het IJsselmeer en het Markermeer Winter 2012/2013 B. van den Boogaard K.L. Krijgsveld S.H.M. van Rijn T.J. Boudewijn Bijvangst van vogels in staand want in het IJsselmeer

Nadere informatie

Verwerkingsles biodiversiteit onderbouw

Verwerkingsles biodiversiteit onderbouw Verwerkingsles biodiversiteit onderbouw Doelen: Kinderen weten dat sommige dieren, zoals kikkers en vlinders, gedaanteverwisselingen doormaken tijdens hun leven Kinderen ontdekken dat rupsen en vlinders

Nadere informatie

Webquest boten maken. CC Naamsvermelding 3.0 Nederland licentie. http://maken.wikiwijs.nl/57946

Webquest boten maken. CC Naamsvermelding 3.0 Nederland licentie. http://maken.wikiwijs.nl/57946 Auteur Laatst gewijzigd Licentie Webadres Irma Meinen 16 March 2015 CC Naamsvermelding 3.0 Nederland licentie http://maken.wikiwijs.nl/57946 Dit lesmateriaal is gemaakt met Wikiwijsleermiddelenplein. Wikiwijsleermiddelenplein

Nadere informatie

De vragen sluiten aan bij de belevingswereld van de leerlingen en zijn onderverdeeld in de volgende vijftien categorieën:

De vragen sluiten aan bij de belevingswereld van de leerlingen en zijn onderverdeeld in de volgende vijftien categorieën: > Categorieën De vragen sluiten aan bij de belevingswereld van de leerlingen en zijn onderverdeeld in de volgende vijftien categorieën: 1 > Poten, vleugels, vinnen 2 > Leren en werken 3 > Aarde, water,

Nadere informatie

Lespakket Strandvondsten

Lespakket Strandvondsten Lespakket Strandvondsten Instructieblad groep 1 & 2 Inhoud pakket - Achtergrondinformatie vindt u op www.rotterdam.nl/lesmateriaalnatuuronderwijs - Instructieblad groep 1 & 2 - Materialen van het pakket:

Nadere informatie

Schaal- en schelpdieren. Waar gaat deze kaart over? Garnalen. Wat wordt er van jou verwacht? Schelpdieren

Schaal- en schelpdieren. Waar gaat deze kaart over? Garnalen. Wat wordt er van jou verwacht? Schelpdieren Waar gaat deze kaart over? Deze kaart gaat over schaal- en schelpdieren. We behandelen drie soorten garnalen en mosselen. Je leert hoe deze garnalen en mosselen eruit zien en waar ze leven. Ook leer je

Nadere informatie

Anders voeren. Les b r i e f

Anders voeren. Les b r i e f Anders voeren Les b r i e f Uitgave: Amsterdams NME Centrum Anders voeren Les b r i e f Een samenwerkingsproject van de Gemeentelijke Gezondheidsdienst Amsterdam en het Amsterdams NME Centrum met ondersteuning

Nadere informatie