Van taboe naar uitdaging

Maat: px
Weergave met pagina beginnen:

Download "Van taboe naar uitdaging"

Transcriptie

1 Van taboe naar uitdaging Tien jaar zorgstructuur in het voortgezet onderwijs Samenwerkingsverband Koers VO Rotterdam en omstreken

2 Inhoudsopgave Voorwoord 7 Inleiding 9 Terugblik 11 Kwaliteitsimpuls ZAT 10 Extra ronde, nieuwe kansen 10 Ook havo en vwo 12 Spiegeltje, spiegeltje 14 Wat zegt de deskundige? Moreel appèl 15 Zuiderpark 17 Gereformeerde Scholengemeenschap Randstad 19 Scheepvaart en Transport College 22 Krimpenerwaard College 25 Lucia Petrus Mavo 29 G.K. van Hogendorpschool 31 Accent Praktijkonderwijs Centrum 35 Calvijn Meerpaal 39 Vooruitblik 45 5

3 Voorwoord Op school moet het gebeuren. De school is niet alleen vindplek maar ook werkplek. Dat is de algemene gedachte in deze periode. De verhalen van de acht scholen in deze brochure weerspiegelen dat heel duidelijk. We moeten veel meer terug naar de klas, dáár gebeurt het allemaal. Deze brochure biedt een terugblik op tien jaar zorgstructuur en geeft daarmee een verhelderend tijdsbeeld. Scholen maakten de afgelopen tien jaar een enorme ontwikkeling door in hun zorgstructuur. Van doorslaggevend belang daarin zijn de stappen op weg naar een passende onderwijsplek voor elke leerling. Niet altijd even gemakkelijk, maar ze doen het toch maar. Samenwerkingsverband Koers VO speelt in dit alles een verbindende en ondersteunende rol. De afgelopen tien jaar organiseerde Koers VO zo n veertig expertisebijeenkomsten over zorg. Mooie momenten, waar per keer rond de honderd mensen uit het onderwijszorgveld op af kwamen. Daaruit blijkt dat de behoefte aan expertise bestaat. Andere ondersteuning bestaat uit het consultatieteam 1. De consulenten van dit team krijgen een steeds sterkere vertrouwensrelatie met zorgcoördinatoren van scholen. Daardoor kunnen zij scholen juist meer preventief met raad en daad terzijde staan. Sinds augustus 2010 bestaat het Onderwijszorgloket bij Koers VO, waar inmiddels zes consulenten werken. Zij kijken met scholen mee naar oplossingen voor leerlingen waarover zorgen bestaan. Tien jaar geleden was dit er allemaal niet. Zijn met deze faciliteiten alle problemen opgelost? Was het maar waar Nog altijd zijn er zorgen over het te grote aantal thuis - zitters en tussentijdse schoolwisselaars. Pas als je met elkaar systematisch gegevens verzamelt kun je achterhalen hoe dit komt. Dan kunnen we erachter komen welke aanpakken de goede zijn. Daarom hoop ik dat scholen steeds transparanter zijn over wat zij wel en niet kunnen bieden aan leerlingen. Het is goed om stil te staan wat er bereikt is de afgelopen tien jaar. En het is ook goed om te beseffen dat we op weg zijn naar een ommekeer. Of, om de cirkel van dit verhaal rond te maken: we moeten veel meer terug naar de klas. Hoe langer hoe meer zullen scholen oplossingen in de eigen school vinden, en niet daarbuiten. Ik wens alle scholen veel succes in dit streven en zie deze brochure als een markeerpunt van de resultaten tot nu toe: iets om trots op te zijn. Jaap van der Have, verenigingsdirecteur Samenwerkingsverband Koers VO 1 Vanaf schooljaar zijn de consulenten van het consultatieteam opgegaan in het Onderwijszorgloket Koers VO. De naam consultatieteam bestaat vanaf die tijd niet meer. In deze brochure gebruiken we die naam nog wel, omdat het grotendeels gaat over de afgelopen tien jaar. 7

4 Korte historie Méér leerlingen naar het regulier onderwijs. En minder leerlingen naar een school voor vso-lom of vso-mlk. Dat was het motto, eind jaren negentig. Daarom kwam er meer samenwerking tussen het speciaal voortgezet onderwijs en reguliere vo-scholen. Ambulant begeleiders of andere contactpersonen uit het vso gingen hun kennis en ervaring delen met reguliere scholen. Scholen vroegen zich af hoe zij dit het best konden aan - pakken. Over welke vragen van leerlingen hebben we het eigenlijk? Welke antwoorden hebben we daarop? Hoe werk je samen met externen? Hoe kun je dit alles professioneler maken en op een hoger niveau tillen? Deze vragen kwamen aan de orde in de pilot zorgteam van Koers VO die in het schooljaar voor een aantal scholen begon. Na behoorlijk wat werkbijeenkomsten, onder leiding van de CED-Groep, kwam er een werk model. Samen kregen scholen een beeld van de mogelijkheden van een zorgstructuur met een zorgteam. De naam zorgteam maakte later plaats voor zorg- en adviesteam. Langzaam maar zeker kwam er steeds meer samenwerking tussen scholen, leerplicht, maatschappelijk werk en natuurlijk de ambulant begeleiders uit het vso-lom en het vso-mlk. Inleiding Hoe is het in vredesnaam gekomen dat scholen hoe langer hoe meer zorg aan hun leerlingen moeten bieden? Met alleen een goede vakdocent zijn, kom je er tegenwoordig niet meer. Of wel? In de afgelopen tien jaar groeide het besef dat scholen hun lastige leerlingen niet langer over de schutting kunnen gooien. Dat is niet in het belang van die leerling. Met extra begeleiding kan een zorgleerling het diploma halen dat bij z n capaciteiten past. Daarnaast werd door wetgeving van een jaar of tien geleden het speciaal onderwijs anders van structuur. Speciaal en regulier onderwijs groeiden meer naar elkaar. De expertise rond zorgleerlingen wordt meer gedeeld. In die tien jaar is de samenwerking tussen scholen via Koers VO gegroeid. Het probleem met zorgleerlingen is niet veranderd. De manier waarop we er met elkaar mee omgaan is dat wel. Scholen varen niet langer als gesloten bolwerken individueel hun eigen koers. Dankzij het Samenwerkingsverband en de aangesloten scholen is dat in 2010 een steeds gezamenlijker koers. Deze brochure staat stil bij tien jaar zorgstructuur in de regio van Koers VO. Acht scholen vertellen over de zorg op hun school. Steeds duiken vaste punten op in die verhalen. Bijvoorbeeld dat de zorgstructuur de afgelopen tien jaar veel professioneler werd. Directie en zorgcoördinator zitten bovendien meer dan voorheen op één lijn. Ook de netwerken zijn steviger en efficiënter dan tien jaar geleden. Er is meer continuïteit en veel scholen kennen een wekelijkse of tweewekelijkse leerlingbespreking. Ook vaak genoemd is de zorg over de groei van het cluster 4 onderwijs. En het ontbreken van een goede voorziening voor leerlingen die net niet in cluster 4 passen. Andere gesprekspartners maakten zich zorgen over het te rigide omgaan met de strenge privacywetgeving, waardoor je bijna niets meer mag zeggen over individuele leerlingen. En ten slotte, zoals iemand verwoordde: Je kan structuren bedenken zoveel als je wilt, maar het goed functioneren van je zorgstructuur heeft te maken met de personen die het moeten doen. Daarmee valt of staat je succes, het blijft mensenwerk. Deze brochure laat zien hoe de afgelopen tien jaar gewerkt is aan de zorgstructuur. 8 9

5 Kwaliteitsimpuls zorg- en adviesteam De meeste scholen in onze regio kennen een ZAT: een zorg- en adviesteam. De invulling van dit ZAT verschilt per school. In elk geval ontmoeten interne en externe deskundigen elkaar rond de behoeftes van zorgleerlingen. Het ZAT is een logisch onderdeel van de zorgstructuur. Over het daadwerkelijk functioneren van het ZAT is niet elke school even tevreden. Daarom zag tussen 2008 en 2010 de pilot Kwaliteitsimpuls ZAT het licht. Een vijftiental Koers VO-scholen nam hier in twee tranches aan deel. Doel: hoe kun je het ZAT verder professionaliseren en hoe komen we tot een kwaliteitsstandaard voor het ZAT. Bovendien werkte Koers hiermee aan de uitbouw van een zorgstructuur voor alle 12 tot 18-jarige leerlingen van scholen die bij Koers VO zijn aangesloten. En: daarbij tegelijkertijd aan een regiobrede onderwijszorgstructuur in het Koers VO gebied. Voor deelnemende scholen werd helder wat de plaats van het ZAT is in de zorgstructuur, een leerling wat het belang is van een professionele zorgcoördinator, en op welke manier terechtkomt in het ZAT. Het functioneren van de schoolinterne zorg, dossieropbouw, wat registreer je wel en niet, overlegstructuren, de relatie met de directie, duidelijkheid naar ouders: het zijn allemaal zaken waar de Kwaliteitsimpuls ZAT meer transparantie over verschafte. Na de zomervakantie van 2010 startte als afronding hiervan een traject met persoonlijke begeleiding per individuele school. Extra ronde, nieuwe kansen Om tegemoet te komen aan de wens van scholen tot meer individuele adviezen voor de eigen school was er een vervolg op de Kwaliteitsimpuls ZAT. Tot eind 2010 zat Willem van Gendt aan tafel bij overleggen binnen de school. Ter plekke gaf hij praktische adviezen. Een frisse objectieve meekijker brengt nieuwe inzichten, zo was de gedachte. Willem bekeek systematisch welke afspraken en zorgroutes er zijn, of die werken en of die herziening nodig hebben. Hij bracht belemmerende en bevorderende factoren per school in kaart. Er komt in 2011 een vervolgplan waarin maatwerkondersteuning per school het devies is. De aanpak moet natuurlijk leiden tot een zorgstructuur die leerlingen helpt hun diploma te behalen, tot een onderwijszorgaanbod waarin leerlingen op de goede plek zitten of tot toeleiding van leerlingen naar werken of een combinatie van werken en leren. Op Samenwerkingsverbandniveau komt er door deze interactie meer samenhang tussen het onderwijszorgaanbod van scholen en meer eenheid van werken. Tegelijkertijd draagt het bij aan betere afspraken met externe partners. Terugblik Klaar ben je! Of niet? Een zorgstructuur is nooit af, wisten we tien jaar geleden al. 2 In het onderwijs zijn er voortdurend veranderingen en steeds opnieuw moet je de werkwijze kritisch tegen het licht houden. Ook dát is kwaliteitsdenken: daadwerkelijk de dingen doen die je zegt te gaan doen. Het zijn wijze woorden in die brochure van tien jaar terug. Ook zijn ze nog steeds actueel. Dat wel. Maar in die tien jaar tijd is er ongelofelijk veel gebeurd. Zowel bij individuele scholen als in het Samenwerkingsverband Koers VO. Een belangrijke doorbraak is het besef dat zorg een onderdeel is van de kwaliteit van je school. Oké, misschien nog niet overal gemeengoed, deze gedachte, maar wel bij scholen die voorop lopen. Extra begeleiding voor leerlingen die dat nodig hebben, zorgt ervoor dat zo n leerling redelijk vlot en met succes de eindstreep haalt. Bovendien blijft zo n leerling op de juiste plek: niet boven z n niveau maar ook zeker niet daaronder. En daar doe je het toch allemaal voor, als school. Binnenboord houden Tien, vijftien jaar geleden spraken scholen niet over zorgleerlingen. Al waren er binnens - kamers problemen, voor de buitenwacht was er eenvoudigweg geen probleem. Stel dat ouders of andere scholen je als probleemschool zien, wat doet dat met je imago? Die houding is in 2010 behoorlijk veranderd. Er is veel meer openheid, ook tussen scholen onderling. Problemen erkennen en bespreekbaar maken, leidde ertoe dat andere hulp - troepen de school binnen kwamen. Schoolmaatschappelijk werk was tien jaar geleden nog maar mondjesmaat aanwezig en dan vooral bij vooruitstrevende scholen. Tegenwoordig hebben de meeste scholen maatschappelijk werk in de school, met een eigen ruimte, soms zelfs fulltime. Daarnaast kennen scholen inmiddels een ZAT: zorg- en adviesteam, waar nog meer partijen van buiten de school hun deskundigheid inzetten om leerlingen binnenboord te houden. Tien jaar geleden nog hartstikke nieuw en aarzelend, nu een natuurlijke vanzelfsprekend - heid. In sommige scholen groeide het ZAT uit tot een echt team, waarin partijen elkaar snel weten te vinden. Op andere scholen staat zo n ZAT nog in de startblokken. Over de kwaliteit van dat ZAT valt veel te melden (zie tekst pagina 10). 2 Koers VO brochure Werken aan zorg,

6 Ook havo en vwo De zorgstructuur op het vmbo is in onze regio over het algemeen beter ontwikkeld dan in havo en vwo. Vmbo-scholen hebben hierin een langere historie; de noodzaak scheen prangender. Inmiddels vinden ook havo en vwo dat hun zogenaamde zorgleerlingen meer kansen verdienen. Als zij door allerlei omstandigheden afstromen naar het vmbo is dat niet altijd een terechte verandering. Leerlingen met voldoende capaciteiten om havo of vwo te volgen, raken mogelijk verveeld en gefrustreerd in het vmbo: bron voor veel uiteindelijke afhakers. Havo- en vwo-scholen erkennen steeds meer dat hun leerlingen gediend zijn met een goede zorgstructuur. Niet vanwege het persoonlijk welbevinden waar pedagoog Kees van der Wolf zijn vraagtekens bij zet, maar omdat extra begeleiding een leerling een diploma bezorgt dat past bij het intellect van die leerling. Leerling en samenleving varen daar wel bij. Veel verbeterd Het is een hoopvolle gedachte dat de aanbevelingen uit de brochure van tien jaar geleden nu voor een groot deel praktijk zijn. In elk geval bij de scholen die voor deze nieuwe brochure geïnterviewd zijn. We nemen die adviezen van toen en de resultaten van nu op deze plek kort onder de loep. De intake van nieuwe leerlingen en de overdracht van basisschool naar vo-school verbeterde enorm in tien jaar tijd. Volgens een leerlingbegeleider in deze brochure kost dat veel tijd maar is het de beste investering van de afgelopen jaren, omdat je veel meer weet van een leerling en dus sneller en adequater kunt reageren. Bovendien startte De zorgleerling in beeld, om de overstap po-vo te versoepelen. Het is een traject dat onderzoek koppelt aan een digitaal te beheren systeem zonder bureaucratische rompslomp. Dit signaleert in een vroeg stadium eventuele problemen, opdat er effectieve actie kan volgen. Scholen gaan bewuster om met de rol van ouders. Sommige scholen hebben specialisten in huis als vraagbaak voor ouders; bijvoorbeeld via Stichting Reflex, een organisatie van contactpersonen tussen school en ouders. Ouders zijn vergeleken met tien jaar geleden duidelijker een partner in het begeleiden van leerlingen naar hun diploma. Veel scholen werken tegenwoordig met kernteams of zelfs kerndocenten. Dat biedt kleinschaligheid, overzichtelijkheid en het makkelijker maken en nakomen van afspraken. Voor leerlingen betekent dit een menselijker maat en een veiliger overgang van basisschool naar brugklas

7 Spiegeltje, spiegeltje Lukt het je als school om een leerling echt begeleiding op maat te geven? Krijg je het voor elkaar om continuïteit in de zorg te waarborgen voor een leerling? Dit soort vragen én oplossingen komen aan de orde in het Koers VO traject Spiegeltje, spiegeltje, ondersteund door de CED-Groep. Scholen praten in duo s over de kwaliteits standaarden zorg van Koers VO. Het gaat niet zozeer over de vraag wat je als school allemaal in huis hebt aan professionele zorg ondersteuning. Gespreksonderwerp is meer welke richting een school op wil. Zo praten scholen bijvoorbeeld niet zozeer over een ZAT, maar wel hoe dat ZAT onderdeel is van de zorgstructuur. Scholen waarderen deze frisse en nieuwe kijk van collega-scholen. Zoals iemand zei: Juist als je niet op elkaar lijkt, maar een heel ander soort school bent, heb je de leukste gesprekken. Interessant en leerzaam. Collega s zijn kritisch en dat is inspirerend. De ervaringen met Spiegeltje, spiegeltje zijn positief. Een aantal geïnterviewde scholen in deze brochure sprak met lof over deze methodiek. Ze zien het als een uitgelezen kans om de eigen zorgstructuur beter in beeld te krijgen. Bovendien is het altijd boeiend om bij een andere school in de zorgkeuken te kijken. Sommige duo s gaan op eigen initiatief verder met spiegelen, zoals Calvijn Meerpaal en Krimpenerwaard College. Geïntegreerd geheel Een andere ontwikkeling is de inzet van de expertisecentra en ambulant begeleiders op de scholen. Tien jaar geleden nog een wens, inmiddels praktijk. De tevredenheid over deze constructie is wisselend en ook permanent in ontwikkeling. De vraag is of het aanbod op dit moment niet te groot is. Waar houdt onderwijs op en begint hulpverlening? Zochten we tien jaar geleden nog een antwoord op deze vraag, inmiddels zien we dit als een geïntegreerd geheel. Zorg is een vanzelfsprekend onderdeel van onderwijs of zou dat moeten zijn. Wel staat scherper op het netvlies wat je als school wel en niet doet, wanneer je het stokje overdraagt naar hulpverlening alleen. De overige aanbevelingen van toen gingen over het bieden van hulp aan leerlingen op de eigen school, scholing van docenten, de spilfunctie van de mentor en de mental support van de schoolleiding. Ook allemaal zaken, waarin volgens de geïnterviewden grote stappen zijn gezet. Wat zegt de deskundige? Moreel appèl De term zorgleerling of risicoleerling vindt pedagoog en onderwijskundige Kees van der Wolf misleidend. Psychomedisch taalgebruik kan ertoe leiden dat mensen denken dat het in het onderwijs vooral gaat om het realiseren van persoonlijk welbevinden in plaats van het geven van goed onderwijs. 3 Hij legt in zijn boek (zie voetnoot) uit dat normale zaken als verlegenheid, nervositeit of geremdheid in het contact met andere kinderen tegenwoordig al snel als psychologische problemen worden geduid. En problemen worden in het onderwijs beloond. Bijvoorbeeld door dyslectische leerlingen meer tijd te geven en door spelfouten te accepteren. Of door een leerling met adhd een persoonlijke organizer (of ambulant begeleider) te geven. Volgens Van der Wolf kan dat leiden tot het ontlopen van verantwoordelijkheden van de leerling in kwestie. Zijn boodschap is dat een kind met een dergelijke handicap wat harder zal moeten werken om toch het diploma te halen. Leraren en ouders moeten daarbij helpen. Hij haast zich erbij te zeggen dat de vroegere tanden-op-elkaar en niet klagen mentaliteit evenmin veel goeds heeft gebracht. Classificeren heeft ook voordelen, maar het gaat om het behoud van het juiste midden. Van der Wolf is een groot pleitbezorger van de docent als deskundige en toegewijde spil in de klas. Die zou bij voorkeur moeten functioneren in een professionele leergemeenschap, waar betrokken leraren het als een moreel appèl zien om bij hun leerlingen het onderste uit de kan te halen. Leraren maken het verschil is de lijfspreuk van Van der Wolf. Hij is van mening dat zij een complex en artistiek beroep hebben, waarin zij in de klas erop anticiperen dat problemen zich niet voordoen. 3 Citaat uit Gedragsproblemen in scholen van Kees van der Wolf en Tanja Beukering 14 15

8 Zuiderpark Leerlingen moeten het hier kunnen redden Als het moet heb ik 24 uur per dag een zorg- en adviesteam, zegt Jan Compeer, zorg - coördinator op vmbo-school Zuiderpark in Rotterdam Zuid. De deskundigen zitten bij ons in de school. En als we andere expertise nodig hebben, weet ik die snel te vinden. Jan is een oude rot in het vak. Kom bij hem niet aan met de noodzaak van een fysiek ZAT dat vier keer per jaar vergadert. Zuiderpark doet het op een geheel eigen wijze. Directeur Gré Reniers staat daar helemaal achter. Hij verklaart: Het is een hele strijd geweest om die deskundigen permanent de school in te krijgen. Maar het werkt wel! school Zuiderpark waar kamer logopedist datum 2 november 2010 tijd uur Het Zuiderpark is een vmbo van bijna zevenhonderd leerlingen met kader-, beroepsgerichte en theoretische leerweg met leerwegondersteuning. De zorgstructuur begint al met de aanname van leerlingen. Jan: Alle leerlingen die zich hier inschrijven hebben we een hele dag bij ons om te testen. Vroeger hadden we weinig gegevens van leerlingen en met sommige kinderen ontstonden dan problemen. Sinds tien jaar doen we deze intake heel duidelijk, zodat we een populatie de school inhalen die we ook aankunnen. Gré: Daardoor wijzen we zo n vijftien procent van de inschrijvers af. Vaak kinderen die in een grijs gebied zitten tussen praktijkonderwijs en leerwegondersteunend onderwijs. Meestal gaat het om sociaal-emotionele problematiek. Jan: Dat is lastig te zien met testen. Je moet goed observeren. Is een kind corrigeerbaar? Kinderen die wij afwijzen krijgen via Onderwijs Transparant 4 een vinkje in het systeem. Het consultatieteam van Koers VO bemoeit zich er vervolgens mee. Ik vind Onderwijs Transparant trouwens grandioos, het zou eigenlijk voor elke leerling moeten gelden, je voorkomt daarmee ook de shoppers. Behalve de testen bij nieuwe leerlingen heeft het Zuiderpark twee mensen gefaciliteerd om basisscholen te bezoeken. Ook dat is anders dan tien jaar geleden, zegt Jan. Vroeger hing het meer van de personen af of er contact was met groep 8 en wat de inhoud was van dat contact. Nu is het een vast onderdeel. Want je kan niet alles uit het onderwijskundig rapport halen, dus er is vaak genoeg direct contact met de leerkracht van groep 8. De laatste vier, vijf jaar loopt dat echt lekker. Hij haast zich eraan toe te voegen dat het onderwijskundig rapport een grote verworvenheid is. Als individuele school zou je dat nooit kunnen bewerkstelligen, maar als gezamenlijk Koers VO wel. Meteen handelen Op het Zuiderpark komt wekelijks een leerplichtambtenaar langs. Gré: Het is ons uiteindelijk gelukt om één vaste contactpersoon te krijgen, in plaats van tien verschillende leerplichtambtenaren. Je wilt van elkaar weten: wat doe ik en wat doe jij. Dat geldt ook voor het schoolmaatschappelijk werk, dat zit nu in onze school. 4 Onderwijs Transparant is een nieuwe digitale dossieropbouw van leerlingen, selectief toegankelijk voor de betrokkenen rond die leerling. 17

9 Als wij een probleem met een leerling hebben, moet je à la minute een gesprek voeren, dat kan geen weken wachten bij ons soort leerlingen. Vroeger ging het te voorzichtig, eerst de boel verkennen, vertrouwen winnen, kijken of ouders genegen zijn om op gesprek te komen... Nee! Je hebt nú een probleem en dat pakken we nú aan. Het is voor ons heel belangrijk om die deskundigen in huis te hebben. Verwijzen, dat werkt niet bij onze leerlingen, die raken de weg kwijt. We hebben ook een schoolverpleegkundige van de GGD een dagdeel in school, en een psycholoog, een orthopedagoog en een logopedist. De zorgstructuur op het Zuiderpark is dusdanig dat leerlingen die het hier niet redden ook niet terechtkunnen in een andere reguliere vmbo. Die hebben aparte zorg nodig. Jan vertelt dat er veel moeite is met adhd leerlingen. Die krijgen hier teveel prikkels met leswisselingen en wij zijn niet in staat om medicijngebruik te controleren. Ik vind dat een voorbeeld van een leerling die beter af zou zijn in een kleinschalige setting. Gereformeerde Scholengemeenschap Randstad Kinderen beter af dan tien jaar geleden Hoe krijg je de goede kanten van de zorgstructuur van het vmbo ook naar havo en vwo? Dat is een vraag die Wim van Doornik bezig houdt. Hij is manager onderwijs vmbo van de Gereformeerde Scholengemeenschap Randstad (GSR). Daarnaast heeft hij de portefeuille zorg voor de totale school van de GSR. Deze grote school met 1200 leerlingen in Rotterdam (er is ook een kleinere locatie in Rijswijk) staat in Alexanderpolder. De vmbo afdeling is klein met ongeveer 170 leerlingen. Wim van Doornik schetst een beeld. Ouders zijn van harte welkom op het Zuiderpark. De school heeft drie externe medewerkers die de contacten met ouders intensiveren. Gré Reniers: Zij leggen de eerste contacten met ouders. We organiseren themabijeenkomsten over opvoeding en dan zit de zaal hier vol. Vaak is dit voor moeders de eerste keer dat ze een vo-school bezoeken. Daarna zie je ze vaker. Zeker, dat heeft effect op kinderen, dat merk je. We staan met elkaar positief om dat kind heen. Onze instroom is flink gegroeid, wij denken dat dit komt door de van mond tot mond reclame van moeders onderling. We luisteren naar ouders. Niet bezuinigen Wat is hun visie op Passend Onderwijs? Gré: De huidige nevenvestigingen zorg kunnen niet alle problemen van alle leerlingen opvangen. Kleinschaligheid is juist heel belangrijk. De moeilijk plaatsbare leerlingen komen bij Koers VO. Ik denk dat het consultatieteam zicht heeft op kenmerken van deze leerlingen. Koers zou kunnen onderzoeken: wat zijn dit voor kinderen? Heb je dat in beeld, dan kan je verder bouwen met elkaar. Over een goede aansluiting tussen vmbo en mbo hebben ze op het Zuiderpark duidelijke ideeën. Een deel van het mbo zit in hetzelfde gebouw met een LOC (lokaal opleidingscentrum). De samenwerking begint op gang te komen met als doel: minder uitval in het mbo. Verder is Gré Reniers enigszins bezorgd over de zorgstructuur. De faciliteiten zijn de afgelopen tien jaar niet echt verbeterd. Het mag in elk geval niet minder worden, en daar ben ik wel een beetje bang voor met bezuinigingen op komst. Tien jaar geleden deed de mentor heel veel in z n eentje bij ons. Als het klikt met een klas heb je een goed jaar, maar als het niet klikt Er was ook weinig kennis van de sociale kaart. Onder andere door een uitwisselingsbezoek met Accent zijn wij gaan nadenken over de relevantie van zorgteams en hoe je die het best kunt inzetten. Na een interne reorganisatie anderhalf jaar geleden koos onze school voor één aanstuurder en één lijn in de zorg. We hebben zorgteams voor vmbo, havo en vwo. Die zorgteams bestaan uit docenten met taken als studiebegeleider of counselor. We werken nu voor de hele school op dezelfde manier. Daarin streven we naar SMART handelingsplannen, vaste overlegmomenten en coaching van mentoren. Want die mentoren doen nog steeds veel, maar ze krijgen nu betere ondersteuning van het zorgteam. En ze blijven betrokken bij een leerling, ook als die bepaalde extra begeleiding van andere deskundigen krijgt. Het is mijn taak om meer lijn te brengen in de verschillende zorgteams. We hebben regelmatig overleg tussen zorgteams, counselors en kenniskringen binnen de school. Ook richtten we een steunpunt zorg op, waar verschillende disciplines bij elkaar komen. En we stelden een beleidsmedewerker zorg aan. Veel discussie We willen ons voorbereiden op Passend Onderwijs met een goed beschreven zorgprofiel van de school. Maar wij hebben te maken met een redelijk vaste doelgroep leerlingen, met een christelijke levensovertuiging. En al te zware problemen moeten we blijven door - verwijzen, zoals we altijd al deden. Maar met het oog op Passend Onderwijs is het hoe dan ook belangrijk je basiszorg goed in kaart te hebben. Dat schept helderheid waar nog iets te verbeteren valt. Bijvoorbeeld, in het vmbo is het door de structuur met kernteams duidelijk te traceren hoe zaken rond een leerling lopen, het proces is gevolgd. Maar in havo en vwo is soms niet meer te achter - halen hoe het komt dat een leerling niet te handhaven is. Daar hebben we nog steeds veel discussies over met havo en vwo docenten. Het begint al met het consequent noteren en doorgeven van absenten. Want als je een spijbelaar niet opmerkt, zie je mogelijk een eerste 18 19

10 signaal over t hoofd. Het blijft nodig docenten ervan te overtuigen dat ze niet alleen goed les moeten geven, maar ook moeten kunnen omgaan met verschillende soorten gedrag en met stoornissen. Dát is kwalitatief goed onderwijs! Voor ouders met een kind op het vmbo hebben wij een herkenbare zorgstructuur. Maar als hun kind daarna naar de havo gaat, weten ze niet altijd meteen waar ze aan toe zijn. Die lijn moet veel beter. Er zijn altijd ouders die hun kind per se op de Gereformeerde Scholengemeenschap Randstad willen hebben, ook al heeft het kind bijvoorbeeld een auditieve of visuele handicap. Wim van Doornik van GSR: Als zo n kind dan ook nog een angststoornis of iets anders krijgt, kunnen wij het niet goed begeleiden. We kunnen kinderen met een rugzakje voor pdd-nos of Asperger wel aan, maar als er meer aan de hand is: we zijn daar nog niet uit. Het is een lastig traject om ouders ervan te overtuigen dat hun kind elders beter af is. Binnen Koers VO kunnen we terugvallen op netwerken. Je zou dat met een extra klas binnen school kunnen oplossen, of misschien zoiets oppakken per denominatie. Cultuuromslag We moeten toe naar een verdere verfijning in onze zorgstructuur: hoeveel gesprekken voert de mentor met een leerling, wat is het doel daarvan, wanneer consulteert de mentor Gereformeerde Scholengemeenschap Randstad waar fietsenstalling datum 28 oktober 2010 tijd uur school het zorgteam, wat gebeurt er vervolgens? Dat moet allemaal meetbaar zijn en duidelijk voor ouders. We bereiken dat door veel te praten met docenten, veel situaties te bespreken die zich voordoen en door steeds te blijven herhalen wat we verwachten van docenten. Het is een kwestie van cultuuromslag. In mijn eigen vmbo team gaat het over t algemeen goed. We hebben vier kernteams die redelijk autonoom zijn: verantwoordelijk voor onderwijs, contacten met ouders, noem maar op. Het eerste jaar is dat zoeken, maar daarna wordt het een echt team. Als zo n team ontdekt dat ze invloed heeft op de vormgeving van het eigen werk, dan kan die zorgtaak er makkelijker bij. Ze krijgen zo n houding van: kom maar op!. Bijvoorbeeld met het meer overnemen van de structuur van de basisschool en duidelijke regels. Uiteindelijk geeft dat meer rust in je school. Ja, ik vind absoluut dat kinderen beter af zijn dan tien jaar geleden. Kinderen waarvan wij tien jaar geleden vonden dat we ze niet goed konden bedienen, kunnen zich nu beter redden. Dat geldt vooral voor het vmbo, ik wil dat zich dat gaat uitstrekken tot havo en vwo. 21

11 Scheepvaart en Transport College Van vormingsleider naar leerlingbegeleider Vroeger heette het de havenvakschool. Vaders en ooms van de huidige leerlingen zaten hier vaak ook op school. Ook toen al waren er zorgleerlingen, al werden die niet zo genoemd. We hadden toen meer Ciske de Rat-achtige boefjes, herinnert leerling - begeleider Ton Gijselhart zich. Nu zijn het vaker sociaal-emotionele problematiek en leerachterstanden. Ja, dat vraagt om andere vaardigheden. Die vaardigheden zijn op het Scheepvaart en Transport College volop in ontwikkeling. Een gesprek met Ton Gijselhart, leerlingbegeleider bovenbouw, Amanda Vink, leerlingbegeleider onderbouw en Ronald Warnas, zorgcoördinator en directielid. Het Scheepvaart en Transport College is een vmbo met basisberoeps- en kaderberoeps - gerichte leerweg met leerwegondersteuning. Sinds kort kunnen leerlingen ook een mavodiploma halen. De 450 leerlingen zitten op twee locaties: aan de Lloydpier en in de Waalhaven. Die laatste plek ondergaat een transformatie met sloop en nieuwbouw. Van de drie gesprekspartners zit Ton het langst op deze school. Wij hadden hier altijd al leerlingbegeleiding. Alleen heette het vroeger niet zo. Ik stond als vormingsleider voor de klas en behandelde in het vak maatschappijleer onderwerpen als discriminatie, seksuele voorlichting en dergelijke. Groot verschil met vroeger is dat onze leerlingbegeleiders geen reguliere lessen meer geven. De leerlingbegeleiders komen in beeld als de mentor er niet uitkomt met een leerling. De rol van de mentor is de afgelopen tien jaar flink gegroeid. Ronald Warnas: Ja, dat is bewust beleid. De lijn tussen leerling en mentor moet heel kort zijn. Wij zetten daar flink op in met cursussen en trainingen voor mentoren. Het is niet meer zo dat de mentor alleen maar absenten en cijfers bijhoudt. Hij of zij is de spil, met ouderavonden, gesprekken, als coach en als klankbord voor leerlingen en ouders. school Scheepvaart en Transport College waar praktijklokaal datum 3 november 2010 tijd uur Goede investering De leerlingbegeleiders nemen deel aan het zorg- en adviesteam. Daarin zitten ook de schoolmaatschappelijk werker en externe deskundigen. Ze vinden zo n ZAT niet zo nodig om goede zorg te bieden, omdat er ook tussendoor contact is. Amanda Vink: We zien het ZAT meer als een evaluatiemoment om met elkaar te sparren over ideeën. Je maakt afspraken over wie wat doet en na zes weken kijk je of het goed is gegaan. Ton noemt het voordeel van het ZAT dat je elkaar kent en snel bij elkaar terechtkunt. Hij roemt de ontwikkeling van de zorgstructuur in de afgelopen tien jaar. Alleen wordt hij wel stapelgek van de bureaucratische rompslomp die ermee gepaard gaat. Vooral rond plaatsing in een opvangvoorziening. Als je een leerling in een crisis wilt verwijzen ben je zo zes weken 22

12 verder voor je iemand geplaatst hebt. Ronald noemt dit de keerzijde van professioneler werken. Op deze school is er bij een nieuwe aanmelding een gesprek van minstens een uur met elke leerling en zijn ouders. Amanda noemt dit de beste investering van de afgelopen tijd. Je hoort veel over een leerling. En je krijgt beter inzicht of zo n kind het gaat redden op onze school. Soms kan een kind beter de eerste jaren naar een school met een intensiever leerwegondersteunend traject. Vaak halen ze daarna alsnog bij ons een diploma. Het Scheepvaart en Transport College vindt dat de overstap vo-vo zorgvuldiger kan. Ton Gijselhart: Soms horen leerlingen op andere vo-scholen vlák voor de zomervakantie dat ze niet over gaan. Ouders weten vaak nergens van. Die komen dan bij ons met de vraag hun kind te plaatsen. En ze willen dan vóór de vakantie graag duidelijkheid. Ik vind dat scholen veel eerder in het jaar signalen moeten geven als een kind het niet redt. Er bestaat wel zo n vo-vo overstap - formulier, maar als dat zo laat in het schooljaar binnenkomt, heb je geen tijd om zo n intake goed door te spreken. Hier zouden Koersbrede afspraken over moeten bestaan. Rust in de klas Ze zijn het erover eens dat er veel meer aandacht is gekomen voor kinderen met een stoornis. En ze vinden dat ook, met enige aarzeling, een goede ontwikkeling. Ronald: Het schept rust in de klas als bekend is dat een kind dyslexie heeft, bijvoorbeeld. Ze voelen zich niet bijzonder, horen erbij. En de docent weet dat een kind bepaalde voorrechten krijgt. En weet ook: het is 12 uur, Ritalin innemen. Amanda: Maatregelen in de klas die rust scheppen, daarvan profiteren álle leerlingen. Basiszaken zoals orde en gestructureerd werken zijn voor iedereen belangrijk, niet alleen voor een autist of adhd er. Hoe beter dat geregeld is, hoe beter voor iedereen. Ze vindt dat docenten steeds meer op hun bord krijgen. Je moet kunnen signaleren, al die verschillen weten te benoemen, omgaan met diverse achterstanden en kinderen ook aan een diploma helpen. Ik vind het jammer dat het speciaal onderwijs zo gekrompen is. Wij halen wel deskundigen in de school die advies geven, maar we zitten niet te wachten op algemene adviezen of een heleboel individuele handelingsplannen. We hebben meer behoefte aan praktische ondersteuning: hoe doe je het dagelijks, wat zeg je wel en niet tegen een autist of adhd er hoe ga je om met klassenmanagement. Ik zou graag mensen van de werkvloer, liefst uit het speciaal onderwijs, in onze school hebben om mee te kijken. Krimpenerwaard College Onderwijs en zorg integreren Een degelijke school, met onderwijs op goed niveau. Druk bezig met een goede begeleiding van leerlingen. Dat is wat het Krimpenerwaard College wil bieden aan de ruim 1100 leerlingen van mavo, havo en vwo. De mensen die zorg verlenen aan leerlingen staan op deze school deels ook voor de klas. Officiële zorgcoördinatoren zijn er niet, en dat is een bewuste keuze. Annette Stoppelenburg, afdelingsleider brugklas en Wouter van de Burgt, afdelingsleider mavo, vertellen waarom. Er is een enorme betrokkenheid bij leerlingen in het schoolteam en dat team is ook heel stabiel. Sommigen van ons, zoals ik, zijn zelf oud-leerling. Onze school is verdeeld in vier afdelingen: brugklas, mavo, havo en vwo. De vier afdelingsleiders zitten in het zorg- en adviesteam, zegt Annette. De afdelingsleiders regelen eigenlijk alles voor hun afdeling, ook de zorg aan leerlingen. Ja, dat is veel, en het wordt steeds meer, want met Passend Onderwijs komen er steeds meer zorgleerlingen bij. Het is ook de vraag of dat blijft lukken. Maar het voelt als een spagaat. Want als je voor meer functionarissen kiest, zoals een aparte zorgcoördinator, dan krijg je onvermijdelijk meer ruis in de communicatie. Het valt Wouter op dat veel zorgcoördinatoren op scholen in de regio geen andere taken erbij hebben. Wij hebben bewust wél andere taken, waaronder lesgeven. Golven Een groot verschil met vroeger vindt Annette dat informatie niet meer open en bloot over tafel gaat. Vroeger kon je in het ZAT heel veel informatie verzamelen en dat met elkaar delen, waardoor je een leerling goed kon helpen. Heerlijk! Door de scherpere privacy wetgeving is dat nu niet meer zo. We kijken zakelijker, en misschien is dat ook goed. Vroeger liet ik me soms meevoeren met problemen; ik heb geleerd mezelf te beschermen. Het is veel professioneler geworden. Bovendien, de informatie die dan open over tafel ging, zat voornamelijk in onze hoofden. Nu is dat allemaal geregistreerd. Dus als er iemand wegvalt, dan is de informatie bekend voor anderen. De zorgstructuur op het Krimpenerwaard College begint bij de docent in de klas als eerste lijn. Daarna zijn de mentoren en het kernteam de tweede lijn. Interne specialisten (afdelingsleiders, schoolmaatschappelijk werkers) vormen de derde lijn. Komen die er niet uit dan is de vierde niveau het ZAT. Annette: In ons zorgplan beschrijven we tot hoe ver wij zorg kunnen bieden. Het is lastig om dat in algemene bewoordingen op te schrijven. Het gaat natuurlijk toch om de vraag hoeveel zorgleerlingen je kan bedienen in een klas. Onze klassen zijn rond de dertig leerlingen. Er zijn jaren bij dat je veel zorgleerlingen hebt, dat gaat een beetje in golven

13 Omdat dit fluctueert is het lastig om dat goed in je aannamebeleid te vertalen. Ze vinden het allebei ook de vraag of het blijft lukken om het toenemende aantal zorgleerlingen goed te begeleiden, of dat er toch specialisten bijgehaald moeten worden. school Krimpenerwaard College waar gymlokaal datum 29 oktober 2010 tijd uur Extra aandacht Het Krimpenerwaard College ziet veel in het voorkomen van problemen. Preventief werken dus. Wouter: Met extra zorg en begeleiding kun je leerlingen hoger laten uitstromen. Dat vraagt ook veel van docenten. Je hoort en leest veel over noodzakelijke scholing van docenten. Maar niemand zit te wachten op algemene cursussen waardoor lessen uitvallen. Docenten hebben meer aan maatwerkadvies, bijvoorbeeld hoe je het best kunt omgaan met autisten, of dat de ene adhd er een andere aanpak nodig heeft dan de andere. Wij doen veel aan expertisevergroting van docenten. Sinds dit schooljaar heeft het Krimpenerwaard College een eigen, kleine interne timeoutvoorziening. (zie kader) Wouter: Ik geef ook les, dus je ziet veel. Leerlingen met problemen moeten niet stuurloos door het gebouw of buiten rondzwerven. Wij gebruiken onze interne time-out ook als preventie: om een leerling in een vroeg stadium op het juiste spoor terug te krijgen. Bijvoorbeeld iemand die extreem angstig is om naar school te gaan. Ook kan begeleiding al veel eerder, om te voorkomen dat een leerling naar een onderwijs - opvangvoorziening moet. Want tegen de tijd dat alles rond is, zijn we vaak een jaar verder. Sinds kort heeft het Krimpenerwaard College een interne time-out in school, alleen bedoeld voor de eigen leerlingen. Het is een klein lokaaltje met gescheiden werkplekken. Een professional begeleidt de maximaal acht leerlingen. Bovendien geeft zij feedback aan docenten over omgaan met zorgleerlingen. Leerlingen komen hier terecht via de afdelingsleiders. Docenten kunnen dus niet zelf een leerling naar de interne time-out sturen. De interne time-out is bedoeld voor drie categorieën leerlingen. Ten eerste: onhandelbare kinderen die de les uitgestuurd worden omdat ze daar een onwerkbare situatie voor de docent creëren. De tweede groep bestaat uit leerlingen die wachten op cluster 3 of 4 onderwijs. Ze verliezen op deze manier geen jaar onderwijs omdat de school daar intern geen opvang of begeleiding voor had. Of, de derde categorie, leerlingen die geschorst zijn en anders zouden zitten op een plaats waar weinig toezicht is. Wouter van de Burgt van het Krimpenerwaard College: Het hangt van het probleem af hoe lang een leerling in de time-out blijft. Het is nog nieuw en we onderzoeken of het gaat werken op deze manier. Maar de eerste bevindingen zijn positief. 27

14 Lucia Petrus Mavo Een heel stabiel zorgen adviesteam De Lucia Petrus Mavo, een school met rond de 450 leerlingen, staat middenin Rotterdam dichtbij het station. Het is een klassieke categoriale mavo. Docenten hechten aan een goede omgang met elkaar en met leerlingen. Kennen en gekend worden is het motto. Cees Mayer is lid van de directie én zorgcoördinator. Gevraagd naar de belangrijkste ontwikkelingen in de zorgstructuur op zijn school vindt hij dat de gereedschapskist enorm uitgebreid is. Werd vroeger meer vanuit goede bedoelingen aan kinderen zorg verleend, nu is dat veel professioneler. Een zorg- en adviesteam was tien jaar geleden net begonnen op de Lucia Petrus. Vergeleken met toen heeft dat nu een duidelijker plek gekregen in de zorgstructuur. De adviezen zijn minder vrijblijvend. school Lucia Petrus Mavo waar trappenhuis datum 29 oktober 2010 tijd uur Wij hebben vreselijk veel geluk gehad met ons zorg- en adviesteam. De leerplicht - ambtenaar, waar we tien jaar geleden mee begonnen, zit er nu nog in. De afgevaardigde van het speciaal onderwijs ook. Nog steeds dezelfde personen grotendeels. Weinig wisselingen, tot voor kort, en de taken zijn goed overgedragen. Het is belangrijk dat zo n team stabiel is, dat is een kwestie van geluk en wijsheid. Je probeert de verhoudingen goed te hebben, correct, met helder en efficiënt contact. Tussendoor even een tosti eten, de benen strekken, zo n stukje sfeer scheppen, dat krijg je dan weer terug in de kwaliteit van je overleg. Het was een beetje zoeken naar de frequentie. Kom je te vaak bij elkaar dan zijn er geen voortgangsresultaten te melden. Maar zie je elkaar te weinig dan wacht je te lang op adviezen. Wij zitten nu op zes keer per jaar. Routine wordt het nooit, je moet scherp blijven. Dankzij de samenwerking met het CED (Centrum Educatieve Diensten) hebben wij ons ZAT meteen goed neer kunnen zetten, vanaf het begin in Je deed dat samen met andere scholen, allemaal met hun eigen cultuur. Dat geeft reliëf in het scholenlandschap en het is goed om je plaats daarin te bepalen. Bovendien heb je een klankbord. Minder afstand Bij ons zit de directie in het ZAT. Dat is handig, je hoeft geen ruggespraak te houden. Een zorgtraject van een leerling is een proces met verschillende stadia. Uiteindelijk kom je tot een conclusie en dat moeten alle geledingen steunen. Als een directie dat dan niet uitvoerbaar vindt, dan heeft het ZAT een probleem. Ik vind dat in tien jaar tijd de problemen veel manifester zijn geworden. Zichtbaarder, misschien omdat we er anders naar kijken. Meer zaken zijn wettelijk omschreven. Een startkwalificatie bijvoorbeeld, en ook een ZAT. Dat is een goede ontwikkeling. Maar de keerzijde is dat er altijd gaten blijven in de omschrijvingen en die moet je dan opvullen. Als je niet uitkijkt, tuimel je over de voorschriften en regeltjes heen. Ook de functie van 29

15 G. K. van Hogendorpschool Alle hens aan dek zorgcoördinator was er tien jaar geleden niet. Mensen uit het team deden dat erbij. Los van de wettelijke verplichtingen kunnen wij veel adequater reageren. Op het moment dat je signaleert, zet je er actie op. Schoolmaatschappelijk werk zat vroeger op afstand. Nu zijn ze drie dagen hier in het gebouw, met een eigen kantoor. We doen meer met de adviezen binnen het ZAT, je houdt elkaar aan afspraken. Het hele testgebeuren is het afgelopen decennium enorm toegenomen, als onderdeel van de zorgstructuur. Onze visie daarop is dat je kinderen vooral moet testen als er aanleiding is, als het in gedrag afwijkt van wat je gewend bent. Kerndocenten, eigen vaste lokalen, samenwerkend leren een leerling in de onderbouw waant zich bijna in groep 8 van de basisschool. Er is de G.K. van Hogendorp 380 leerlingen, kader-, beroepsgerichte en gemengde leerweg met leerwegondersteuning veel aan gelegen om leerlingen rust, orde en veiligheid te bieden. Het onderwijs hier vloeit min of meer voort uit de zorgstructuur. Zorgcoördinator en kerndocente Anja van Raamsdonk weet zich gesteund door haar directie. Ruud Hieralal heeft sinds kort de zorg als vast onderdeel in zijn takenpakket. Anja: De directie zit erbij en ziet wat er allemaal gebeurt. Gunstig! Makkelijker contact Ik ben blij, trots en zuinig op de kwalitatieve uitvoering van de zorg in onze school. Je kunt allerlei verhalen vertellen, maar je moet het wel doen. Dat klinkt simpel, maar het gaat soms toch mis. Mensen zijn ziek of hebben een sabbatical of je moet vier agenda s naast elkaar leggen Daar moet je dwars doorheen breken. Je moet realistisch zijn in je planning en organisatie. Zo gaan we ook met leerlingen om. We leren ze niet méér dan ze moeten weten. Je kunt eindeloos het naamwoordelijk gezegde uitleggen, maar als een kind paardt met dt schrijft, doe je iets niet goed. Dus we hanteren de stof met een stofkam en dat doen we met de zorgstructuur ook. Dat wil zeggen: alleen in zee gaan met mensen die echt iets kunnen betekenen. Komend jaar gaan we meer doen aan communicatie. De transfer regelen van wat in het ZAT is besproken naar alle betrokkenen: ouders, leerlingen, docenten. We willen dat opfrissen met behulp van Magister. Daarin zit een logboek waarin het school maatschap - pelijk werk bijhoudt of zij een kind zien. Vroeger ging dat via een mededelingenblad voor docenten. Dat is vervangen door Magister. Ik vind sowieso dat de techniek heel erg is veranderd. Vroeger ging alles met brieven. Tegenwoordig vliegen de mailtjes je om de oren, bijvoorbeeld tussen de leden van het ZAT. Zo blijft er tijdens de uitvoering makkelijk contact met elkaar. De G.K. van Hogendorpschool is ervan overtuigd dat je leerlingen op een hoger didactisch niveau brengt door ze de nodige aandacht te geven. Anja van Raamsdonk: Van de honderd kinderen die hier binnenkomen, gaan er maar tien naar de basisberoepsgerichte leerweg. De rest stroomt allemaal hoger uit. Onze manier van werken is zo succesvol dat we nu een gemengde leerweg hebben in de bovenbouw. Ook veiligheid krijgt veel accent. Deze school staat in het centrum van Rotterdams roerige wijk Delfshaven. Op het schoolplein lopen in de pauze leerlingen met speciale hesjes aan: zij zorgen ervoor dat de sfeer gezellig blijft. De school werkt veel aan sociale competenties van leerlingen, om ook daarmee veiligheid te realiseren. Elke week is er een interne bespreking van leerlingen, roulerend per leerjaar. Daarbij zitten de zorgcoördinator, de directie, kerndocent/mentor en de (fulltime) schoolmaatschappelijk werker. Sinds kort zit er ook een counselor bij. Daar komen leerlingen die aandacht nodig hebben, maar te licht zijn voor het schoolmaatschappelijk werk. De G.K. van Hogendorpschool is dagelijks tot uur open. Leerlingen kunnen voor twintig euro per jaar meedoen aan allerlei activiteiten buiten schooltijd. Ruud Hieralal: We overtuigen ouders ervan dat die activiteiten belangrijk zijn, ook voor de sociale contacten van kinderen. En we laten horen aan ouders hoe het gaat. Binnen school valt meer te halen dan daarbuiten, dat is het idee. Zelfs oud-leerlingen blijven hier komen om te sporten. Gestructureerd huisbezoek Anja: Leerlingen krijgen bij ons een nieuwe kans. We hebben goed en veel contact met de basisscholen in de buurt, onze hofleveranciers, maar we plakken geen etiketjes op een leerling. We geven voorlichting, bespreken elke leerling die bij ons wil komen

16 En voor de kerstvakantie gaan we nog een keer terug om te vertellen hoe het met leerlingen gaat. Kost veel tijd, maar je wint er zoveel mee terug: iedereen voelt zich erg betrokken bij het kind. We gaan ook actief bij alle ouders op huisbezoek, met een duidelijke missie: we komen praten over uw kind. Ouders vinden dat leuk! We vragen ze een observatielijst over hun kind in te vullen. Het kind doet dat zelf ook, en de school ook. De uitkomsten daarvan zijn onderwerp van gesprek bij een huisbezoek. Heel gestructureerd. Kerndocenten gaan mee met leerlingen van het eerste naar het tweede leerjaar en de mentoren van het derde naar het vierde leerjaar. Dus ouders weten twee jaar lang precies wie ze kunnen aanspreken op school. Hoe krijg je je team zo ver dat ze met elkaar een warm nest zijn voor elke leerling? Dat ze bijvoorbeeld desnoods een kind thuis ophalen als het niet naar school komt? Dat ze op huis - bezoek gaan bij ouders? Op de G.K. van Hogendorpschool is er een duidelijk aannamebeleid voor nieuwe collega s. De school heeft een docentenprofiel met taken en verwachtingen. Docenten die alleen maar kennis willen overdragen passen niet goed bij deze school. Jonge docenten krijgen begeleiding van iemand die daar speciaal voor vrijgemaakt is. school G.K. van Hogendorpschool waar schoolplein/straat datum 4 november 2010 tijd uur Kluisjes afgeschaft Vergeleken met tien jaar geleden is er bij ons veel veranderd, vindt Anja. We hebben vanuit de zorg een heel nieuw onderwijssysteem opgezet. Kerndocenten geven bijna 19 uur les in hun eigen klas. Het zijn allemaal mensen uit het basisonderwijs. Leerlingen in de onderbouw hoeven geen lokalen te wisselen. In de pauze gaat de deur op slot; kluisjes hebben we afgeschaft. Computers spelen een hoofdrol op de Van Hogendorpschool, want je leert te werken in de commerciële dienstverlening. Ook de basisberoepsgerichte leerweg is helemaal ICT-proof en overal hangen smartboards. Anja vertelt dat de maatschappelijke stages al zo n jaar of vier praktijk zijn op haar school. De leerlingen van de Van Hogendorpschool zijn graag geziene stagiaires in de wijk. Ze werken bij de gemeente, assisteren bij de marathon, organiseren feestjes, zijn klaar-overs of werken op kinderdagverblijven en verzorgings - huizen. Allemaal zaken waar ze veel van opsteken. Investeren Hoe denken zij over Passend Onderwijs? Anja: Bij ons past veel! Ik heb nu voor het eerst een meisje met een hoorstoornis in mijn klas. Ik heb een klas van twintig leerlingen, daarvan zijn er twee met een rugzakje, het merendeel heeft leerwegondersteuning. De school zet veel in op mentoren. Zij zijn de spil, zij moeten zich lekker voelen voor de 33

17 Accent Praktijkonderwijs Centrum Kennen en gekend worden klas en in hun werk, daar doen wij veel aan. We verwachten veel, en als het nodig is zijn er cursussen of begeleiding. Jonge docenten doen het mentorschap met z n tweeën, daar leren ze veel van. En onze counselor zit vaak bij besprekingen, daarmee maak je het veilig voor jonge docenten: ik ben aan het leren en ik mag fouten maken. Waarom heeft een directielid zorg in de portefeuille? Ruud Hieralal: Zorg is een onderdeel van het doel om leerlingen een diploma te laten halen. Simpel! Raak je een leerling tussentijds kwijt, dan kost dat veel geld. Dus ook zo bezien is het van waarde dat een leerling een diploma haalt. Hoe we dat doen? Investeren in mentorschap. Bekijk je het financieel-economisch dan levert dit geld op. Anja van Raamsdonk voelt zich serieus genomen als zorgcoördinator: Je bent beslist niet het afvalputje voor moeilijke leerlingen. De directie luistert naar mij vanuit het zorgaspect en ik kan suggesties doen. Zo is het kerndocentschap ontstaan, het huisbezoek en de warme overdracht. De directie bij ons wil daarin investeren. Een kleine, veilige school waar de binding met de leerling het allerbelangrijkste is. Zo afficheert Accent Praktijkonderwijs Centrum zich t liefst. Het schoolgebouw staat middenin Rotterdam; op elke straathoek loeren verleidingen. Maar alle docenten kennen de tweehonderd leerlingen bij naam. In de pauze zijn er altijd docenten op het schoolplein. Directeur Albert Bosma kijkt vanuit zijn kamer recht op dat plein. En zorgcoördinator Margriet Valkenburg zit daar niet ver vandaan. Sinds hun vso-mlk tien jaar geleden Praktijkonderwijs werd, is het onderwijs flink verbeterd, vinden ze. De zorgstructuur is min of meer hetzelfde gebleven. Die was altijd al goed. Hoewel, zegt Margriet, vroeger hadden we met tien mensen één telefoon De communicatie is tegenwoordig met een stuk makkelijker. En de schoolpsycholoog of de maatschappelijk werker zag je zelden in de school. Die zijn langzamerhand de school in gekomen. Maar het staat buiten kijf dat de zorg op Accent Praktijkonderwijs een vanzelfsprekende en geïntegreerde positie heeft. Klasjes tellen rond de veertien leerlingen. Dat moet bij ons, anders vallen leerlingen bij bosjes uit, zegt Margriet. En Albert Bosma vult aan: Zonder zorgstructuur kunnen wij geen les geven. Maatwerk is bij ons het belangrijkste. En die sterke binding met de school, dat de sfeer goed is, leerlingen zich thuis voelen, en veilig. Hun belangrijkste advies aan reguliere scholen is dan ook om het kleinschalig te houden voor leerlingen. Ook al ben je een grote school, splits de boel op in afdelingen. En, zegt Margriet, betrek de mentoren en docenten bij alles wat je doet. Want zij moeten het doen in de klas. Zorg dat ze weten wat er speelt. Natuurlijk is ook Accent bekend met stoornissen van kinderen. Margriet vindt dat de mentor faciliteiten moet hebben om een rol te spelen in de diagnostiek, want die ziet het kind de hele dag. Tegelijkertijd gaan ze bij Accent nuchter om met beperkingen van leerlingen. Albert vindt de hokjesgeest toenemen, de laatste jaren. Dan krijgt een leerling het stempel adhd, terwijl je naar het totale kind moet kijken. Soms heeft een kind last van wat anderen zeggen. Haal dat weg en je ziet een gewoon kind. En dyslectisch, wat is dat dan precies? Het lijkt wel of bijna iedereen daar tegenwoordig last van heeft Margriet: Soms gebruikt een leerling die officiële diagnose adhd als excuus voor onaangepast gedrag. Dat kan natuurlijk niet

18 Trainingen voor leerlingen zijn voor Accent Praktijkonderwijs Centrum belangrijk, maar de school doet dit wel op een eigen manier. Zorgcoördinator Margriet Valkenburg: Trainingen buiten de school hebben weinig effect. Die moeten op maat zijn voor onze leerlingen. Zodat de mentor weet wat er gebeurt als het tijdens de dagelijkse praktijk in de klas aan de orde is. We onderzoeken nu of dit beter werkt. school Accent Praktijkonderwijs Centrum waar kantine datum 3 november 2010 tijd uur Goed team Ze zijn dan wel Praktijkonderwijs, maar eigenlijk voelen ze zich nog steeds speciaal onderwijs. Tenminste, die doelgroep hebben ze in huis. Albert: Wij hebben absoluut een specifieke deskundigheid. Je moet heel goed weten wat je doet, op welke manier, op welk moment, met elk individueel kind. Het draait allemaal om een goed team. Het kan bedreigend zijn dat andere scholen dit soort onderwijs ook kunnen geven als de wet op Passend Onderwijs er komt. Deze kinderen moet je echt méér zorg bieden. In het basisonderwijs zie je ook na het grotendeels verdwijnen van het speciaal onderwijs dat sommige kinderen er een beetje bij hangen. Net als veertig jaar geleden, alsof we niks geleerd hebben. Aan de andere kant is het een kans dat hij leerlingen zou kunnen bedienen die hij nu niet kan plaatsen. Kinderen met een IQ hoger dan 80, maar hier graag komen omdat ze met hun handen willen werken, mogen wij nu niet aannemen. Straks wellicht wel. Via Accent Onderwijsondersteuning is er voor individuele leerlingen samenwerking met het Dok (forensische psychiatrie). Zij passen hun trainingen steeds meer aan voor leerlingen van het Praktijkonderwijs. Het Dok geeft trainingen op verzoek, zo mogelijk binnen de school, voor leerlingen die dit echt nodig hebben. Meer specialisaties Vergeleken met tien jaar geleden vinden Albert en Margriet dat hun netwerk rond de school veel meer is ontwikkeld. Margriet: We zijn niet meer een apart schooltje. Er is veel meer binding met samenlevingsstructuren en samenwerkingsverbanden. 37

19 Calvijn Meerpaal Bij ons doet iedereen mee En hoe zien ze hun school over tien jaar? Albert: Ik hoop dat we oudere leerlingen weer mogen begeleiden. Je zou eigenlijk een doorlopende leerlijn moeten hebben van 12 tot 23 jaar. Onze doelgroep is enorm gebaat bij structuur. Die moet je niet elke paar jaar laten wisselen. En als ze beginnen met werken, zouden ze nog een tijdje op ons moeten kunnen terugvallen, zoals vroeger. Sinds twee jaar hebben wij ook een eigen AKA (Arbeidsmarkt Kwalificerende Assistenten opleiding, niveau 1 mbo) in onze school, dat is een aardig succes. We doen dat omdat onze leerlingen uitvallen op het grootschalige mbo. Daar is minder begeleiding. Wel is er een toenemende samenwerking met het mbo. Verder denk ik dat scholen zich toeleggen op specialisaties. Bijvoorbeeld op autisme. Ik stel me voor dat over tien jaar meteen duidelijk is waar je als leerling moet zijn. Je kunt beter één of twee van die specialisten in de regio hebben dan op alle scholen een beetje. Aan belangstelling geen gebrek op Christelijke Scholengemeenschap Calvijn Meerpaal. De school heeft een kleine vijfhonderd leerlingen. Oorspronkelijk een vso-lom school, nu een nevenvestiging zorg van scholengemeenschap Calvijn, met vmbo voor basis-, kaderberoepsgerichte en theoretische leerweg met leerwegondersteuning. Professionalisering van de zorgstructuur heeft constant de aandacht binnen school. Wij hebben een team met gemotiveerde mensen, daar ben ik heel blij mee, zegt directeur Bas van Hamburg. En zorgcoördinator Patricia Bender vindt: Team en directie trekken bij ons samen op, je krijgt hier de ruimte om mee te denken en initiatieven te nemen. De zorgstructuur is uitgebreid en degelijk. Elke week is er een leerlingbespreking met vakdocenten, mentoren, ambulant begeleiders en de orthopedagoog. Daarnaast is er wekelijks teamoverleg in kleine eenheden. De school vindt een gezamenlijke aanpak van de leerling essentieel. Pas sinds twee jaar is er een zorg- en adviesteam met externe deskundigen, het wekelijks overleg fungeert als een intern ZAT. Patricia: Planmatig werken deden we altijd al. Tien, vijftien jaar geleden handelden docenten meer op basis van gevoel en eigen ervaring. Nu ligt de begeleiding meer objectief vast en is die zoveel mogelijk meetbaar. We werken continu aan verbeteringen. Bijzonder op Calvijn Meerpaal is dat binnen het rooster dagelijks ruimte is voor contact over concrete zaken tussen mentor en leerling. Dit krijgt onder andere vorm in het samen eten tussen de middag en de dagelijkse mentoruren. Zorgcoördinator Patricia Bender: De kinderen vinden dit super en voor jezelf is het ook prettig. Je hebt zo uitstekend inzicht in wat er leeft bij de individuele leerling en de klas in zijn geheel. We zijn dit schooljaar voorzichtig begonnen met een groepje voor leerlingen die extra zorg nodig hebben, vertelt Margriet Valkenburg, zorgcoördinator van Accent Praktijk onderwijs Centrum. Twee mentoren begeleiden dit. Het zijn leerlingen die moeite hebben met het volgen van een individuele stage. We proberen ze met z n tweeën of drieën stage te laten lopen. De mentor blijft erbij. Ja, het is heel intensief, we onderzoeken of dit werkt. Frequent overleg Bas noemt een ander opvallend verschil met tien jaar geleden: Door de veranderde wet in 2002 hield het vso-lom op te bestaan. Daardoor dreigden leerlingen met een lichte stoornis in het autistisch spectrum buiten de boot te vallen. Door de afspraken binnen Koers VO in het smal regionaal arrangement en de rugzak konden deze leerlingen toch op de neven - vestiging zorg blijven. Deze leerlingen vragen veel van de school. Je moet constant ondersteunen, scholen en innoveren, zoals met de wekelijkse leerlingbespreking

20 Patricia: Bij die besprekingen kijken we altijd naar de kwaliteiten van een leerling. Daar - door wordt hij of zij gezien als een kind met kansen en ligt het accent minder op het probleem. De zorg komt steeds meer terecht bij de docent in de klas. Specialisten onder - steunen de mentoren. We doen ook veel aan de begeleiding van (nieuwe) docenten, onder andere met intervisie, coaching en scholing in leerlingproblematieken. Zodra er signalen zijn dat een docent handelingsverlegen is in een klas, geven we extra ondersteuning. Leerling eerstverantwoordelijk Bas vindt dat een docent er niet alleen is om les te geven, maar primair betrokken moet zijn bij de leerling als mens. De school kiest docenten daarop uit. In de ontwikkeling van de leerling is er veel aandacht voor de eigen verantwoordelijkheid. Docenten vragen expliciet naar de eigen bijdrage van leerlingen in zijn of haar vooruitgang tijdens de bespreking van hun individuele handelingsplan. Ze vinden de rol van ouders ook behoorlijk veranderd in de afgelopen tien jaar. Bas: Vroeger was er een ouderraad en ouders verleenden hand- en spandiensten. Nu hebben we een ouderkring waar de directie vier of vijf keer per jaar mee vergadert. Ouders geven hun mening over onze visie, we houden tevredenheidsonderzoeken en we laten ouders kennismaken met trainingen die we geven. school Calvijn Meerpaal waar leslokaal datum 5 november 2010 tijd uur (bijna) Rugzakjes Naast leerlingen met een indicatie voor leerwegondersteunend onderwijs heeft ook ruim twintig procent van de leerlingen op Calvijn Meerpaal een leerlinggebonden financiering, zegt Bas. Deze rugzakleerlingen zijn kinderen met een lichamelijke handicap of kinderen met een sociaal-emotioneel probleem. Patricia vertelt dat de inzet van ambulante diensten bij ondersteuning in de klas veel afstemming en aandacht heeft gevraagd. Bas: Er moest meer eenheid in komen, standaardisering: wat kun je als school concreet verwachten aan ondersteuning voor de leerling, de mentor, de ouders? Bij een school met een uitgebreide zorgstructuur is nadrukkelijker expertise nodig. Bas van Hamburg van Calvijn Meerpaal gelooft in de kracht van scholen en vindt dat je niet moet tornen aan hun autonomie. Met Koers VO is er de laatste jaren op de scholen veel bereikt, zowel inhoudelijk als in de samenwerking. Passend Onderwijs betekent ook voor Calvijn Meerpaal een nieuwe uitdaging. Maar we zijn er ons van bewust dat de diversiteit aan leerlingproblematieken binnen onze school ook zijn grenzen kent. Onderzoek naar de witte vlekken binnen Rotterdam is nodig. Voorbeeld van zo n witte vlek lijken leerlingen die net niet in aanmerking komen voor een rugzakje. Veel scholen voor voortgezet onderwijs ervaren handelingsverlegenheid bij deze groep, die ook recht heeft op goed onderwijs. Ik schat dat het in onze regio om zo n 125 kinderen gaat. Daar moeten we wat op verzinnen. 41

CSG LIUDGER Ondersteuningsplan 2014-2015 0

CSG LIUDGER Ondersteuningsplan 2014-2015 0 CSG LIUDGER Ondersteuningsplan 2014-2015 0 Voorwoord CSG Liudger is een brede, christelijke scholengemeenschap voor het voortgezet onderwijs. Bestaande uit praktijkonderwijs, vmbo (inclusief lwoo), mavo,

Nadere informatie

ZORGPLAN. Christelijk Lyceum Delft VMBO

ZORGPLAN. Christelijk Lyceum Delft VMBO ZORGPLAN Christelijk Lyceum Delft VMBO 1 Missie en visie van de school Het CLD wil zijn leerlingen een veilige omgeving bieden, waarin zij kunnen opgroeien tot verantwoordelijke en vrije mensen. Wij beschouwen

Nadere informatie

GSR voortgezet onderwijs voor betrokken christenen. Leerlingbegeleiding

GSR voortgezet onderwijs voor betrokken christenen. Leerlingbegeleiding GSR voortgezet onderwijs voor betrokken christenen Leerlingbegeleiding Voorwoord Op de GSR willen we bijdragen aan de ontwikkeling van uw kinderen tot zelfstandige jonge mensen die klaar zijn om verder

Nadere informatie

SG Nelson Mandela. mavo en mavo/havo algemeen toegankelijk

SG Nelson Mandela. mavo en mavo/havo algemeen toegankelijk SG Nelson Mandela mavo en mavo/havo algemeen toegankelijk Dalton is een Daltonschool Zo wil Scholengemeenschap Nelson Mandela bekend staan. In een open sfeer bepalen de leerlingen zelf voor een deel hun

Nadere informatie

SCHOOLONDERSTEUNINGSPLAN De Nieuwe Veste Coevorden, 2015-2016

SCHOOLONDERSTEUNINGSPLAN De Nieuwe Veste Coevorden, 2015-2016 SCHOOLONDERSTEUNINGSPLAN De Nieuwe Veste Coevorden, inclusief Praktijkonderwijs 2015-2016 juni 2015 Inhoudsopgave Schoolgegevens bladzijde 3 Missie en visie bladzijde 4-5 Basisondersteuning bladzijde 6-7-8-9

Nadere informatie

De Piramide van Pavlov, de interactiedriehoek en de rubrics

De Piramide van Pavlov, de interactiedriehoek en de rubrics De Piramide van Pavlov, de interactiedriehoek en de rubrics Hoe kunnen we gedragsproblemen in het onderwijs substantieel verminderen? Een integrale benadering voor op de werkvloer leidt tot minder ervaren

Nadere informatie

1. Inleiding. Zorgplan 2015-2019 Pagina 1

1. Inleiding. Zorgplan 2015-2019 Pagina 1 ZORGPLAN 2015-2019 Inhoud 1. Inleiding... 1 2. Passend Onderwijs... 2 a. Algemeen... 2 b. Samenwerkingsverband... 3 c. Basiszorg en zorgprofiel... 3 d. Toelatingscriteria... 4 3. Zorg in de klas... 5

Nadere informatie

PASSEND ONDERWIJS. Auticafe Castricum 24 september 2014

PASSEND ONDERWIJS. Auticafe Castricum 24 september 2014 PASSEND ONDERWIJS Auticafe Castricum 24 september 2014 PROGRAMMA VAN VANAVOND 20.05 presentatie Susan Walstra Samenwerkingsverband Passend Onderwijs IJmond (SWV PO) 20.30 presentatie Marjolijn Loos samenwerkingsverband

Nadere informatie

Christelijke school voor vmbo met leerwegondersteuning. College de OpMaat. Op maat voor jou!

Christelijke school voor vmbo met leerwegondersteuning. College de OpMaat. Op maat voor jou! Christelijke school voor vmbo met leerwegondersteuning College de OpMaat Op maat voor jou! 2015-2016 College de OpMaat: Op maat voor jou! Leuke activiteiten Ik kan me niet zo goed concentreren in een grote

Nadere informatie

Passend Perspectief. Samenvatting en conclusies. mei 2007

Passend Perspectief. Samenvatting en conclusies. mei 2007 Passend Perspectief een onderzoek naar de toekomstige ontwikkeling van de zorgexpertise van het regulier voortgezet onderwijs in Voorne-Putten/Rozenburg mei 2007 Samenvatting en conclusies In het najaar

Nadere informatie

Toelichting ontwikkelingsperspectief

Toelichting ontwikkelingsperspectief Toelichting ontwikkelingsperspectief Dit document is bedoeld als achtergrond informatie voor de scholen, maar kan ook (in delen, zo gewenst) gebruikt worden als informatie aan ouders, externe partners

Nadere informatie

IEDEREEN NAAR SCHOOL

IEDEREEN NAAR SCHOOL IEDEREEN NAAR SCHOOL Leerplicht en aanpak van schoolverzuim Bestemd voor ouders, verzorgers en leerlingen in het voortgezet onderwijs 1. Woord vooraf Met een goede schoolopleiding en een diploma op zak

Nadere informatie

een waardevol diploma vmbo en mbo in één havo-top! Uiterlijke Verzorging en Mode Consumptief en Toerisme Zorg en Welzijn, Sport en Bewegen

een waardevol diploma vmbo en mbo in één havo-top! Uiterlijke Verzorging en Mode Consumptief en Toerisme Zorg en Welzijn, Sport en Bewegen een waardevol diploma vmbo en mbo in één havo-top! Uiterlijke Verzorging en Mode Consumptief en Toerisme Zorg en Welzijn, Sport en Bewegen Handel en Administratie vmbo-mbo-havo PENTA werkt al een tijdje

Nadere informatie

Schoolportretten bij onderzoek naar examens in extra vakken / vakken op een hoger niveau

Schoolportretten bij onderzoek naar examens in extra vakken / vakken op een hoger niveau Schoolportretten bij onderzoek naar examens in extra vakken / vakken op een hoger niveau Colofon: Dit is een uitgave van het ministerie van OCW, directie Voortgezet Onderwijs Coordinatie: Muriel Cluitmans

Nadere informatie

Voor ouders/verzorgers van kinderen in groep 8. wat ons. bijzonder. maakt. praktijkschool. Locatie Merwedekanaal voor praktijkonderwijs

Voor ouders/verzorgers van kinderen in groep 8. wat ons. bijzonder. maakt. praktijkschool. Locatie Merwedekanaal voor praktijkonderwijs Voor ouders/verzorgers van kinderen in groep 8 wat ons bijzonder maakt praktijkschool Locatie Merwedekanaal voor praktijkonderwijs Wa a r o m P ra k t i j ko n d e r w i j s? Uw schoolkeuze De school die

Nadere informatie

Impressieverslag thema-avond De succesvolle brugklasser, 21 april 2010

Impressieverslag thema-avond De succesvolle brugklasser, 21 april 2010 Impressieverslag thema-avond De succesvolle brugklasser, 21 april 2010 Welkom en inleiding Otger Meuwissen, penningmeester van ouderplatform Gooi & Omstreken, heet de aanwezigen welkom bij deze 10 e themabijeenkomst

Nadere informatie

Passend onderwijs en weloverwogen beslissen. Praten over leerlingen op basis van een ontwikkelingsperspectief en onderwijsbehoefte.

Passend onderwijs en weloverwogen beslissen. Praten over leerlingen op basis van een ontwikkelingsperspectief en onderwijsbehoefte. Passend onderwijs en weloverwogen beslissen. Praten over leerlingen op basis van een ontwikkelingsperspectief en onderwijsbehoefte. Door Elena Carmona van Loon Onderwijs- Zorgstructuur Een heldere structuur

Nadere informatie

Passend Onderwijs. VMBO met leerwegondersteuning Leerwegen: BBL, KBL, TL. pomonavmbo.nl

Passend Onderwijs. VMBO met leerwegondersteuning Leerwegen: BBL, KBL, TL. pomonavmbo.nl Passend Onderwijs VMBO met leerwegondersteuning Leerwegen: BBL, KBL, TL pomonavmbo.nl Welkom op onze school Elk kind heeft recht op goed onderwijs. Ook kinderen die extra ondersteuning nodig hebben. Met

Nadere informatie

7 Passend onderwijs. 7.1 Algemeen. 7.2 Interne begeleiding. Schoolgids 2012-2013

7 Passend onderwijs. 7.1 Algemeen. 7.2 Interne begeleiding. Schoolgids 2012-2013 7 Passend onderwijs 7.1 Algemeen Kinderen zijn nieuwsgierig en willen graag leren. Deze eigenschap hoort bij het kind zijn. Alle kinderen verdienen aandacht en zorg, maar zeker ook diegenen die moeite

Nadere informatie

Verslag MBO conferentie Betere zorg, minder uitval

Verslag MBO conferentie Betere zorg, minder uitval Verslag MBO conferentie Betere zorg, minder uitval Lunteren, 22 april 09 Presentatieronde 1: Flex College het Nijmeegse model in de strijd tegen voortijdig schoolverlaten. Presentator Jeroen Rood, directeur

Nadere informatie

Sociaal-emotionele ontwikkeling & Sociale Veiligheid. Beleid en protocollen

Sociaal-emotionele ontwikkeling & Sociale Veiligheid. Beleid en protocollen Sociaal-emotionele ontwikkeling & Sociale Veiligheid Beleid en protocollen OBS De Viermaster Papendrecht 2014-2015 Inleiding In dit document staat omschreven welk beleid en welke protocollen gehanteerd

Nadere informatie

Schooljaar 2014-2015. Schoolondersteuningsprofiel van Anne Frankschool De Basis

Schooljaar 2014-2015. Schoolondersteuningsprofiel van Anne Frankschool De Basis Schooljaar 2014-2015 Schoolondersteuningsprofiel van Anne Frankschool De Basis VRAGENLIJST Met het Schoolondersteuningsprofiel worden de volgende onderdelen in beeld gebracht (zie kader): Specifieke kennis

Nadere informatie

Handelingsgerichte diagnostiek, gelijkwaardigheid en transparantie

Handelingsgerichte diagnostiek, gelijkwaardigheid en transparantie Handelingsgerichte diagnostiek, gelijkwaardigheid en transparantie Het multidisciplinair overleg (MDO) tussen ouders, leerlingen en school in Zuid-Kennemerland Met de invoering van passend onderwijs verandert

Nadere informatie

Praktijkonderwijs naar 2025

Praktijkonderwijs naar 2025 Praktijkonderwijs naar 2025 www.platformpraktijkonderwijs.nl Praktijkonderwijs is van belang voor circa 28.000 leerlingen in het voortgezet onderwijs. Voor deze leerlingen is het praktijkonderwijs dé schoolsoort:

Nadere informatie

Onderwijstechnieken.nl. Opbrengstgericht Werken zonder Groepsplan? Dat Kan!

Onderwijstechnieken.nl. Opbrengstgericht Werken zonder Groepsplan? Dat Kan! Opbrengstgericht Werken zonder Groepsplan? Dat Kan! 1 Inhoudsopgave: Voorwoord pagina 3 Inleiding pagina 4 Hoofdstuk 1 Hoe een middel een doel werd pagina 5 Hoofdstuk 2 Waar het eigenlijk om gaat pagina

Nadere informatie

TRIPLE T. Rapportage Passend onderwijs (uitwerking onderdeel Triple T)

TRIPLE T. Rapportage Passend onderwijs (uitwerking onderdeel Triple T) TRIPLE T Rapportage Passend onderwijs (uitwerking onderdeel Triple T) Passend onderwijs Een ontwikkeling die parallel loopt aan de transitie Jeugdzorg en die met name vanwege de sterk inhoudelijke samenhang

Nadere informatie

Over het Vecht-College

Over het Vecht-College Over het Vecht-College Het Vecht-College is een particuliere middelbare school voor mavo, havo en vwo. Wij bieden kwalitatief hoogstaand onderwijs, gericht op de individuele behoeften en talenten van kinderen.

Nadere informatie

Praktijkonderwijs in de regio Rotterdam

Praktijkonderwijs in de regio Rotterdam Praktijkonderwijs in de regio Rotterdam Praktijkonderwijs in de regio Rotterdam Kinderen en jongeren moeten tegenwoordig steeds méér en steeds beter presteren, een zo hoog mogelijke opleiding volgen, diploma

Nadere informatie

Tekst lezen en vragen stellen

Tekst lezen en vragen stellen 1. Lees de uitleg. Tekst lezen en vragen stellen Als je een tekst leest, kunnen er allerlei vragen bij je opkomen. Bijvoorbeeld: Welke leerwegen zijn er binnen het vmbo? Waarom moet je kritisch zijn bij

Nadere informatie

Aanmelding en monitoring warme overdracht V(S)O-mbo Uitstroom V(S)O leerlingen 2013 Instroom bij MBO instellingen regio Utrecht

Aanmelding en monitoring warme overdracht V(S)O-mbo Uitstroom V(S)O leerlingen 2013 Instroom bij MBO instellingen regio Utrecht Aanmelding en monitoring warme overdracht V(S)O-mbo Uitstroom V(S)O leerlingen 2013 Instroom bij MBO instellingen regio Utrecht Uitgangspunten warme overdracht V(S)O-MBO RMC 19 1. De leerlingen zijn bekend

Nadere informatie

Team passend onderwijs wat is het, hoe werkt het?

Team passend onderwijs wat is het, hoe werkt het? Team passend onderwijs wat is het, hoe werkt het? werkgroep bundelen van expertise, 25 mei 2012 Aanleiding voor een team passend onderwijs Passend onderwijs betekent dat iedere leerling het onderwijs en

Nadere informatie

Ambulante Onderwijskundige Begeleiding voor leerlingen en studenten met een visuele beperking

Ambulante Onderwijskundige Begeleiding voor leerlingen en studenten met een visuele beperking Ambulante Onderwijskundige Begeleiding voor leerlingen en studenten met een visuele beperking Gewoon naar school, mét begeleiding Wat ziet mijn leerling en wat niet? Zijn er aanpassingen nodig in de klas?

Nadere informatie

Informatiefolder voor ouders. Kempenhorst College: Hart voor de leerling Klein en Betrokken. Kempenhorst, een fijne school!

Informatiefolder voor ouders. Kempenhorst College: Hart voor de leerling Klein en Betrokken. Kempenhorst, een fijne school! Informatiefolder voor ouders Kempenhorst College: Hart voor de leerling Klein en Betrokken Kempenhorst, een fijne school! Structuur van de school Leerjaar 4 Leerjaar 3 Theoretische leerweg Keuze uit 2

Nadere informatie

College voor. beroepsonderwijs. vmbo basis- en kaderberoepsgerichte leerwegen. algemeen toegankelijk

College voor. beroepsonderwijs. vmbo basis- en kaderberoepsgerichte leerwegen. algemeen toegankelijk College voor vmbo basis- en kaderberoepsgerichte leerwegen algemeen toegankelijk beroepsonderwijs College voor Beroepsonderwijs Wie zijn we? Alle leerlingen die de basisberoepsgerichte of de kaderberoepsgerichte

Nadere informatie

Pedagogische kwaliteit in beweging

Pedagogische kwaliteit in beweging Pedagogische kwaliteit in beweging De kinderopvang staat voor grote uitdagingen: kinderen een veilige basis en voldoende uitdaging bieden voor een gezonde ontwikkeling en hen voorbereiden op het basisonderwijs.

Nadere informatie

Samenvatting tevredenheidsmeting ouders

Samenvatting tevredenheidsmeting ouders Samenvatting tevredenheidsmeting ouders Hierbij ontvangt u van mij een samenvatting van de uitkomsten van de tevredenheidsmeting, die begin november is afgenomen. We hebben deze in het team en met de MR

Nadere informatie

Checklist onderwijszorgprofielen schooljaar 2011/2012

Checklist onderwijszorgprofielen schooljaar 2011/2012 Checklist onderwijszorgprofielen schooljaar 2011/2012 School Pro de Brug Input verwerkt Begin november 2011 1. Visie en beleid De school heeft een visie op leerlingenzorg uitgewerkt in het schoolzorgplan.

Nadere informatie

Adviseer het Van Lodenstein College als ouders van harte achter de identiteit van deze school staan.

Adviseer het Van Lodenstein College als ouders van harte achter de identiteit van deze school staan. Advies voortgezet onderwijs Wegwijzer bij het opstellen van het advies van de groepsleerkracht bij de overgang van leerlingen van de basisschool naar voortgezet onderwijs Doel van de wegwijzer Ouders en

Nadere informatie

Voor ouders/verzorgers van kinderen in groep 8. wat ons. bijzonder. maakt. praktijkschool. Locatie Merwedekanaal voor praktijkonderwijs

Voor ouders/verzorgers van kinderen in groep 8. wat ons. bijzonder. maakt. praktijkschool. Locatie Merwedekanaal voor praktijkonderwijs Voor ouders/verzorgers van kinderen in groep 8 wat ons bijzonder maakt praktijkschool Locatie Merwedekanaal voor praktijkonderwijs Waarom Praktijkonderwijs? Uw schoolkeuze De school die het beste bij uw

Nadere informatie

Ambulante Onderwijskundige Begeleiding voor leerlingen en studenten met een visuele beperking

Ambulante Onderwijskundige Begeleiding voor leerlingen en studenten met een visuele beperking Ambulante Onderwijskundige Begeleiding voor leerlingen en studenten met een visuele beperking Gewoon naar school, mét begeleiding In de buurt naar school Wat ziet mijn leerling en wat niet? Zijn er aanpassingen

Nadere informatie

ALGEMENE INFORMATIEBROCHURE

ALGEMENE INFORMATIEBROCHURE ALGEMENE INFORMATIEBROCHURE Educonnect informatiebrochure Pagina 1 Inhoudsopgave algemene informatiebrochure Educonnect Educonnect - pagina 3. De SCSOG Het aanbod van Educonnect De kern van Educonnect

Nadere informatie

Ondersteuningsprofiel Dit ondersteuningsprofiel vormt de basis een schoolondersteuningsplan en kan als bijlage daaraan worden toegevoegd. In het schoolondersteuningsplan staat beschreven op welke wijze

Nadere informatie

Voorlichting Vmbo. Candea College

Voorlichting Vmbo. Candea College Voorlichting Vmbo Candea College Vmbo opleiding Gemengd en Theoretisch Bereidt voor op het Mbo (80%) en Havo (20%) Gemengde leerweg is inclusief het beroepsgerichte vak Technologie Theoretische leerweg

Nadere informatie

vmbo bb en kb, ondersteuningsgroepen bb, kb en tl 500 leerlingen

vmbo bb en kb, ondersteuningsgroepen bb, kb en tl 500 leerlingen vmbo bb en kb, ondersteuningsgroepen vmbo bb, kb en tl 500 leerlingen Leren door te doen Wij zijn een open christelijke school voor voortgezet onderwijs in de stad Groningen. Onze school is een plek waar

Nadere informatie

Capellenborg. Aanmelding. leerling met een didactische achterstand. (voorheen LWOO)

Capellenborg. Aanmelding. leerling met een didactische achterstand. (voorheen LWOO) Capellenborg Aanmelding leerling met een didactische achterstand (voorheen LWOO) 2016-2017 Inhoud Bladzijde Voorwoord 2 Inleiding Zorgarrangement De situatie op de Capellenborg De procedure van aanmelding

Nadere informatie

Talent. voor de Toekomst! Informatie Saenredam College

Talent. voor de Toekomst! Informatie Saenredam College Talent voor de Toekomst! Informatie Saenredam College 201 4 5 /201 Inhoudsopgave Dit hebben we speciaal voor jou geschreven 2 Openbare school Open avond VMBO bij het Saenredam College 3 Onderbouw Nieuwe

Nadere informatie

NAAR DE BRUGKLAS, MAAR WELKE?

NAAR DE BRUGKLAS, MAAR WELKE? VMBO NAAR DE BRUGKLAS, MAAR WELKE? Kind: aanleg, belangstelling, prestaties,beroepswens Basisschool: toetsen, leerprestaties, interesse, motivatie, vaardigheden, gedrag. Leerlingvolgsysteem + Advies Toelatingseisen:

Nadere informatie

Kaderplan Trajectbegeleiding Duin en Kruidbergmavo

Kaderplan Trajectbegeleiding Duin en Kruidbergmavo Kaderplan Trajectbegeleiding Duin en Kruidbergmavo 1. Doel van de trajectgroep-achtige voorziening voor eigen school. Ondersteuning en uitbreiding huidige zorgteam, vooruitlopend op de wet passend onderwijs

Nadere informatie

Voor een kansrijke toekomst

Voor een kansrijke toekomst Voor een kansrijke toekomst Welke leerlingen gaan naar het praktijkonderwijs? Praktijkonderwijs is bedoeld voor leerlingen die ondanks extra begeleiding geen diploma in het reguliere voortgezet onderwijs

Nadere informatie

Hardenberg Tel 0524 593800. Coevorden. Your next step! Tel 0523 262170. www.denieuweveste.nl

Hardenberg Tel 0524 593800. Coevorden. Your next step! Tel 0523 262170. www.denieuweveste.nl Van Heeckerenlaan 2 Piet Heinstraat 1 Coevorden Hardenberg Tel 0524 593800 Your next step! Tel 0523 262170 www.denieuweveste.nl Your next step! informatie 2014/2015 ontwikkel(t) je talent De Nieuwe Veste

Nadere informatie

PASSEND ONDERWIJS IN PRAKTIJK

PASSEND ONDERWIJS IN PRAKTIJK THEMA TERUGBLIK OP EEN JAAR PASSEND ONDERWIJS NIEUW VAN BALANS: PASSEND ONDERWIJS IN PRAKTIJK Tekst: Anouk van Westerloo Foto s: Thijs Rooimans Om te zorgen dat ouders, onderwijs en zorg hun gezamenlijk

Nadere informatie

Wij doen veel voor de school en de school doet veel voor ons

Wij doen veel voor de school en de school doet veel voor ons 12 Sardes Speciale Editie nummer 13 juni 2012 Karin Hoogeveen (Sardes) Ouders en de Van Ostadeschool in Den Haag Wij doen veel voor de school en de school doet veel voor ons In opdracht van de gemeente

Nadere informatie

Stichting Expertisecenter Onderwijs Zorg Bonaire is op zoek naar een ervaren. Ambulant onderwijskundig begeleider (1 fte)

Stichting Expertisecenter Onderwijs Zorg Bonaire is op zoek naar een ervaren. Ambulant onderwijskundig begeleider (1 fte) VACATURE Stichting Expertisecenter Onderwijs Zorg Bonaire is op zoek naar een ervaren Ambulant onderwijskundig begeleider (1 fte) Stichting Expertisecenter Onderwijs Zorg Bonaire (EOZ) biedt zorg en begeleiding

Nadere informatie

Beste jongens en meisjes,

Beste jongens en meisjes, blad 1 van 13 Beste jongens en meisjes, Hartelijk welkom op Calvijn, vestiging Meerpaal. Na de zomervakantie is het zover, je gaat naar een nieuwe school!!! Best wel spannend en een beetje eng. Je bent

Nadere informatie

Ondersteuningsprofiel

Ondersteuningsprofiel Ondersteuningsprofiel Dit ondersteuningsprofiel vormt de basis een schoolondersteuningsplan en kan als bijlage daaraan worden toegevoegd. In het schoolondersteuningsplan staat beschreven op welke wijze

Nadere informatie

Meer over de GSR. ALgemene informatie - 2014 2015. Informatiebrochure 2014-2015 1

Meer over de GSR. ALgemene informatie - 2014 2015. Informatiebrochure 2014-2015 1 Meer over de GSR ALgemene informatie - 2014 2015 Informatiebrochure 2014-2015 1 De GSR, de Gereformeerde Scholengemeenschap Randstad, is een middelbare school voor betrokken christenen in de regio met

Nadere informatie

Schoolondersteuningsprofiel. 09AY00 Rooms Katholieke Basisschool De Brembocht

Schoolondersteuningsprofiel. 09AY00 Rooms Katholieke Basisschool De Brembocht Schoolondersteuningsprofiel 09AY00 Rooms Katholieke Basisschool De Brembocht Inhoudsopgave Toelichting 3 DEEL I INVENTARISATIE 6 1 Typering van de school.7 2 Kwaliteit basisondersteuning 7 3 Basisondersteuning

Nadere informatie

LWOO Open dag LOcatie csg BeiLen 5 februari 2015 Open dag LOcatie SaLLand 7 februari 2015

LWOO Open dag LOcatie csg BeiLen 5 februari 2015 Open dag LOcatie SaLLand 7 februari 2015 LWOO Open dag Locatie CSG Beilen 5 februari 2015 open dag locatie Salland 7 februari 2015 Inhoud 4 Leerwegondersteunend onderwijs 4 Een eigen plek 5 Zorgadviesteam 5 Aanmelding en toelating 6 Centrale

Nadere informatie

VMBO met leerwegondersteuning en veel deskundigheid Leerwegen: BBL, KBL, TL. samen een eigen wijze weg vinden

VMBO met leerwegondersteuning en veel deskundigheid Leerwegen: BBL, KBL, TL. samen een eigen wijze weg vinden VMBO met leerwegondersteuning en veel deskundigheid Leerwegen: BBL, KBL, TL Welkom Als er sprake is van leer- en/of gedragsproblemen, waarbij meer zorg nodig is dan het reguliere onderwijs kan bieden,

Nadere informatie

Protocol. Leerlingbegeleiding op het Cosmicus College

Protocol. Leerlingbegeleiding op het Cosmicus College Protocol Leerlingbegeleiding op het Cosmicus College Inleiding Onder leerlingbegeleiding wordt verstaan het geheel van activiteiten dat tot doel heeft leerlingen, zowel individueel als in groepsverband,

Nadere informatie

SG W.J. Bladergroen. vmbo - lwoo, OPDC, ISK en praktijkonderwijs algemeen toegankelijk

SG W.J. Bladergroen. vmbo - lwoo, OPDC, ISK en praktijkonderwijs algemeen toegankelijk SG W.J. Bladergroen vmbo - lwoo, OPDC, ISK en praktijkonderwijs algemeen toegankelijk SG W.J. Bladergroen Wie zijn we? 1 Bladergroen is een kleine, gezellige en veilige school waarin verschillende onderdelen

Nadere informatie

Figuur 1: Leerlingen in basisonderwijs (2010-2011)

Figuur 1: Leerlingen in basisonderwijs (2010-2011) Passend onderwijs U heeft er vast al wel over gehoord: passend onderwijs. Maar wat is het nu precies en wat betekent dat voor onze school? Waarom gingen op 6 maart 2012 50.000 mensen uit het onderwijs

Nadere informatie

Voor ouders/verzorgers van kinderen in groep 8. wat ons. bijzonder. maakt. praktijkschool. Locatie Merwedekanaal voor praktijkonderwijs

Voor ouders/verzorgers van kinderen in groep 8. wat ons. bijzonder. maakt. praktijkschool. Locatie Merwedekanaal voor praktijkonderwijs Voor ouders/verzorgers van kinderen in groep 8 wat ons bijzonder maakt praktijkschool Locatie Merwedekanaal voor praktijkonderwijs Wa a r o m P ra k t i j ko n d e r w i j s? Uw schoolkeuze De school die

Nadere informatie

Adviseer het Van Lodenstein College als ouders van harte achter de identiteit van deze school staan.

Adviseer het Van Lodenstein College als ouders van harte achter de identiteit van deze school staan. Advies voortgezet onderwijs Wegwijzer bij het opstellen van het advies van de groepsleerkracht bij de overgang van leerlingen van de basisschool naar voortgezet onderwijs Doel van de wegwijzer Ouders en

Nadere informatie

begeleiding in de onderbouw

begeleiding in de onderbouw 1 begeleiding in de onderbouw Inhoud Deze brochure is geschreven om antwoord te geven op (een deel van) uw vragen op het gebied van de begeleiding van uw kind. De volgende zaken komen aan de orde: 1. Het

Nadere informatie

Naar het voortgezet onderwijs. Antwoorden op vragen

Naar het voortgezet onderwijs. Antwoorden op vragen Naar het voortgezet onderwijs Antwoorden op vragen Geachte ouders, Dit schooljaar gaat u uw zoon of dochter aanmelden voor het voortgezet onderwijs (vo).een grote stap voor de meeste leerlingen. Natuurlijk

Nadere informatie

Meer weten? Kijk op www.schoolloopbaanteam.nl

Meer weten? Kijk op www.schoolloopbaanteam.nl Schoolloopbaanteam Rijnmond geeft begeleiding en advies Sommige jongeren hebben behoefte aan langdurige ondersteuning om hun schoolloopbaan met succes te doorlopen. De coaches van Schoolloopbaanteam Rijnmond

Nadere informatie

CITAVERDE COLLEGE HEERLEN INFORMATIE VOOR (B)SCHOOLVERLATERS EN HUN OUDERS/VERZORGERS

CITAVERDE COLLEGE HEERLEN INFORMATIE VOOR (B)SCHOOLVERLATERS EN HUN OUDERS/VERZORGERS IK BEN WELKOM CITAVERDE COLLEGE HEERLEN INFORMATIE VOOR (B)SCHOOLVERLATERS EN HUN OUDERS/VERZORGERS CITAVERDE COLLEGE HEERLEN RELATIEF KLEINE SCHOOL: VEEL PERSOONLIJKE AANDACHT VOOR DE INDIVIDUELE LEERLING

Nadere informatie

TEVREDENHEIDSONDERZOEK

TEVREDENHEIDSONDERZOEK verslag van het TEVREDENHEIDSONDERZOEK afgenomen in NOVEMBER 2014 Inleiding Eén keer in de twee jaar wordt er een tevredenheidsonderzoek gehouden. Ouders, leerlingen van groep 5, 6, 7 en 8 en personeelsleden

Nadere informatie

Pedagogische aanpak op de St. Plechelmusschool

Pedagogische aanpak op de St. Plechelmusschool Pedagogische aanpak op de St. Plechelmusschool Ons uitgangspunt is het welbevinden en positief gedrag van leerlingen te bevorderen. Wij gaan uit van: Goed gedrag kun je leren Om dit te bereiken werken

Nadere informatie

PROGRAMMA VAN DE AVOND

PROGRAMMA VAN DE AVOND PROGRAMMA VAN DE AVOND Overzicht voortgezet in Nederland Het kundig rapport NIO Tijd voor vragen Onderwijs na de Basisschool Het Voortgezet Onderwijs MBO-niveau 3 + 4 MBO Niveau 1 + 2 Hoger Onderwijs Weten

Nadere informatie

Wat kan de orthopedagoog of psycholoog voor jou doen?

Wat kan de orthopedagoog of psycholoog voor jou doen? Wat kan de orthopedagoog of psycholoog voor jou doen? Samenwerkingsverband NIP-NVO zorg voor mensen met een verstandelijke beperking 2014 1 Inhoud Voorwoord 3 Wat doet de psycholoog of orthopedagoog? 5

Nadere informatie

Wat worden leerlingen en ouders hier beter van? Wat levert het op voor leerkrachten, scholen en partners?

Wat worden leerlingen en ouders hier beter van? Wat levert het op voor leerkrachten, scholen en partners? Wat worden leerlingen en ouders hier beter van? Wat levert het op voor leerkrachten, scholen en partners? Passend onderwijs Zorg- en adviesteams Integraal indiceren Centrum voor jeugd en gezin De lokale

Nadere informatie

Stichting leerkracht: elke dag samen een beetje beter

Stichting leerkracht: elke dag samen een beetje beter Stichting leerkracht: elke dag samen een beetje beter Wat is leerkracht? Stichting leerkracht is een organisatie van enthousiaste experts uit het onderwijs en bedrijfsleven die scholen helpt in het ontwikkelen

Nadere informatie

Heeft u een zoon of dochter in groep 8? Dan is deze brochure voor u.

Heeft u een zoon of dochter in groep 8? Dan is deze brochure voor u. Heeft u een zoon of dochter in groep 8? Dan is deze brochure voor u. Uw kind gaat naar het Voortgezet Onderwijs en daar komt veel bij kijken. Per schooljaar 2013-2014 wordt er in de Regio Utrecht West

Nadere informatie

iets voor jou? Leerlingzorg

iets voor jou? Leerlingzorg iets voor jou? Leerlingzorg Leerlingzorg Waarom deze wegwijzer? Soms heb je wel eens vragen maar weet je niet waar je ze kunt stellen of waar je hiervoor heen moet op school. Deze wegwijzer zal je helpen

Nadere informatie

Zorgcoördinator, psycholoog, orthopedagoog

Zorgcoördinator, psycholoog, orthopedagoog Functiefamilie : Onderwijs Begeleiding & Zorg, reeks II Kenmerk : 2014/000496/CvB-P&O Versie : 1 Vastgesteld CvB d.d. : 20-05-2014 Datum : 20 mei 2014 Instemming PGMR d.d. : 16-05-2014 Opgesteld door :

Nadere informatie

visie, gedrag, overtuigingen, gevoelens, handelen, reflectie

visie, gedrag, overtuigingen, gevoelens, handelen, reflectie Boek : Auteur : Bespreker : Jo Dauwen Datum : juni 2010 Gedragsproblemen in scholen Het denken en handelen van leraren Kees van der Wolf en Tanja van Beukering, Acco ISBN: 9 789033 474989. In een notendop

Nadere informatie

Een Positief. leer en leefklimaat. op uw school

Een Positief. leer en leefklimaat. op uw school Een Positief leer en leefklimaat op uw school met TOPs! positief positief denken en doen Leerlingen op uw school ontwikkelen zich het beste in een positief leer- en leefklimaat; een klimaat waarin ze zich

Nadere informatie

Checklist bij 'Een doorgaande lijn PO - VO voor hoogbegaafde leerlingen'

Checklist bij 'Een doorgaande lijn PO - VO voor hoogbegaafde leerlingen' Checklist bij 'Een doorgaande lijn PO - VO voor hoogbegaafde leerlingen' 3.1 Het management Op managementniveau worden zeven standaarden onderscheiden, die elk een aantal indicatoren omvatten. Na het scoren

Nadere informatie

Thema Kinderen en school

Thema Kinderen en school http://www.edusom.nl Thema Kinderen en school Lesbrief 20. Het adviesgesprek. Wat leert u in deze les? Advies vragen. / woorden die hetzelfde betekenen. Advies geven. / woorden die hetzelfde betekenen.

Nadere informatie

ONDERSTEUNINGSPROFIEL januari 2013 WILLEM LODEWIJK GYMNASIUM GRONINGEN

ONDERSTEUNINGSPROFIEL januari 2013 WILLEM LODEWIJK GYMNASIUM GRONINGEN ONDERSTEUNINGSPROFIEL januari 2013 WILLEM LODEWIJK GYMNASIUM GRONINGEN VWO/GYMNASIUM ALGEMEEN De volgende kernwaarden van het Willem Lodewijk Gymnasium -geformuleerd in het meerjarenplan- vormen de basis

Nadere informatie

Pestprotocol Versie maart 2015

Pestprotocol Versie maart 2015 Pestprotocol Versie maart 2015 Inleiding De Goudse Waarden heeft in de missie beschreven waar zij voor staat. In de missie staat dat De Goudse Waarden een scholengemeenschap is die herkenbaar wil zijn

Nadere informatie

ALTRA COLLEGE NOORD / ZUIDOOST. Leren en werken voor je toekomst WWW.ALTRA.NL

ALTRA COLLEGE NOORD / ZUIDOOST. Leren en werken voor je toekomst WWW.ALTRA.NL ALTRA COLLEGE NOORD / ZUIDOOST Leren en werken voor je toekomst WWW.ALTRA.NL Beste leerling, welkom bij Altra College! Mentor Goedemorgen, goed dat je er bent! We zijn blij dat je er bent. Bij de beroepsopleiding

Nadere informatie

Informatieavond Het College Vos maandag 11 januari 2016 De Vos:

Informatieavond Het College Vos maandag 11 januari 2016 De Vos: Informatieavond Het College Vos maandag 11 januari 2016 De Vos: Jouw slimste keuze Welkom Frank Werlich Locatiedirecteur Nienke van Kooij van Wamelen Afdelingsleider onderbouw Programma Algemene informatie

Nadere informatie

Hulp bij ADHD. Scholingsaanbod

Hulp bij ADHD. Scholingsaanbod Hulp bij ADHD Dit heeft mijn beeld van ADHD enorm verrijkt. Ik zie nu veel mogelijkheden om kinderen met ADHD goede begeleiding te bieden deelnemer workshop bij Fontys Hogescholen Copyright 2010 Hulp bij

Nadere informatie

Onderwijskundig Rapport

Onderwijskundig Rapport Onderwijskundig Rapport t.b.v. het schooladvies bij het verlaten van het primair onderwijs en het leerlingdossier t.b.v. de aanvraag leerwegondersteunend- en praktijkonderwijs Naam leerling: Naam school:

Nadere informatie

Handelingsgericht werken

Handelingsgericht werken Handelingsgericht werken HGW en Passend Onderwijs: kansen en belemmeringen? De week van de IB-er 5 november 2012, Zwolle Noëlle Pameijer, school/kinderpsycholoog, SWV Annie M.G. Schmidt 1 Doelen bijdrage

Nadere informatie

Nieuwsbrief passend onderwijs

Nieuwsbrief passend onderwijs Maart 2013 De lerarenbeurs. Sta beter voor de klas! Uitgelicht De Lerarenbeurs. Sta beter voor de klas! Goede leraren zijn bepalend voor goed onderwijs. Daarom blijft het ministerie van OCW investeren

Nadere informatie

Van individuele casuïstiek naar casusoverstijgende oplossing?!

Van individuele casuïstiek naar casusoverstijgende oplossing?! Van individuele casuïstiek naar casusoverstijgende oplossing?! Kort verslag van een OC+-initiatief rond thuiszittende leerlingen uit het primair onderwijs in de regio Eindhoven November 2012 Een publicatie

Nadere informatie

Ondersteuning. school voor mavo met determinatie onderbouw vmbo-k/g/t

Ondersteuning. school voor mavo met determinatie onderbouw vmbo-k/g/t Ondersteuning school voor mavo met determinatie onderbouw vmbo-k/g/t Inhoud 1. Niveaus van begeleiding en zorg 3 1.1 Niveau 1: de dagelijkse gang (het Team) 4 1.1.1 Mentoraat 4 1.1.2 Didactische toetsen

Nadere informatie

1 Missie en visie inzake Passend Onderwijs 3. 2. Interne leerlingbegeleiding 4 2.1 Eerste lijn 4 Docenten en mentoren 4 Afdelingsleider 5

1 Missie en visie inzake Passend Onderwijs 3. 2. Interne leerlingbegeleiding 4 2.1 Eerste lijn 4 Docenten en mentoren 4 Afdelingsleider 5 Zorgplan en ondersteuningsprofiel 2014-2015 1 Inhoud blz. 1 Missie en visie inzake Passend Onderwijs 3 2. Interne leerlingbegeleiding 4 2.1 Eerste lijn 4 Docenten en mentoren 4 Afdelingsleider 5 2.2 Tweede

Nadere informatie

Functiebeschrijving Leraar Basisonderwijs (LA)

Functiebeschrijving Leraar Basisonderwijs (LA) Functiebeschrijving Leraar Basisonderwijs (LA) Context De werkzaamheden worden uitgevoerd binnen Alpha Scholengroep. Onder Alpha Scholengroep ressorteren 15 Christelijke basisscholen in de omgeving van

Nadere informatie

De Voorde. School Ondersteunings Profiel (SOP) SO De Voorde Hoofdgebouw: Bazuinlaan 4 2287 EE Rijswijk Tel. 070-39 43 042

De Voorde. School Ondersteunings Profiel (SOP) SO De Voorde Hoofdgebouw: Bazuinlaan 4 2287 EE Rijswijk Tel. 070-39 43 042 VSO SO School Ondersteunings Profiel (SOP) De Voorde SO VSO SO De Voorde Hoofdgebouw: Bazuinlaan 4 2287 EE Rijswijk Tel. 070-39 43 042 school@voorde.scoh.nl www.scoh.nl/voorde Schoolondersteuningsprofiel

Nadere informatie

ONDERWIJSONDERSTEUNINGSPROFIEL SV 2.01 JUNI 2012

ONDERWIJSONDERSTEUNINGSPROFIEL SV 2.01 JUNI 2012 ONDERWIJSONDERSTEUNINGSPROFIEL SV 2.01 JUNI 2012 GOMARUS COLLEGE GRONINGEN VMBO VONDELPAD ALGEMEEN Het vmbo van het Gomarus College hecht grote waarde aan goede zorg en goed onderwijs. We streven naar

Nadere informatie

Ondersteuningsstructuur VO Hoe het voortgezet onderwijs voor maatwerk zorgt zien we bij Echnaton

Ondersteuningsstructuur VO Hoe het voortgezet onderwijs voor maatwerk zorgt zien we bij Echnaton Ondersteuningsstructuur VO Hoe het voortgezet onderwijs voor maatwerk zorgt zien we bij Echnaton Ook in het voortgezet onderwijs heeft men de voorbereidingen in het licht van de nieuwe wet uiteraard ter

Nadere informatie

Beleid leerlinggebonden financiering

Beleid leerlinggebonden financiering Beleid leerlinggebonden financiering 1. Schoolvisie De uitgangspunten van onze school staan beschreven in ons Schoolplan en zijn in verkorte vorm opgenomen in onze Schoolgids. De daarin opgenomen punten

Nadere informatie

Teamkompas voor Zelfsturing

Teamkompas voor Zelfsturing Teamkompas voor Zelfsturing Wat is het teamkompas: Met dit instrument kun je inzicht krijgen in de ontwikkeling van je team als het gaat om effectief samenwerken: Waar staan wij als team? Hoe werken wij

Nadere informatie

Welkom op. Naar het voortgezet onderwijs

Welkom op. Naar het voortgezet onderwijs Welkom op Naar het voortgezet onderwijs Een homogene klas Meerdere vakdocenten Andere mensen Meer vakken Meer lokalen Meer boeken Meer huiswerk Andere verantwoordelijkheden Andere lestijden Pauzeren op

Nadere informatie

Voorlichting Voortgezet Onderwijs

Voorlichting Voortgezet Onderwijs Voorlichting Voortgezet Onderwijs Onderwerpen die besproken worden: Onderbouw VO Bovenbouw VO LWOO vmbo havo/vwo En daarna? Factoren voor schoolkeuze Scholen in de regio Aanmeldingsprocedure Belangrijke

Nadere informatie