gemeente Eindhoven Betreft startnotitie over uitwerking spelregel Financiën helder en op orde: investeringen maatschappelijk nut.

Maat: px
Weergave met pagina beginnen:

Download "gemeente Eindhoven Betreft startnotitie over uitwerking spelregel Financiën helder en op orde: investeringen maatschappelijk nut."

Transcriptie

1 gemeente Eindhoven Raadsnummer Inboeknummer 13R bst00984 Dossiernummer augustus 2013 CommissieNotitie Betreft startnotitie over uitwerking spelregel Financiën helder en op orde: investeringen maatschappelijk nut. Inleiding Met het programma Financiën helder en op orde kijken we doorlopend naar mogelijkheden om financiële spelregels en uitgangspunten aan te scherpen. In de Kadernota is hiervoor Sturen met normen geïntroduceerd. Met deze notitie willen we een praktische invulling geven aan het onderdeel Investeringen in maatschappelijk nut en aanverwante onderwerpen. In de loop van 2014 zullen ook nog andere uitwerkingen volgen, zoals omgang met reserves en inzetbaarheid van de landelijke indicatoren. De gemeente Eindhoven heeft in het verleden veel geïnvesteerd met behulp van incidentele middelen, zoals NRE-middelen. De middelen voor extra intensiveringen in onder andere de openbare ruimte zijn inmiddels besteed. Omdat investeringen in de stad belangrijk zijn voor het op orde houden van de stad, maar ook voor werkgelegenheid, zullen deze ook door moeten blijven lopen. Onze balanspositie laat op dit moment een daling van het eigen vermogen en een stijging van de leningen zien. Een gevolg van stijgende leningen is dat in de begroting het bedrag dat de gemeente aan rente moet betalen steeds groter wordt. Er is behoefte aan het inzichtelijk maken van de verwachtingen ten aanzien van ons eigen vermogen en vreemd vermogen (balanspositie) en de kosten die dat met zich meebrengt (exploitatie). Hierbij speelt de vraag: Welke mogelijkheden heeft de gemeente om op de financiële positie te sturen in relatie tot de uitgesproken ambities? In de Kadernota wordt op pagina 38 een drietrapsraket besproken. Het volgende staat beschreven over de eerste trap in de drietrapsraket: Welke uitgangspunten hanteer je om de begroting duurzaam gezond te maken? Met ons uitgangspunt financiën helder en op orde geven we hier invulling aan. Zo hebben we bijvoorbeeld de incidentele dekking voor structurele lasten aangepakt. Op weg naar de begroting 2014 blijven we kritisch kijken naar mogelijkheden om de uitgangspunten aan te scherpen. We denken hierbij bijvoorbeeld aan aanvullende spelregels op het gebied van de cashflow voor het grondbedrijf en de investeringen in maatschappelijk nut en/of de maximale inzet van reserves per periode. In deze notitie wordt aangesloten bij de 2 e trap van de drietrapsraket, namelijk sturen op normen, de vier domeinen weerbaarheid, stabiliteit, flexibiliteit en wettelijke kaders. De onderwerpen in deze notitie hebben vooral betrekking op het domein weerbaarheid (weerstandsvermogen, verhouding eigen-vreemd vermogen en vreemd vermogen in relatie tot de activazijde van de balans).

2 Bestuurlijk kader b Kerntaak gekoppeld aan het werkprogramma van het college In de Kadernota is de drietrapsraket beschreven op pagina 38. De eerste stap in de drietrapsraket is het duurzaam gezond houden van de begroting. De voorgestelde uitgangspunten dragen bij aan de invulling van de ambitie Financiën helder op orde. Toelichting totaalfinanciering, liquiditeitsprognose, uitgaven en dekking Totaalfinanciering De gemeente hanteert bij het financieren van de uitgaven en inkomsten het systeem totaalfinanciering. Dit betekent dat alle uitgaven en inkomsten worden opgeteld ongeacht om wat voor soort uitgave het gaat, dus ook de uitgaven voor bijvoorbeeld een subsidieverstrekking, inkopen van goederen en diensten, investeringen. Hiertegenover worden dan alle inkomsten gezet. Als blijkt dat de uitgaven hoger zijn dan de inkomsten, dan is sprake van een financieringsbehoefte. Totdat de kasgeldlimiet is bereikt (voor Eindhoven is dat 65 miljoen) mag er worden gefinancierd met kort geld, aangezien dit in de regel goedkoper is dan langlopende leningen. Bij het bereiken van de kasgeldlimiet moet binnen 3 kwartalen worden overgegaan op het aantrekken van een langlopende lening. Bij de methodiek totaalfinanciering zijn leningen niet gekoppeld aan specifieke uitgaven of investeringen, maar aan het saldo van wat de gemeente in totaal uitgeeft en binnenkrijgt. Waarom totaalfinanciering De gemeente past totaalfinanciering toe om twee hoofdredenen. Allereerst is door totaalfinanciering de administratieve verwerking eenvoudiger en efficiënter dan bij projectfinanciering. De administratieve kosten zijn daarmee ook lager. Daarnaast wordt middels totaalfinanciering optimaal gebruik gemaakt van de beschikbare middelen. Nadeel bij projectfinanciering is namelijk dat geleend wordt voor een investering, terwijl bij een andere investering een positief saldo aanwezig kan zijn. Bij totaalfinanciering wordt pas geleend als alle bankrekeningen een negatief saldo vertonen. Hierdoor zijn de rentekosten zo laag mogelijk en wordt de kasgeldlimiet optimaal benut. De kasgeldlimiet is één van de normen die onder het domein wettelijke kader valt. Met behulp van liquiditeitsprognoses (verderop toegelicht) voorspellen we zo goed mogelijk hoe onze liquiditeitspositie (bankrekeningen) zich ontwikkelt. De huidige financiële situatie De opgenomen leningenpositie stijgt de laatste jaren sterk. In het verleden waren liquide middelen aanwezig, onder andere door de verkoop van NRE. Deze middelen zijn ingezet, of in onroerend goed geïnvesteerd en daarom niet op korte termijn beschikbaar. Gevolg is dat de laatste jaren meer wordt geleend om onze uitgaven te kunnen betalen. Het hebben van een lening is op zich geen probleem, als rekening wordt gehouden met de bijkomende rentekosten en als de aflossingen worden betaald. De rentekosten van leningen worden in de exploitatiebegroting opgenomen, inclusief rentekosten voor nieuw aan te trekken leningen in de toekomst (als dat nodig is). 2

3 Vierjarige liquiditeitsprognose Een actuele liquiditeitsprognose vergroot het inzicht in de financiële positie van de gemeente. Een liquiditeitsprognose kan worden opgesteld op dagbasis, maandbasis of (meer)jarige basis. Een vierjarige prognose is belangrijk om de schommelingen in de financieringsbehoefte in beeld te hebben. Zo ontstaat ook inzicht in de periode waarvoor een lening moet worden aangetrokken (korte of langere termijn). Om de liquiditeitsprognose op te kunnen stellen moeten periodiek alle kasstromen worden doorgelicht. Aan een liquiditeitsprognose worden de volgende eisen gesteld: - Alle uitgaven en inkomsten zijn in beeld. Er zijn drie soorten kasstromen: exploitatie-, investerings- en financieringskasstromen. - Exploitatiekasstromen zijn de kasstromen die volgen uit de posten van de exploitatiebegroting. Niet alle onderdelen van de begroting zijn kasstromen. De berekende rente en afschrijving zijn geen kasstromen, maar wel kosten. Ook de stortingen en onttrekkingen in reserves zijn geen kasstromen - Investeringskasstromen zijn de uitgaven en inkomsten voor investeringen Maatschappelijk nut, Economisch nut en Grondexploitaties. Deze worden bij het MIP gepresenteerd. - De financieringskasstromen staan niet in de exploitatiebegroting, maar moeten wel worden meegenomen in de liquiditeitsprognose. Denk hierbij aan de aflossingen voor leningen of ontvangsten uit beleggingen. Onderstaande tabel geeft de hoofdstromen van een liquiditeitsprognose weer: + -/- -/- -/- Inkomsten (zoals algemene uitkering, OZB etc.) Exploitatie-uitgaven (voor bijvoorbeeld jeugdzaken) Financieringsuitgaven (aflossingen) Investeringsuitgaven Saldo kasstromen (-/- betekent financieringsbehoefte / lenen) Soorten uitgaven en dekking De uitgaven (en inkomsten) in de gemeentelijke begroting zijn onder te verdelen in investeringsuitgaven, exploitatie-uitgaven en financiële uitgaven. Hieronder worden de verschillende soorten uitgaven kort toegelicht. Bijlage 1 laat het verschil tussen financiering en dekking zien aan de hand van een voorbeeld. Investeringen Maatschappelijk nut: Investeringen in Maatschappelijk Nut zijn investeringen die niet verhandelbaar zijn. Dat wil zeggen dat de investering niet verkoopbaar is, omdat het bijvoorbeeld in de openbare ruimte is geplaatst, zoals wegen of groen. Deze investeringen worden niet geactiveerd, maar direct als kosten genomen in de exploitatie. In de begroting moet er dus ruimte (dekking) zijn voor de gehele investering (en niet voor jaarlijkse afschrijvingen). Als na de levensduur het goed vervangen moet worden, dient er opnieuw dekking gevonden te worden in de exploitatie (inkomende middelen, reserves of voorzieningen). De wet BBV, artikel 59, lid 4 schrijft voor dat investeringen in maatschappelijk nut kunnen worden geactiveerd. Dit is niet verplicht. In het verleden heeft de gemeente Eindhoven besloten om investeringen in maatschappelijk nut niet te activeren, mede om de mogelijkheid te hebben de 3

4 forse incidentele middelen vanuit de verkoop NRE in te zetten voor investeringen in maatschappelijk nut. Deze keuze kan worden heroverwogen. De overweging om investeringen in maatschappelijk nut wel of niet te activeren is een raadsbevoegdheid. Investeringen Economisch nut: Investeringen in economisch nut zijn investeringen die bijdragen aan de mogelijkheid om middelen te verwerven. Er is een verkoopwaarde, zoals dienstauto s en gebouwen. Ook investeringen waar tarieven voor gelden, zoals riolen, worden als economisch nut beschouwd. Bij investeringen in economisch nut wordt niet in één keer de dekking ten laste van de exploitatie gebracht, maar over meerdere jaren verspreid door af te schrijven. In de begroting worden kapitaallasten (rente en afschrijving) opgenomen, die zoveel mogelijk via externe inkomsten zoals huurinkomsten of tarieven worden gedekt. Bij investeringen in economisch nut wordt rekening gehouden met de kosten die de financiering met zich meebrengt, omdat in de begroting rente wordt opgenomen. Investeringen in grondexploitaties: Grondexploitaties worden gezien als investeringen die zichzelf moeten terug verdienen door de toekomstige opbrengst van grondverkopen. De aangekochte grond wordt geactiveerd op de balans en over de boekwaarde wordt rente gerekend; met andere woorden de kostprijs van de grond stijgt hierdoor. Zolang de waarde van de grond in gelijke mate toeneemt en bij verkoop de kosten afdekt is er geen probleem. Echter als de grondwaarde daalt en/of verkoop vertraagt, dan zal de investering minder rendabel zijn. Er wordt op dit knelpunt al bijgestuurd door: - een voorziening op te voeren - een lager rentepercentage (1,5% in plaats van 4,5%) te hanteren bij negatieve grondexploitaties - de niet in exploitatie genomen gronden (NIEGG) uit te zuiveren voor investeringen waar nog geen plannen voor zijn. Deze investeringen zijn toegevoegd aan grond- en hulpstoffen. - In de Kadernota is 14 miljoen gereserveerd voor grondexploitaties. Exploitatie-uitgaven: Uitgaven in exploitatie zijn uitgaven die direct betrekking hebben op activiteiten in het lopende jaar en geen blijvende waarde hebben. Dit zijn uitgaven voor bijvoorbeeld jeugdzaken en subsidies voor sportverenigingen. Financiële uitgaven: Hieronder vallen uitgaven zoals aflossingen van leningen. 4

5 Als we in totaal in kasstromen meer uitgeven dan we binnenkrijgen moet er geleend worden en stijgen de rentekosten. Basisuitgangspunten ten aanzien van investeringen en lenen Basisuitgangspunt 1: Leen alleen voor investeringen met rentedekking Bij investeringen in economisch nut en investeringen in grondexploitaties is in de begroting rekening gehouden met rentelasten. Deze type investeringen worden op de balans geplaatst (geactiveerd). Voor deze investeringen is het aantrekken van financiering geen probleem als dat nodig is, omdat de rente is gedekt. Anders is het bij investeringen in maatschappelijk nut en de exploitatie-uitgaven. Voor deze categorieën is het beter om de uitgaven in te passen binnen de beschikbare liquide middelen. Toelichting basisuitgangspunt 1 In de gemeentelijke administratie wordt wel rekening gehouden met de verschillende karakters van uitgaven, maar bij de financiering ervan wordt alles getotaliseerd. Bij de toelichting op totaalfinanciering is reeds geconcludeerd dat een lening niet is gekoppeld aan een actief of investering. Het is vanuit dat oogpunt lastig om onderscheid te maken tussen de verschillende soorten uitgaven. We kunnen niet aangeven of er geleend is voor maatschappelijk nut. Een stelling om alleen voor economisch nut te lenen is in praktijk niet één op één uitvoerbaar. Met behulp van een liquiditeitsprognose kan worden bepaald hoeveel er in maatschappelijk nut kan worden geïnvesteerd zonder de leningen verder te laten oplopen. Als in een jaar het liquiditeitssaldo (saldo van uitgaven en inkomsten vanuit de exploitatie) nog positief is nadat de investeringen in maatschappelijk nut zijn gedaan, is er ruimte voor meer investeringen zonder dat geleend hoeft te worden of kunnen leningen extra worden afgelost. Huidige situatie Op dit moment wordt ingezet op de verkoop van onroerend goed om de leningenportefeuille beperkt te houden. Daarnaast wordt via Meerjaren Investeringsplanning (MIP) een beeld gevormd van de toekomstige investeringen, waarbij de indeling wordt gehanteerd in economisch nut, grondexploitaties en maatschappelijk nut. Met behulp van het MIP en de vierjarige liquiditeitsprognose kan voor de toekomst de financieringsbehoefte in beeld worden gebracht. Het concept totaalfinanciering blijft wel gehandhaafd, zodat zo optimaal mogelijk (tegen zo laag mogelijke rentekosten) wordt gefinancierd. Zolang de gemeente binnen de kasgeldlimiet blijft worden geen leningen aangetrokken. Het MIP en de vierjarige liquiditeitsprognose laten zien wat de toekomstige uitgaven en inkomsten zijn per (investerings)categorie. De hoogte van het te lenen bedrag is maximaal het totaal voor investeringen economisch nut en grondexploitaties. Hiermee wordt aangesloten op het domein weerbaarheid, waar de verhouding vaste activa leningen wordt gevolgd. 5

6 Basisuitgangspunt 2: Maximale bedrag uit te geven aan investeringen maatschappelijk nut is het positieve saldo op de vierjarige liquiditeitsprognose Via de investeringsplanning is in beeld wat er jaarlijks nodig is voor investeringen in maatschappelijk nut, economisch nut en grondexploitaties. Een actuele liquiditeitsprognose geeft aan in hoeverre de investeringsuitgaven kunnen worden betaald met eigen geld. De geplande investeringen in maatschappelijk nut worden gelegd naast de beschikbare financiële middelen. Als het bestuur de rentelasten niet verder wil laten oplopen stellen we voor dat de maximale uitgaven aan investeringen maatschappelijk nut worden bepaald aan de hand van het positieve saldo op de vierjarige (vierjarig) liquiditeitsprognose. Een overschrijding in 1 of 2 jaren (waarvoor geleend moet worden), wordt gecompenseerd door een overschot in een later jaar (waarmee de lening wordt afgelost). Als de vraag naar investeringen groter is dan de beschikbare kasstromen, dan zullen investeringen moeten worden uitgesteld of worden geschrapt, indien het bestuur de rentelasten niet verder wil laten oplopen. Uiteraard is het aan het bestuur om daar andere keuzes in te maken. Indien er aanleiding is om meer te investeren kan dat, maar dan moet er voor de volgende jaren rekening worden gehouden met hogere rentekosten. De meest gunstige situatie is als jaarlijks een bedrag wordt begroot voor de vervanging van investeringen in maatschappelijk nut over een langere periode bezien. Dan kan een structureel budget worden begroot (ideaalcomplex). We streven ernaar om te komen tot een ideaalcomplex. Dit zal pas goed in beeld te brengen zijn als we meerjarig inzicht hebben in de vervangingsvraag van investeringen in maatschappelijk nut en de in dit memo voorgestelde werkwijze enkele jaren is toegepast. Toelichting basisuitgangspunt 2 Door de veranderde financiële positie van de gemeente Eindhoven en de druk vanuit het Rijk en Europa op het in de greep houden van de kasstromen, is het steeds belangrijker om, naast het sluitend houden van de exploitatiebegroting (dit is het stelsel van baten en lasten), ook de inkomsten en uitgaven (dit zijn de kasstromen) goed op elkaar af te stemmen. Uiteraard kan de vraag naar investeringen maatschappelijk nut groter zijn dan het beschikbare bedrag aan liquide middelen. De raad kan beargumenteerd afwijken van het basisuitgangspunt inzake maximaal budget voor investeringen in maatschappelijk nut. Het gevolg is dat de rentekosten voor de komende jaren hoger worden (ten laste van andere uitgaven). Door het budget voor rentekosten te verhogen, biedt de raad de mogelijkheid om investeringen in maatschappelijk nut uit te voeren boven de beschikbare liquide middelen. Er zal dan geleend moeten worden. Nadeel is dat er dan geen aflossingsruimte beschikbaar is en de lening eeuwig op de balans blijft staan. Er zal in andere jaren minder geïnvesteerd of meer bezuinigd moeten worden. 6

7 Basisuitgangspunt 3: maatregelen om de financiële gevolgen van investeringen in beeld te houden. Naast de bovengenoemde uitgangspunten is het belangrijk om periodiek inzicht te hebben in de verschillen tussen de begrote inkomsten en uitgaven en de realisatie. Alle kasstromen worden meegenomen, ook de kasstromen voor investeringen. Door op de momenten van het cyclisch instrumentarium de gegevens voor investeringen te actualiseren, wordt al vroegtijdig duidelijk wat de afwijkingen aan het einde van het realisatiejaar zullen zijn. Dit kan bij de tussentijdse rapportage worden meegenomen. Door de afwijkingen mee te nemen en te rapporteren, is bijsturing mogelijk en kunnen bijvoorbeeld projecten worden uitgesteld als blijkt dat budgetten worden overschreden. Ook wordt eerder duidelijk wat de vertragingen in investeringen zijn en wat het effect is op de schuldpositie. In onderstaand overzicht is aangegeven op welke wijze de kasstromen in het cyclisch instrumentarium in beeld worden gebracht. Instrument Kadernota Begroting Tussentijdse rapportage Jaarrekening Informatie Investeringsruimte op hoofdlijnen - Liquiditeitsprognose aan de hand van primaire begroting - Toekomstige investeringen in beeld - Geactualiseerd beeld liquiditeitsprognose inclusief afwijkingen - Geactualiseerd beeld investeringsuitgaven huidig jaar Analyse afwijkingen investeringsuitgaven afgelopen jaar Wanneer kan de raad sturen? Bij de Kadernota wordt door de raad bepaald welke investeringsruimte beschikbaar is voor de komende vier jaar. De raad kan hierbij onderscheid maken tussen de verschillende type investeringen, zoals een vast budget voor investeringen in maatschappelijk nut. Als hulpmiddel voor het bepalen van de investeringsruimte wordt de vierjarige liquiditeitsprognose gepresenteerd. Bij het opstellen van een nieuwe jaarschijf MIP worden de volgende elementen meegenomen: - investeringen die reeds zijn vastgesteld, maar nog niet zijn gestart komen bij een nieuwe jaarschijf MIP opnieuw ter afweging bij de raad. Tijdens de begrotingsbehandeling komt een overzicht van nog niet gestarte investeringen - nieuwe investeringen worden toegelicht - de financiële ruimte wordt in beeld gebracht. Het meerjaren investeringsplan (MIP) wordt ingebed in het cyclisch proces. De raad maakt een keuze welke investeringen mogen worden uitgevoerd. Gedurende het jaar komen nieuwe investeringsinitiatieven middels dossiers in B&W. Deze initiatieven lopen mee in een nieuwe jaarschijf MIP. Indien het niet mogelijk is te wachten tot een nieuwe jaarschijf MIP, dan zal de raad een keuze moeten maken of de investering door kan gaan. Dit vindt plaats via separate dossiers. 7

8 Bij de tussentijdse rapportage wordt de stand van zaken van de financiële positie en van de investeringsuitgaven weergegeven. Bijsturing vindt plaats op verzoek van B&W, waarbij de raad in ieder geval wordt geïnformeerd. Voorstel: Voorgesteld wordt om een standpunt in te nemen ten aanzien van de in de tekst opgenomen overwegingen, die hieronder worden samengevat: b Beperk het aantrekken van leningen. Leen voor investeringen met rentedekking in de begroting: economisch nut en grondexploitaties. De maximale hoogte van de leningenportefeuille is gelijk aan de balanswaarde van materiële vaste activa en de waarde van de voorraad gronden. b Breng de voor- en nadelen in beeld van een heroverweging op het niet activeren van investeringen Maatschappelijk Nut. b Voorgesteld basisuitgangspunt is dat om de overige rentelasten niet verder op te laten lopen, de investeringen maatschappelijk nut worden bepaald aan de hand van het positieve saldo op de vierjarige (vierjarig) liquiditeitsprognose. Als het bestuur bereid is vierjarig de rentelast te laten oplopen kan ze er voor kiezen om van dit uitgangspunt af te wijken. Indien zij besluit meer te besteden aan investeringen in maatschappelijk nut is de consequentie van deze keuze is dat het budget voor rentekosten moet worden verhoogd. b Door te zorgen voor een actuele financieel beeld bij de cyclische instrumenten is tijdige bijsturing mogelijk. Dit betekent dat bij de Kadernota een beeld van de financiële ruimte op hoofdlijnen moet zijn (welke ruimte is er voor investeringen in maatschappelijk nut). Bij de Begroting wordt een actuele liquiditeitsprognose in beeld gebracht. Bij de verantwoordingsinstrumenten (tussentijdse rapportage en jaarrekening) wordt de afwijking tussen begroting en realisatie geanalyseerd. Burgemeester en wethouders van Eindhoven, secretaris stb/cf

9 Bijlage 1: verschil dekking en financiering Een voorbeeld: We investeren in miljoen in een onderwijsgebouw. Dit bedrag nemen we als boekwaarde op in de balans. In onze exploitatiebegroting nemen we als lasten de kapitaallasten (rente en afschrijving) op. Dit is afschrijving en rente in het eerste jaar. De kapitaallasten worden gedekt uit te ontvangen huren (baten) en uit de middelen onderwijshuisvesting. In onze meerjarenbegroting staan dus de lasten ( rente en afschrijving) en de dekking uit huren en onderwijshuisvesting, in totaal ook Dit bedrag, met een afnemende rente, voor een periode van 50 jaar. Op onze balans staat een boekwaarde van 5 miljoen, die jaarlijks afneemt met het afschrijvingsbedrag. De investering wordt dus voor meerdere jaren in onze begroting (stelsel van baten en lasten) opgenomen. In principe wordt het jaarlijks gebruik van het schoolgebouw geadministreerd. De financiering van het onderwijsgebouw is anders. We hebben in 2013 een bedrag van 5 miljoen uitgegeven (geïnvesteerd). In onze liquiditeitsprognose is dit bedrag opgenomen in het totaal van uitgaven. Daartegenover hebben we ook nog bedragen ontvangen (zoals de algemene uitkering). Uit onze liquiditeitsprognose resulteert bijvoorbeeld dat we 3 miljoen niet zelf kunnen financieren. We gaan 3 miljoen lenen bij de bank en nemen de rentekosten op in onze begroting. In ons kasstroomoverzicht nemen we naast de rente ook de aflossing van de lening op. De financiering vindt dus plaats in een jaar, in dit geval Dit wordt niet verspreid over de jaren dat we het gebouw gebruiken. Omdat we het systeem totaalfinanciering hanteren is er geen koppeling tussen een geleend bedrag en het onderwijsgebouw. Als er wel een koppeling is tussen investering en financiering (projectfinanciering), dan zouden we in bovenstaand voorbeeld 5 miljoen lenen, terwijl er op de bankrekening 2 miljoen positief saldo staat. De liquiditeitsprognose is een overzicht waarin al onze uitgaven en ontvangsten worden begroot. Op onze begroting staan de lasten en baten. Niet alle lasten zijn uitgaven en niet alle baten zijn ontvangsten. Hieronder een aantal voorbeelden: Lasten vs. Uitgaven Wel uitgaven Geen uitgaven Wel lasten Salarissen Afschrijvingen Geen lasten Investeringen Niet uit balans blijkende verplichtingen Baten vs. ontvangsten Wel ontvangsten Geen ontvangsten Wel baten Kasverkopen Vrijval voorziening Geen baten Ontvangen voorschotten Budget toekenningen 9

Grip op Financiën. 13 januari 2015 Sector Control

Grip op Financiën. 13 januari 2015 Sector Control Grip op Financiën 13 januari 2015 Sector Control Opbouw presentatie Inzicht in ontwikkeling leningenportefeuille en rente Normenkader van de gemeente Eindhoven Beheersmaatregelen Huidige leningenportefeuille

Nadere informatie

b Kerntaak gekoppeld aan het werkprogramma van het college Financiën helder en op orde

b Kerntaak gekoppeld aan het werkprogramma van het college Financiën helder en op orde gemeente Eindhoven Inboeknummer 12bst01585 Dossiernummer 12.38.651 18 september 2012 Commissienotitie Betreft startnotitie over Sturen met normen: domein 'flexibiliteit'. Inleiding Op 28 augustus is in

Nadere informatie

Raadsvoorstel Stelselwijziging: activeren investeringen Maatschappelijk Nut

Raadsvoorstel Stelselwijziging: activeren investeringen Maatschappelijk Nut TER EERSTE LEZING gemeente Eindhoven Raadsnummer 15R6508 Inboeknummer 15bst01152 Beslisdatum B&W 1 september 2015 Dossiernummer 15.36.652 Raadsvoorstel Stelselwijziging: activeren investeringen Maatschappelijk

Nadere informatie

b Onvermijdelijk Er moeten keuzes worden gemaakt ten aanzien van de investeringsportefeuille.

b Onvermijdelijk Er moeten keuzes worden gemaakt ten aanzien van de investeringsportefeuille. gemeente Eindhoven Raadsnummer Inboeknummer 12BST02184 Beslisdatum B&W Dossiernummer RaadsvoorstelMeerjaren Investeringsprogramma 2013 na MKBA Inleiding De gemeente Eindhoven wil blijvend investeren in

Nadere informatie

b Kerntaak gekoppeld aan het werkprogramma van het college Financiën helder en op orde

b Kerntaak gekoppeld aan het werkprogramma van het college Financiën helder en op orde gemeente Eindhoven Inboeknummer 12bst01885 Dossiernummer 12.44.651 30 oktober 2012 Commissienotitie Betreft startnotitie over Sturen met normen (overige domeinen) Inleiding Om te kunnen sturen op onze

Nadere informatie

Financiële positie: sturen op stabiliteit, flexibiliteit, weerbaarheid en wettelijke kaders. VBG 3 oktober 2012 Staf Depla

Financiële positie: sturen op stabiliteit, flexibiliteit, weerbaarheid en wettelijke kaders. VBG 3 oktober 2012 Staf Depla Financiële positie: sturen op stabiliteit, flexibiliteit, weerbaarheid en wettelijke kaders VBG 3 oktober 2012 Staf Depla Begroting helder en op orde Baas over je eigen prioriteiten Alleen dan geld voor

Nadere informatie

Notitie Rentebeleid 2007

Notitie Rentebeleid 2007 Notitie Rentebeleid 2007 Inhoudsopgave Inleiding 3 De positie van de nota rentebeleid 3 De werking van het marktconform percentage 3 Totaalfinanciering versus project- of objectfinanciering 4 Rentetoerekening

Nadere informatie

Kanttekeningen bij de Begroting 2015. Paragraaf 4 Financiering

Kanttekeningen bij de Begroting 2015. Paragraaf 4 Financiering Kanttekeningen bij de Begroting 2015 Paragraaf 4 Financiering Inhoud 1 Inleiding... 3 2 Financieringsbehoefte = Schuldgroei... 4 3 Oorzaak van Schuldgroei : Investeringen en Exploitatietekort... 5 4 Hoe

Nadere informatie

Leningen en kasstromen

Leningen en kasstromen 2015 Leningen en kasstromen Onderzoek ikv artikel 213a van de gemeentewet Otto Mekel JS Consultancy 9/21/2015 Inhoudsopgave 1. Inleiding... 2 1.1 Aanleiding van het onderzoek... 2 1.2 Onderzoeksvragen...

Nadere informatie

BEGROTING 2014. Paragraaf Financiering

BEGROTING 2014. Paragraaf Financiering BEGROTING 2014 Paragraaf Financiering Ambtelijke programmamanager Afdelingshoofd Bedrijfsvoering Inleiding In de BBV 2004 (Besluit Beheer en Verantwoording Provincies en gemeenten) is een paragraaf financiering

Nadere informatie

Probleemstelling: Berekening benodigde bedrag voor de herfinanciering: Financieringsmemo juni 2015 nr.

Probleemstelling: Berekening benodigde bedrag voor de herfinanciering: Financieringsmemo juni 2015 nr. Financieringsmemo juni 2015 nr. Aan: Treasurycommissie Van: Arjan van de Wetering Datum: 15 juni 2015 Onderwerp: Herfinanciering leningen Afschrift aan: vul in Probleemstelling: Eind juni moeten een vaste

Nadere informatie

Investeringskasstroom: Investeringen maatschappelijk nut -25,5 Investeringen economisch nut -83,4 Investeringen grondexploitaties (netto) -0,6

Investeringskasstroom: Investeringen maatschappelijk nut -25,5 Investeringen economisch nut -83,4 Investeringen grondexploitaties (netto) -0,6 2.7 Financiering Algemeen Deze paragraaf informeert de raad over het treasurybeleid en het risicobeheer van de financieringsportefeuille. De kaders hiervoor zijn vastgelegd in de wet Financiering Decentrale

Nadere informatie

Naam en telefoon. Coen van den Hout (9300) Afdeling. Portefeuillehouder

Naam en telefoon. Coen van den Hout (9300) Afdeling. Portefeuillehouder Onderwerp Invoering nieuwe voorschriften Besluit Begroting & Verantwoording (BBV). Datum 25 mei 2016 Naam en telefoon Coen van den Hout (9300) Afdeling F&C Portefeuillehouder Frank den Brok Waarover wil

Nadere informatie

Introductie gemeenteraad in de financiën. Bob van der Sleen / Jan Sanders Sector Control 27 februari 2014

Introductie gemeenteraad in de financiën. Bob van der Sleen / Jan Sanders Sector Control 27 februari 2014 Introductie gemeenteraad in de financiën Bob van der Sleen / Jan Sanders Sector Control 27 februari 2014 Inhoud Algemeen: Wat is het belang van de begroting en de jaarrekening, wat doet de raad en wat

Nadere informatie

Agendapunt. Op grond van artikel 192 van de gemeentewet is de raad het bevoegd orgaan om de begroting tussentijds te wijzigen.

Agendapunt. Op grond van artikel 192 van de gemeentewet is de raad het bevoegd orgaan om de begroting tussentijds te wijzigen. RAADSVOORSTEL Agendapunt Raad 27 oktober 2016 Afdeling Middelen Voorstel nummer 2016.00077 Datum 27 september 2016 Onderwerp Tweede bestuursrapportage 2016 Programma Alle begrotingsprogramma's Inlichtingen

Nadere informatie

NOTA RENTEBELEID GEMEENTE BERGEN OP ZOOM

NOTA RENTEBELEID GEMEENTE BERGEN OP ZOOM l lllllll llll lllll llll llllll 111111111111111111111111111111111 815-023068 NOTA RENTEBELEID 2015 GEMEENTE BERGEN OP ZOOM Bergen op Zoom, oktober 2015 1. INLEIDING.""""""""""""""""""""""""""""""""""

Nadere informatie

Meerjaren InvesteringsPlan 2013-2016

Meerjaren InvesteringsPlan 2013-2016 Meerjaren InvesteringsPlan 2013-2016 Resultaat na MKBA 11 december 2012 Inhoud presentatie Inleiding en aanleiding MKBA proces door Boer en Croon Resultaat MKBA: nieuwe MIP boekwerk Besluit MIP Vervolg:

Nadere informatie

Aan de raad AGENDAPUNT NR. 7. Doetinchem, 22 mei 2013. Bijstellen begroting rentekosten met ingang van begrotingsjaar 2014

Aan de raad AGENDAPUNT NR. 7. Doetinchem, 22 mei 2013. Bijstellen begroting rentekosten met ingang van begrotingsjaar 2014 Aan de raad AGENDAPUNT NR. 7 Bijstellen begroting rentekosten met ingang van begrotingsjaar 2014 Voorstel: 1. Met ingang van de programmabegroting 2014-2017 een bijstelling doorvoeren van de wijze van

Nadere informatie

Overzicht omvang schulden

Overzicht omvang schulden Memo Aan : De leden van de gemeenteraad Van : Gerrit Boonzaaijer Doorkiesnummer : Datum : 28-11-2016 Afschriften : Bijlage(n) : Betreft : Schuldenafbouwplan Geachte leden van de gemeenteraad, Tijdens de

Nadere informatie

Gemeente Breda ~Q~ ~,,~ Registratienr: [ 40523] Raadsvoorstel

Gemeente Breda ~Q~ ~,,~ Registratienr: [ 40523] Raadsvoorstel ~,,~ Raadsvoorstel Agendapuntnummer: Registratienr: [ 40523] Onderwerp Instemmen met het doonoeren van een stelselwijziging voor de verantwoording- en dekkingswijze van investeringen met maatschappelijk

Nadere informatie

Collegevoorstel. Zaaknummer: 00378506. Onderwerp: BEC motie rekentool begroting 2014

Collegevoorstel. Zaaknummer: 00378506. Onderwerp: BEC motie rekentool begroting 2014 Zaaknummer: 00378506 Onderwerp: BEC motie rekentool begroting 2014 Collegevoorstel Inleiding Bij de begrotingsbehandeling 2014 is unaniem een motie van het CDA aangenomen waarin u wordt verzocht de toepasbaarheid

Nadere informatie

Advies: Kennis te nemen van de treasuryrapportage 2014 inclusief de geactualiseerde liquiditeitsprognose 2014-2015.

Advies: Kennis te nemen van de treasuryrapportage 2014 inclusief de geactualiseerde liquiditeitsprognose 2014-2015. VOORSTEL AAN BURGEMEESTER EN WETHOUDERS Van: B.J. Zondag Tel.nr. : Datum: 25 september 2014 8416 Team: Financiën Tekenstukken: Nee Bijlagen: 2 Afschrift aan: N.a.v. (evt. briefnrs.): B.Duindam, V. Griessler,

Nadere informatie

Doorkiesnummer : (0495) 57 50 00 Agendapunt: - ONDERWERP VOORSTEL COLLEGE

Doorkiesnummer : (0495) 57 50 00 Agendapunt: - ONDERWERP VOORSTEL COLLEGE Meijer, Jacco FIN S3 RAD: RAD150701 woensdag 1 juli 2015 BW: BW150526 voorstel gemeenteraad Vergadering van de gemeenteraad van 1 juli 2015 Portefeuillehouder : H.A. Litjens Behandelend ambtenaar : Jacco

Nadere informatie

Financieel Jaarverslag 2015 en Begroting Tennisclub Ootmarsum

Financieel Jaarverslag 2015 en Begroting Tennisclub Ootmarsum Financieel Jaarverslag 2015 en Begroting 2016 Tennisclub Ootmarsum Inhoud 1. Overzicht Resultatenrekening en begroting 2. Overzicht Balans 3. Overzicht ledenaantal 4. Toelichting Resultatenrekening 2015

Nadere informatie

Provincie Zuid-Holland Beleidsnota kostprijsberekening en rentetoerekening 2017

Provincie Zuid-Holland Beleidsnota kostprijsberekening en rentetoerekening 2017 Provincie Zuid-Holland Beleidsnota kostprijsberekening en rentetoerekening 2017 1 1. Inleiding en achtergrond De Financiële verordening van de provincie Zuid-Holland schrijft voor dat Provinciale Staten

Nadere informatie

Richtlijnen van de commissie BBV

Richtlijnen van de commissie BBV Richtlijnen van de commissie BBV Stellige uitspraken gelden met ingang van begrotingsjaar T+1, het jaar nadat de uitspraak is gepubliceerd. 1. Notitie Software, mei 2007 1.1 Software (als afzonderlijk

Nadere informatie

Memo. Leden van het algemeen bestuur. Treasuryberaad. Datum 30 mei Onderwerp Financieringsbehoefte 2016

Memo. Leden van het algemeen bestuur. Treasuryberaad. Datum 30 mei Onderwerp Financieringsbehoefte 2016 Aan Van Leden van het algemeen bestuur Treasuryberaad Datum 30 mei 2016 Onderwerp sbehoefte 2016 Op 30 mei is het Treasuryberaad bijeengekomen om de financieringsbehoefte van Avalex te bepalen. Hierbij

Nadere informatie

Kadernota rentebeleid en rentetoerekening 2013 gemeente Heerhugowaard

Kadernota rentebeleid en rentetoerekening 2013 gemeente Heerhugowaard Kadernota rentebeleid en rentetoerekening 2013 gemeente Heerhugowaard 1. Inleiding Het begrip rente speelt een belangrijke rol in het gemeentelijk huishoudboekje en kent binnen de gemeentefinanciën een

Nadere informatie

Programmabegroting Versie:

Programmabegroting Versie: Programmabegroting 2017 Versie: 5.0.0.0.0.0 2.2 Wijzigingen regelgeving BBV Wijzigingen in Besluit begroting en verantwoording (BBV) verwerkt in Programmabegroting 2017-2020. Samenvatting Het Besluit begroting

Nadere informatie

gemeente Eindhoven Betreft Financieringsopgave en - constructie Integrale Onderwijs Huisvesting Opgave (IHP)

gemeente Eindhoven Betreft Financieringsopgave en - constructie Integrale Onderwijs Huisvesting Opgave (IHP) gemeente Eindhoven 14R5866 Inboeknummer Beslisdatum B&W 6 mei 2014 Dossiernummer Nadere toelichting bij raadsvoorstel Betreft Financieringsopgave en - constructie Integrale Onderwijs Huisvesting Opgave

Nadere informatie

Van deze gelegenheid maken wij gebruik het volgende op te merken:

Van deze gelegenheid maken wij gebruik het volgende op te merken: Bezoekadres Huis der Provincie Markt 11 6811 CG Arnhem Postadres Postbus 9090 6800 GX Arnhem De Raad van de gemeente Hattem Postbus 93 8050 AB HATTEM telefoonnummer (026) 359 91 11 telefaxnummer (026)

Nadere informatie

Paragraaf 4: Financiering

Paragraaf 4: Financiering Paragraaf 4: Financiering Geldstroombeheer van de gemeente Algemeen De treasuryfunctie omvat de financiering van de beleidsvoornemens en het uitzetten van geldmiddelen die niet direct nodig zijn. Het beleid

Nadere informatie

- Toelichting en nadere uitwerking (blz. 4-6) - voorbeeldberekening 1 contract, totaal annuïteitberekening op 4,6% en lineair (blz.

- Toelichting en nadere uitwerking (blz. 4-6) - voorbeeldberekening 1 contract, totaal annuïteitberekening op 4,6% en lineair (blz. gemeente Schiedam notitie DANM 01 oktober 2010 ONDERWERP stelselherziening erfpacht in het kader van de kerntaken analyse sdoor 3 1. Aanleiding Al geruime tijd wordt hard gewerkt om de bedrijfsvoering

Nadere informatie

Voorstel: Wij stellen uw raad voor bijgaande Nota Reserves en Voorzieningen 2013 vast te stellen. Burgemeester en wethouders van Ferwerderadiel,

Voorstel: Wij stellen uw raad voor bijgaande Nota Reserves en Voorzieningen 2013 vast te stellen. Burgemeester en wethouders van Ferwerderadiel, AAN: De raad van de gemeente Ferwerderadiel. Sector : II Nr. : 06/52.13 Onderwerp : Vaststelling Nota Reserves en Voorzieningen 2013. Ferwert, 9 september 2013. Inleiding: Normaliter wordt de Nota Reserves

Nadere informatie

NB beide formulieren invullen (2 tabbladen)

NB beide formulieren invullen (2 tabbladen) Behandelend ambtenaar gemeente Begroting 2015 is Meerjarenbegroting 2016-2018 is Datum vaststelling begroting 2015 Datum ontvangst begroting 2015 Maatstaven Aantal inwoners per 1-1-2015 Aantal woonruimten

Nadere informatie

Mondelinge vragen gesteld op de begrotingsmarkt. Vraag Gevraagd is om een overzicht van alle risico s en de aannames/berekeningen hierachter.

Mondelinge vragen gesteld op de begrotingsmarkt. Vraag Gevraagd is om een overzicht van alle risico s en de aannames/berekeningen hierachter. Mondelinge vragen gesteld op de begrotingsmarkt. Gevraagd is om een overzicht van alle risico s en de aannames/berekeningen hierachter. Overzicht alle risico s Zoals ook in de paragraaf weerstandsvermogen

Nadere informatie

VOORSTEL AAN HET COLLEGE VAN DIJKGRAAF EN HEEMRADEN

VOORSTEL AAN HET COLLEGE VAN DIJKGRAAF EN HEEMRADEN Commissie Financiën en Bestuurlijke Zaken 23 februari 2016 VOORSTEL AAN HET COLLEGE VAN DIJKGRAAF EN HEEMRADEN Vergadering : 1 maart 2016 Agendapunt : Onderwerp : Mandaatbesluit herfinanciering leningen

Nadere informatie

Algemene dekkingsmiddelen

Algemene dekkingsmiddelen Algemene dekkingsmiddelen Onder dit hoofdstuk vallen de baten en lasten die samenhangen met: lokale heffingen (OZB), besteding niet gebonden; algemene uitkering / deelfonds sociaal domein dividend nutsbedrijven

Nadere informatie

Erratum bij de rekening 2009

Erratum bij de rekening 2009 Erratum bij de rekening 2009 1 Grondbedrijf 1a Tussentijdse winst-/verliesname Van het nemen van winst is in de voorliggende jaarrekening 2009 afgezien. De lopende exploitatie TPE vertoont weliswaar een

Nadere informatie

Hoe financieel gezond is uw gemeente?

Hoe financieel gezond is uw gemeente? Hoe financieel gezond is uw gemeente? drs. R.M.J.(Rein-Aart) van Vugt RA A.(Arie)Elsenaar RE RA 1 Hoe financieel gezond is uw gemeente? In dit artikel geven de auteurs op hoofdlijnen aan welke indicatoren

Nadere informatie

Nota reserve- en voorzieningenbeleid 2016-2019

Nota reserve- en voorzieningenbeleid 2016-2019 Nota reserve- en voorzieningenbeleid 2016-2019 Nota reserve- en voorzieningenbeleid 2016-2019 Inhoud Inleiding... 2 1. Vorming van reserves en voorzieningen... 3 1.1. Vorming van reserves... 3 1.2. Vorming

Nadere informatie

Onderwerp Bestuursrapportage 2016 en Begroting 2017

Onderwerp Bestuursrapportage 2016 en Begroting 2017 Onderwerp Bestuursrapportage 2016 en Begroting 2017 Portefeuillehouder Zoetendal Datum collegebesluit 4 oktober 2016 Opsteller A. de Boer Registratie GF16.20071 Agendapunt 3/4 Voorstel 1. Vaststellen van

Nadere informatie

In hoofdstuk 12 van deze nota zijn de financiële kaders opgenomen voor de grondexploitaties.

In hoofdstuk 12 van deze nota zijn de financiële kaders opgenomen voor de grondexploitaties. Collegevoorstel onder verantwoordelijkheid van Onderwerp Programma : wethouder mw. W.J.F. van der Rijt-van der Kruis : financiële kaders grondexploitaties : Wonen Voorstelnummer : 16.30 Info bij afdelingshoofd

Nadere informatie

1. Inleiding en richtlijnen

1. Inleiding en richtlijnen NOTITIE RENTE 2017 1. Inleiding en richtlijnen 1.1 Inleiding Bij de wijzigingen van het Besluit Begroting en Verantwoording (BBV) en de invoering van de Vennootschapsbelasting (VPB) voor de lagere overheden

Nadere informatie

Nota Reserves en Voorzieningen

Nota Reserves en Voorzieningen Nota Reserves en Voorzieningen 1 2 Inhoud 1 Visie en wettelijke kaders 5 1.1 1.2 Visie Wettelijke kaders 2 Reserves 7 2.1 Soorten reserves 8 2.1.1 Algemene reserves 2.2 2.3 2.4 3 Voorzieningen 11 3.1 3.2

Nadere informatie

B&W besluit Publicatie

B&W besluit Publicatie B&W besluit Publicatie Onderwerp Stelselwijziging leningen via het Stimuleringsfonds Volkshuisvesting Bestuurlijk behandelvoorstel (2013/367273) CS/CC Collegebesluit 1. Kennis te nemen van het eindrapport

Nadere informatie

Willemsoord BV Rapportage aan de gemeenteraad

Willemsoord BV Rapportage aan de gemeenteraad 2 e tussentijdse rapportage 2012 Willemsoord BV Rapportage aan de gemeenteraad 1 Inhoudsopgave 1. Aanbieding... 3 2. Inleiding... 3 2.1. Doelstelling Willemsoord... 3 2.2. Toelichting in algemene zin op

Nadere informatie

VOORSTEL DRECHTRAAD CARROUSEL MIDDELEN 5 NOVEMBER 2013 VOORSTEL DRECHTRAAD 3 DECEMBER 2013

VOORSTEL DRECHTRAAD CARROUSEL MIDDELEN 5 NOVEMBER 2013 VOORSTEL DRECHTRAAD 3 DECEMBER 2013 Bijlage M1 VOORSTEL DRECHTRAAD CARROUSEL MIDDELEN 5 NOVEMBER 2013 VOORSTEL DRECHTRAAD 3 DECEMBER 2013 Portefeuillehouder Datum Status behandeling Carrousel R.T.A. Korteland 3 oktober 2013 opiniërend Steller

Nadere informatie

Vernieuwing Besluit Begroting en Verantwoording (BBV) Concerncontrol: John Simons & Johan Heger

Vernieuwing Besluit Begroting en Verantwoording (BBV) Concerncontrol: John Simons & Johan Heger Vernieuwing Besluit Begroting en Verantwoording (BBV) Concerncontrol: John Simons & Johan Heger 1 Inleiding 2004: Invoering BBV. Nadruk op transparantie begroting en versterken van de positie van raad.

Nadere informatie

Directie Middelen en Control Treasury, Risicomanagement en Deelnemingen

Directie Middelen en Control Treasury, Risicomanagement en Deelnemingen Directie Middelen en Control Treasury, Risicomanagement en Deelnemingen Nota Onderwerp Herziening rentestelsel Datum 4 september 2014 Opsteller E. de Boer 1. Inleiding Zowel in de nota Begrotingsruimte

Nadere informatie

De Algemene Vergadering wordt gevraagd in te stemmen met de Begroting 2016 van NOC*NSF

De Algemene Vergadering wordt gevraagd in te stemmen met de Begroting 2016 van NOC*NSF AGENDAPUNT 3.b. Notitie Ter besluitvorming aan van Algemene Vergadering NOC*NSF Bestuur NOC*NSF betreft Begroting NOC*NSF 2016 datum behandeling 16 november 2015 gevraagd besluit De Algemene Vergadering

Nadere informatie

Raadsstuk. Haarlem. Onderwerp: Decemberrapportage 2016 BBVnr: 2016/ Inleiding

Raadsstuk. Haarlem. Onderwerp: Decemberrapportage 2016 BBVnr: 2016/ Inleiding Haarlem Raadsstuk Onderwerp: Decemberrapportage 2016 BBVnr: 2016/487091 1. Inleiding De Decemberrapportage is na de Bestuursrappportage 2016 het volgende document in de planning en control cyclus 2016.

Nadere informatie

Raadsinformatiebrief B&W vergadering 11 september 2012

Raadsinformatiebrief B&W vergadering 11 september 2012 Raadsinformatiebrief B&W vergadering 11 september 2012 Steller : A.F.M.E. Marinus Telefoonnummer: (0343) 565910 E-mailadres : Adrie.marinus@heuvelrug.nl Onderwerp : 4e Bestuurlijk Financiële rapportage

Nadere informatie

FINANCIEEL VERSLAG OVER HET BOEKJAAR 2012. Stichting Theater op Katendrecht Sumatraweg 9-11 3072 ZP ROTTERDAM

FINANCIEEL VERSLAG OVER HET BOEKJAAR 2012. Stichting Theater op Katendrecht Sumatraweg 9-11 3072 ZP ROTTERDAM FINANCIEEL VERSLAG OVER HET BOEKJAAR 2012 Stichting Theater op Katendrecht Sumatraweg 9-11 3072 ZP ROTTERDAM INHOUDSOPGAVE Pagina BESTUURSVERSLAG 1 Balans per 31 december 2012 3 2 Staat van baten en lasten

Nadere informatie

E E R H U G O. De Raad wordt verzocht om de normatieve grondexploitatie van de Horst vast te stellen

E E R H U G O. De Raad wordt verzocht om de normatieve grondexploitatie van de Horst vast te stellen -Raadsver&s Jvï,g 2 ü f "l- 'P O Besluit: Voorstelnummer: E E R H U G O R D Agendanr. Voorstelnr. Onderwerp Aan de Raad, 14 2007-017 normatieve grondexploitatie de Horst Y*T?V- V--X vv3'* v /--' \ M 's

Nadere informatie

Raadsstuk. Onderwerp: Actualisatie financiële verordening Haarlem BBV nr: 2015/98823

Raadsstuk. Onderwerp: Actualisatie financiële verordening Haarlem BBV nr: 2015/98823 Raadsstuk Onderwerp: Actualisatie financiële verordening Haarlem BBV nr: 2015/98823 1. Inleiding De gemeenteraad stelt kaders vast o.a. in de vorm van gemeentelijke verordeningen. De financiële beheersverordening

Nadere informatie

VOORSTEL AAN HET ALGEMEEN BESTUUR

VOORSTEL AAN HET ALGEMEEN BESTUUR VOORSTEL AAN HET ALGEMEEN BESTUUR Vergadering : 15 maart 2016 Agendapunt : 4. Onderwerp : Mandaatbesluit herfinanciering leningen 2017 t/m 2023 Aandachtsveldhouder B.J. Bussink Informatie bij : H.W.C.

Nadere informatie

Raadsvoorstel Garantstelling Internationale School Eindhoven

Raadsvoorstel Garantstelling Internationale School Eindhoven gemeente Eindhoven 16R6734 Raadsnummer Inboeknummer 16bst00376 Beslisdatum B&W 22 maart 2016 Dossiernummer 16.12.251 Raadsvoorstel Garantstelling Internationale School Eindhoven Inleiding Bij nieuwbouw

Nadere informatie

NOTA INVESTERINGEN, WAARDERINGEN EN AFSCHRIJVINGEN RECREATIESCHAP ROTTEMEREN

NOTA INVESTERINGEN, WAARDERINGEN EN AFSCHRIJVINGEN RECREATIESCHAP ROTTEMEREN NOTA INVESTERINGEN, WAARDERINGEN EN AFSCHRIJVINGEN RECREATIESCHAP ROTTEMEREN Opgesteld door: G.Z-H In opdracht van: Recreatieschap Rottemeren Postbus 341 3100 AH Schiedam Tel.: 010-2981010 Fax: 010-2981020

Nadere informatie

Aan het College van Burgemeester en Wethouders van de gemeente Laren

Aan het College van Burgemeester en Wethouders van de gemeente Laren Aan het College van Burgemeester en Wethouders van de gemeente Laren 21 maart 2016 Onderwerp: Begrotingswijziging BEL 2016 (BW), agendapunt 7.5 vergadering cie. M&F Technische vragen t.b.v. de behandeling

Nadere informatie

Te berikken effekt De raadsvergadering waarin de programmabegroting 2013 wordt vastgesteld wordt niet belast met discussies over kaders.

Te berikken effekt De raadsvergadering waarin de programmabegroting 2013 wordt vastgesteld wordt niet belast met discussies over kaders. Riedsútstel Ried : 2 februari 2012 Status : Besluitvormend Agindapunt : 11 Portefúljehâlder : K. Antuma Amtner : E. Plantinga Taheakke : Conceptraadsbesluit Op besjen : - Underwerp Uitgangspunten voor

Nadere informatie

erfpacht ROB 2 november 2010 Plaats over deze achtergrondfoto uw eigen [kleuren]foto op de voorgrond...

erfpacht ROB 2 november 2010 Plaats over deze achtergrondfoto uw eigen [kleuren]foto op de voorgrond... Stelselherziening lh i erfpacht Voorafgaand aan extra Commissie ROB 2 november 2010 Plaats over deze achtergrondfoto uw eigen [kleuren]foto op de voorgrond......gebruik vervolgens onderstaande tool om

Nadere informatie

Saldo Kadernota 2015-2018 3.390 V 65.853 V 110.658 V 51.475 V

Saldo Kadernota 2015-2018 3.390 V 65.853 V 110.658 V 51.475 V Verschillen met Kadernota 2015-2018 In onderstaande tabel worden de saldi van de Kadernota 2015-2018 en de Programmabegroting 2015-2018 met elkaar vergeleken. De belangrijkste verschillen worden nader

Nadere informatie

Balans 2013. Toelichting op balans 2014 (ten opzichte van de 2013) Vaste activa

Balans 2013. Toelichting op balans 2014 (ten opzichte van de 2013) Vaste activa Balans Activa Passiva Vaste activa Eigen Vermogen Banen en toebehoren 194.593 228.948 Eigen Vermogen 102.793 92.704 Clubhuis 18.127 27.295 Resultaat boekjaar -13.563 10.089 Inventaris 1.950 1.844 89.230

Nadere informatie

Voorstelnummer: Houten, 1 oktober 2013

Voorstelnummer: Houten, 1 oktober 2013 Raadsvoorstel Voorstelnummer: 2013-068 Houten, 1 oktober 2013 Onderwerp: Raadsvoorstel Tweede bestuursrapportage 2013 Beslispunten: 1. De begroting 2013 te wijzigen op basis van de sheet "Financiële effecten

Nadere informatie

Raadsvoorstel ISE - Intentieovereenkomst

Raadsvoorstel ISE - Intentieovereenkomst gemeente Eindhoven 16R6733 Raadsnummer Inboeknummer 16bst00378 Beslisdatum B&W 22 maart 2016 Dossiernummer 16.12.252 Raadsvoorstel ISE - Intentieovereenkomst Inleiding In 2005 heeft uw gemeenteraad ingestemd

Nadere informatie

Financiële kadernota Samen kom je verder! Gemeente Leiderdorp

Financiële kadernota Samen kom je verder! Gemeente Leiderdorp Financiële kadernota 2017-2020 Samen kom je verder! Gemeente Leiderdorp Algemene Dekkingsmiddelen Algemene dekkingsmiddelen Nr. Onderwerp i/s 2017 2018 2019 2020 401 Minder opbrengst precario S 40.000

Nadere informatie

RAADSVOORSTEL. Aanleiding: Het college doet de raad voorstellen voor de financiële kaders voor de begroting 2016 en de meerjarenbegroting

RAADSVOORSTEL. Aanleiding: Het college doet de raad voorstellen voor de financiële kaders voor de begroting 2016 en de meerjarenbegroting RAADSVOORSTEL Rv. nr.: B en W-besluit d.d.: B en W-besluit nr.: Naam programma: Bestuur en dienstverlening Onderwerp: Vaststellen kaderbrief 2016-2019 Aanleiding: Het college doet de raad voorstellen voor

Nadere informatie

SAMENVATTING RAADSVOORSTEL Tiebot, Gijs PF-FB Wieger Mulder. Verlagen omslagrente

SAMENVATTING RAADSVOORSTEL Tiebot, Gijs PF-FB Wieger Mulder. Verlagen omslagrente SAMENVATTING RAADSVOORSTEL ZAAKNUMMER BEHANDELEND AMBTENAAR SECTOR PORT. HOUDER 1003652 Tiebot, Gijs PF-FB Wieger Mulder ONDERWERP Verlagen omslagrente AGENDANUMMER SAMENVATTING De afgelopen jaren is er

Nadere informatie

Liquiditeitenprognose

Liquiditeitenprognose GEMEENTE SCHERPENZEEL Liquiditeitenprognose 20152018 coll.: Liquiditeitenprognose 20152018 Inleiding Hierbij bieden wij u de liquiditeitenprognose aan voor de jaren 20152018. De prognose bestaat uit 2

Nadere informatie

De schuldratio van de gemeente Drimmelen is laag.

De schuldratio van de gemeente Drimmelen is laag. Startpunt van de houdbaarheidstest is de beginbalans van het lopende boekjaar. Hiervan worden alle bezittingen op de linkerzijde van de balans en de schulden op de rechterzijde van de balans in ogenschouw

Nadere informatie

Stichting Het Erfdeel - wonen Werkensedijk 45 4251 PR WERKENDAM JAARVERSLAG 2014. RAPPORT Inzake jaarverslag 2014 C O N C E P T 18-06-2015-1

Stichting Het Erfdeel - wonen Werkensedijk 45 4251 PR WERKENDAM JAARVERSLAG 2014. RAPPORT Inzake jaarverslag 2014 C O N C E P T 18-06-2015-1 Werkensedijk 45 4251 PR JAARVERSLAG 2014 RAPPORT Inzake jaarverslag 2014 18-06-2015-1 INHOUD JAARVERSLAG 2014 Paginanummer 1. BESTUURS- EN DIRECTIEVERSLAG 3 1.1 Algemeen 4 1.2 Activiteitenverslag 4 1.3

Nadere informatie

ECFE/U Lbr. 16/070

ECFE/U Lbr. 16/070 Brief aan de leden T.a.v. het college en de raad informatiecentrum tel. (070) 373 8393 betreft Modelverordening ex artikel 212 Gemeentewet uw kenmerk ons kenmerk ECFE/U201601248 Lbr. 16/070 bijlage(n)

Nadere informatie

Zienswijze ontwerp begroting 2018 Veiligheidsregio Brabant Zuidoost.

Zienswijze ontwerp begroting 2018 Veiligheidsregio Brabant Zuidoost. gemeente Eindhoven 17R7206 Raadsnummer Inboeknummer 17bst00423 B&W beslisdatum 04 april 2017 Dossiernummer 17.14.151 Raadsvoorstel Zienswijze ontwerp begroting 2018 Veiligheidsregio Brabant Zuidoost. Inleiding

Nadere informatie

PROGRAMMABEGROTING

PROGRAMMABEGROTING PROGRAMMABEGROTING 2015-2018 Paragraaf 4 : Financiering Inleiding In de paragraaf Financiering wordt de financieringsfunctie van de gemeente Leiderdorp uiteengezet voor de jaren 2015-2018. De uiteenzetting

Nadere informatie

Programma 10. Financiën

Programma 10. Financiën Programma 10 Financiën Aandeel programma 10 in totale begroting 1% Financiën Overige programma's 99% Programma 10 Financiën Inleiding Ons college hanteert als uitgangspunt bij haar financiële beleid dat

Nadere informatie

Voorstel aan dagelijks bestuur

Voorstel aan dagelijks bestuur Voorstel aan dagelijks bestuur Datum vergadering 28-01-2014 Agendapunt 7 Steller / afdeling P. Daelmans / Middelen Openbaar Ja Bestuurder R.L.M. Sleijpen Bijlage(n) - Programma Bedrijfsvoering Registratiecode

Nadere informatie

Liquiditeitsbegroting

Liquiditeitsbegroting 1 Liquiditeitsbegroting Voorspellen inkomsten en uitgaven Periode X, dag, week, maand, jaar Dynamische liquiditeit Staat van herkomst en bestedingen Kasstroomoverzicht Zie het als je eigen bankrekening

Nadere informatie

Jaarrekening 2013. Gemeente Bunnik. Bunnik, 5 juni 2014 Open Huis gemeenteraad

Jaarrekening 2013. Gemeente Bunnik. Bunnik, 5 juni 2014 Open Huis gemeenteraad Jaarrekening 2013 Gemeente Bunnik Bunnik, 5 juni 2014 Open Huis gemeenteraad Agenda Controle van de jaarrekening De voorschriften voor de jaarrekening Jaarrekeningcontrole 2013 Controle van de jaarrekening

Nadere informatie

Willemsoord BV Rapportage aan de gemeenteraad

Willemsoord BV Rapportage aan de gemeenteraad Tussentijdse rapportage 2012 Willemsoord BV Rapportage aan de gemeenteraad 1 Inhoudsopgave 1. Aanbieding... 3 2. Inleiding... 3 2.1. Doelstelling Willemsoord... 3 2.2. Toelichting in algemene zin op de

Nadere informatie

Uitgangspunten stresstest

Uitgangspunten stresstest Uitgangspunten stresstest Hoofdzakelijk op basis van openbare bronnen: Begroting Jaarrekening CBS-statistieken Atlas van de lokale lasten Centrum voor Onderzoek van de Economie van de Lagere Overheden

Nadere informatie

Beleid verlagen schuldpositie

Beleid verlagen schuldpositie Beleid verlagen schuldpositie Versie 1.0 Raadsmarkt Martin Jonker 8 september 2011 1 Recapitulatie BNG advies overgenomen Korte termijn beleid vastgelegd A. Precariogelden toevoegen aan algemene reserve

Nadere informatie

Fiscale verwerking van subsidies publicatie 22 december 2016

Fiscale verwerking van subsidies publicatie 22 december 2016 Inleiding In deze notitie wordt ingegaan op de fiscale verwerking van subsidies in relatie tot de Wet modernisering vennootschapsbelastingplicht overheidsondernemingen (hierna: de wet). Deze notitie heeft

Nadere informatie

Technische Vragen. Fractie: LO. Vragensteller: Simon Vogel. Onderwerp: Begroting Zaaknummer: Z

Technische Vragen. Fractie: LO. Vragensteller: Simon Vogel. Onderwerp: Begroting Zaaknummer: Z Technische Vragen Fractie: LO Vragensteller: Simon Vogel Onderwerp: Begroting 2017-2020 Zaaknummer: Z 16-18077 # Pagina nummer Vraag 1 8 Schuldreductie Kan de tekst onder Schuldpositie schuld in 2025 vooralsnog

Nadere informatie

Raadsvoorstel Treasurystatuut gemeente Eindhoven 2015

Raadsvoorstel Treasurystatuut gemeente Eindhoven 2015 gemeente Eindhoven Raadsnummer 15R6172 Inboeknummer 15bst00015 Beslisdatum B&W 27 januari 2015 Dossiernummer 15.05.651 Raadsvoorstel Treasurystatuut gemeente Eindhoven 2015 Inleiding Het treasurystatuut

Nadere informatie

Gemeente fi Bergen op Zoom

Gemeente fi Bergen op Zoom Gemeente fi Bergen op Zoom Voorlegger Onderwerp Nummer voorstel Datum voorstel Portefeuillehouder(s) Contactpersoon Afdeling Contactpersoon Email Contactpersoon Telefoon Programmanummer en -naam Nota Investeren

Nadere informatie

advies Jaarrekening 2013 Gemeenschappelijke Regeling Breed

advies Jaarrekening 2013 Gemeenschappelijke Regeling Breed advies Jaarrekening 2013 Gemeenschappelijke Regeling Breed Gemeente Nijmegen Adviesfunctie Gemeenschappelijke Regelingen Danny Ederveen Peggy van Gemert RA/AA Mei 2014 1 2 Inhoudsopgave 1. Inleiding...

Nadere informatie

b e s l u i t : 1 Inleidende bepaling 2 Begroting en verantwoording Nr: 07-104a De raad van de gemeente Barneveld;

b e s l u i t : 1 Inleidende bepaling 2 Begroting en verantwoording Nr: 07-104a De raad van de gemeente Barneveld; Nr: 07-104a De raad van de gemeente Barneveld; gelezen het voorstel van burgemeester en wethouders, nr. 07-104; gelet op artikel 212 van de Gemeentewet; overwegende dat de verordening op de uitgangspunten

Nadere informatie

Hiervoor verwijzen wij naar bijlage 1.

Hiervoor verwijzen wij naar bijlage 1. Partij Nummer Vraag Antwoord Acc. cie 1 Hoe ziet het bestand aan oude schoolgebouwen eruit (datum stichting, boekwaarde, staat van onderhoud etc.)? Acc. cie 2 Waarom doen zich bepaalde risico s voor en

Nadere informatie

Memo van het College van B&W

Memo van het College van B&W Aanleiding In de commissie Ruimte van 22 mei 2014 zijn vragen gesteld over het risicoprofiel van de parkeerexploitatie gerelateerd aan het project Waterfront. In deze commissie is het voorstel van administratieve

Nadere informatie

Wijzigingen in Besluit Begroting en Verantwoording (BBV)

Wijzigingen in Besluit Begroting en Verantwoording (BBV) Wijzigingen in Besluit Begroting en Verantwoording (BBV) Notitie rente 2017/2018 In notities over specifieke onderwerpen doet de commissie BBV stellige uitspraken die de gemeente verplicht moet opvolgen

Nadere informatie

Bijlage 4. WORDT WAS Verschillen. Financiële verordening Gemeente Ridderkerk 2014 Ridderkerk 2012. Financiële verordening

Bijlage 4. WORDT WAS Verschillen. Financiële verordening Gemeente Ridderkerk 2014 Ridderkerk 2012. Financiële verordening Hoofdstuk 1 inleidende bepalingen Artikel 1. Definities art. 1 Niet meer opgenomen: - afdeling - Administratieve organisatie - Financieel beheer Deze definities hebben betrekking op de GR-BAR en zijn daarom

Nadere informatie

zaaknummer

zaaknummer Bezoekadres Huis der Provincie Markt 11 6811 CG Arnhem Postadres Postbus 9090 6800 GX Arnhem De raad van de gemeente Barneveld Postbus 63 3770AB BARNEVELD telefoonnummer (026) 359 91 11 telefaxnummer (026)

Nadere informatie

Avalex Verkorte jaarrekening 2011 Balans, Resultatenoverzicht en beknopte toelichting

Avalex Verkorte jaarrekening 2011 Balans, Resultatenoverzicht en beknopte toelichting Avalex Verkorte jaarrekening 2011 Balans, Resultatenoverzicht en beknopte toelichting Den Haag 28 juni 2012 Inleiding Dit document bevat jaarcijfers van Avalex over het boekjaar 2011. Het bevat een balans

Nadere informatie

Bijlagen 1 Voorjaarsnota

Bijlagen 1 Voorjaarsnota Raadsvoorstel Agendapunt: Onderwerp Voorjaarsnota 2012 Datum voorstel 10 april 2012 Datum raadsvergadering 15 mei 2012 Bijlagen 1 Voorjaarsnota Ter inzage Aan de gemeenteraad, 0. Samenvatting De voorjaarsnota

Nadere informatie

VOORBEELD JAARREKENING B.V. TE HOOFDDORP. Rapport inzake jaarstukken 2010

VOORBEELD JAARREKENING B.V. TE HOOFDDORP. Rapport inzake jaarstukken 2010 VOORBEELD JAARREKENING B.V. TE HOOFDDORP Rapport inzake jaarstukken 2010 INHOUDSOPGAVE Pagina RAPPORT 1 Opdracht 3 2 Samenstellingsrapport 3 3 Resultaat 4 4 Financiële positie 6 JAARREKENING 1 Balans per

Nadere informatie

Raadsvoorstel. Keuzemogelijkheden besteding aandelen EZW 09/54 1 oktober 2009 Algemeen. Interne Dienstverlening Plooijer R.J. Monen 12 oktober 2009

Raadsvoorstel. Keuzemogelijkheden besteding aandelen EZW 09/54 1 oktober 2009 Algemeen. Interne Dienstverlening Plooijer R.J. Monen 12 oktober 2009 Titel Nummer Datum Programma Fase Onderwerp Keuzemogelijkheden besteding aandelen EZW 09/54 1 oktober 2009 Algemeen Bestedingsvoorstel opbrengst aandelen EZW Gemeentehuis Bezoekadres Kerkbuurt 4, 1511

Nadere informatie

Nota Reserves en Voorzieningen RMH

Nota Reserves en Voorzieningen RMH Nota Reserves en Voorzieningen RMH 1. Inleiding De reserves en voorzieningen vormen een belangrijk onderdeel van de vermogenspositie van de Regio Midden Holland (RMH). Zowel vanuit bestuurlijk als bedrijfseconomisch

Nadere informatie

Raads informatiebrief (Financiele pijler)

Raads informatiebrief (Financiele pijler) gemeente Eindhoven Raadsnummer O4.R854.OOI Inboeknummer o4joo6aas Classificatienummer oz Dossiernummer 4sa.aor 25 mei 2004 Raads informatiebrief (Financiele pijler) Betreft overzicht beleggingen. 1 Inleiding

Nadere informatie

Financiële begroting 2015 samengevat

Financiële begroting 2015 samengevat Financiële begroting 2015 samengevat Begrotingscyclus Het beleid en de financiën van de provincie komen op een aantal momenten in het jaar provinciebreed aan de orde. Dit wordt ook wel de begrotings- of

Nadere informatie