ad A. Missionair kerk-zijn

Maat: px
Weergave met pagina beginnen:

Download "ad A. Missionair kerk-zijn"

Transcriptie

1 Vitaal missionair leiderschap: doordenkend op Crossroads 1 - ondersteunend materiaal bij de inleiding op de Proclama Studiedag, 6 februari Robert Doornenbal In mijn dissertatie getiteld Crossroads staan drie met elkaar verbonden hoofdthema s centraal: (a) missionair kerk-zijn, (b) leiderschap en (c) de opleiding van (missionaire) leiders. Het boek is als pdf te downloaden en bevat achterin een Nederlandse samenvatting. In dit artikel herhaal ik niet wat ik heb geschreven, maar ik probeer door te denken op een aantal thema s die ik van belang acht voor de kerk, opleidingen voor kerkelijk kader, en vitaal missionair leiderschap. De onderwerpen zijn niet of nauwelijks nieuw te noemen, maar wel schat ik in opnieuw actueel. ad A. Missionair kerk-zijn Breedte, diepte en variëteit Door relatieve buitenstaanders wordt missionair kerk-zijn en/of missionair leiderschap soms geassocieerd met de (post-) evangelische beweging, alsook met oppervlakkigheid, postmodernisme en consumentisme. Deze kenmerken kun je inderdaad aantreffen in literatuur, op internet, of in christelijke groepen. Maar wie wat verder kijkt, komt ook in aanraking met kerkleiders en theologen van diverse continenten en uit een brede waaier van traditionele kerken met visie voor een nauwe verbinding tussen missiologie en ecclesiologie, in theorie en praktijk. De laatste jaren verschijnen er rondom de thematiek van missional church talrijke creatieve en inspirerende theologische bijdragen die verre van oppervlakkig zijn. Verder zien we in binnen- en buitenland steeds meer voorbeelden van missionaire gemeenschapsvorming en praktisch dienstbetoon, inclusief de daarbij behorende offers in tijd en geld. 2 In mijn proefschrift heb ik iets van deze diversiteit willen laten zien, tot aan voorbeelden van nieuwe parochievorming uit de Rooms-Katholieke Kerk in de Verenigde Staten toe. Wie zelf voldoende kennis heeft van de internationale breedte, diepgang en pluriformiteit van (wat ik heb genoemd) de Emerging-Missional Conversation kan mogelijk helpen bevorderen dat meer christenen ongeacht hun specifieke kerkelijke of theologische kleur zich hierin nader willen verdiepen. Oppassen voor radicalisering, ideologisering en activisme Als het gaat om missionair kerk-zijn, verwijzen vooral de wat oudere gelovigen soms met enige scepsis naar de jaren zestig. Destijds stemden tal van idealistische vernieuwers J.C. Hoekendijk ( ) toe dat de kerk zich weer moest herontdekken als een zendingskerk, die deelneemt aan de missio Dei, de zending van God richting de wereld. Inderdaad leeft deze visie vandaag bij kerkvernieuwers en - planters. Wat echter opvalt in de jaren zestig is dat veel theologen, waaronder Hoekendijk, gaandeweg radicaliseerden in hun ideeën. Daarmee bedoel ik dat hun theologie steeds eenzijdiger werd en zich niet meer liet gezeggen of corrigeren door wat er eerder al was bedacht, noch door de bijbelse boodschap in zijn samenhang. Een tweede ontwikkeling was ideologisering. Onder ideologisering versta ik in dit verband vormen van taal die een eigen werkelijkheid creëren, bedoeld voor een kleine groep van betrouwbaar geachte sympathisanten. Populair in progressieve kringen werden bijvoorbeeld tamelijk abstracte termen als nieuwe levensstijl, opvoeding van de massa, en humanisering van de wereldsamenleving. Verlossing (salvation) werd geherdefinieerd als sociale gerechtigheid, dat wil zeggen de bevrijding van de mens van alles wat hem verhindert zijn volle mens-zijn te bereiken. Negatief bestempelde woorden waren bijvoorbeeld hiërarchie, gesloten, exclusivistisch, en triomfalistisch. Wie het niet eens was met de vernieuwers, kreeg een van deze labels opgeplakt en hoefde vervolgens niet meer serieus te worden genomen. Dat is typerend voor ideologisch denken: het wil zich niet laten corrigeren door andersdenkenden, noch door de empirische werkelijkheid. Voor een ideoloog valt retoriek samen met de realiteit. Tegelijk zie je in ideologische bewegingen ook vaak vormen van activisme. Tijdens Hoekendijks leven hield dit in dat het handelen van christenen en kerken centraal kwam te staan in de strijd om vrede, gerechtigheid en solidariteit met de armen. Het resultaat: eind jaren zestig was er in allerlei westerse kerken en ook in Nederland sprake van een sterke secularisering (wereldgelijkvormigheid) en politisering (de kerk als ondersteuner van linkse revolutionaire bewegingen). In de jaren zeventig bleek dat dit alles het Koninkrijk niet dichterbij had gebracht; het activistische vuur bluste uit en steeds meer mensen verlieten de kerk. 1 Bewerkte en uitgebreide versie van Kerkopbouw op een kruispunt: doordenkend op Crossroads, in: WKO bulletin Werkverband Kerkelijk Opbouwwerk 81 (januari/februari 2013), Zie diverse voorbeelden in Ryan Bolger, red., The Gospel after Christendom: New Voices, New Cultures, New Expressions (Grand Rapids, MI: Baker Academic, 2012). 1

2 Wat kunnen we hiervan leren voor vandaag? Ik noem drie zaken. 1. Blijf theologisch in balans; daartoe is het onder meer nodig om je te laten corrigeren. Dus: blijf in gesprek met je critici! Iemand die een prachtig voorbeeld geeft van theologische balans en gesprek is Tim Keller in zijn boek Center Church (2012) Sta open voor de geleefde, complexe en ambigue realiteit; vlucht niet weg in een zelfgeschapen talige werkelijkheid die ingewijden en gelijkgezinden steeds meer vervreemdt van andersdenkenden. Dit is een oproep voor zowel traditionele kerkleiders als voor kerkvernieuwers, die zoals ik in hoofdstuk 3 laat zien soms wat al te gemakkelijk hun toevlucht nemen tot paradigm language om daarmee andersdenkenden af te serveren: Met traditionele predikanten valt niet te praten, die zitten vast in een verouderd modern paradigma. Hoofdstuk 5 beschrijft dat metaforische taal een vergelijkbare capaciteit bezit: ze kan inzicht geven en creativiteit bevorderen, maar ook diskwalificatie communiceren of labelen in de hand werken ( wij denken organisch, zij mechanistisch ). 3. Zoals monniken het van oudsher uitdrukken: ora et labora: bid en werk in die volgorde. Immers, Als de Here het huis niet bouwt, tevergeefs zwoegen de bouwlieden daaraan (Ps. 127:1). Boeiend en bemoedigend is dat dit besef duidelijk aanwezig lijkt te zijn in allerlei fresh expressions of church in Engeland, waar men veel tijd zegt te besteden aan gebed en het proberen te onderscheiden van Gods handelen en wil (discernment). 4 ad B. Leiderschap Visie voor leiderschap Het woord leiderschap roept nogal eens ambivalente tot zelfs ronduit negatieve reacties op. Een voorbeeld van de laatste categorie biedt het proefschrift van C.P. Boele, die de huidige interesse in leiderschap associeert met modieuze managementmodellen, machtsmisbruik, en mannetjesmakerij. 5 Voor een deel komt deze aversie voort uit het idee dat het begrip leiderschap verwijst naar de leider specifieker, naar een mannelijke persoon met een opgeblazen ego en (al dan niet vernuftig gemaskeerde) machtshonger. Leiderschap heeft echter vooral te maken met processen van beïnvloeding, en dat is iets anders dan machtsuitoefening. Wie macht uitoefent, bepaalt iets voor een ander, waardoor hij of zij zich in meer of mindere mate gedwongen weet te handelen conform de wens (of eis) van de machthebber. Dit hoeft trouwens niet negatief te zijn. Zo is het een goede zaak als er een halt wordt toegeroepen aan een kerklid of ambtsdrager die zich ernstig misdraagt, en daar is macht voor nodig. Behoudens dit soort situaties is er echter vooral leiderschap nodig in de kerk. In groepen waar er sprake is van gezond leiderschap worden mensen ertoe gebracht om vrijwillig zelfs van harte datgene te doen (of te laten) wat helpt om een bepaalde wenselijke stand van zaken te realiseren. Ook het veranderen van het denken van mensen vereist leiderschap, dat wil zeggen een proces van beïnvloeding. Er zijn bijvoorbeeld kerkelijke gemeenten waarvan de meeste leden er als vanzelfsprekend van uitgaan dat het in stand houden van het kerkgebouw en de kerkelijke structuur prioriteit nummer één is. 6 In zo n gemeente zou het goed zijn als mensen worden uitgedaagd mee te denken over wat de identiteit en de roeping van de kerk (bijbels-theologisch gezien) ten diepste is. Een dergelijke reflectie kan het makkelijker maken om een geliefd kerkgebouw los te laten, of om andere veranderingen het hoofd te bieden. 3 Timothy J. Keller, Center Church: Doing Balanced, Gospel-Centered Ministry in Your Church (Grand Rapids, MI: Zondervan, 2012). 4 Zie de verwijzingen naar gebed in David Goodhew, Andrew Roberts, en Michael Volland, Fresh! An Introduction to Fresh Expressions of Church and Pioneer Ministry (London: SCM Press, 2012); Graham Cray, Ian Mobsby en Aaron Kennedy, red., Fresh Expressions of Church and the Kingdom of God (Norwich: Canterbury Press, 2012); Jon Oliver, red., Night Vision: Mission Adventures in Club Culture and the Nightlife (Norwich: Canterbury Press, 2009). 5 Zie C.P. Boele, Noordmans, de filosofie en christelijk leiderschap (Zoetermeer: Boekencentrum, 2012), hoofdstuk 7. Op 14 januari gaf ik in een symposium aan de Vrije Universiteit mijn kritische reactie op dit hoofdstuk; deze kan worden gedownload via de volgende internetpagina: 6 Najaar 2012 nam ik deel aan een conferentie met de titel Mission-shaped church, mission-shaped leadership, and theological education.een van de deelnemers, die leiding gaf aan een Welshe denominatie in de gereformeerde traditie, vertelde dat het al heel wat is als er op zondagmorgen enkele tientallen mensen in een kerkgebouw zitten. Hij kende één gemeente met nog maar drie kerkleden; het gemiddelde ligt op ongeveer twintig. Daarbij zijn er hoegenaamd geen jonge gezinnen en is er geen aanwas van buitenkerkelijken. Waar gaat de aandacht van de kerkenraden naar uit in deze situatie? vroeg ik deze kerkleider. Waar liggen hun prioriteiten? Zijn antwoord was even simpel als direct: Bij het kerkgebouw en het in stand houden van de kerkelijke structuur. Laatst nog, zo vertelde hij, had een kleine gemeente twintigduizend pond opgebracht om het lekkende plafond in hun kerkgebouw te kunnen laten repareren. Dit gebouw was eigenlijk veel te groot en te duur om in samen te komen, maar ze waren er erg aan gehecht. Verder was men druk met de kerkelijke (vergader-)cyclus, het regelen van preekbeurten en het proberen te voorzien in voldoende ambtsdragers. Vitaal missionair leiderschap ontbrak duidelijk. 2

3 Het komt ook voor dat mensen bij leiderschap denken aan het grote visionaire plan dat de leider in zijn studeerkamer opstelt en vervolgens top-down communiceert. In mijn benadering echter gaat het bij leiderschap om het faciliteren van het proces van vragen stellen en het met elkaar waarden articuleren in een tijd van grote onzekerheid en verandering. Dit klinkt door in het eerste deel van mijn definitie van (missionair) leiderschap: het dialogische proces binnen de christelijke gemeente voor het ontwikkelen van een visie. In dit proces van onderlinge conversatie en interactie zijn er altijd mensen naar wie relatief meer wordt geluisterd dan naar anderen; zij oefenen meer invloed uit, zou je kunnen zeggen. Dergelijke mensen fungeren op zulke momenten als leiders. En soms zie je dat het niet altijd de officieel aangestelde leiders zijn een predikant bijvoorbeeld, of een voorzitter van de kerkenraad die de meeste invloed uitoefenen. Vanuit die optiek bezien is missionair leiderschap een horizontaal proces. Toch hebben formele leiders wel een bijzondere taak, namelijk het helpen creëren van een veranderings- en ontwikkelingsklimaat waarin mensen zich serieus genomen en gesteund voelen. Dit laatste zou je een pastorale taak van leiderschap kunnen noemen. Leiderschap is immers gericht op verandering, en dat ligt gevoelig. Leiders zullen daarom ruimte moeten bieden aan frustraties, conflicten, en gevoelens van onmacht of pijn. Mensen hebben hulp nodig om met hun ervaringen van verlies om te gaan. Ook moet een leider aanvoelen welk tempo van verandering nog dragelijk is voor de betrokkenen. Verder is het van belang dat leiders doorvragen naar wat mensen ten diepste drijft, naar hun verlangens, dromen en ideeën; want hieruit kunnen bouwstenen voortkomen voor een gezamenlijke visie voor de toekomst. In tijden van grote verandering en onzekerheid heeft een groep elke groep, ook die van christelijke snit leiderschap nodig. Wij leven in een dergelijke tijd. Vandaar dat ik hoop dat steeds meer christenen visie voor leiderschap ontwikkelen. Dit is trouwens ook nodig als de kerk meer trekken wil gaan vertonen van een beweging in plaats van een instituut. Daar gaan we nu op in. Een beweging in een netwerksamenleving Het is al vaak opgemerkt: wij leven in een netwerksamenleving, waarin traditionele instituten matig tot slecht gedijen. Kerkvernieuwers en missionaire leiders zijn zelf vaak ook netwerkers, die liefst deel uitmaken van een beweging, niet van een instituut. Ik zet vier punten scherp aangezet, lees het als ideaaltypen op een rij om dit onderscheid te verduidelijken Bewegingen kenmerken zich door een pakkende visie, denk bijvoorbeeld aan Alcoholics Anonymous. Mensen onderwijzen zich er zelf in, en participanten functioneren zonder veel controle van bovenaf. De visie is simpel, toegankelijk en praktisch toepasbaar. Instituten daarentegen worden bij elkaar gehouden door regels en procedures. In een beweging bepaalt de gedeelde visie de keuzes die dagelijks worden gemaakt; in een instituut zijn regels, voorschriften en patronen van handelen (gewoonte, tradities e.d.) belangrijker. 2. De visie die participanten in een beweging bij elkaar houdt, is dermate aantrekkelijk dat er een cultuur ontstaat van toewijding, het brengen van offers, en intrinsieke beloningen. In een instituut daarentegen is de visie als die er al is niet inspirerend genoeg om offers voor te brengen. Daarom zijn er extrinsieke beloningen nodig, zoals geld en/of officiële posities met de daarbij behorende status. 3. Bewegingen zijn flexibel jegens organisaties of mensen buiten hun eigen kring. Het wat dat wil zeggen het werken aan het doel zoals geformuleerd in de visie is belangrijker dan het hoe of het wie. De visie is dermate richtinggevend dat participanten bereid zijn om met iedereen samen te werken die er een bijdrage aan kan leveren. Instituten zijn meer gericht op de juiste procedures, de juiste ( geaccrediteerde ) personen, en de gewoontes van hoe iets moet worden aangepakt. De flexibiliteit jegens middelen of personen, alsook in relatie tot andere instituten of organisaties, is veelal ver te zoeken. Het instituut is er niet om een visie realiteit te zien worden, maar om zichzelf in stand te houden. 4. Bewegingen produceren spontaan en van binnenuit nieuwe ideeën en nieuwe leiders. Innovatieve ideeën ontstaan doordat mensen worden aangemoedigd om te brainstormen, creatief te denken, te experimenteren en nieuwe ideeën uit te proberen. Bewegingen zijn minder hiërarchisch georganiseerd en hebben veel minder een silocultuur (ieder z n eigen domein) dan instituten, waardoor ideeën zich gemakkelijker verspreiden. Bewegingen groeien ook sneller, omdat het testen van ideeën erom vraagt om nauw in contact te blijven met de directe omgeving. Bewegingen slagen er ook beter in om nieuwe leiders te genereren doordat ze ambitieuze en creatieve mensen aantrekken. Instituten neigen ertoe leiderschap gelijk te stellen met het vergaard hebben van de nodige diploma s, soms na een academische studie van vele jaren. 7 Vgl. Keller, Center Church, 344 ff. 3

4 De conclusie ligt voor de hand: de kerk van de 21 e eeuw moet in beweging komen! Dit betekent overigens niet dat elke vorm van institutionalisering verkeerd is. Het gaat om het vinden van een gezonde balans tussen so-called collectivist practices that allow for flexibility, responsiveness and meaning, and bureaucratic practices that afford fairness, efficiency, and stability. 8 ad C. Het opleiden van (missionaire) leiders Een beweging kan niet (blijven) bestaan zonder leiderschap en personen die bereid zijn om leiding te geven en daarop aanspreekbaar te zijn. Hoe kan de kerk dergelijke mensen het best opleiden? Interessant is dat deze vraag al in 1966 is beantwoord door Douglas Hyde, die voor zijn bekering tot het christelijk geloof twintig jaar lid is geweest van de communistische partij in Engeland. Als geen ander kende hij zowel de aantrekkingskracht als de leugenachtigheid van de communistische ideologie. Hij schreef zijn Dedication and Leadership echter niet om de communisten te bekritiseren, maar om van hen te leren, en die lessen vruchtbaar te maken voor (in zijn geval: de Rooms-Katholieke) kerk. Hieronder vat ik kort samen wat ik heb opgepikt uit dit krachtige geschrift waarin elke zin telt. 1. De Partij (kerk) maakt een positief verschil De potentiële bekeerling tot het communisme, schrijft Hyde, ziet 9 de Partij in actie en bewondert wat hij ziet. Van daaruit wordt hij zich bewust van wat de Partij nog meer doet, en hij wordt ervan overtuigd dat hier het antwoord is te vinden op reële noden. Eén van de noden van dorpen in Azië betreft de slecht ontwikkelde infrastructuur, met name wegen. Communisten weten dit, want zoals Mao het uitdrukt We are the fish, the people are the stream. Oftewel: communisten zijn dusdanig in close contact met de gewone man en vrouw dat zij elke behoefte, beweging of nieuwe stroming direct waarnemen en erop kunnen reageren. Hoe ziet dat er concreet uit? Als volgt. Een week voordat een congres van de Communistische Partij in Azië begint, reizen alle gedelegeerden naar een dorp waarin de behoefte aan een weg die verbinding maakt met een snelweg zeer groot is. Alle afgevaardigden - inclusief de topleiders - werken vervolgens hard om deze weg tot een realiteit te maken. Daarna pas begint het congres. Op deze manier krijgen de dorpelingen die niets afweten van het communisme één boodschap mee die op termijn vrucht kan dragen: toen de communisten kwamen, begonnen voor ons de mogelijkheden voor een beter leven. De les voor de kerk ligt voor de hand. Er wordt plaatselijk, regionaal, nationaal en internationaal veel vergaderd door christenen, soms meerdere dagen lang. De uitdaging is om na te denken over de vraag wat een nood is in de lokale context en wat de vergaderaars kunnen doen om die nood te lenigen. Natuurlijk kost dit offers in tijd en geld. Ook op dat punt hebben de communisten ons iets te leren. 2. Aantrekkelijk en uitdagend voorbeeld van leiders Communistische leiders werken vaak hard voor de Partij zonder enige financiële compensatie. Sommigen geven een glanzende carrière op voor een eenvoudig baantje dat extra tijd over laat om te kunnen investeren in de Partij. Duidelijk is dat elk partijlid wordt geacht offers te brengen voor het grote doel - het werken aan een betere wereld - en dat de leiding op dit punt het goede voorbeeld geeft. Hoe materialistischer onze maatschappij wordt, schrijft Hyde, des te meer valt het toegewijde partijlid op bij wijze van contrast. Vallen christenen ook op een dergelijke manier op? Zijn zij bereid om offers te brengen? Het punt is dit: als de meerderheid van een leden van een organisatie halfhartig lid en grotendeels passief zijn, dan is het niet vreemd dat anderen die erbij komen zich conformeren aan dit algemene patroon. Als een organisatie slechts weinig vraagt van zijn leden dan wordt dit de norm. Dit lijkt het geval te zijn in veel kerken, zeker in de volkskerken. Opvallend aan communisten echter is hun idealisme, ijver, toewijding aan hun zaak, en bereidheid om te offeren. Dat is geen toeval. De meerderheid van degenen die lid worden van de Communistische Partij zijn jong, ergens tussen de 15 en 25 jaar. De jeugd is een periode van idealisme. De communisten trekken jongeren door een rechtstreeks beroep te doen op dat idealisme. Tegenwoordig is het ook in de kerk mode in sommige kringen om te spotten met naïef idealisme. Een dergelijk cynisme heeft veel gedreven, enthousiaste, serieuze, intelligente en potentieel goede jongeren weggedreven van de kerk. De communisten echter spreken dit idealisme rechtstreeks en uitdagend aan. Hun motto is: als je weinig vraagt van mensen, dan krijg je een geringe respons. Maar als je grote inzet en offers vraagt, dan krijg je een heroïsch antwoord. Wat een positieve indruk achterlaat bij (potentiële) rekruten van de Communistische Partij (voortaan: CP) is het feit dat onderwijzers in de leer zelf uit ervaring weten waarover ze het hebben. 8 Zie Katherine K. Chen, Enabling Creative Chaos: The Organization Behind the Burning Man Event (Chicago: University of Chicago Press, 2009). 9 Let op: ik schrijf grotendeels in de tegenwoordige tijd, net zoals Hyde. Dit leest wat vlotter dan de verleden tijd. Maar bedenk wel dat de realiteit wat betreft het communisme danig is veranderd sinds het begin van de jaren 60. 4

5 De voorbeelden die hij gebruikt, de anekdotes en verhalen die hij vertelt, komen niet uit boekjes, maar uit zijn eigen ervaringen, uit zijn contact met mensen vanuit de wereld van werk en marktplaats. De impliciete eis van totale toewijding die doorklinkt in de woorden van de tutor wordt acceptabel gemaakt door de wetenschap dat deze tutor zelf volkomen toegewijd is. 3. Uitdagen van & investeren in individuen Mensen die worden gezien als losers door andere organisaties, blijken vaak onbenut potentieel te hebben dat communisten gebruiken om hen tot bloei te brengen. Hyde gebruikt het voorbeeld van de onlangs tot de CP toegetreden Jim, een zeer omvangrijke elektricien met het gezicht van een brulkikker, een scheel oog en een ernstig spraakgebrek. C-c-c-comrade, I w-w-w-want you to t-t-t-take me and t-t-t-turn me into a l-l-leader of m-m-men, bracht Jim eruit jegens Hyde, die destijds een leiderschapstraining gaf voor de CP in Londen. Hyde dacht aanvankelijk: you got to be kiddin me. Maar nadat hij gedurende enkele jaren gericht had geïnvesteerd in Jim, eindigde deze ogenschijnlijk betekenisloze arbeider als een even geliefde als succesvolle nationale leider van de vakbond voor elektriciens; een leider met wie arbeiders zich konden identificeren en die veel goodwill voor het communisme genereerde. Twee elementen speelden hierin een rol: (1) Hyde gaf Jim zelfvertrouwen. Hij keek naar de capaciteiten die Jim in huis had en stimuleerde hem om deze in te zetten onder het motto: je kunt het. (2) Hyde gaf Jim opdrachten die spannend en pittig waren, maar net te doen, mits Jim voldoende steun (coaching) kreeg. Op die manier leerde Jim van zijn fouten en van wat goed ging, en groeide zijn zelfvertrouwen nog meer, zodat hij moeilijker taken aankon. Hyde concludeert: The Communists show confidence in the Jims of this world where others ignore them. They demonstrate in practice all too frequently a greater faith than we in the human material that God put into our hands. 4. Leren door doen Nieuwe leden van de CP worden - als het even kan - betrokken in een vorm van publieke activiteit voordat ze een meer formele scholing krijgen in de communistische leer. Deze activiteit kan bijvoorbeeld bestaan uit het houden van een openbare lezing, of folderen achter een stand op de markt, of iets dergelijks. Dit heeft een diep psychologisch effect, omdat de nieuweling nu publiekelijk moet getuigen voor de zaak waarvoor hij (waarschijnlijk nog wat wankel of onzeker) staat. Niet alleen is hier een bepaalde mate van moed voor nodig, ook is er kennis vereist. En het is zeker dat het nieuwe lid dit niet voldoende in huis heeft. Daar komt hij in gesprek met niet-communisten al snel achter, en dit voedt zijn honger naar kennis. Vanaf dit moment zal hij communistische kranten of ander schriftelijk materiaal anders lezen dan voorheen. Hij zal zoeken naar antwoorden op de vragen die aan hem werden gesteld. Zijn leerbehoefte is gegroeid vanuit zijn handelen. Theorie en actie - deze twee ogenschijnlijk botsende elementen - hebben een eenheid gevonden in zijn ervaring. Het onderwijs dat communisten aanbieden, verandert levens. Het beginpunt is dat degene die daarheen gaat - vaak na afloop van een lange werkdag in een fabriek, of op het land - behoefte heeft aan wat de tutor (lees: catecheet) aanbiedt. De rekruut gaat er niet heen uit een academische interesse of een vaag verlangen naar kennis. Hij gaat er al helemaal niet heen om vrijblijvend te discussiëren. Hij gaat erheen om te leren. Het communistische motto luidt: We study for the sole purpose of putting into practice what we have learned. Elke bekeerling tot het communisme krijgt de indruk dat, hoe theoretisch het onderwerp ook moge zijn dat hij krijgt voorgeschoteld, het van betekenis is voor zijn leven alsook voor de wereld en de tijd waarin hij leeft. Het doel van de tutor is niet informatieoverdracht, maar instructie die leidt tot actie en/of tot de vorming van leiders. (Dit laatste betekent onder meer dat iemand zich in het zicht van problemen niet passief en afhankelijk afvraagt: Wat doet de leiding eraan, maar dat hij zich de vraag stelt: Wat kan ík veranderen aan deze situatie?) Vandaar dat elke les eindigt met vragen zoals deze: Wat gaan de kameraden doen met wat zij vandaag hebben geleerd? Hoe ga jij het toepassen in het ziekenhuis waarin jij verpleegster bent? Jij in de school waar jij lesgeeft? Jij in de fabriek waarin je werkt? Jij als huisvrouw in je buurt waar je woont? En het eerste item op de agenda van de volgende les, een week later, is: hoe hebben de kameraden datgene wat ze vorige week leerden toegepast? Daarbij maakt het niet uit of het thema handelt over de geschiedenis van de vakbond, het wetenschappelijk socialisme, of het dialectisch materialisme - ongeacht het onderwerp, er is altijd een relatie met het dagelijks leven en met actie. Verder worden theoretische onderwerpen onderwezen in eenvoudige taal, met pakkende verhalen en metaforen. Helpend is ook dat de kern van het communisme is samengevat in makkelijk te onthouden slogans en in aantrekkelijke posters van topklasse kwaliteit - de beste ter wereld zelfs, volgens Hyde. Van belang is ten slotte dat partijleden doelen krijgen die gerealiseerd kunnen worden in het hier en nu. Pie in the sky may have its own place, but men need something to keep them going in the meantime. (...) There must be the short-time, immediate objectives. 5

6 De auteur merkt op dat dit niet de manier is waarop het christendom meestal wordt onderwezen. De link met actie is vaak zoek, de christelijke docent wil (soms onbewust) intellectueel respectabel overkomen, de begrippen en idealen of toekomstvisies die hij hanteert zijn abstract en weinig tot niet verbonden met het leven hier-en-nu. Aldus wordt zelden expliciet gemaakt voor de jonge christen dat zijn gedrag niet alleen op zondag anders zal zijn dan voorheen (de kerkgang) maar dat de christelijke leer diepgaande invloed moet hebben op zijn gedrag op de beurs, in de fabriek waar hij werkt, in de medezeggenschapsraad, of waar ook maar hij in zijn normale leven komt. Een communist daarentegen leert om zijn dagelijkse werk te zien als een prima mogelijkheid om zijn toewijding aan de Partij te laten zien, al was het maar door te streven naar de hoogst mogelijke kwaliteit. Want iemand die uitblinkt in zijn werk, wat dit werk ook moge zijn, wordt sneller serieus genomen door zijn collega s als hij praat over andere zaken - zoals over het communisme - dan iemand die er de kantjes van afloopt of incapabel is. 5. Relevante onderwijsprogramma s De communistische leer is niet eenvoudig om te begrijpen, zeker niet voor laagopgeleiden. Hoe maak je theoretische stof inspirerend? Communisten doen dit door vier thema s telkens te laten terugkomen. Dit zijn: (1) de wereld waarin wij leven; (2) hoe deze wereld veranderd kan worden; (3) de kracht die deze verandering kan bewerken; (4) de Communistische Partij, de partij van de arbeidersklasse. De drie meest gehanteerde onderwijsmethoden zijn (1) lezing gevolgd door vragen en discussie; (2) gecontroleerde discussie ; (3) Q&A sessies. De eerste methode en de derde methode zijn bekend en behoeven geen toelichting. De tweede wel; het gaat hier om een vorm van inductief leren. De deelnemers in de groep komen zelf tot ontdekkingen en formuleren tijdens het onderwijsuur hun eigen ideeen, althans zo schijnt het hun zelf toe. Dit helpt om deze ideeën te verankeren, alsook de bereidheid om ze uit te dragen en eventueel te verdedigen, ook al zijn ze eigenlijk minder origineel of persoonlijk dan het lijkt. Methode 2 vraagt veel van de docent en het onderwijsmateriaal, beide zaken waarin de CP buitengewoon veel investeert. Een vierde methode bestaat uit debriefing na een actie, bijvoorbeeld een campagne. Een dergelijke inquest is niet vrijblijvend en een prima medicijn tegen zelfgenoegzaamheid. Tijdens een inquest gaat het er niet om aardig of beleefd te zijn tegen elkaar, maar om de waarheid boven tafel te krijgen, met name als het gaat om zwakheden in de campagne of fouten die zijn gemaakt. Het doel daarvan is om te leren. Eerst wordt iemand gevraagd om absoluut eerlijk en open zichzelf te bekritiseren. Wie dat heeft gedaan, heeft het recht ook anderen kritische feedback te geven, of hun feedback - positief dan wel negatief - te ontvangen. Op deze manier komt elke fout aan het licht. Belangrijker nog, doorvragen zorgt ervoor dat duidelijk wordt waarom deze fouten werden gemaakt, en hoe deze in de toekomst kunnen worden vermeden. Een van de belangrijkste gevolgen van deze inquests is dat leiders zich vrij voelen om jonge rekruten in het veld te sturen zonder angst dat ze fouten zullen maken. Immers het is ingecalculeerd dat dit zal gebeuren, en het gebeurt ook. Echter het is eveneens duidelijk dat dit aan het licht zal komen en dat dit dienstbaar zal zijn aan hun leerproces. The Christian wrestles with the old Adam, aldus een fraaie analogie van Hyde, the good Communist wrestles with the old bourgeois beneath the skin. ( ) The Party is there to aid him. 6. Organisatie: kleine groepen De organisatie van de CP heeft zijn basis in kleine groepen of cellen. Via cellen doet de Partij haar werk op een grassroots niveau. Als een plaatselijke cel groeit, dan gaat deze deel uitmaken van een bepaald district of regio. Het is een principe van de CP dat waar er drie of meer communisten zijn, is er sprake van een cel. De leden van deze cel - bijvoorbeeld in een fabriek of in een straat - worden geacht samen te werken en om hun communistische geloof handen en voeten te geven en verder te verspreiden (= bekeerlingen winnen). 7. Conclusie: discipelschaps- en leiderschapstraining als uitdaging voor de kerk Communisten hebben goed in de gaten dat het jaren kost om een novice te veranderen in een ervaren revolutionair. Vandaar dat de CP enorm veel tijd en geld steekt in het ontwikkelen van individuen, passend bij hun talenten, voorkeuren en (soms latente) potentieel. Het overkoepelende doel waaraan christelijk onderwijs en leiderschapstraining dienstbaar mogen zijn, is dat christenen beter leren begrijpen wat en in Wie ze geloven, dat ze zich volledig toewijden, en voortdurend proberen om hun geloof te relateren aan elk facet van hun leven en dat van de maatschappij waarin zij leven. Het sterke leiderontwikkelingsklimaat bij de communisten blijkt uit de vele mogelijkheden voor ontwikkeling die voortdurend werden aangeboden, zoals assignments met daaropvolgende feedback, coaching en mentoring. Leiders werden aangemoedigd om hun kennis en vaardigheden te vergroten, en om deze praktisch in te zetten. De vraag dringt zich op: in hoeverre is er sprake van een dergelijk ontwikkelingsklimaat in de kerk en theologische opleidingen? 6

7 Uit het boek van Hyde blijkt duidelijk dat communisten zich richtten op drie niveaus of aspecten van ontwikkeling: * doen: handelen met kennis van zaken, vaardigheden en integriteit * weten: kennis van de leer * zijn: je diepste identiteit en karakter, als communist en leider-in-de-dop. De communisten wisten het al: Als iemand niet over zichzelf denkt als een leider, dan zal hij ook niet gemotiveerd zijn om zich te ontwikkelen als leider. 10 Belangrijk in dit verband is zelfkennis en zelfreflectie (selfawareness) en de vaardigheid om te leren van ervaring. Leren van ervaring houdt het volgende in: herkennen wanneer nieuw gedrag en andere manieren van denken nodig zijn; het aanvaarden van verantwoordelijkheid om te ontwikkelen; het hebben van zelfkennis; het actief zoeken naar mogelijkheden om te groeien en te leren; het aan de slag gaan met activiteiten waarvan geleerd kan worden en/of nieuw gedrag uitgetest kan worden; werken aan het ontwikkelen van een grote varieteit aan leertechnieken om een bepaalde vaardigheid te leren. Interessante vraag voor ons: hoe wordt er gewerkt aan deze drie niveaus en de integratie ervan in de kerk en in opleidingen tot predikant, voorganger, kerkelijk werker, priester e.d.? Ligt de nadruk niet vaak eenzijdig op het (academische) weten? Een laatste aandachtspunt is het volgende. Communisten van ruim een halve eeuw terug hanteerden hetzelfde model voor leiderschapsontwikkeling als het cutting edge Center for Creative Leadership doet, namelijk ACS. Dit staat voor Assessment, Challenge en Support. Assessment houdt in dat iemands persoonlijkheid wordt geanalyseerd: sterke en zwakke eigenschappen, potenties, manier van denken en problemen oplossen etc. Challenge betekent dat de lerende in een out-of-the-comfortzone positie wordt geplaatst, waardoor hij nieuwe manieren van denken en handelen moet aanleren om het vol te houden. Support staat voor een klimaat van empathie en veiligheid in het zicht van uitdagingen en problemen. Tijdens de moeilijke opgaven waar de trainee voor staat, ontvangt hij steun van coaches en anderen. Ook wordt hij gestimuleerd een ondersteunend netwerk op te bouwen en in te schakelen. In hoeverre maken we binnen de kerk gebruik van ACS? Het antwoord op de bovenstaande vragen luidt dat opleidingen voor missionaire leiders en pioniers actief bezig zijn op de genoemde terreinen. Wie nieuwsgierig is geworden, verwijs ik graag naar deel C van Crossroads. Het gaat mij echter niet om dit boek, maar om de zaak. Anno 2013 staat de kerk op een kruispunt, en de opleidingen van kerkelijk kader evenzo. We hebben vitaal missionair leiderschap nodig om de goede weg te kiezen, en bovenal de wijsheid van Boven. Dr. R.J.A. Doornenbal is docent aan de Academie Theologie van Christelijke Hogeschool Ede. Vorig jaar promoveerde hij aan de Vrije Universiteit (cum laude) op een praktisch-theologische dissertatie getiteld Crossroads (Delft: Eburon, 2012). 10 David V. Day, Michelle M. Harrison, and Stanley M. Halpin, An Integrative Approach to Leader Development: Connecting Adult Development, Identity, and Expertise (New York/London: Psychology Press, 2009),

Vitaal missionair leiderschap in de kerk v.d. 21e eeuw

Vitaal missionair leiderschap in de kerk v.d. 21e eeuw Vitaal missionair leiderschap in de kerk v.d. 21e eeuw Proclama studiedag Gelredome 6 februari 2013 Robert Doornenbal Academie Theologie Christelijke Hogeschool Ede Radicaal anders dan De kerk moet zich

Nadere informatie

RESULTATEN VAN DE ENQUETE 'GELOVEN IN BENNEKOM' - eerste wijk - Inleiding. Resultaten. 1. Kerklidmaatschap en kerkbezoek

RESULTATEN VAN DE ENQUETE 'GELOVEN IN BENNEKOM' - eerste wijk - Inleiding. Resultaten. 1. Kerklidmaatschap en kerkbezoek RESULTATEN VAN DE ENQUETE 'GELOVEN IN BENNEKOM' - eerste wijk - Inleiding De enquête waarvan de resultaten hier gepresenteerd worden, is georganiseerd door de Christelijke Gereformeerde Kerk en de Vrije

Nadere informatie

Luisteren naar de Heilige Geest

Luisteren naar de Heilige Geest Luisteren naar de Heilige Geest Johannes 14:16-17 En Ik zal de Vader bidden en Hij zal u een andere Trooster geven om tot in eeuwigheid bij u te zijn, de Geest der waarheid, die de wereld niet kan ontvangen,

Nadere informatie

Kerk 20.21 Ik wens jullie vrede! Zoals de Vader mij heeft uitgezonden, zo zend ik jullie uit.

Kerk 20.21 Ik wens jullie vrede! Zoals de Vader mij heeft uitgezonden, zo zend ik jullie uit. Kerk 20.21 Ik wens jullie vrede! Zoals de Vader mij heeft uitgezonden, zo zend ik jullie uit. a. Inleiding Veel christenen verlangen ernaar hun leven met elkaar en met hun omgeving te delen met hun buren,

Nadere informatie

Bereid de jongeren voor, rust ze toe en laat ze los voor bediening in hun gemeente, hun maatschappij en in de wereld in zijn geheel.

Bereid de jongeren voor, rust ze toe en laat ze los voor bediening in hun gemeente, hun maatschappij en in de wereld in zijn geheel. Tiener- en jeugdwerk 1 Timotheüs 4:12 Niemand schatte u gering om uw jeugdige leeftijd, maar wees een voorbeeld voor de gelovigen in woord, in wandel, in liefde, in geloof en in reinheid. Jeugd, jongeren,

Nadere informatie

Master in. Leadership MAAK HET VERSCHIL IN 2015 VERBIND HART EN HARD START: FEB 2015 KLANTWAARDERING:

Master in. Leadership MAAK HET VERSCHIL IN 2015 VERBIND HART EN HARD START: FEB 2015 KLANTWAARDERING: Master in Leadership MAAK HET VERSCHIL IN 2015 VERBIND HART EN HARD START: FEB 2015 KLANTWAARDERING: Master in Leadership Weet jij wat jouw hart sneller doet kloppen? Collega s die precies doen wat jij

Nadere informatie

DEEL 1. WERKBOEK 5 Eigen keuze. 2015 Monique van Dam YOU: De keuze is aan jou!

DEEL 1. WERKBOEK 5 Eigen keuze. 2015 Monique van Dam YOU: De keuze is aan jou! DEEL 1 1 WERKBOEK 5 Eigen keuze Inhoud 2 1. Hoe zit het met je keuzes? 3 2. Hoe stap je uit je automatische piloot? 7 3. Juiste keuzes maken doe je met 3 vragen 9 4. Vervolg & afronding 11 1. Hoe zit het

Nadere informatie

wat is passend? naar aanleiding van Paulus brief aan de Kolossenzen wil ik dat uitwerken voor 4 categorieën vier kringen

wat is passend? naar aanleiding van Paulus brief aan de Kolossenzen wil ik dat uitwerken voor 4 categorieën vier kringen vandaag wil ik dit gebod toepassen op het geloofsgesprek onderwerp van de gemeenteavond komende week onze overtuiging is dat zulke gesprekken hard nodig zijn voor de opbouw van onze gemeente tegelijk is

Nadere informatie

Sprekende Spreuken. Levenslessen uit het boek Spreuken. Kris Tavernier. Het kennen van de Hoogheilige

Sprekende Spreuken. Levenslessen uit het boek Spreuken. Kris Tavernier. Het kennen van de Hoogheilige Kris Tavernier Sprekende Spreuken Levenslessen uit het boek Spreuken - Het boek Spreuken leert ons heel wat over het gedrag van gelovigen, en hoe dit kan zijn in allerlei omstandigheden van dit leven.

Nadere informatie

Ontmoeting met christenen in China

Ontmoeting met christenen in China Ontmoeting met christenen in China Studiereis in samenwerking met Kerk in Actie naar China: missionaire, historische, praktisch-theologische en oecumenische verkenningen in de snelst groeiende kerk van

Nadere informatie

Handreiking bij een spirituele zoektocht.

Handreiking bij een spirituele zoektocht. Handreiking bij een spirituele zoektocht. Deze handreiking hoort bij: Oud- en nieuw- katholiek. De spirituele zoektocht van die andere katholieken. Door Joris Vercammen. Valkhof pers 2011. Het boek is

Nadere informatie

Tot een geloofsgesprek komen. I Ontmoeten

Tot een geloofsgesprek komen. I Ontmoeten Tot een geloofsgesprek komen I Ontmoeten Het geloofsgesprek vindt plaats in een ontmoeting. Allerlei soorten ontmoetingen. Soms kort en eenmalig, soms met mensen met wie je meer omgaat. Bij de ontmoeting

Nadere informatie

CLUBAANBOD EN TRAINING SAMEN HET GELOOF ONTDEKKEN EN VERDIEPEN

CLUBAANBOD EN TRAINING SAMEN HET GELOOF ONTDEKKEN EN VERDIEPEN CLUBAANBOD EN TRAINING SAMEN HET GELOOF ONTDEKKEN EN VERDIEPEN Bruisend Jeugdwerk De kerk als plek waar jongeren, gelovig of niet, graag naartoe gaan om God beter te leren kennen. Jeugdleiders die dichterbij

Nadere informatie

Werkblad les 3 (behorend bij activiteit B)

Werkblad les 3 (behorend bij activiteit B) Werkblad les 3 (behorend bij activiteit B) What s in the Box? (wat zit er in de doos?) Geestelijke gaventest een vragenlijst voor tieners What s in the Box? is een eenvoudige benadering om te onderzoeken

Nadere informatie

Identiteitsdocument Sprank

Identiteitsdocument Sprank Identiteitsdocument Sprank Christenen in hart en zorg Vanuit Gods liefde, zorgen wij voor elkaar. GOD Dit doen we samen met je familie en vrienden. Jij mag rekenen op een veilig thuis. Vragen over jouw

Nadere informatie

levensbeschouwelijke identiteit van catent Scholen zijn als bomen Leven niet alleen Zonder grond en wortels Leeft geen school, niet één

levensbeschouwelijke identiteit van catent Scholen zijn als bomen Leven niet alleen Zonder grond en wortels Leeft geen school, niet één levensbeschouwelijke identiteit van catent Scholen zijn als bomen Leven niet alleen Zonder grond en wortels Leeft geen school, niet één De scholen van Catent - afzonderlijk en gezamenlijk - zijn als een

Nadere informatie

Leergang Transformatief Leiderschap

Leergang Transformatief Leiderschap feedback geven living labs advie processen/bijeenkomsten transformatief leiderschap coach perso Leergang Transformatief Leiderschap Anderen bewegen begint bij jezelf Succesvol mensen en organisaties in

Nadere informatie

Waarom Wetenschap en Techniek W&T2015

Waarom Wetenschap en Techniek W&T2015 Waarom Wetenschap en Techniek W&T2015 In het leven van alle dag speelt Wetenschap en Techniek (W&T) een grote rol. We staan er vaak maar weinig bij stil, maar zonder de vele uitvindingen in de wereld van

Nadere informatie

Christen zijn in de zorg het onderzoek: details en discussie

Christen zijn in de zorg het onderzoek: details en discussie Christen zijn in de zorg het onderzoek: details en discussie Workshop Congres Geloof in Zorg De Werelt - 5 oktober 2012 Bart Cusveller & René van Leeuwen Steekproef % (n=672) Leeftijd Geslacht Opleiding

Nadere informatie

Advies Rapport Zoek ieders Talent & Excelleer! Hoe excellentie ook in het hoger onderwijs kan worden gestimuleerd

Advies Rapport Zoek ieders Talent & Excelleer! Hoe excellentie ook in het hoger onderwijs kan worden gestimuleerd Advies Rapport Zoek ieders Talent & Excelleer! Hoe excellentie ook in het hoger onderwijs kan worden gestimuleerd Samenvatting Excellentie kan het beste worden gestimuleerd door het coachen van de persoonlijke

Nadere informatie

Vragen Antwoorden Gaven. bijna nooit

Vragen Antwoorden Gaven. bijna nooit Ik ben heel gevoelig voor wat wel of niet goed is Ik ben de eerste die opspringt om anderen te helpen Ik vind het leuk om de leiding te hebben over mensen Ik voel het aan als anderen pijn hebben en ik

Nadere informatie

STICHTING JONAH. Bettekamp 99. 6712 EJ Ede RSIN 815134526

STICHTING JONAH. Bettekamp 99. 6712 EJ Ede RSIN 815134526 STICHTING JONAH Bettekamp 99 6712 EJ Ede RSIN 815134526 Bestuur De heer L.R. van Drongelen - voorzitter De heer J.A. Knoll - secretaris De heer J.P.Nagtegaal - penningmeester Doelstelling De stichting

Nadere informatie

Naar een beleidsplan voor de PG Lemmer

Naar een beleidsplan voor de PG Lemmer Naar een beleidsplan voor de PG Lemmer Inleiding In de komende maanden willen we als kerkenraad een beleidsplan opstellen voor de komende vijf jaar. Iedereen die op dit moment op de één of andere manier

Nadere informatie

DE COMPETENTIES VAN DE PREDIKANT EN DE GEESTELIJK VERZORGER

DE COMPETENTIES VAN DE PREDIKANT EN DE GEESTELIJK VERZORGER DE COMPETENTIES VAN DE PREDIKANT EN DE GEESTELIJK VERZORGER De PThU kent twee competentieprofielen, die voor de gemeentepredikant en die voor de geestelijk verzorger. Ze verschillen in onderdelen, maar

Nadere informatie

LEIDERSCHAPSTRAINING 2010

LEIDERSCHAPSTRAINING 2010 LEIDERSCHAPSTRAINING 2010 Voorwoord Politiek heeft veel te maken met goed leiderschap: mensen volgen dan het voorbeeld van hun leider. Martin Luther King, Majoor Bosshardt en Koning David zijn voor mij

Nadere informatie

3 Levensoriëntatie: perspectief op Gods Koninkrijk

3 Levensoriëntatie: perspectief op Gods Koninkrijk 3 Levensoriëntatie: perspectief op Gods Koninkrijk INLEIDING In het vorige thema hebben we stil gestaan bij de invloed van het modernisme op onze huidige cultuur en welke 'control beliefs' daaraan ten

Nadere informatie

@ Creatief Succes! Talent toolkit 1. Toolkit Powerkaarten...

@ Creatief Succes! Talent toolkit 1. Toolkit Powerkaarten... @ Creatief Succes! Talent toolkit 1 Toolkit Powerkaarten... @ Creatief Succes! Talent toolkit 2 Colofon Creatief Succes Evertsenstraat 5-03 4461 XN Goes www.creatiefsucces.nl info@creatiefsucces.nl @ Creatief

Nadere informatie

Niveau 3 - Les 14: Een oproep tot Discipelschap Andrew Wommack

Niveau 3 - Les 14: Een oproep tot Discipelschap Andrew Wommack Niveau 3 - Les 14: Een oproep tot Discipelschap Andrew Wommack Vandaag gaan we spreken over een discipel zijn, en over hoe een discipel te maken. Ik wil je eraan herinneren dat de Heer ons het bevel gaf,

Nadere informatie

www.ludenstraining.nl Trainingen voor Young Professionals

www.ludenstraining.nl Trainingen voor Young Professionals www.ludenstraining.nl Trainingen voor Young Professionals Rendement van talent Porties VAN GOED NAAR Ludens Talentontwikkeling is een jong trainingsbureau met veel ervaring. Wij zijn gespecialiseerd in

Nadere informatie

Is het moeilijk voor de mensen om de opdrachten van Jezus uit te voeren? Zo ja, waarom, zo nee waarom niet?

Is het moeilijk voor de mensen om de opdrachten van Jezus uit te voeren? Zo ja, waarom, zo nee waarom niet? Bidden, praten met God LES 5 DEEL 5 DISCIPLE OPDRACHT: Lees de vier tekstgedeelten en beantwoord de 4 bijbehorende vragen. Hand 1:12-14, Hand 2:42, Hand 4:23-31 Hand 6:3-6 Hand 8:17, Hand 16:18, Hand 28:8

Nadere informatie

leven leren delen Learning Community

leven leren delen Learning Community leven leren delen Learning Community Het ultieme doel is vernieuwing van levens Pijn & passie Als we op een trainingsweekend van Navigators LEF rondkijken, zien we jeugdleiders uit allerlei kerken en organisaties

Nadere informatie

Master in. Leadership MAAK HET VERSCHIL VERBIND HART EN HARD START: ZIE AGENDA KLANTWAARDERING:

Master in. Leadership MAAK HET VERSCHIL VERBIND HART EN HARD START: ZIE AGENDA KLANTWAARDERING: Master in Leadership MAAK HET VERSCHIL VERBIND HART EN HARD START: ZIE AGENDA KLANTWAARDERING: Master in Leadership: Weet jij wat jouw hart sneller doet kloppen? Communiceren en continue verbeteren met

Nadere informatie

Transformatief Leiderschap

Transformatief Leiderschap Transformatief Leiderschap Transformatieve leiders inspireren, motiveren en stimuleren. Niet alleen zichzelf maar ook de mensen om zich heen om buitengewoon goed te presteren, verbazingwekkende dingen

Nadere informatie

Vooraf: Kern: participatie, van passief naar actief door in te zetten op groeien in geloof en zelfstandigheid = Hebr.6:1-3 groeien in geloof en kennis

Vooraf: Kern: participatie, van passief naar actief door in te zetten op groeien in geloof en zelfstandigheid = Hebr.6:1-3 groeien in geloof en kennis Werkvelden & uitdagingen Catechisatie, De jongeren in hedendaagse taal, communicatie en vorm vertellen van Gods grootheid en liefde vanuit de bijbel (Geloofsinhoud & Verdieping) Vereniging, Jongeren uitdagen

Nadere informatie

Het sociaal regelsysteem: externe sturing door discipline. Het systeem van communicatieve zelfsturing: zelfsturing in communicatie

Het sociaal regelsysteem: externe sturing door discipline. Het systeem van communicatieve zelfsturing: zelfsturing in communicatie De logica van lef, discipline en communicatie Theoretisch kader voor organisatieontwikkeling Tonnie van der Zouwen, maart 2007 De gelaagdheid in onze werkelijkheid Theorieën zijn conceptuele verhalen met

Nadere informatie

Juist in het openbaar onderwijs

Juist in het openbaar onderwijs Juist in het openbaar onderwijs Over de aandacht voor levensbeschouwing op de openbare school Legitimatie MARLEEN LAMMERS Wie denkt dat het openbaar onderwijs geen aandacht mag besteden aan levensbeschouwing,

Nadere informatie

OPLEIDING LEIDINGGEVEN IN DE KINDEROPVANG. Een opleiding om hoger op te komen

OPLEIDING LEIDINGGEVEN IN DE KINDEROPVANG. Een opleiding om hoger op te komen OPLEIDING LEIDINGGEVEN IN DE KINDEROPVANG 2012 Een opleiding om hoger op te komen 1 OPLEIDING 2012 Ervaring: De training heeft me sterker gemaakt in mijn rol als leidinggevende. Ik heb mijn beleid en doelen

Nadere informatie

Geachte aanwezigen, in vertrouwde patronen van kerk-zijn tot het loslaten van een geliefd kerkgebouw.

Geachte aanwezigen, in vertrouwde patronen van kerk-zijn tot het loslaten van een geliefd kerkgebouw. Visie voor leiderschap en consequenties voor de predikantenopleiding Lezing voor de jaarvergadering van het Generale college voor de toelating van het ambt van predikant Protestants Landelijk Dienstencentrum,

Nadere informatie

LEVENSFASEN EN DUURZAME INZETBAARHEID WERKNEMERS

LEVENSFASEN EN DUURZAME INZETBAARHEID WERKNEMERS DE TWINTIGER leeftijd < 30 jaar De twintiger stapt het volle leven binnen, vaak met hoge verwachtingen. Het leven ligt voor hem. Is zijn beroepsidentiteit nog aan het ontwikkelen. De concrete werkpraktijk

Nadere informatie

Overtuigend (om)praten VVJ Jan De Boeck

Overtuigend (om)praten VVJ Jan De Boeck Overtuigend (om)praten Jan De Boeck Jan De Boeck Overtuigend en constructief gesprekken voeren. De carrière van een doorsnee jeugddienstmedewerker is doorspekt met professionele gesprekken. Met je secretaris,

Nadere informatie

Het belang van evaluatieve feedback is het beste te illustreren met behulp van het zogenaamde Johari Window: bekend aan mijzelf.

Het belang van evaluatieve feedback is het beste te illustreren met behulp van het zogenaamde Johari Window: bekend aan mijzelf. EVALUATIEVE FEEDBACK 8 Zoals al eerder gesteld kan de term feedback twee betekenissen hebben. Naast een directe reactie op wat iemand communiceert, wordt er ook wel een evaluatie van iemands gedrag en

Nadere informatie

dichterbij jongeren in Zwolle

dichterbij jongeren in Zwolle dichterbij jongeren in Zwolle teamleider ronald welmers in oktober 2009 stonden we met vijf vrijwilligers, een pannakooi en een voetbal in Park de hogenkamp. geen tiener die kwam de eerste drie maanden,

Nadere informatie

Inhoud. 2 Ondernemen in een veranderende wereld. 4 Inzicht in jezelf en de ander

Inhoud. 2 Ondernemen in een veranderende wereld. 4 Inzicht in jezelf en de ander Inhoud 1 Inleiding 2 Ondernemen in een veranderende wereld 1 Veranderende tijden 3 2 Waarom zingeving in werk steeds belangrijker wordt! 3 3 Mens en wereld als energetisch geheel van nature in beweging

Nadere informatie

Begrijp je wel waarom je bidt? (Mc.8,16-17)

Begrijp je wel waarom je bidt? (Mc.8,16-17) Begrijp je wel waarom je bidt? (Mc.8,16-17) Collecte voor Benin vanavond. Flyer in postvakjes: Benin bidt! (achterkant: bidt u mee?) Eerste aandacht hierin naar groei in geloof / kerk-zijn / uitstraling.

Nadere informatie

Hoe kan u strategie implementeren en tot leven brengen in uw organisatie?

Hoe kan u strategie implementeren en tot leven brengen in uw organisatie? Hoe kan u strategie implementeren en tot leven brengen in uw organisatie? De externe omgeving wordt voor meer en meer organisaties een onzekere factor. Het is een complexe oefening voor directieteams om

Nadere informatie

Bij u schuil ik, u bent mijn schild,

Bij u schuil ik, u bent mijn schild, Bij u schuil ik, u bent mijn schild, in uw woord stel ik mijn hoop. Psalm 119:114 inleiding Laten we eerlijk zijn: het is niet zo eenvoudig om regelmatig uit de Bijbel te lezen en te bidden. Onze volle

Nadere informatie

Projectrapportage noodhulp Syrie

Projectrapportage noodhulp Syrie Introductie Deze rapportage geeft een beeld van de voortgang en de resultaten van het noodhulpproject Syrië, waaraan de Generale Diaconale Commissie van de Hersteld Hervormde Kerk een bijdrage van 25.000,-

Nadere informatie

DROOM: Een visie om voor te sterven

DROOM: Een visie om voor te sterven DROOM: Een visie om voor te sterven Door gebrek aan visie gaat het volk ten onder Spreuken 11:14 Om een uitdrukking te zijn van Gods hart in het hart van de stad Visie van Vineyard Amsterdam EEN BEGIN

Nadere informatie

Ontdekken hoe je je tijd goed kunt beheren, bestaat voor. Jezelf voorbereiden op succes. Hoofdstuk 1. Leer jezelf kennen.

Ontdekken hoe je je tijd goed kunt beheren, bestaat voor. Jezelf voorbereiden op succes. Hoofdstuk 1. Leer jezelf kennen. Hoofdstuk 1 Jezelf voorbereiden op succes In dit hoofdstuk: Een solide timemanagementsysteem opbouwen De grootste uitdagingen van timemanagement het hoofd bieden Het verband zien tussen doelen stellen

Nadere informatie

TRAINING POSITIEVER DENKEN, LEVEN, WERKEN

TRAINING POSITIEVER DENKEN, LEVEN, WERKEN TRAINING POSITIEVER DENKEN, LEVEN, WERKEN INHOUD De training is gebaseerd op 7 hoofdonderwerpen. De 7 sleutels tot positieve verandering: 1. Bevorder je positieve emoties 2. Denk positiever 3. Waardeer

Nadere informatie

Dit zijn de nieuwe trainingen en workshops van Mankind Mens & Organisatie in 2016:

Dit zijn de nieuwe trainingen en workshops van Mankind Mens & Organisatie in 2016: Mankind Mens & Organisatie gelooft in de kracht van dromen en drijfveren in relatie tot ondernemerschap en leiderschap. Dromen en drijfveren vormen de grond waarop ambitie kan groeien. Passie zorgt vervolgens

Nadere informatie

Vrede stichten in de kerk

Vrede stichten in de kerk Vrede stichten in de kerk Eddy de Pender Buijten & Schipperheijn Motief - Amsterdam 2014 Eddy de Pender, Driebergen-Rijsenburg Omslagontwerp: Theresia Koelewijn ISBN 978-90-5881-809-6 Inhoud Inleiding...

Nadere informatie

In de eeuwigheid van het leven waarin ik ben is alles volmaakt, heel en compleet en toch verandert het leven voortdurend. Er is geen begin en geen

In de eeuwigheid van het leven waarin ik ben is alles volmaakt, heel en compleet en toch verandert het leven voortdurend. Er is geen begin en geen 14 In de eeuwigheid van het leven waarin ik ben is alles volmaakt, heel en compleet en toch verandert het leven voortdurend. Er is geen begin en geen einde, alleen een voortdurende kringloop van materie

Nadere informatie

Wat is op deze vragen jullie antwoord? (antwoord)

Wat is op deze vragen jullie antwoord? (antwoord) Inleiding De kerkenraad heeft u tot twee keer toe bekend gemaakt dat een aantal broers benoemd is tot ouderling en diaken van onze gemeente. Het zijn (namen). Daarmee is ook ruimte gegeven om eventueel

Nadere informatie

Iedereen sterk. Zo stimuleer je innovatief gedrag en eigenaarschap van medewerkers

Iedereen sterk. Zo stimuleer je innovatief gedrag en eigenaarschap van medewerkers Iedereen sterk Zo stimuleer je innovatief gedrag en eigenaarschap van medewerkers JANUARI 2016 Veranderen moet veranderen Verandering is in veel gevallen een top-down proces. Bestuur en management signaleren

Nadere informatie

We sluiten deze suggesties af met enkele methodische tips. Als bijlage 1 is een schematische samenvatting opgenomen. Mogelijkheden tot gesprek

We sluiten deze suggesties af met enkele methodische tips. Als bijlage 1 is een schematische samenvatting opgenomen. Mogelijkheden tot gesprek Suggesties voor het classicaal gesprek naar aanleiding van de pastorale handreiking Spreken over God van de Generale Synode van de Protestantse Kerk in Nederland. Inleiding Voorjaar 2011 publiceerde de

Nadere informatie

Creatief Denken. Ideeën Werkplaats Groep 3 Groep 4 Groep 5

Creatief Denken. Ideeën Werkplaats Groep 3 Groep 4 Groep 5 Creatief Denken Ideeën Werkplaats Groep 3 Groep 4 Groep 5 Inleiding Creativiteit is een proces waardoor je laat zien dat alles wat is ook altijd anders kan zijn. Kijken naar de werkelijkheid, dat koppelen

Nadere informatie

Vragen voor gemeenten die wakker willen blijven

Vragen voor gemeenten die wakker willen blijven Vragen voor gemeenten die wakker willen blijven De kerk zit in de verdrukking! Velen (vooral jongeren) keren de kerk de rug toe. Maar het is niet allemaal kommer en kwel. Er zijn lichtpunten. Er komen

Nadere informatie

LIEFHEBBEN: Elkaar aanvaarden in een gemeenschap van mafketels

LIEFHEBBEN: Elkaar aanvaarden in een gemeenschap van mafketels LIEFHEBBEN: Elkaar aanvaarden in een gemeenschap van mafketels Zoals de Vader mij zond, zend ik ook jullie. Jezus We houden van iemand wanneer we het goede voor hen zoeken als doel op zich. Dallas Willard

Nadere informatie

In dit document kan je lezen over de geschiedenis, visie, doelen, verwachtingen en opzet van het @lead-vormingstraject

In dit document kan je lezen over de geschiedenis, visie, doelen, verwachtingen en opzet van het @lead-vormingstraject Athletes in Action Atoomweg 10-2 9743 AK Groningen 0505492715 info@athletesinaction.nl In dit document kan je lezen over de geschiedenis, visie, doelen, verwachtingen en opzet van het @lead-vormingstraject

Nadere informatie

Kerk in Actie zoekt enthousiaste theologen

Kerk in Actie zoekt enthousiaste theologen Kerk in Actie zoekt enthousiaste theologen Geloof jij in de kracht van Bijbelverhalen? Vind je het een uitdaging te ontdekken wat Bijbelverhalen betekenen voor mensen in een ander land? Heb je visie om

Nadere informatie

Leidingdeel Bijbelstudie Galaten schets 1 Geen ander Evangelie (Galaten 1)

Leidingdeel Bijbelstudie Galaten schets 1 Geen ander Evangelie (Galaten 1) Leidingdeel Bijbelstudie Galaten schets 1 Geen ander Evangelie (Galaten 1) A) Doel 1. Betekenis benoemen Er is maar één Evangelie: het Evangelie van Jezus Christus, de Gekruisigde. Buiten Hem heeft het

Nadere informatie

NB: de voorbeeldnamen, (telefoon)nummers en adressen dienen uiteraard door de concrete gegevens van uw gemeente te worden vervangen.

NB: de voorbeeldnamen, (telefoon)nummers en adressen dienen uiteraard door de concrete gegevens van uw gemeente te worden vervangen. Format voor in het kader van de ANBI-transparantie te publiceren gegevens door een gemeente behorende tot de Kerk van de Nazarener, Nederlands District. NB: de voorbeeldnamen, (telefoon)nummers en adressen

Nadere informatie

Pedagogisch Beleidsplan CKO De Herberg

Pedagogisch Beleidsplan CKO De Herberg Pedagogisch Beleidsplan CKO De Herberg Hoofdstuk 1: Missie, visie en doelstellingen Voorwoord Onze Missie en Identiteit Onze Visie Pedagogische hoofddoelstellingen Een goed pedagogisch klimaat Hoofdstuk

Nadere informatie

Wat is leren? Het opnemen van nieuwe informatie Concentratievermogen

Wat is leren? Het opnemen van nieuwe informatie Concentratievermogen Alleen ik kan leren Dat stomme huiswerk! Ik zit nu al uren te werken en ik kan het maar niet onthouden. Ik leer dit NOOIT!, roept Pieter wanhopig uit, terwijl hij tv kijkt en aan het whatsappen is met

Nadere informatie

In gesprek gaan met ouders in verband met een vermoeden van kindermishandeling

In gesprek gaan met ouders in verband met een vermoeden van kindermishandeling In gesprek gaan met ouders in verband met een vermoeden van kindermishandeling 1. Aandachtspunten voor een gesprek met ouders i.v.m. een vermoeden van kindermishandeling: Als je je zorgen maakt over een

Nadere informatie

Kingdom Faith Cursus. ------------------------------------------------------------------------------------------------ Het Woord van God

Kingdom Faith Cursus. ------------------------------------------------------------------------------------------------ Het Woord van God Kingdom Faith Cursus KF03 ------------------------------------------------------------------------------------------------ Het Woord van God Colin Urquhart ------------------------------------------------------------------------------------------------

Nadere informatie

LEIDERSCHAP CULT OF CULTUUR? Leadership Cult of Culture?

LEIDERSCHAP CULT OF CULTUUR? Leadership Cult of Culture? LEIDERSCHAP CULT OF CULTUUR? Leadership Cult of Culture? Het is tijd om je leiderschap onder de loupe te nemen. Hoe goed rust je andere leiders toe en hoe goed machtig je andere leiders? Dit is het eerste

Nadere informatie

PROJECT 2014 FLL WORLD CLASS SM

PROJECT 2014 FLL WORLD CLASS SM PROJECT 2014 FLL WORLD CLASS SM In het FLL World Class SM Project zal jullie team: Een onderwerp kiezen waar jullie enthousiast over zijn of altijd al meer over hebben willen weten. Een innovatieve oplossing

Nadere informatie

BIJLAGEN. Bijlagen. LEIDRAAD LERENDE NETWERKEN 75 www.gezinsopvanginfo.be

BIJLAGEN. Bijlagen. LEIDRAAD LERENDE NETWERKEN 75 www.gezinsopvanginfo.be Bijlagen LEIDRAAD LERENDE NETWERKEN 75 5B5B5B LEIDRAAD LERENDE NETWERKEN 76 Bijlagen Bijlage 1: Een voorbeeld van een oproepbrief Bijlage 2: Illustratie bij gespreksregels: ik heb een hond gekocht : het

Nadere informatie

Apostolische rondzendbrief

Apostolische rondzendbrief oktober 9, 2011 Jaargang 1, nummer 1 Lieve mensen, Zo bent u een voorbeeld voor alle gelovigen in Macedonië en Achaje geworden. Wij zijn nu al weer een tijdje hier in het zuiden van Griekenland, in de

Nadere informatie

Principe 1: Trek in leren (fysiek - emotioneel) Emotionele en lichamelijke betrokkenheid Vijf belangrijke emotionele gemoedstoestanden Samenvatting

Principe 1: Trek in leren (fysiek - emotioneel) Emotionele en lichamelijke betrokkenheid Vijf belangrijke emotionele gemoedstoestanden Samenvatting Inhoud Voorwoord Over de auteur Inleiding Wat is Krachtig Onderwijzen? Zeven Krachtige en zeer praktische principes en werkwijzen De toepassing van Krachtige principes en werkwijzen Principe 1: Trek in

Nadere informatie

Persoonlijk leiderschap: hoe blijf je in tijd van vertrouwenscrisis trouw aan je ambities?

Persoonlijk leiderschap: hoe blijf je in tijd van vertrouwenscrisis trouw aan je ambities? Persoonlijk leiderschap: hoe blijf je in tijd van vertrouwenscrisis trouw aan je ambities? Onder het oppervlak van de kredietcrisis ligt een veel ingrijpender crisis, namelijk het wereldwijde gebrek aan

Nadere informatie

Boeien en Binden, bezielende leiders doen het

Boeien en Binden, bezielende leiders doen het Boeien en Binden, bezielende leiders doen het Verslag van de Workshop tijdens de Noorderlinkdagen 2006 Door Maurits Bruel en Stef Driessen De Noorderlinkdagen zijn weer voorbij. Het was een groot succes,

Nadere informatie

STRIJD OM JE IDENTITEIT

STRIJD OM JE IDENTITEIT STRIJD OM JE IDENTITEIT BIJBELSTUDIE VGSU BLOK 4 2010-2011 INHOUD Inleiding... 5 Avond 1... 6 Avond 2... 8 Avond 3... 10 Avond 4... 11 3 4 INLEIDING We zijn snel geneigd om onze identiteit te halen uit

Nadere informatie

ONOPGEEFBAAR VERBONDEN

ONOPGEEFBAAR VERBONDEN Simon Schoon ONOPGEEFBAAR VERBONDEN Op weg naar vernieuwing in de verhouding tussen de kerk en het volk Israël Aan de pioniers uit de begintijd en aan de huidige bewoners van Nes Ammim in Israël inhoud

Nadere informatie

Handreiking bij 40 DAGEN GEBED voor groep 4-8 van de basisschool

Handreiking bij 40 DAGEN GEBED voor groep 4-8 van de basisschool Handreiking bij 40 DAGEN GEBED voor groep 4-8 van de basisschool NAAM September 2009 In september en oktober 2009 was de Levend evangelie Gemeente bezig met het onderwerp 40 DAGEN GEBED. Om gemeente breed

Nadere informatie

Theorie U Otto Scharmer

Theorie U Otto Scharmer Theorie U Otto Scharmer 1 Vijf niveaus van verandering 2 De 7 stappen in de U-curve 3 Luisteren en je aandacht verschuiven (de linkerkant van de U) 4 ONZE AANDACHT VERSCHUIVEN AFDALEN IN DE U-CURVE - gemeenschappelijke

Nadere informatie

Micha Cursus Werkboek

Micha Cursus Werkboek Micha Cursus Werkboek Goed en recht doen www.michacursus.nl Micha Cursus Werkboek inkijkexemplaar Colofon De Micha Cursus is er voor iedereen. Alle kerken, organisaties en andere groepen mogen de Micha

Nadere informatie

Thema 20 B o d e m december 2009

Thema 20 B o d e m december 2009 Thema 20 Bodem december 2009 Peter van Genderen reageren: www.bodem-online.nl/bodem/18/208 Conflicten zijn een gegeven in deze wereld, ook binnen de christelijke gemeente. Waar mensen samenwerken en samenleven

Nadere informatie

Rondetafel gesprek met Generatie Y

Rondetafel gesprek met Generatie Y Rondetafel gesprek met Generatie Y Over Intergenerationeel Samenwerken Verslag van 4 februari 2011 Aanwezig: Emma Bijloos, Caroline Kolk, Roy van Baarsen, Annemieke Roobeek, Astrid Elberg, Jeltsje Boersma

Nadere informatie

Deze handreiking is van:

Deze handreiking is van: 9 lessen over het volgen van Jezus Deze handreiking is van: Deze cursus is geschreven Beryl Voorhoeve en opgemaakt door Judith Maarsen. Ten behoeve van de kinderstudiegroepen voor de bovenbouw Gebruikte

Nadere informatie

Pedagogisch beleidsplan

Pedagogisch beleidsplan Pedagogisch beleidsplan Auteur: Ingeborg van der Zanden Bartels Datum: 05 januari 2015 Plaats: Kerkdriel Versie: 0.1 Pedagogisch beleidsplan BSO VillaDriel 12 april 2015 1 Inhoudsopgave 1. Inleiding...

Nadere informatie

Ontwikkeling. 1 Sari van Poelje, Esther de Kleer, Peter van de Berg, Leren voor Leiderschap, een nieuwe kijk op Management

Ontwikkeling. 1 Sari van Poelje, Esther de Kleer, Peter van de Berg, Leren voor Leiderschap, een nieuwe kijk op Management White Paper - Ervaringsgericht leren de praktijk als leermeester Leren is belangrijk. Voor individuen én voor organisaties en het één is voorwaarde voor het ander. Geen wonder dus dat leren en de effectiviteit

Nadere informatie

ogen en oren open! Luister je wel?

ogen en oren open! Luister je wel? ogen en oren open! Luister je wel? 1 Verbale communicatie met jonge spelers Communiceren met jonge spelers is een vaardigheid die je van nature moet hebben. Je kunt het of je kunt het niet. Die uitspraak

Nadere informatie

Continu verbeteren. Coaching Kata MAAK HET VERSCHIL VERBIND HART EN HARD START: 2015 ZIE AGENDA KLANTWAARDERING:

Continu verbeteren. Coaching Kata MAAK HET VERSCHIL VERBIND HART EN HARD START: 2015 ZIE AGENDA KLANTWAARDERING: Continu verbeteren Coaching Kata MAAK HET VERSCHIL VERBIND HART EN HARD START: 2015 ZIE AGENDA KLANTWAARDERING: Coaching Kata Cultuur en gedragsverandering zijn de sleutels tot succesvolle Lean initiatieven

Nadere informatie

AANTEKENINGEN WAAROM WERD GOD EEN MENS?

AANTEKENINGEN WAAROM WERD GOD EEN MENS? AANTEKENINGEN Alles draait om de visie op Jezus Christus. Door de eeuwen heen is er veel discussie geweest over Jezus. Zeker na de Verlichting werd Hij zeer kritisch bekeken. De vraag is waar je je op

Nadere informatie

Een leergang over talent en ambitie voor vrouwen die het heft in eigen hand nemen Vrouwen maken het Verschil

Een leergang over talent en ambitie voor vrouwen die het heft in eigen hand nemen Vrouwen maken het Verschil Een leergang over talent en ambitie voor vrouwen die het heft in eigen hand nemen Vrouwen Vrouwen verschil is een leergang voor vrouwen die zich herkennen in de begrippen maatschappelijke betrokkenheid,

Nadere informatie

Beleidsplan 2012 t/m 2016

Beleidsplan 2012 t/m 2016 Beleidsplan 2012 t/m 2016 Mei 2012 Beleidsplan 2012 t/m 2016 Inleiding Dit beleidsplan is het resultaat van een voortgaand proces, waar we sinds twee jaar aan werken. In die periode is het volgende gebeurd.

Nadere informatie

Effectieve samenwerking: werken in driehoeken

Effectieve samenwerking: werken in driehoeken Effectieve samenwerking: werken in driehoeken Werken in driehoeken is een wijze van samenwerking die in elke organisatie, projectteam en netwerk mogelijk is. Het maakt dat we kunnen werken vanuit een heldere

Nadere informatie

Samenwerking. Betrokkenheid

Samenwerking. Betrokkenheid De Missie Het Spectrum is een openbare school met een onderwijsaanbod van hoge kwaliteit. We bieden het kind betekenisvol onderwijs in een veilige omgeving. In een samenwerking tussen kind, ouders en school

Nadere informatie

Zondag 11 januari - een verhaal om moed te houden

Zondag 11 januari - een verhaal om moed te houden Zondag 11 januari - een verhaal om moed te houden Bij Marcus 1 - de doop van Jezus Ik weet niet hoe goed u al de zondagsbrief hebt gelezen. Maar wellicht is u opgevallen dat er helemaal bovenin staat dat

Nadere informatie

Deze handreiking is van:

Deze handreiking is van: 9 lessen over het volgen van Jezus Deze handreiking is van: Deze lessen zijn geschreven Beryl Voorhoeve en opgemaakt door Judith Maarsen. Ten behoeve van de kinderstudiegroepen voor de bovenbouw Gebruikte

Nadere informatie

Naslagwerk KOERS. Producten van dit documenten zijn:

Naslagwerk KOERS. Producten van dit documenten zijn: Naslagwerk KOERS Dit document is bedoeld om ieder individu een eigen beeld te laten formuleren van de eigen koers als werkend mens en vervolgens als functionaris. Daarna kun je collectief de afdelingskoers

Nadere informatie

Weg met de olifant in de porseleinen kast

Weg met de olifant in de porseleinen kast Workshop Indirect leren communiceren met LMR model van Lewis - Stop talking or leave Wanneer: Symposium woensdag 16 oktober Waar: Universiteit Tilburg Door wie: Natascha Zoutewelle Weg met de olifant in

Nadere informatie

WANNEER, GOD, WANNEER?

WANNEER, GOD, WANNEER? INHOUDSOPGAVE Deel 1 Wanneer, God, wanneer? Inleiding...................................................... 7 1. Timing en vertrouwen...................................... 8 2. De juiste tijd................................................

Nadere informatie

PROFETISCHE LEERGEMEENSCHAP INFORMATIEBOEKJE OVER DE INHOUD, OPZET EN RESULTATEN VAN EEN TWEEJARIG LEERPROCES

PROFETISCHE LEERGEMEENSCHAP INFORMATIEBOEKJE OVER DE INHOUD, OPZET EN RESULTATEN VAN EEN TWEEJARIG LEERPROCES PROFETISCHE LEERGEMEENSCHAP INFORMATIEBOEKJE OVER DE INHOUD, OPZET EN RESULTATEN VAN EEN TWEEJARIG LEERPROCES VERLANGEN Ieder mens is geschapen om de stem van de Vader te verstaan, zoals een schaap de

Nadere informatie

Leadership in Project-Based Organizations: Dealing with Complex and Paradoxical Demands L.A. Havermans

Leadership in Project-Based Organizations: Dealing with Complex and Paradoxical Demands L.A. Havermans Leadership in Project-Based Organizations: Dealing with Complex and Paradoxical Demands L.A. Havermans LEADERSHIP IN PROJECT-BASED ORGANIZATIONS Dealing with complex and paradoxical demands Leiderschap

Nadere informatie

CREATIEF DENKEN in ONDERWIJS Worskhops, training, begeleiding en materialen.

CREATIEF DENKEN in ONDERWIJS Worskhops, training, begeleiding en materialen. in NDERWIJS Creativiteit en Creatief Denken Creativiteit is een unieke eigenschap van de mens. Kijk om je heen, alles wat verzonnen en gemaakt is, vindt zijn oorsprong in het menselijk brein. Dat geldt

Nadere informatie