B NIEUWS #05 07 JANUARY 2013 PROPERLY PRACTICING PROSTITUTION. 4 Review. 5 Upcoming. 15 Streets. New Year's Resolutions Star-studded Party Edition

Maat: px
Weergave met pagina beginnen:

Download "B NIEUWS #05 07 JANUARY 2013 PROPERLY PRACTICING PROSTITUTION. 4 Review. 5 Upcoming. 15 Streets. New Year's Resolutions Star-studded Party Edition"

Transcriptie

1 B NIEUWS #05 07 JANUARY 2013 PERIODIEK VAN DE FACULTEIT BOUWKUNDE TU DELFT PROPERLY PRACTICING PROSTITUTION Literary courtisans inspired Elbert Arens for a new 'Red Light'. PAGE 8/9 4 Review 5 Upcoming 15 Streets "Het is geen hitparade" Canon voor geschiedenis Nieuw BSc-curriculum: één kans per jaar Remon Rooij legt uit New Year's Resolutions Star-studded Party Edition

2 2 Nieuws B NIEUWs 05 7 january 2013 KORT NIEUWS Lezing 'Implicated difference, uncanny peacocks' The Berlage heeft Jason Young uitgenodigd om een lezing te geven over verschillende segmenten van zijn huidige boek in bewerking, Skirmishes with the MacroPhenomenal. Young onderzoekt de opkomst van een nieuw digitaal gebouwde en technologisch opgeblazen stedelijke ruimte die ontstaat op de splitsing tussen statistiek en markt segmentatie. Hij is hoogleraar Architectuur en Helmet K. Stern professor aan het instituut voor Geesteswetenschappen aan de universiteit van Michigan. 11 januari 2013, Lezing 'Large scale and detailed photorealistic presentations in 2D and 3D' Op 9 januari geeft Bart Beers (CycloMedia Technology B.V.) een lezing getiteld 'Large scale and detailed photorealistic presentations in 2D and 3D'. OTB, Jaffalaan 9, Hugo Primuszaal Indesem 2013: Scale matters Competition open now! Indesem has had the honor of hosting internationally acclaimed architects and theorists, such as Aldo van Eijck, Rem Koolhaas and Jean Nouvel and our very own Herman Hertzberger. Every edition professionals and students from all over the world will tackle the important current issues that have influence on our profession. If you are interested in participating April visit www. indesem.nl foto: Roberto Rocco BKCITY STAY Het moge inmiddels duidelijk zijn: de faculteit Bouwkunde blijft in het gebouw aan de Julianalaan. Het voorlopig ontwerp van BKCitySTAY, de verbouwing die het bouwkundegebouw energetisch zal verbeteren, is nu klaar. DOOR MANON SCHOTMAN Achtergrond Toen het oude bouwkundegebouw aan het Mekelpark afbrandde, moest er voor de faculteit een nieuw onderkomen worden gezocht. Op dat moment was de TU al bezig met de verkoop van het voormalige TU-hoofdgebouw aan de Julianalaan. Bouwkunde zou hier tijdelijk blijven, en zou daarna naar een nieuwbouwpand verhuizen. Uiteindelijk is niet gekozen voor nieuwbouw, maar voor een renovatie. Die heeft het gebouw inmiddels een nominatie voor de Gulden Fenix opgeleverd. "Het dak is het hoedje van het gebouw, daar verlies je de meeste warmte" Van SLIM naar STAY Omdat de verbouwing van Rode Scheikunde naar BKCity in een recordtempo is gedaan, was aan het binnenklimaat nog te weinig aandacht besteed. Bovendien is er veel achterstallig onderhoud en slurpt het gebouw energie, met ramen van enkel glas en een slechte dakisolatie. BKCitySLIM zou een icoon van duurzame transformatie worden, maar het ambitieniveau is door de economische situatie naar beneden bijgesteld. Onder de naam BKCitySTAY is de renovatie nu vooral gericht op verbetering van de energetische kwaliteit en de kwaliteit van het binnenmilieu. Quick wins In tegenstelling tot wat veel mensen denken, blijken de muren van het gebouw isolatietechnisch vrij gunstig te zijn. Ze zijn opgebouwd uit een dubbelsteensmuur aan de buitenkant en een enkelsteensmuur aan de binnenkant, met daartussen een spouw. Door deze opbouw neemt de binnenmuur de temperatuur van het binnenmilieu aan, terwijl aan de buitenkant de vorst nooit geheel tot de spouw kan doordringen. Er is dus geen risico dat gecondenseerd vocht in de spouw bevriest, waardoor de constructie kapot gaat. Hiermee is het energieverbruik voor verwarming van Bouwkunde onverwacht een van de beste van de TU-gebouwen, zegt Andy van den Dobbelsteen, duurzaamheidsexpert en voorzitter van de klankbordgroep van BKCitySTAY. Hoewel dat natuurlijk ook iets zegt over de andere TU-gebouwen. De grootste energieverliezen gaan dus ook niet door de zijmuren, maar door de ramen en het dak. Door deze op een simpele manier aan te pakken,

3 Nieuws 3 kunnen met weinig middelen grote resultaten worden geboekt. Quick wins dus. Ramen Het gebouw dateert uit 1920, maar is door de oorlog pas in 1945 afgebouwd. Mede hierdoor is er een grote variatie aan raamkozijnen in het gebouw. Voor de vele verschillende ramen worden uiteenlopende oplossingen gekozen. Die verschillen per raam. Op de gehele tweede verdieping worden alle kozijnen vervangen, op andere plaatsen volstaat een voorzetraam of gedeeltelijk voorzetraam. In de oudste ramen, uit 1920, is de sponning zelfs zo groot dat dubbel glas in het bestaande kozijn kan worden gezet. Dak Het dak is het hoedje van het gebouw, daar verlies je dus de meeste warmte, zegt Van den Dobbelsteen. Dakisolatie is dus van groot belang. Maar omdat de nokken van het dak hoog zijn en het dak aangetimmerd is, is het heel lastig om het hele dak te isoleren. Daarom wordt niet de hele kap voorzien van isolatie, maar de zoldervloeren. Comfort Naast de isolatie van de ramen en het dak, worden ingrepen gedaan om het comfort in het gebouw te verhogen. Er komen extra kanalen en decentrale ventilatievoorzieningen, waardoor meer luchtverversing mogelijk is. Verder wordt aan de zuidwest- en zuidoostzijde extra zonwering toegepast om een teveel aan zoninstraling te voorkomen. Momenteel wordt nog bekeken hoe de zonwering er precies uit zal zien. Ontwerpen voor de toekomst Het oorspronkelijke idee voor de energietoevoer naar het gebouw was om te werken met lage temperatuur verwarming (LTV), gekoppeld aan bijvoorbeeld warmtekoudeopslag en geothermie. Laatstgenoemde is een techniek waarbij waterreservoirs op zo n twee kilometer diepte worden gebruikt voor de verwarming van het gebouw. Het water in deze reservoirs is zo n 70 à 80 graden. Onlangs is echter besloten een nieuwe warmtekrachtcentrale te installeren. Doordat het water nog steeds op 90 graden wordt aangeleverd, is LTV op dit moment nog niet nodig. Maar de kans is groot dat het gebouw in de toekomst alsnog daarop overschakelt. Doordat het gebouw nu extra geïsoleerd wordt, zullen de huidige radiatoren in de toekomst ook nog goed kunnen verwarmen met een aanvoertemperatuur van 70 of 80 graden. Als een klimaatadviseur in een vroeg stadium bij de verbouwing WAS BE- TROKKEN, waren veel correcties misschien niet nodig geweest Aanbesteding De verbouwing wordt momenteel aanbesteed op basis van het voorlopig ontwerp. Om te zorgen dat de kwaliteit van de verbeteringen wordt zoals beoogd, is de aannemer sneller dan gewoonlijk bij het ontwerp betrokken. De verwachting is dat dit een reductie van de hoeveelheid meerwerk oplevert en dat hierdoor kostenoverschrijdingen worden voorkomen. Educatie Omdat toekomstige architecten op onze faculteit veel bezig zijn met duurzaamheid en renovatie, kunnen de ingrepen ook een educatieve functie krijgen. Het gebouw kan de studenten over zowel het technische karakter van de ingrepen als over het gedrag en de beleving van mensen in BKCity leren. De precieze uitwerking van deze plannen moet nog plaatsvinden. Herman Vande Putte, docent aan deze faculteit en tevens lid van de klankbordgroep van BKCitySTAY, onderzoekt met een groep studenten hoe het gebouw als studieobject kan dienen. Met de kennis van nu Terugkijkend op de verbouwing is het, gezien het razende tempo waarin de klus moest worden geklaard, logisch dat het binnenmilieu niet de hoogste prioriteit heeft gekregen, meent Van der Dobbelsteen. Toch is er iets dat volgens hem beter had gekund. Het renovatieproject miste een algemene klimaatadviseur, een specialist die holistisch bekijkt hoe je het gewenste klimaat kunt bereiken. Als een klimaatadviseur zoals we bij de afdeling AE+T opleiden in een vroeg stadium bij de verbouwing was betrokken, waren veel correcties die achteraf op akoestiek, thermische isolatie en ventilatie zijn uitgevoerd, misschien niet nodig geweest. Toekomstmuziek Het VO dat er nu ligt, hoort bij fase twee van BKCitySTAY. De eerste fase bestond uit achterstallig onderhoud dat onafhankelijk van de totale verbouwing konden worden uitgevoerd of waarbij spoed geboden was, zoals het verhelpen van lekkages en verbetering van de hemelwaterafvoer. Na de huidige tweede fase staat er nog een derde fase in de planning, waarin de verdere verduurzaming van het gebouw centraal staat. Wanneer deze fase van start gaat is nog niet bekend. Zo kan het gebouw allicht in de toekomst alsnog een echt icoon van duurzame renovatie worden. Tekeningen van het VO zijn te vinden op: tudelft.nl/bkcitystay Voor meer informatie over BKCitySTAY: neem contact op met Mariska van der Meij: COLUMN Den Haag bouwt! De stad Den Haag heeft het gehad met de stilgevallen bouw. Ze wil weer aan de slag. De stad ontwikkelen. Huizen bouwen voor de 6000 expats die ze als stad van vrede en veiligheid jaarlijks wil aantrekken. En de internationale allure van de stad versterken door de bouw van een cultuurpaleis het Spuiforum. Het Spuiforum houdt de gemoederen in de stad flink bezig. Bijna 70% van de Hagenaars en Hagenezen bleek tegen, met name vanwege het ermee gemoeide bedrag van 180 miljoen euro. Het bedrijfsleven daarentegen was en masse voor. De gemeenteraad stemde ten slotte met een krappe meerderheid in met de plannen. Daarmee is de weg vrij voor realisatie van een van de zeer weinige grote bouwprojecten in de huidige tijd. Fijn voor de bouw, fijn voor de toeleveringsindustrie, fijn voor de betrokken architecten (*) en allerhande bouw gerelateerde adviseurs. Die 180 miljoen vertegenwoordigt een flinke brok werk voor alle betrokkenen en is daarmee een impuls zoals de bouw die op dit moment zo hard nodig heeft. Natuurlijk is er een keerzijde. Met 180 miljoen kan je ook een heleboel andere dingen doen. Armoede bestrijden, scholingsprojecten, wijkbibliotheken openhouden, ambtenaren aan het werk houden, noem maar op. Dat was ook de belangrijkste kritiek van de bevolking. Moet dat nou, juist nu? Tsja. Ook is er kritiek vanuit de bouwwereld zelf: was het nou niet fijner geweest om 100 projecten van 1,8 miljoen te doen: dan waren veel meer bouwers en architecten aan bod gekomen. Tsja. En de werkgroep Dooievaar opgericht in de jaren 70 door architectuurstudenten - die opknappen van de bestaande gebouwen bepleitte. Tsja. Zou dat echt niet uitgezocht zijn? Burgemeester Van Aartsen verwees naar het gemeentemuseum dat begin jaren 30, ook in tijden van crisis gebouwd werd en nog altijd van grote betekenis is voor de stad. Hij had ook kunnen verwijzen naar het Amsterdamse bos, ook gestart in de jaren 30. Juist in tijden van crisis moet er ook vanuit de overheid geïnvesteerd worden, naast de natuurlijk onvermijdelijke bezuinigingen. Ik zou zeggen: hulde aan Den Haag! Misschien is de moed van de stad om te investeren de zwaluw die de zomer in de bouw aankondigt. Laten we het hopen. Karin Laglas, decaan Bouwkunde (*) het Spuiforum is een ontwerp van Neutelings Riedijk Architecten

4 4 REVIEW B NIEUWS 05 7 JANUARY 2013 "HET IS GEEN HITPARADE" Villa Savoye van LeCorbusier INTRODUCTIE VAN EEN CANON VERLOOPT NOOIT SOEPEL, OMDAT DE AARD ERVAN REDUCTIONISTISCH IS EN NOOIT IEDEREEN TEVREDEN KAN STELLEN. KRITIEK WAS DUS OOK TE VERWACHTEN BIJ DE INTRODUCTIE VAN DE CANON VAN HET VAK GRONDSLAGEN. MAAR WAT HENCO BEKKERING BETREFT IS DEZE KRITIEK WELKOM. DOOR DAPHNE BAKKER In de nieuwe bachelor Grondslagen komen drie vakgebieden samen: Geschiedenis, Architectonische en Stedenbouwkundige Basisbegrippen. De integratie hiervan vereist een geschikte vorm van informatieoverdracht waarbij alle drie tot hun recht komen. De canon is bedacht door een team van experts uit elk vakgebied. Zij staan onder leiding van Henco Bekkering, hoogleraar Stadsontwerp. De canon dient ter invulling van de plananalyse. De plananalyse was al aanwezig binnen het oude Bachelor, maar kwam niet volledig tot zijn recht. Binnen de nieuwe Bachelor krijgt het een heldere positie om studenten meer bewustzijn bij te brengen van het maken van een plananalyse. Daarbij is de canon van belang, want dat zal het materiaal voor de analyses aanleveren. De canon is tevens een voortzetting van de plannenmappen, welke een rijke traditie genieten binnen de Faculteit. Voor een ontwerper is het van belang dat hij een catalogus van goede voorbeelden in zijn achterhoofd heeft. zei Bekkering. Goede voorbeelden zijn niet perse de beste, maar de meest bruikbare, de meest nuttige, die mogelijkheden voor oplossingen laten zien en de uitwerking daarvan. Cor Wagenaar, assistent professor Geschiedenis, voegt toe: Het is geen hitparade. De canon is gericht op zijn functie binnen het onderwijs. De canon zal over de lange lijn van de geschiedenis dekkend worden gemaakt. Uit elke periode wordt iets dat relevant is voor de huidige ontwerppraktijk uitgelicht. De canon wordt thematisch gekoppeld aan de ontwerpopgave van het daarbij behorende semester. Dit was de leidraad bij de invulling van de canon, een proces dat nu gaande is en volgens Bekkering en Wagenaar nooit zal stoppen. Binnen andere vakgebieden is de canon vaak statisch, hij verandert niet met de tijd. Daarvan zal in dit geval geen sprake zijn. De bedoeling is dat de canon van Grondslagen een levende canon zal zijn, die aan de tijd wordt aangepast. De canon zal bestaan uit een reeks projecten die voldoen aan een aantal criteria als bruikbaarheid en bereikbaarheid. Idealiter zouden de gekozen projecten gerealiseerd moeten zijn in of nabij Nederland. Maar er zijn natuurlijk essentiële ontwerpen die aandacht krijgen, zoals de Villa Savoye van LeCorbusier of de Amerikaanse gridstad á la New York. Per semester worden veertig projecten behandeld in zowel historische als stedenbouwkundige context. Dus worden in totaal 160 projecten uitgekozen. Die moet elke student in zijn hoofd hebben. Want zonder referentiekader is er ook geen onderwijs, verklaart Wagenaar. Het zal voorkomen dat bepaalde belangrijke projecten niet geselecteerd worden, maar volgens Bekkering is dat geen ramp. Het referentiekader van een ontwerper wordt op de lange duur volstrekt individueel. Maar onderwijs is niet individueel. De canon vormt de basis waarbinnen studenten leren om projecten zich eigen te maken en deze opnieuw te reproduceren. Dat kan alleen in gereduceerde vorm. Voor meer info: bk.tudelft.nl

5 UPCOMING 5 BACHELORVERNIEUWING: EEN KANS PER JAAR DE AANSTAANDE BACHELORVERNIEUWING ZORGT VOOR GROTE VERANDERINGEN IN HET ONDERWIJS. ZO WORDEN VANAF SEPTEMBER 2013 ALLE BACHELORVAKKEN, MET UITZONDERING VAN DE VAKKEN IN BACHELOR 6, NOG MAAR ÉÉN KEER PER JAAR AANGEBODEN. BNIEUWS SPRAK MET BACHELORCOÖRDINATOR REMON ROOIJ OVER DE REDENEN VOOR EN IMPLICATIES VAN DEZE CURRICULUMWIJZIGING. DOOR MANON SCHOTMAN Wat zijn de doelstellingen voor het nieuwe curriculum? We hebben drie hele simpele doelstellingen. De eerste doelstelling is de studeerbaarheid verhogen: in de huidige periode waarin we praten over langstudeerboetes en leenstelsels is het voor studenten ontzettend belangrijk dat ze hun studie kunnen doen in de tijd die ervoor staat. De tweede doelstelling is een inhoudelijke verbetering van het huidige curriculum. Mijn voorganger Michiel Riedijk heeft in het voortraject de faculteit een spiegel voorgehouden. Er zat bijvoorbeeld vrij veel overlap in het bacheloronderwijs; studenten zien nu zeventien keer diezelfde Villa Rotonda langskomen. Bovendien zouden de academische vaardigheden een belangrijker plek in het onderwijs moeten innemen. De derde doelstelling is die van efficiency. Docenten moeten nu twee keer per jaar een vak geven, en soms wel zeven keer per jaar een tentamen afnemen. Je zou de efficiency kunnen verhogen door ze slechts een keer per jaar een vak te laten geven, met twee toetsmogelijkheden. Wat betekent het voor studenten als je vakken slechts een keer per jaar aanbiedt? Voor studenten is het goed om te weten waar ze aan toe zijn. Als je studenten zeven keer per jaar de mogelijkheid geeft om een hertentamen te doen, geef je ze veel ruimte om te kiezen. Studenten zijn eigenlijk net mensen: als je ze heel veel ruimte geeft en veel verschillende opties, gebeurt er uiteindelijk weinig. Uit de enquêtes van Stylos en FSR blijkt dat studenten niet goed weten wat van hen wordt verwacht. Door duidelijkheid te scheppen, zo blijkt uit onderwijskundig onderzoek, weten studenten waar ze aan toe zijn en gaan ze zich daar ook naar gedragen. Bovendien houd je de staf betrokken bij het onderwijs als docenten niet zeven keer per jaar een tentamen voor een vak van twee ECTS hoeven af te nemen. Het is toch niet zoveel werk om een tentamen af te nemen? Als ik zeven keer per jaar voor 450 studenten een tentamen moet maken met open vragen, dan is dat wel veel werk. Studenten gaan vaak onvoorbereid naar een tentamen, slechts om te weten hoe het tentamen eruit ziet. Ze maken het tentamen dan pas echt bij de herkansingsmogelijkheid. Wanneer een docent dat werk moet nakijken en uit de antwoorden blijkt dat studenten hun werk niet hebben voorbereid, word je daar niet vrolijk van. Als docenten slechts een keer per jaar een vak hoeven te geven, met twee tentamens, blijven ze gemotiveerd om hun vak goed te doen." Wanneer worden de hertentamens afgenomen? "De details over de herkansingen moeten we nog uitwerken. Misschien wordt er binnen het semester een herkansingsmogelijkheid aangeboden. Of misschien in de tentamenperiode in augustus. Wat wel vaststaat, is dat het fenomeen tentamenweek verdwijnt. Door geen aparte tentamenweken in te plannen, ontstaat extra ruimte voor ontwerpprojecten. Die duren in het nieuwe curriculum tien weken in plaats van acht." Wat gebeurt er als iemand een ontwerpproject niet haalt? "In het nieuwe curriculum is er geen mogelijkheid meer om een gehaalde 5 te repareren. Wel denken we na over de mogelijkheid om één vijf te mogen halen in de vier ontwerpprojecten uit bachelor een tot en met vier. Die kan dan met een ander cijfer worden gecompenseerd. Waar we ook over nadenken is een herkansingsmogelijkheid in de zomer, in de vorm van een summer school: tijdens een intensieve begeleiding van twee weken kan een student dan het project overnieuw doen. Of de student buiten deze twee weken de zomerperiode moet gebruiken om het ontwerp af te maken of niet, daar zijn we nog niet uit." Wat gebeurt er als iemand een vak, ondanks de herkansing, niet haalt? "In het nieuwe curriculum lopen er altijd maximaal twee modules tegelijkertijd; in de regel een ontwerpproject en een vak. Wanneer een student het vak niet heeft gehaald, kan hij zich het daaropvolgende jaar voor veertig ECTS inschrijven. Dus het is mogelijk om het een jaar later naast het lopende semester te doen." Zijn de tentamens uit de verschillende jaren dan ook op elkaar afgestemd? "Dat weet ik niet. Maar dat is op dit moment ook niet altijd zo: als je nu een bouwkundevak samen met een vak van TBM wilt doen, zijn de tentamenroosters ook niet op elkaar afgestemd." Hoeveel minder vertraging denkt u dat dit programma zal opleveren? "De missie waarmee ik aangesteld ben, is dat het programma studeerbaarder en inhoudelijk interessanter wordt. Maar hoe de uitwerking daarvan precies is, kun je niet van tevoren bedenken. Het is als bij het ontwerp van een gebouw, waarbij je ook niet precies weet hoe de gebruikers het gaan gebruiken. We doen wel een evaluatie ex ante: in een laboratoriumsetting toetsen we de onderwijsmodules op onszelf. De verwachting is dat studenten vakken makkelijker kunnen halen doordat het curriculum veel minder gefragmenteerd is. Voor studenten wordt het duidelijker waar ze hun aandacht op moeten richten, zodat ze makkelijker hun vakken kunnen halen. Dat is in het belang van de faculteit, de docenten en de studenten." Bachelorvernieuwing 2013 Per september 2013 voert de faculteit Bouwkunde een nieuw bachelorcurriculum in. Zo hoopt de Faculteit de studeerbaarheid, kwaliteit, efficiency en overzichtelijkheid van de Bachelor te verbeteren. Als gevolg van deze vernieuwing wordt het huidige bacheloronderwijs in het academisch jaar voor het laatst aangeboden. Voor meer informatie zie: bk.tudelft.nl/bsc2013

6 6 BK IN DEPTH B NIEUWS 05 7 JANUARY 2013 THE NEIGHBOURHOOD, STILL QUITE IMPORTANT REGULAR NIGHTLY MUGGINGS DO NOT CREATE A STIMULATING ENVIRONMENT FOR THE DEVELOPMENT OF CHILDREN. MORE- OVER, LIVING IN A NEIGHBOURHOOD WITH LESS CRIME AND HIGHER INCOMES MAY INCREASE YOUR CHANCES ON FUTURE SUCCESS. BUT THESE SO-CALLED NEIGHBOURHOOD EFFECTS SHOULD NOT BE OVERESTIMATED, SAYS PROFESSOR OF URBAN RENEWAL MAARTEN VAN HAM, WHO HELD HIS INAUGURATION SPEECH ON THE 12TH OF DECEMBER LAST YEAR. Maarten van Ham Maarten is Professor of Urban Renewal and head of the Neighbourhood Change and Housing research group at the OTB. Van Ham studied Human Geography in Utrecht (cum laude), where he also obtained his PhD (cum laude) with the thesis "Job access, workplace mobility, and occupational achievement." He has lectured, and has been conferred professorship as well, in St Andrews, Scotland. BY IVAN THUNG Disadvantaged neighbourhoods have long been a source for political concerns. However, urban renewal threatens to become an endeavour we may have trouble to afford in the future. A lot of renewal was driven by housing corporations which now endure heavy spending cuts, while both local and national municipalities are short on cash as well. This is a good reason to reconsider how and when it is appropriate to intervene in deprived neighbourhoods. B Nieuws spoke to Van Ham about what the future role of OTB, research institute on the spatial environment, could be when they come to our faculty. Is the neighbourhood still relevant in our age of internet? From several social sciences we can hear voices that proclaim the death of distance. And its diminishing importance is indeed happening: we don t automatically marry the girl next door. However, we are still willing to pay more for a house in a nice location, we still fight with our neighbours, and are happy or angry when local parties are organized. So the neighbourhood is still important. So although internet can diminish the importance of distance, it does not obliterate it. Moreover, the increasing use of internet and social media actually enables local initiatives, because people with shared goals can find each other more easily. So there is certainly no death of distance. What could be a reason to intervene in existing cities and neighbourhoods? There are several reasons to intervene. Some of them are related to clear physical problems. In some neighbourhoods, for example, there is a high incidence of buildings with complaints of moist, moulds, high energy-loss, or bad insulation. The same counts for the spatial environment. For example, we used to believe that the Bijlmermeer was a very good design, a kind of utopia. But practice proved that the division of streams of traffic brings with it all sorts of problems, such as a feeling of unsafety. So we learn that the designs from the past are not always ideal. On top of the physical problems in neighbourhoods, there is a strong belief among policy makers and some academics that there are negative neighbourhood effects of living in deprived neighbourhoods. An often used solution is to demolish social housing and replace it with owner-occupied housing. The idea is that these mixed neighbourhoods are better than neighbourhoods with only social housing. This is an example of the belief that we make society however we want it to be, which in the Netherlands is called de maakbaarheid van de samenleving. Can you give an example of the belief of de maakbaarheid van de samenleving and how this pertains to urban renewal? Among policy makers, there is a strong belief in co-called positive and negative neighbourhood effects. This belief holds that living in a neighbourhood with low incomes and a higher crime rate has negative consequences for the people living there. An example of this are so-called cultures of poverty in deprived neighbourhoods, a culture in which people think it is normal and accepted to be on welfare. In our society, it is generally accepted that welfare is a justified safety net. But it is imaginable, if you believe in neighbourhood effects, that in such a culture welfare is regarded an alternative for work, a kind of life style. If you believe in such effects, a solution could be to create mixed tenure neighbourhoods: demolish social housing and rebuild more expensive houses which attract higher incomes. By virtue of example, these higher incomes could then break the so-called culture of poverty and at the same time improve the reputation of the neighbourhood. So by a physical intervention, you can attempt to change the population composition of a place. You seem to stress: if you believe in neighbourhood effects. Yes, because these are hypotheses. I do believe that neighbourhood effects exist. There is some evidence in the literature, and also common sense says that living in certain neighbourhoods is not exactly beneficial. Especially for children, social acquaintances and what kind of culture is present can influence their development. In a place where at night the blast of machineguns are common, you don t confidently send your children out to play on the streets. Research has also shown that people actually get healthier when you move them out of such an extreme neighbourhood to a better place. But I also believe that neighbourhood effects have a relatively

7 7 the possible future integration of OTB and Architecture. Where do you see the influence of OTB in the faculty of Architecture? This influence will need time and should be two-way. In the future, when OTB will be a department in the faculty, the Dean wants us to come into the building physically. I hope that OTB will integrate further within the Faculty of architecture with in the future, in both research and education. IF I COULD SPEND A BILION EUROS ON URBAN RENEWAL, I WOULD RATHER SPEND IT ON EDUCATION small impact compared to education for example. If I could spend a billion euros, and I had to choose whether I would invest it in creating mixed neighbourhoods or in education, I would personally opt for education. If you really want to help families with lower incomes, you have to provide them opportunities and alternatives, and education is a very good way to do that. What can the government do regarding urban renewal? I believe strongly that as a government, you should provide all residents with a safe and healthy environment. Safe in the sense of preventing criminality, but also safe in the sense that no one should have to live next to a sixlane highway, with all concomitant health issues. We should also provide good infrastructure and public transport, to ensure that people can reach places of work from their homes. In short, the government should provide the basic structure. We often don t realize that the Netherlands is such a wealthy country. We expect a lot from the government concerning amenities and healthcare, but also concerning what the built environment looks like. Of course, it is good if the environment looks nice, but in some other countries there is a lot less attention to the physical environment. For example, in St. Andrews in Scotland, where I have worked for six years at a university that is considered elite, I had put plastic against the window, because it was too cold in my office. And when it was windy, sometimes the ceiling came partly down. The point of this example is: the money was invested in staff and research and education, and not in the buildings. The same issue played during the financial disaster of the school giant Amarantis. The board invested a lot of money in fantastic buildings, but is that what education is really about? Demolition Lange Nieuwstraat Source: PS Photo's (CC) Is this also a message for architecture? Of course it is important to create nice buildings and urban spaces, which are also functional. Good design can contribute to people s happiness and improve their functioning. But you shouldn t overestimate it. In the Netherlands we often do not realize that in other countries this is less well organized and that there is also something to say for that. Moreover, I think that if you are a good designer, you should be able to design more for less money. The OTB research institute where Van Ham is detached, does not have its own professors, and is functioning at the moment independently, OTB may soon come to our faculty. When I visited OTB, everything just seemed a tad more boring than at our flashy architecture faculty. Serious staff doing serious research in serious meeting places no chalking on the walls allowed. Are these the people that can pull our horn-rimmed glasses out of the clouds? We asked Van Ham about How can design, which is strong at the faculty of Architecture, and research, which is strong at OTB, relate with each other? Recently, I had an interesting discussion with Machiel van Dorst, associate professor of environmental design. If you do research by design, he said, than the result of your endeavours is a design. And that design is a hypothesis. It is a hypothesis on how users will use the building or the urban space. The designer considers the wishes of the client, the users, and the environment to make his design. There the designer often stops. Here, OTB can make a contribution, because that is exactly where we start. We ask how people behave, given a certain state of the world, and how that behaviour may be influenced by the accessibility to jobs, urban design, etcetera. So we consider a multitude of factors, such as the environment, transport, dwellings, and the functioning of housing markets. The information that comes from that research then could flow back into the design assignment, which is a process of circular learning. At Architecture there is design, so the first part of a design-research circle is present. But to my knowledge there is little evaluation. Was the design hypothesis really valid and do our buildings and urban spaces really function as we had assumed? At OTB, on the other hand, we have quite a good grasp on urban reality, but we lack the knowledge to translate that knowledge to a design. Together with the faculty of Architecture, OTB can complete the design-research circle. For more info: maartenvanham.nl neighbourhoodeffects.org

8 8 PROJECT Masterplan Mirages of Easy Virtue, clearly visible are the 5 'courtyards' surrounding the oval shaped 'Parthenion'. INSPIRED BY LITERATURE ON PROSTITUTION, ELBERT ARENS CONCEIVED A PLACE WHERE THE OLDEST PROFESSION MAY BE PRACTICED BOTH IN STYLE AND IN CONTROL. MIRAGES OF BY ELBERT ARENS Not many things stir up controversy as much as prostitution. What happens in this part of society is intriguing and frightening at the same time. Although we as a society, and some societies more than others, try to ignore the existence of this part of our world, we ask our elected officials to find appropriate solutions. In Amsterdam the city officials try to trim down the prostitution sector in the oldest part of the city: De Wallen. In spite of all the good intentions, the cleansing of all that is raunchy and vulgar in this red light district makes way for the artificial gentrification of the area. It presumes that the prostitutes and brothels will disappear. If history has shown us anything, it is that eradication of prostitution has always been a populist but useless venture. There will always be prostitution, no matter what opinions we have on its morality. In fact all legislation of prostitution, whether it s 19th century hygienic measures or the legalization of prostitution in the year 2000, is about control. Control over a part of society that is obscured with lies, misunderstandings, crime and taboos. In line with this assumption, the best way to curtail crime or disease in this sector could be to concentrate all prostitution in one complex where everything is monitored. A prisonlike setting, where the romance of the red lights is replaced by the clinical light of oversight and health inspections. Besides the prison typology, the museum offers possibilities to exhibit and therefore monitor the prostitutes by showcasing their bodies of work. In this project both the romantic idea of the prostitute as a courtisane and the practices of the modern prostitute are represented. For my romantic views I turned to my first love: literature. What if I could make architecture out of literature? My thoughts wandered and convened at a place where characters from 18th, 19th and 20th century courtesan novels could coexist with the harsh world of the modern prostitute. To begin with I selected five characters: Nana (Emile Zola ), Justine (D.A.F. de Sade ), Madame Doom (Ferdinand Bordewijk ), Corry (Simon Vestdijk ) and the historic but especially symbolic character of Mary Magdalene. These characters became the leading figures in the design of an open-air museum dedicated to these fictional women. My project is situated on the naval base at the Oosterdok in the centre of Amsterdam. Besides the historical references of sailors and prostitutes, the fact that the Royal Navy plans to leave this base seemed fitting for my utopian design. The site is considered as a tabula rasa, with the exception of the Scheepvaartmuseum, and is attached to the

9 9 TUTOR Nana - Emile Zola (1880) Justine - D.A.F. de Sade (1791) Corry - Simon Vestdijk (1957 Mary Magdalene 05_Bijschrift Madame Doom - Ferdinand Bordewijk (1936) Pathway to the open-air museum, seen from the Nemo science museum. EASY VIRTUE surrounding urban fabric with new entrance roads and housing blocks. Using passages and descriptions of an architectural or urban nature from the literary sources mentioned above, my design evolved into five courtyards that resembled the world in which these literary characters thrived. At the centre of this is the panoptic brothel Le Parthénion (Rétif de la Bretonne 1769) that combines the workspaces for the prostitutes with the continuing surveillance of the law, health inspectors and tax offices. At ground level visitors for the museum are redirected to the courtyards where the symbolic presence of the five main characters is felt, but where the actual architectural form is used for dwellings, cafés, hotels, shops and offices. The enclosed world of the courtyards is completely separated from the outside residential neighbourhood. After opening hours the parks, canals, and squares form a permanent décor for the residents. A 18th century palace courtyard with façade, a 19th century outline of the Opera Garnier, a segment of a 20th century Amsterdam canal, a roofless cathedral. And to remember the Wallen as they once were: a piece of the Old Church square. Although confusing enough, this supposedly utopian project is presented in a highly realistic manner: reading the plans and images it already seems to be part of a (new) historic neighbourhood. This draws out the tension between utopian ideas and their physical representation, for whenever utopian visions become more realistic, they cease to be utopian which makes it easier to judge their shortcomings. Since I have learned that utopian visions are never meant to be realized, for the true nature of the idea is the idea itself. For contact: 05_Bijschrift Exciting Duality I am happy that the editors of B Nieuws selected the graduation project of Elbert Arens to be published as centrefold. For several reasons the project was not awarded a honourable mention or selected to participate in the Archiprix competition, but for a lot more reasons it is worth to be seen and understood. Elbert passed the intake interview for acceptation to graduate in ExploreLab with two strong fascinations: he wanted to do research on the red light district in Amsterdam and create a design for a new district through inspiration from famous literature concerning prostitution and famous (female) characters in literature. Thus, research and design became an academic exercise criticizing the local politics of Amsterdam regarding the existing red light district ( de Wallen ). Elbert conjured op a romantic solution combining phenomena like Utopia and the from prison philosophy derived concept of the panopticon. Set on a location still owned by the Royal Navy, the project combines a housing area with prostitution. Each part of the new neighbourhood is coloured according to place descriptions from famous romantic literature in a mould-counter mould layout, designed in such way that the dwellings enclose courts to create an open-air museum on literature about well known female characters. It is presented in style: magicalrealistic as in the paintings of Carel Willink. My students know my super simple credo about good design: 1+1=3, which means that good architects should be able to bring elements of their design together in such a way that the total outcome is more than just the sum of the elements. In this case - the project of Elbert the outcome is an exciting duality. Because essential to the design, killing any of the darlings would have been not in place, and the challenge to include all was enormous. The result should be understood in light of this adventure I will leave judgement to the observer, but I will be pleased if the reader will really do his best to understand what is shown. This graduation project is and will stay in many ways inspirational for me. Elbert, thanks! Robert Nottrot, Coordinator Explore Lab Section through Mary Magdalene's open-air cathedral, the Parthénion and Madame Doom's 'Red Palace' canal

10 10 RESEARCH B NIEUWS 05 7 JANUARY 2013 BUSINESS ARCHITECTURE COLETTE NIEMEIJER IS MORE THAN AN ARCHITECT. SHE IS ALSO A RESEARCHER, BUSINESS CONSULTANT, PROGRAMME MANAGER, AND AN ENTREPENEUR. JUST A FEW DAYS BEFORE HER PHD DEFENSE, SHE MET WITH US AT HER BRIGHTLY LIT OFFICE, TUCKED AWAY IN THE COZY TOWN OF BAARN. NIEMEIJER WALKED US THROUGH HER CAREER AND SHARED SOME OF HER THOUGHTS ON THE ARCHITECTURE PROFESSION. BY WING (YINJUN WENG) After your graduation from TU Delft, you worked as an architect for seven years. You then went into business consulting. What triggered this career switch? During my practice as an architect, I realized that our profession was not highly valued. It was also not uncommon to hear about people who were almost begging to work for prestigious architecture firms. At places like OMA, many young architects would bring their own computers, and were willing to work practically for free. It is worrying and absurd, that intelligent and well-educated people had to work seventy to eighty hours per week and got paid a pittance for it. I think exploiting young and talented architects in this manner devalues our profession. I wondered why we were not valued. I still remember working on a commission for the regional office of an insurance company. My team and the client spent a lot of time and effort discussing things such as the materialization and cost of the façade. As a consequence, at one point a three month delay seemed likely. On hearing this, the client told us that such a delay would cost the company more money in the core business than the entire investment in the building. Why had we then spent so much time discussing cost savings for the façade, a fraction of the total investment? It struck me how little connection we architects had with our client. We had not taken the business context of the commission into account, and instead had limited ourselves to a design role. The added value of architecture for the quality of health care Soon I realized that money is the only thing that counts. I realized that I needed to be able to manage look beyond just the building costs and budget. I needed to be able to understand the business rationale for a client s decision to invest in a new building and to proactively create value for the client investing in it. With that thought, I decided to spend a few years in business consulting, for it was a field where I could learn about money, value, and business processes. Did you feel that you were going away from architecture? It wasn t an easy decision. I wanted to be an architect since I was eight years old, and I was taught that money is something you never talk about. However, the way the architecture profession is evolving is endangering its very existence. After all the years of study and practice, I concluded that the only way to really become an architect was to get away from it. Value creation model What did you work on as a business consultant? I worked on various projects, including building a sales platform for the digital TV market in Europe, helping an airline with training programs, and advising insurance companies on harmonizing accounting standards across Europe. The four steps in the 'method' level of the value creation model

11 11 During my three years as a business consultant, not only did I gain a tremendous amount of knowledge and experience, I also enjoyed working in an international setting. I felt, most importantly, valued as an employee, which I never felt as an architect before. This was a new world where the term architecture was not limited to the context of the built environment, but was being used in entirely new contexts, such as business architecture, IT architecture, and organization architecture. Viewed from this perspective, architects ought to understand the operational, organizational, and financial aspects of building projects, so that they could participate in decisionmaking. What led you into the field of project management after that? I was approached by a former colleague to join a project management firm to help develop new hospital building concepts. Quite honestly, I had doubts in the beginning about joining this firm. As much as I liked the idea of getting back to working on the built environment, I was worried that architecture would not be a primary focus, for either the project management firm or for hospitals themselves. However, I was intrigued by the possibility to work on large-scale building projects. I eventually joined the firm under the condition that we would involve not just project managers and hospital specialists, but also architects in the process. The first client project we did was for a hospital in Delft. I was fascinated by the complexity of the project. I needed to grasp not just the large scale of hospital buildings, but also aspects such as the operational processes, finance, and the perspectives of the various stakeholders such as patients, medical specialists and hospital employees. In order to further develop my skills, I enrolled for a Masters programme in real estate in 2003 at the University of Amsterdam. This study provided some of the initial ingredients that I developed further in my PhD research. Your PhD research is about the added value of architecture in hospital care. You seem to have touched upon a wide range of issues: architecture, business, health care, and hospital management. What are the correlations between them in your research? One example that helps explain this is the renovation of a number of outpatient departments at a hospital, where I used the opportunity provided by the renovation to introduce a new way of working. We set up a series of workshops with doctors and hospital employees to identify and prioritize the objectives and key value drivers for the renovation. The primary focus was on improving business processes of the outpatient department and making these more patient-centric, rather than on managing and executing the process of building renovation. One of the changes we requested was to appoint the medical manager, instead of the facilities manager, to lead the renovation project. The reason was that the key value drivers of the renovation are not just better facilities and medical devices, but are related to the quality, safety, efficiency, and user friendliness of the core medical processes. This is something I investigated in depth in my PhD research, where I relate quality of healthcare to the quality of hospital architecture at three levels: the future value, the cultural value and the utility value. The realization of these value drivers needs integration of various aspects at the strategic, managerial, operational, financial and architectural levels in the decision making process. To what extent do you think architects should be involved in this complex process? I don t think architects should take on the sole responsibility to get this to work, but too often, architects just blindly follow the design brief I REALIZED THAT THE ONLY WAY TO REALLY BECOME AN ARCHITECT WAS TO GET AWAY FROM IT. handed over by clients. This is why when a crisis hits, architects lose their ground. So what I m trying to redeem is a strategic and central role of architects. In the field of health care for instance, hospital buildings are expected to function for twenty to forty years, while medical processes, techniques, and devices evolve every three to five years. Making a good design brief with such a long planning horizon is a major challenge. Hospital employees often end up falling back on the old ways of working. If architects can play a more proactive consulting and strategic role, then their architectural vision becomes more than a mere visualization of their commission. It helps develop the strategic vision of the hospital organization. By contributing in this manner at the programme management levels, as opposed to just being a participant at the project level, architecture creates added value. Do you find architects too arrogant to step out of the designer s role and delve into business management? No, I think they are naïve instead. I was once myself when I designed a villa as a student. I was unaware of the complex reality of restrictions, finance and other aspects. Soon I realized that getting the next villa is not easy at all. Colette Niemeijer In some way, I am also afraid that we have made the architectural world too romantic in our education. Perhaps we need to rethink who we want to select and train, and what we want to tell them. Are there future plans for your research or your practice? Not too concretely, but I certainly would continue with architecture. In the near future, I might participate in a research project focusing on the role of information technology in building designs. As for our practice, we are now a small strategic firm advising hospitals and other health providers. We have a good mix of architects, researchers and consultants. In the future, we might consider joining architecture competitions, or collaborating with an architecture firm. At the moment, there are many options. For more info: ceanconsulting.com Dr Colette Niemeijer is founder and owner of CEAN Consulting. The company provides advice on innovations in healthcare through the added value of architecture. She defended her dissertation 'De toegevoegde waarde van architectuur voor de zorg in ziekenhuizen' (The Added Value of Architecture in Hospital Care) on the10th of December.

12 12 BK IN FOCUS B NIEUWS 01 JANUARI 2010 compliment the International Conference on Architecture Robotics. Led by Jelle Feringa and Wes Mcgee, one of the most advanced proponents of architectural robotics in the US, the workshop welcomed a group of students interested in exploring material processing and production. Robot at work Rob Arch Workshop 2012, Rotterdam Matthew Tanti, one of the participants from TU Delft, was delighted to see a realistic application of the technique in architecture: The experiment of cutting limestone composite and concrete formwork with robots was very intriguing, because that are dominant materials in the building industry. Being able to manipulate and process them in robotic techniques will open up new and exciting doors for architecture. HERE COMES THE ROBOT WHILE SOME OF US MIGHT FIND 3D PRINTING AND CNC MILLING ALREADY ADVANCED IN ARCHITECTURE, OTHERS ARE PUSHING THE ENVELOPE EVEN FURTHER. JOIN THE SCENE OF ROBOTIC ARCHITECTURE! BY WING (YINJUN WENG) Beyond CNC Although robotics is not a new technology in many industrial productions, it first made its way into architecture practice over the recent years. It was introduced by the pioneering work at the dfab lab at ETH led by Gramazio & Kohler. Since then, a considerable number of labs are founded to study and develop the application of robotic technology in architecture. One of these labs is founded and led by Jelle Feringa, a PhD researcher at Hyperbody and the coordinator of the Rob Arch workshop in Rotterdam. Standing next to the orange robots at the workshop, Feringa demonstrates the robotic hotwire cutting that is often used for creating complex formworks with EPS foam. When asked about the features of robotic architecture, Feringa compares robotics to common fabrication system CNC (Computer Numerical Control): CNC is essentially a methodology for fabrication. It is constrained by the limitations of sheet-based materials and cannot scale to large architectural volumes. The RobArch Workshop The RobArch workshop is made possible by a grant of the The Netherlands Architecture Fund, and is co-organized by Maria Vera van Embden Andres and generously supported by Chris Kievid and Frank van Brunschot. Robarch2012.org Facebook: robotsinarchitecture Robotics, on the other hand, is a process technology. It not only fabricates, but also assembles and transports materials. Most importantly, we can deal with full-scale architectural proportions. Now with sensors incorporated, robots are even able to react to a changing environment, so they can take responsive design decisions while fabricating. With such an autonomous role, robots ensure that nothing is lost in the translation from design to fabrication, from factories to cutting plants, and from assembly to construction. This is where BIM or CNC is limited, and where we re delving into an uncharted territory. Rob Arch Workshop To explore the application of robots in architecture, a workshop was held in Rotterdam from the 14th till the 16th of December, to Although some still see technical challenges in robotic architecture, others are hopeful for a more central role architects can play in the future with the help of robots. In the near future, we will be able to combine precision, speed and customization with the same results we manage to achieve today with mass fabrication. This would give architects the technical tools to regain the authority in the building process, says Tanti. Uncertain future Despite the positive outlook into the future, robotic architects also have things to worry about. Starting halfway next year, the Rotterdam lab will lose the financial support from TU Delft, due to considerable budget cuts at Hyperbody. Feringa seems surprised: We are one of the few robot labs in Europe. We are the youngest one with the smallest investment. With the most and largest robots, we have generated substantial output, both physically and intellectually. It is hard to see why we are losing the support. When asked if he will continue, Feringa showed determination: There is too much momentum to stop. Our efforts have been very well received in the field and all partners involved are happy to acknowledge that. So we ll have to find a way to continue this initiative ourselves.

13 bk in focus 13 berlage lectures in bkcity Now that The Berlage has moved from Rotterdam to BKCity, we have the opportunity to enjoy the lectures they organize between the walls of our own city. We are able to attend lectures by prominent international speakers in the series The Berlage Keynotes. The first speaker in this series was the well-known Chinese-American architect Yung Ho Chang, who gave his lecture called Material-ism on the 13th of December. Yung Ho Chang on Material-ism by manon schotman Material-ism Yung Ho Chang is a renowned architect and educator who has established one of China s first private architecture firms, called Atelier FCJZ. In his lecture, he spoke about the friction between the Marxist materialist ideology that was omnipresent in the China he grew up in, and the contemporary materialism in the sense of consumerism experienced in today s China. Ism and material The first part of the lecture was dedicated to materialism in the Marxist sense of the word. Yung Ho Chang showed several examples of communist architecture, both in Russia and in China. In the second part of the lecture he dwelled more on the topic of materials, showing projects created by his own firm, like a museum on a bridge made of concrete and a house made with the experimental material fiberglass. The architect furthermore showed his interest in cross-disciplinarity by showing two projects that have to do with materials, but lay outside the field of architecture: clothing design and a play for which Chang wrote the script as well as designed the stage setting. Berlage Keynotes This year about six to eight keynote lectures will take place on Thursday evenings in BKCity s orange hall. The idea behind these lectures is that renowned, high profile speakers from the international design world are invited to speak about a topic of their own interest. Berlage sessions & berlage conferences In addition to The Berlage Keynotes, The Berlage Center for Advanced Studies in Architecture and Urban Design will organize two other types of public events. The first is called The Berlage Sessions. These sessions consist of thematic lectures that take place on Friday afternoons. The second, called The Berlage Conferences, is a series of specialized academic conferences that will be organized in collaboration with departments or chairs of the faculty of Architecture. All students and staff, as well as the general public, are invited to join the these three public programs of The Berlage, which will certainly generate another kind of dialogue and discussion between the walls of BKCity. The Berlage Theberlage.nl twitter.com/theberlage

14 14 FORUM Deep-rooted sentiments? Interesting views? Use forum as your discussion platform! Send your articles and letters to React on bnieuws.wordpress.com! KIJK NAAR DE KATHEDRALEN, NIET NAAR HET PARTHENON? B NIEUWS JANUARI HET PARTHENON IS EEN VERZAMELING ZUILEN EN LIGGERS, MAAR IS TOCH MINSTENS ZO INTERESSANT ALS DE GOTHISCHE KATHEDRALEN, ALDUS RONALD VAN WARMERDAM. Akropolis, Leo von Klenze Kijk naar kathedralen en niet naar het Parthenon. -- een prikkelende stelling die Herman Hertzberger in B Nieuws #3, neerzet. Prikkelend, omdat hij spreekt over 'leren van het verleden.' Kun je van klassiek-griekse architectuur minder leren dan van klassiek-gotische architectuur, zoals de kathedralen van Amiens of Chartres? Als je stelt dat architectuur door de eeuwen heen van primitief naar volwassen is gegroeid, lijkt de conclusie redelijk. En het klopt dat Griekse architectuur, deels, een primitievere vorm van architectuur is dan de architectuur van de middeleeuwse Hooggotiek, in ieder geval uit constructief architectonisch oogpunt. Dus wat Hertzberger stelt klopt: het Parthenon is, kort gezegd, een verzameling zuilen waarop liggers zijn geplaatst, terwijl een Hooggotische kathedraal een architectonisch en constructief spel is van goddelijk licht, adembenemede ruimte en een vloeiende afdracht van zwaartekracht. De sfeer van goddelijkheid hangt nog in elke Franse kathedraal, terwijl die goddelijkheid uit het Parthenon verdwenen lijkt. en Kallikrates en de beeldhouwer Phidias? Wat voor maatschappij brengt denkers als Plato en Aristoteles voort? Waarom spreken de beelden van het timpaan van het Parthenon ons zo aan en waarom zijn ze door de Britten in 1816 van de tempel naar Londen gehaald? En hoe zag de bekende paardenkop die over de rand van het timpaan steekt er in kleur uit? Bij de passage over de Hagia (Aya) Sophia doet Hertzberger de geschiedenis enig geweld aan. De Hagia Sophia is gebouwd als een Byzantijnse kathedraal en niet, zoals Herman doet geloven, als moskee. De bouw van de Hagia Sophia is gestart in 532 na Christus, ruim voor het geboortejaar van de profeet Mohammed in 569 in de nadagen van het Romeinse rijk en de eerste eeuwen van het Christelijke Europa, voordat grote delen van Europa zouden vervallen in donkere middeleeuwen. De architecten van de kathedraal waren Anthemius van Tralles en Isodorus van Milete en het is een waar hoogstandje van architectuur, constructie en Byzantijns-christelijke bouwkunst. Cordoba, Virtual Tourist Toch kan ik enorm genieten van een Griekse tempel. Goddelijkheid is namelijk de oorsprong en de ziel van het Parthenon. Het Parthenon is opgericht na een Griekse overwinning op de Perzen en is gewijd aan Athena. Athena, godin van wijsheid, inspiratie, beschaving, recht, oorlog en kunst, is tevens naamgever van de stad. Het Parthenon is onderdeel van een groot complex van tempels en heiligdommen in de citadel van de Acropolis. En de Acropolis is onderdeel van de complexe Griekse maatschappij. De Acropolis vertegenwoordigt het religieuze en het goddelijke en de agora het wereldlijke waaronder de democratie, de sport en de kunst. Het mooiste is om, lopend door dit verleden, te fantaseren over hoe het was. Hoe leefden de mensen die de eerste democratie ontwierpen? Wat dachten de architecten Ictinus Islamitische cultuur heeft natuurlijk prac htige en zeer oorspronkelijke architectuur nagelaten, onder andere een paar duizend kilometer verderop in Spanje, waar in Granada het sprookjesachtige Alhambra staat en in Cordoba een adembenemend prachtige moskee. Reis daar heen als je van historische architectuur wilt leren, fantaseer ook daar en laat je inspireren, zoals Hertzberger voorstelt, door de architectuur uit het verleden. Ronald van Warmerdam Docent Horse Head, Elgin Marbles, British Museum ANNA WOJCIK

15 STREETS OF BK CITY 15 IN EACH EDITION, WE ASK STUDENTS AND TEACHERS AT TU DELFT A QUESTION FOR THEIR OPINIONS. THIS TIME WE ASKED THEM AT THE FACULTY CHRISTMAS PARTY: WHAT IS YOUR NEW YEAR'S RESOLUTION? Marcel Bilow, Coordinator of Bucky Lab Jiaxuan Huang, Msc3 TALL To graduate before the summer! Jonathan Telkamp, Msc3 Explore Lab I m starting up a business with one of my roommates, a line of laptop bags, because the bags that are available are ugly and impractical. So my goal is to sell 100. I have no resolutions. Going to leave it open, but longer opening hours of the faculty would be nice. My students are always complaining about having to leave the faculty. And the Bucky Lab needs more tools. Monique Beliën, Msc4 Architectural Engineering I don t have any resolutions for 2013 yet, because I have not yet achieved my resolutions for My resolution was to eat lobsters. So I will do that first, before thinking of any resolution for Ermal Kapedani Msc5 Explore Lab I don t make any resolutions. There is a psychological theory that once you say something that you want to do, your brain tricks you into feeling like you ve done something and then you won t do it anyway. So you re less likely to do something if you say you re going to do it. Marta Smektala I ll make assessment, go out and spend time with my family. Kenneth Heijns, Secretary General I m really excited about The dean declared our aspiration to become one of the top 3 architecture faculties worldwide and I m looking forward to working towards that goal, specifically to help our young researchers to achieve their dreams. Karin Laglas, Faculty Dean I wish to have a good start of our long term strategic plan for the faculty and to keep things fun. COLOFON B Nieuws is a four-weekly periodical of the Faculty of Architecture, TU Delft. Faculty of Architecture, BK City, Delft University of Technology Julianalaan 134, 2628 BL Delft room BG.Midden.140 b-nieuws.bk.tudelft.nl issuu.com/bnieuws Editorial Board Sue van de Giessen Manon Schotman Ivan Thung Daphne Bakker Wing (Yinjun Weng) Cover illustration Graduation Project, by Elbert Arens Contributors Karin Laglas Anna Wójcik Ronald van Warmerdam Robert Nottrot Joris Hoogeboom Elbert Arens Editorial Advice Board Marcello Soeleman Ania Molenda Robert Nottrot Linda de Vos, Pierijn van der Putt Print Drukkerij Tan Heck, Delft Next deadline 20 Jan 2013, PM B Nieuws 06, Feb 2013 Illustrations only in *.tif, *.eps or *.jpg format, min 300 dpi Unsolicited articles can have a maximum of 500 words, announcements 50 words. The editorial board has the right to shorten and edit articles, or to refuse articles that have an insinuating, discriminatory or vindicatory character, or contain unnecessary coarse language. The editorial board informs the author(s) concerning the reason for it s deciscion, directly after is has been made.

16 AGENDA B NIEUWS 05 7 JANUARY 2013 WEEK 02 Lecture Large scale and detailed photorealistic presentations in 2D and 3D A lecture by Bart Beers from CycloMedia Technology B.V. OTB / Jaffalaan 9 / Hugo Priemuszaal / 10:45-12:30 bk.tudelft.nl Lecture Implicated difference, uncanny peacocks, the constant safari The Berlage has invited Jason Young to give a lecture on segments on his current book project, Skirmishes with the MacroPhenomenal. Young s research plots the emergence of a new digitally-construed, technologically-bloated urban subject who arises at the intersection of statistics and market segmentation research. He is an Associate Professor of Architecture and Helmet K. Stern Professor in the Institute for the Humanities at the University of Michigan. Bk City / Room K / 14:00 theberlage.nl Film 'De Drager' In John Habraken s book De Dragers en de Mensen - Het einde van de massawoningbouw (1961, which was published in English as Supports: An Alternative to Mass Housing in 1972) he introduced a totally new vision for residential construction. This vision continues to be as relevant today, because Habraken gave the inhabitants control of and responsibility for the design of their living environment. Sonja Lüthi and Marc Schwarz have made a film about Habraken s body of thought that takes us on a voyage of discovery which takes in several projects inspired by his ideas. After the screening, a discussion will take place with the filmmakers and John Habraken. NAi / 14:00 / 3 / RSVP nai.nl WEEK 03 Lecture Liza Fior (MUF Architecture/Art, London) Liza Fior was born in London where she continues to practice as founding partner of muf architecture/art. The work of the practice negotiates between the built and social fabric, public and private in projects that have mainly been focused in East London. Projects range from urban design schemes to small-scale temporary interventions, landscapes and buildings a continual dialogue between detail and strategy. Muf were the creative directors of the British Pavilion in Venice this year. Amsterdam / ARCAM in de Brakke Grond / 20:15 arcam.nl Book fair Ruim je boekenkast op met ARCAM! Op zaterdag 19 januari a.s. is er bij ARCAM een boekenmarkt, waar iedereen welkom is. Wie van zijn boeken af wil, kan een plek reserveren waar in een feestelijke entourage gehandeld kan worden met collegaopruimers en publiek. Verkopen, ruilen of weggeven, alles is mogelijk. Amsterdam / ARCAM / 10:30-16:00 / RSVP arcam.nl Film De ontmaskering van de vastgoedfraude Op zaterdag 19 januari a.s. is er bij ARCAM een boekenmarkt, waar iedereen welkom is. Wie van zijn boeken af wil, kan een plek reserveren waar in een feestelijke entourage gehandeld kan worden met collegaopruimers en publiek. Verkopen, ruilen of weggeven, alles is mogelijk. Amsterdam / De Balie / 13:00 debalie.nl WEEK 04 Concert Lionel Bringuier debuteert Jonge dirigenten heten al snel veelbelovend, maar de 25-jarige Lionel Bringuier is een klasse apart. The Times rekent hem tot de hottest conductors van deze tijd. The Independent noemt hem overrompelend. In zijn Berlioz gloeit het licht van de Middellandse Zee, zijn Roussel blaakt van energie en zijn Daphnis is ronduit sensationeel, aldus de Guardian. Dit is zijn langverwachte Nederlandse debuut. Rotterdam / De Doelen / 20:15 / 9-21 dedoelen.nl Concert Flamenco goes Baroque Flamenco en barok ontwikkelden zich naast elkaar, maar beïnvloedden elkaar ook in het Spanje van de 16e eeuw en haar koloniën. Flamencoster Arcángel en Fahmi Alqhai, leider van het oude-muziekensemble Accademia del Piacere én een van de beste jonge bespelers van de viola da gamba (voorloper van de cello) sloegen de handen ineen. Amsterdam / Muziekgebouw aan 't IJ / 20:15 / 10-39,50 muziekgebouw.nl WEEK 05 Symposium Goudader natuur: de kracht van water De Balie presenteert in samenwerking met Natuurmonumenten het drieluik Goudader Natuur ; drie middagen over de waarde en toekomst van de natuur in Nederland op het gebied van economie, welzijn en waterveiligheid. Deze derde, en laatste aflevering in de reeks staat in het teken van waterbeheer. Amsterdam / De Balie / 15:30 debalie.nl SPOT- LIGHT! Hoe geef je een vernieuwingsimpuls aan woningrenovatie? De corporatiesector is onderhevig aan grote dynamiek. Na schaal, management en werkcultuur zijn nu werkwijze en relaties met bouw- en onderhoudsbedrijven en huurders aan het veranderen. Het convenant Energiebesparing in de huursector doelt op een gemiddeld Energielabel B voor de corporatiewoningen in Hoe kan deze ambitie worden waargemaakt? De manifestatie vindt plaats op 31 januari 2013 in het Aula Congrescentrum TU Delft te Delft. Het programma duurt van 9.30 tot uur. Voor meer informatie kunt u zich wenden tot het secretariaat van het Onderzoeksinstituut OTB, otb.tudelft.nl EXHIBITIONS Lelé Architect of Health and Happiness NAi / till Playboy Architecture Bureau Europa / till The Road to Van Eyck Boijmans van Beuningen / till

Appendix A: List of variables with corresponding questionnaire items (in English) used in chapter 2

Appendix A: List of variables with corresponding questionnaire items (in English) used in chapter 2 167 Appendix A: List of variables with corresponding questionnaire items (in English) used in chapter 2 Task clarity 1. I understand exactly what the task is 2. I understand exactly what is required of

Nadere informatie

Ius Commune Training Programme 2015-2016 Amsterdam Masterclass 16 June 2016

Ius Commune Training Programme 2015-2016 Amsterdam Masterclass 16 June 2016 www.iuscommune.eu Dear Ius Commune PhD researchers, You are kindly invited to attend the Ius Commune Amsterdam Masterclass for PhD researchers, which will take place on Thursday 16 June 2016. During this

Nadere informatie

Understanding and being understood begins with speaking Dutch

Understanding and being understood begins with speaking Dutch Understanding and being understood begins with speaking Dutch Begrijpen en begrepen worden begint met het spreken van de Nederlandse taal The Dutch language links us all Wat leest u in deze folder? 1.

Nadere informatie

Synergia - Individueel rapport

Synergia - Individueel rapport DOELSTELLING : Ensuring sufficient funding for projects in cost-generating departments of 16.04.2014 16.04.2014 13:53 1. Inleiding Deze inleiding is vrij te bepalen bij de aanmaak van het rapport. 16.04.2014

Nadere informatie

Free Electives (15 ects)

Free Electives (15 ects) Free Electives (15 ects) Information about the Master RE&H (and the free electives) can be found at the following page: http://www.bk.tudelft.nl/en/about-faculty/departments/real-estate-and-housing/education/masterreh/free-electives/

Nadere informatie

S e v e n P h o t o s f o r O A S E. K r i j n d e K o n i n g

S e v e n P h o t o s f o r O A S E. K r i j n d e K o n i n g S e v e n P h o t o s f o r O A S E K r i j n d e K o n i n g Even with the most fundamental of truths, we can have big questions. And especially truths that at first sight are concrete, tangible and proven

Nadere informatie

Intercultural Mediation through the Internet Hans Verrept Intercultural mediation and policy support unit

Intercultural Mediation through the Internet Hans Verrept Intercultural mediation and policy support unit 1 Intercultural Mediation through the Internet Hans Verrept Intercultural mediation and policy support unit 2 Structure of the presentation - What is intercultural mediation through the internet? - Why

Nadere informatie

Next Generation Poultry Health Redt Innovatie de Vleeskuikenhouder?

Next Generation Poultry Health Redt Innovatie de Vleeskuikenhouder? Next Generation Poultry Health Redt Innovatie de Vleeskuikenhouder? Paul Louis Iske Professor Open Innovation & Business Venturing, Maastricht University De wereld wordt steeds complexer Dit vraagt om

Nadere informatie

Grammatica uitleg voor de toets van Hoofdstuk 1

Grammatica uitleg voor de toets van Hoofdstuk 1 Grammatica uitleg voor de toets van Hoofdstuk 1 Vraagzinnen: Je kunt in het Engels vraagzinnen maken door vaak het werkwoord vooraan de zin te zetten. Bijv. She is nice. Bijv. I am late. Bijv. They are

Nadere informatie

Comics FILE 4 COMICS BK 2

Comics FILE 4 COMICS BK 2 Comics FILE 4 COMICS BK 2 The funny characters in comic books or animation films can put smiles on people s faces all over the world. Wouldn t it be great to create your own funny character that will give

Nadere informatie

Innovative SUMP-Process in Northeast-Brabant

Innovative SUMP-Process in Northeast-Brabant Innovative SUMP-Process in Northeast-Brabant #polis14 Northeast-Brabant: a region in the Province of Noord-Brabant Innovative Poly SUMP 20 Municipalities Province Rijkswaterstaat Several companies Schools

Nadere informatie

Opgave 2 Geef een korte uitleg van elk van de volgende concepten: De Yield-to-Maturity of a coupon bond.

Opgave 2 Geef een korte uitleg van elk van de volgende concepten: De Yield-to-Maturity of a coupon bond. Opgaven in Nederlands. Alle opgaven hebben gelijk gewicht. Opgave 1 Gegeven is een kasstroom x = (x 0, x 1,, x n ). Veronderstel dat de contante waarde van deze kasstroom gegeven wordt door P. De bijbehorende

Nadere informatie

Researchcentrum voor Onderwijs en Arbeidsmarkt The role of mobility in higher education for future employability

Researchcentrum voor Onderwijs en Arbeidsmarkt The role of mobility in higher education for future employability The role of mobility in higher education for future employability Jim Allen Overview Results of REFLEX/HEGESCO surveys, supplemented by Dutch HBO-Monitor Study migration Mobility during and after HE Effects

Nadere informatie

CREATING VALUE THROUGH AN INNOVATIVE HRM DESIGN CONFERENCE 20 NOVEMBER 2012 DE ORGANISATIE VAN DE HRM AFDELING IN WOELIGE TIJDEN

CREATING VALUE THROUGH AN INNOVATIVE HRM DESIGN CONFERENCE 20 NOVEMBER 2012 DE ORGANISATIE VAN DE HRM AFDELING IN WOELIGE TIJDEN CREATING VALUE THROUGH AN INNOVATIVE HRM DESIGN CONFERENCE 20 NOVEMBER 2012 DE ORGANISATIE VAN DE HRM AFDELING IN WOELIGE TIJDEN Mieke Audenaert 2010-2011 1 HISTORY The HRM department or manager was born

Nadere informatie

Leading in Learning -> studiesucces. Ellen Bastiaens Programmamanager Leading in Learning 13 juni 2012

Leading in Learning -> studiesucces. Ellen Bastiaens Programmamanager Leading in Learning 13 juni 2012 Leading in Learning -> studiesucces Ellen Bastiaens Programmamanager Leading in Learning 13 juni 2012 Implementatie van matchingsinstrument Matching na de poort wordt aan de poort Vooropleiding Bachelor

Nadere informatie

The Dutch mortgage market at a cross road? The problematic relationship between supply of and demand for residential mortgages

The Dutch mortgage market at a cross road? The problematic relationship between supply of and demand for residential mortgages The Dutch mortgage market at a cross road? The problematic relationship between supply of and demand for residential mortgages 22/03/2013 Housing market in crisis House prices down Number of transactions

Nadere informatie

Business Architectuur vanuit de Business

Business Architectuur vanuit de Business Business Architectuur vanuit de Business CGI GROUP INC. All rights reserved Jaap Schekkerman _experience the commitment TM Organization Facilities Processes Business & Informatie Architectuur, kun je vanuit

Nadere informatie

Dutch survival kit. Vragen hoe het gaat en reactie Asking how it s going and reaction. Met elkaar kennismaken Getting to know each other

Dutch survival kit. Vragen hoe het gaat en reactie Asking how it s going and reaction. Met elkaar kennismaken Getting to know each other Dutch survival kit This Dutch survival kit contains phrases that can be helpful when living and working in the Netherlands. There is an overview of useful sentences and phrases in Dutch with an English

Nadere informatie

ETS 4.1 Beveiliging & ETS app concept

ETS 4.1 Beveiliging & ETS app concept ETS 4.1 Beveiliging & ETS app concept 7 juni 2012 KNX Professionals bijeenkomst Nieuwegein Annemieke van Dorland KNX trainingscentrum ABB Ede (in collaboration with KNX Association) 12/06/12 Folie 1 ETS

Nadere informatie

Taco Schallenberg Acorel

Taco Schallenberg Acorel Taco Schallenberg Acorel Inhoudsopgave Introductie Kies een Platform Get to Know the Jargon Strategie Bedrijfsproces Concurrenten User Experience Marketing Over Acorel Introductie THE JARGON THE JARGON

Nadere informatie

Talentmanagement in tijden van crisis

Talentmanagement in tijden van crisis Talentmanagement in tijden van crisis Drs. Bas Puts Page 1 Copyright Siemens 2009. All rights reserved Mission: Achieving the perfect fit Organisatie Finance Sales Customer Engineering Project management

Nadere informatie

Firewall van de Speedtouch 789wl volledig uitschakelen?

Firewall van de Speedtouch 789wl volledig uitschakelen? Firewall van de Speedtouch 789wl volledig uitschakelen? De firewall van de Speedtouch 789 (wl) kan niet volledig uitgeschakeld worden via de Web interface: De firewall blijft namelijk op stateful staan

Nadere informatie

Multi-disciplinary workshop on Ageing and Wellbeing

Multi-disciplinary workshop on Ageing and Wellbeing Date 7-12-2011 1 Multi-disciplinary workshop on Ageing and Wellbeing Prof. Dr. Inge Hutter Demographer, anthropologist Coordinator Healthy Ageing Alpha Gamma RUG Dean Faculty Spatial Sciences Date 7-12-2011

Nadere informatie

SMART(ER) GATES Multi use and multi functional HUB s. ADVIER Mobiliseert, NIO Architecten en OKRA landschapsarchitecten

SMART(ER) GATES Multi use and multi functional HUB s. ADVIER Mobiliseert, NIO Architecten en OKRA landschapsarchitecten SMART(ER) GATES Multi use and multi functional HUB s ADVIER Mobiliseert, NIO Architecten en OKRA landschapsarchitecten Background and team Contest City of Antwerp design contest for parking houses (P+R

Nadere informatie

1. In welk deel van de wereld ligt Nederland? 2. Wat betekent Nederland?

1. In welk deel van de wereld ligt Nederland? 2. Wat betekent Nederland? First part of the Inburgering examination - the KNS-test Of course, the questions in this exam you will hear in Dutch and you have to answer in Dutch. Solutions and English version on last page 1. In welk

Nadere informatie

Alcohol policy in Belgium: recent developments

Alcohol policy in Belgium: recent developments 1 Alcohol policy in Belgium: recent developments Kurt Doms, Head Drug Unit DG Health Care FPS Health, Food Chain Safety and Environment www.health.belgium.be/drugs Meeting Alcohol Policy Network 26th November

Nadere informatie

Profile visitors NRC Q

Profile visitors NRC Q NRC Media presents About NRC Q A unique concept Business news platform for ambitious people on the go Short, sharp articles with professional infographics Daily newsletter at 5.30am News updates via WhatsApp

Nadere informatie

Healthy people want everything, sick people want only one thing. would love to see a Hospital Teacher

Healthy people want everything, sick people want only one thing. would love to see a Hospital Teacher Healthy people want everything, sick people want only one thing. would love to see a Hospital Teacher Consultant Education Sick Pupils Educational Service Centre University Medical Centre The Netherlands

Nadere informatie

Invloed van het aantal kinderen op de seksdrive en relatievoorkeur

Invloed van het aantal kinderen op de seksdrive en relatievoorkeur Invloed van het aantal kinderen op de seksdrive en relatievoorkeur M. Zander MSc. Eerste begeleider: Tweede begeleider: dr. W. Waterink drs. J. Eshuis Oktober 2014 Faculteit Psychologie en Onderwijswetenschappen

Nadere informatie

Update Empowermentproject Awasi Kenia september 2013

Update Empowermentproject Awasi Kenia september 2013 Update Empowermentproject Kenia september 2013 Het Empowerment-project in Kenia van de Rotaryclub Rhenen-Veendaal begint aan de derde fase: een derde en laatste bezoek, met een Empowerment workshop voor

Nadere informatie

De Levende Gevel. Een richting voor innovatie en de ontwikkeling van de toekomst

De Levende Gevel. Een richting voor innovatie en de ontwikkeling van de toekomst De Levende Gevel Een richting voor innovatie en de ontwikkeling van de toekomst A letter from nature Dear., Our life knows no boundaries, we live together. You live in me and I live in you! I not only

Nadere informatie

Buy Me! FILE 5 BUY ME KGT 2

Buy Me! FILE 5 BUY ME KGT 2 Buy Me! FILE 5 BUY ME KGT 2 Every day we see them during the commercial break: the best products in the world. Whether they are a pair of sneakers, new mascara or the latest smartphone, they all seem to

Nadere informatie

Creating a marketplace where expertise is made available through videoconferencing. Roland Staring Community Support Manager roland.staring@surfnet.

Creating a marketplace where expertise is made available through videoconferencing. Roland Staring Community Support Manager roland.staring@surfnet. Expert at a distance Creating a marketplace where expertise is made available through videoconferencing Roland Staring Community Support Manager roland.staring@surfnet.nl Working together for education

Nadere informatie

OVERGANGSREGELS / TRANSITION RULES 2007/2008

OVERGANGSREGELS / TRANSITION RULES 2007/2008 OVERGANGSREGELS / TRANSITION RULES 2007/2008 Instructie Met als doel het studiecurriculum te verbeteren of verduidelijken heeft de faculteit FEB besloten tot aanpassingen in enkele programma s die nu van

Nadere informatie

Empowerment project. Driejarig project van Rotaryclub Rhenen-Veenendaal

Empowerment project. Driejarig project van Rotaryclub Rhenen-Veenendaal Empowerment project Awasi Kenya Driejarig project van Rotaryclub Rhenen-Veenendaal Empowerment*van* kinderen*in*kenia De#afgelopen#drie#jaren# hebben#we#met#steun#van#de# Rotaryclub##Rhenen: Veenendaal#een#

Nadere informatie

IDENTITEIT IN DE METHODE?

IDENTITEIT IN DE METHODE? 74 IDENTITEIT IN DE METHODE? ONDERZOEK DOOR EEN LERAAR IN OPLEIDING Bram de Muynck en Esther Langerak 75 Van lectoraten wordt gevraagd om ook studenten te betrekken bij onderzoek. Dit gebeurt bij het lectoraat

Nadere informatie

MCA Gemini Groep & Healthy Data Vault on budget

MCA Gemini Groep & Healthy Data Vault on budget MCA Gemini Groep & Healthy Data Vault on budget Introduction BI Team Koen Schutten, BI Specialist Jos Kee, BI Specialist + 4 other team members + Barbara Peruskovic, Consulting DW Architect A story about

Nadere informatie

Dutch Research Council: women in scientific careers

Dutch Research Council: women in scientific careers Dutch Research Council: women in scientific careers Dr. Wilma van Donselaar Paris 2005 What is NWO? NWO is the Dutch Research Council and consists of 8 councils: Humanities, Social Sciences, Medical Sciences,

Nadere informatie

Ontpopping. ORGACOM Thuis in het Museum

Ontpopping. ORGACOM Thuis in het Museum Ontpopping Veel deelnemende bezoekers zijn dit jaar nog maar één keer in het Van Abbemuseum geweest. De vragenlijst van deze mensen hangt Orgacom in een honingraatpatroon. Bezoekers die vaker komen worden

Nadere informatie

How to install and use dictionaries on the ICARUS Illumina HD (E652BK)

How to install and use dictionaries on the ICARUS Illumina HD (E652BK) (for Dutch go to page 4) How to install and use dictionaries on the ICARUS Illumina HD (E652BK) The Illumina HD offers dictionary support for StarDict dictionaries.this is a (free) open source dictionary

Nadere informatie

Identity & Access Management & Cloud Computing

Identity & Access Management & Cloud Computing Identity & Access Management & Cloud Computing Emanuël van der Hulst Edwin Sturrus KPMG IT Advisory 11 juni 2015 Cloud Architect Alliance Introductie Emanuël van der Hulst RE CRISC KPMG IT Advisory Information

Nadere informatie

Memo Academic Skills; the basis for better writers

Memo Academic Skills; the basis for better writers Memo Academic Skills; the basis for better writers With the rise of broader bachelor degrees and the University College, Dutch universities are paying more attention to essays and other written assignments.

Nadere informatie

Educational Design as Conversation

Educational Design as Conversation 1 Educational Design as Conversation Inter-professional dialogue about the teaching of academic communications skills EATAW 2011 - Jacqueline van Kruiningen, University of Groningen Grading papers collaboratively

Nadere informatie

The role of local municipalities and labor market regions in adult education: monitoring quality

The role of local municipalities and labor market regions in adult education: monitoring quality Deze dia-indeling is zo gemaakt dat zelf een afbeelding kan worden geplaatst. Klik met de rechtermuisknop in de achtergrond en kies Achtergrond opmaken. Klik op Opvulling met figuur of bitmappatroon en

Nadere informatie

Interaction Design for the Semantic Web

Interaction Design for the Semantic Web Interaction Design for the Semantic Web Lynda Hardman http://www.cwi.nl/~lynda/courses/usi08/ CWI, Semantic Media Interfaces Presentation of Google results: text 2 1 Presentation of Google results: image

Nadere informatie

The Official Newsletter of Projects Abroad Bolivia

The Official Newsletter of Projects Abroad Bolivia The Official Newsletter of Projects Abroad Bolivia www.projects-abroad.net May 2013 1 Hi all, Carmen Herbas Country Director Welcome to the May edition of our Newsletter for Projects Abroad Bolivia. This

Nadere informatie

Welkom in het nieuwe academische jaar! We hopen dat iedereen een goede zomerperiode heeft gehad.

Welkom in het nieuwe academische jaar! We hopen dat iedereen een goede zomerperiode heeft gehad. DATUM: 22-09-2009 (You will find the English version below) Beste allen, Welkom in het nieuwe academische jaar! We hopen dat iedereen een goede zomerperiode heeft gehad. NIEUWSBRIEF No. 1 Dit is de eerste

Nadere informatie

De Relatie tussen Werkdruk, Pesten op het Werk, Gezondheidsklachten en Verzuim

De Relatie tussen Werkdruk, Pesten op het Werk, Gezondheidsklachten en Verzuim De Relatie tussen Werkdruk, Pesten op het Werk, Gezondheidsklachten en Verzuim The Relationship between Work Pressure, Mobbing at Work, Health Complaints and Absenteeism Agnes van der Schuur Eerste begeleider:

Nadere informatie

Working with Authorities

Working with Authorities Working with Authorities Finding the balance in the force field of MUSTs, SHOULDs, CANs, SHOULD-NEVERs, CANNOTs Jacques Schuurman SURFnet-CERT Amsterdam, 24 February 2006 Hoogwaardig internet voor hoger

Nadere informatie

Concept development. Haga Hospital. 17 september 2015

Concept development. Haga Hospital. 17 september 2015 Concept development Haga Hospital 17 september 2015 Marije Talstra 2015 Healthcare consultant at fluent 2003-2015 Healthcare consultant at Twynstra Gudde TUDelft, real estate & housing, urban planning

Nadere informatie

Gerontologie Fontys / HOG Bouw en Ruimte

Gerontologie Fontys / HOG Bouw en Ruimte ! "#$%& # $ ' #!"#$% &' (() ()% *# *# +# Dort Spierings, HAN AiH 1 ((),-.% / 0'# 1/%& 2)3 ' #'#1' 234 56#' 278 97) Dort Spierings, HAN AiH 2 *+$ :+ $%;! + $% & # ), 5> "?&# /#&%# %!= &#&# # &#&#

Nadere informatie

- werkwoord + ed ( bij regelmatige werkwoorden ) - bij onregelmatige werkwoorden de 2 e rij ( deze moet je dus uit je hoofd leren )

- werkwoord + ed ( bij regelmatige werkwoorden ) - bij onregelmatige werkwoorden de 2 e rij ( deze moet je dus uit je hoofd leren ) PAST SIMPLE TENSE ( onvoltooid verleden tijd ) Hoe? vervoeging - werkwoord + ed ( bij regelmatige werkwoorden ) - bij onregelmatige werkwoorden de 2 e rij ( deze moet je dus uit je hoofd leren ) van bijv,

Nadere informatie

Media en creativiteit. Winter jaar vier Werkcollege 7

Media en creativiteit. Winter jaar vier Werkcollege 7 Media en creativiteit Winter jaar vier Werkcollege 7 Kwartaaloverzicht winter Les 1 Les 2 Les 3 Les 4 Les 5 Les 6 Les 7 Les 8 Opbouw scriptie Keuze onderwerp Onderzoeksvraag en deelvragen Bespreken onderzoeksvragen

Nadere informatie

een kopie van je paspoort, een kopie van je diploma voortgezet onderwijs (hoogst genoten opleiding), twee pasfoto s, naam op de achterkant

een kopie van je paspoort, een kopie van je diploma voortgezet onderwijs (hoogst genoten opleiding), twee pasfoto s, naam op de achterkant Vragenlijst in te vullen en op te sturen voor de meeloopochtend, KABK afdeling fotografie Questionnaire to be filled in and send in before the introduction morning, KABK department of Photography Stuur

Nadere informatie

Spaarloon-, Levensloopregeling en de plannen rond het vitaliteitssparen

Spaarloon-, Levensloopregeling en de plannen rond het vitaliteitssparen Spaarloon-, Levensloopregeling en de plannen rond het vitaliteitssparen Zoals u wellicht al in de media heeft vernomen, is de overheid voornemens de spaarloonregeling en de levensloopregeling te laten

Nadere informatie

Settings for the C100BRS4 MAC Address Spoofing with cable Internet.

Settings for the C100BRS4 MAC Address Spoofing with cable Internet. Settings for the C100BRS4 MAC Address Spoofing with cable Internet. General: Please use the latest firmware for the router. The firmware is available on http://www.conceptronic.net! Use Firmware version

Nadere informatie

DE VERLEDEN TOEKOMENDE TIJD

DE VERLEDEN TOEKOMENDE TIJD 1 Grammatica les 12 THE FUTURE PAST TENSE DE VERLEDEN TOEKOMENDE TIJD 12.1 FUTURE PAST Als je over het verleden praat, maar iets wilt vertellen over wat toen in de toekomst was, gebruik je ook de Future,

Nadere informatie

Wat is Interaction Design?

Wat is Interaction Design? Wat is Interaction Design? Wat is interaction design? Designing interactive products to support the way people communicate and interact in their everyday and working lives. Preece, Sharp and Rogers (2015)

Nadere informatie

Quick scan method to evaluate your applied (educational) game. Validated scales from comprehensive GEM (Game based learning Evaluation Model)

Quick scan method to evaluate your applied (educational) game. Validated scales from comprehensive GEM (Game based learning Evaluation Model) WHAT IS LITTLE GEM? Quick scan method to evaluate your applied (educational) game (light validation) 1. Standardized questionnaires Validated scales from comprehensive GEM (Game based learning Evaluation

Nadere informatie

1 LOGO SCHOOL. Gecomprimeerd Schoolondersteuningsprofiel. Naam School

1 LOGO SCHOOL. Gecomprimeerd Schoolondersteuningsprofiel. Naam School 1 LOGO SCHOOL Gecomprimeerd Schoolondersteuningsprofiel Naam School Algemene gegevens School De Blijberg International Department BRIN 14 HB Directeur Mrs L. Boyle Adres Graaf Florisstraat 56 3021CJ ROTTERDAM

Nadere informatie

PROJECT INFORMATION Building De Meerlanden Nieuweweg 65 in Hoofddorp

PROJECT INFORMATION Building De Meerlanden Nieuweweg 65 in Hoofddorp BT Makelaars Aalsmeerderweg 606 Rozenburg Schiphol Postbus 3109 2130 KC Hoofddorp Telefoon 020-3 166 166 Fax 020-3 166 160 Email: info@btmakelaars.nl Website : www.btmakelaars.nl PROJECT INFORMATION Building

Nadere informatie

Next-Generation Youth Care If we knew what we are doing, we wouldn t call it innovation!

Next-Generation Youth Care If we knew what we are doing, we wouldn t call it innovation! Next-Generation Youth Care If we knew what we are doing, we wouldn t call it innovation! Paul Louis Iske Professor Open Innovation & Business Venturing, Maastricht University Internationaal Instituut voor

Nadere informatie

Aim of this presentation. Give inside information about our commercial comparison website and our role in the Dutch and Spanish energy market

Aim of this presentation. Give inside information about our commercial comparison website and our role in the Dutch and Spanish energy market Aim of this presentation Give inside information about our commercial comparison website and our role in the Dutch and Spanish energy market Energieleveranciers.nl (Energysuppliers.nl) Founded in 2004

Nadere informatie

Meet your mentor and coach

Meet your mentor and coach Young Professional Program The importance of having a mentor in business Meet your mentor and coach What do Larry Page, and Steve Jobs have in common? They ve all received guidance from mentors. Yes even

Nadere informatie

Security Les 1 Leerling: Marno Brink Klas: 41B Docent: Meneer Vagevuur

Security Les 1 Leerling: Marno Brink Klas: 41B Docent: Meneer Vagevuur Security Les 1 Leerling: Klas: Docent: Marno Brink 41B Meneer Vagevuur Voorwoord: In dit document gaan we beginnen met de eerste security les we moeten via http://www.politiebronnen.nl moeten we de IP

Nadere informatie

Main language Dit is de basiswoordenschat. Deze woorden moeten de leerlingen zowel passief als actief kennen.

Main language Dit is de basiswoordenschat. Deze woorden moeten de leerlingen zowel passief als actief kennen. Lesbrief Les 1.1: On my way Main language Dit is de basiswoordenschat. Deze woorden moeten de leerlingen zowel passief als actief kennen. Nouns: train, tram, bus, car, bike, plane, boat, underground, stop,

Nadere informatie

Rethinking leadership and middle management

Rethinking leadership and middle management Rethinking leadership and middle management 17 October 2013 Prof. dr. Jesse Segers The Future Leadership Initiative @Segersjesse challenging thoughts about leadership. Ego-dominant ( macht ) Rationeel

Nadere informatie

Socio-economic situation of long-term flexworkers

Socio-economic situation of long-term flexworkers Socio-economic situation of long-term flexworkers CBS Microdatagebruikersmiddag The Hague, 16 May 2013 Siemen van der Werff www.seo.nl - secretariaat@seo.nl - +31 20 525 1630 Discussion topics and conclusions

Nadere informatie

Business as an engine for change.

Business as an engine for change. Business as an engine for change. In the end, the success of our efforts will be measured against how we answered what we have found to be the fundamental question: how do we love all the children, of

Nadere informatie

Het Signaleren van Problemen 3 Maanden na Ontslag van de Intensive. Care en de Noodzaak van een Nazorgprogramma

Het Signaleren van Problemen 3 Maanden na Ontslag van de Intensive. Care en de Noodzaak van een Nazorgprogramma Running head: HET SIGNALEREN VAN PROBLEMEN NA EEN IC-OPNAME 1 Het Signaleren van Problemen 3 Maanden na Ontslag van de Intensive Care en de Noodzaak van een Nazorgprogramma The Screening of Problems 3

Nadere informatie

Process Mining and audit support within financial services. KPMG IT Advisory 18 June 2014

Process Mining and audit support within financial services. KPMG IT Advisory 18 June 2014 Process Mining and audit support within financial services KPMG IT Advisory 18 June 2014 Agenda INTRODUCTION APPROACH 3 CASE STUDIES LEASONS LEARNED 1 APPROACH Process Mining Approach Five step program

Nadere informatie

Het beheren van mijn Tungsten Network Portal account NL 1 Manage my Tungsten Network Portal account EN 14

Het beheren van mijn Tungsten Network Portal account NL 1 Manage my Tungsten Network Portal account EN 14 QUICK GUIDE C Het beheren van mijn Tungsten Network Portal account NL 1 Manage my Tungsten Network Portal account EN 14 Version 0.9 (June 2014) Per May 2014 OB10 has changed its name to Tungsten Network

Nadere informatie

De bijsluiter in beeld

De bijsluiter in beeld De bijsluiter in beeld Een onderzoek naar de inhoud van een visuele bijsluiter voor zelfzorggeneesmiddelen Oktober 2011 Mariëtte van der Velde De bijsluiter in beeld Een onderzoek naar de inhoud van een

Nadere informatie

04/11/2013. Sluitersnelheid: 1/50 sec = 0.02 sec. Frameduur= 2 x sluitersnelheid= 2/50 = 1/25 = 0.04 sec. Framerate= 1/0.

04/11/2013. Sluitersnelheid: 1/50 sec = 0.02 sec. Frameduur= 2 x sluitersnelheid= 2/50 = 1/25 = 0.04 sec. Framerate= 1/0. Onderwerpen: Scherpstelling - Focusering Sluitersnelheid en framerate Sluitersnelheid en belichting Driedimensionale Arthrokinematische Mobilisatie Cursus Klinische Video/Foto-Analyse Avond 3: Scherpte

Nadere informatie

Mentaal Weerbaar Blauw

Mentaal Weerbaar Blauw Mentaal Weerbaar Blauw de invloed van stereotypen over etnische minderheden cynisme en negatieve emoties op de mentale weerbaarheid van politieagenten begeleiders: dr. Anita Eerland & dr. Arjan Bos dr.

Nadere informatie

Usage guidelines. About Google Book Search

Usage guidelines. About Google Book Search This is a digital copy of a book that was preserved for generations on library shelves before it was carefully scanned by Google as part of a project to make the world s books discoverable online. It has

Nadere informatie

Over dit boek. Richtlijnen voor gebruik

Over dit boek. Richtlijnen voor gebruik Over dit boek Dit is een digitale kopie van een boek dat al generaties lang op bibliotheekplanken heeft gestaan, maar nu zorgvuldig is gescand door Google. Dat doen we omdat we alle boeken ter wereld online

Nadere informatie

Lichamelijke factoren als voorspeller voor psychisch. en lichamelijk herstel bij anorexia nervosa. Physical factors as predictors of psychological and

Lichamelijke factoren als voorspeller voor psychisch. en lichamelijk herstel bij anorexia nervosa. Physical factors as predictors of psychological and Lichamelijke factoren als voorspeller voor psychisch en lichamelijk herstel bij anorexia nervosa Physical factors as predictors of psychological and physical recovery of anorexia nervosa Liesbeth Libbers

Nadere informatie

Knelpunten in Zelfstandig Leren: Zelfregulerend leren, Stress en Uitstelgedrag bij HRM- Studenten van Avans Hogeschool s-hertogenbosch

Knelpunten in Zelfstandig Leren: Zelfregulerend leren, Stress en Uitstelgedrag bij HRM- Studenten van Avans Hogeschool s-hertogenbosch Knelpunten in Zelfstandig Leren: Zelfregulerend leren, Stress en Uitstelgedrag bij HRM- Studenten van Avans Hogeschool s-hertogenbosch Bottlenecks in Independent Learning: Self-Regulated Learning, Stress

Nadere informatie

The 15th International Paas Pieper Tournament

The 15th International Paas Pieper Tournament The 15th International Paas Pieper Tournament 22-24 april 2011 Graspiepers en IPPT Tijdens Pasen 2011 zal DMHC de Graspiepers voor de 15e keer haar six-a-side Internationale Paas Pieper Toernooi (IPPT)

Nadere informatie

HBFF Training & Consultancy

HBFF Training & Consultancy HBFF Training & Consultancy Business English, level A Business English, Level B Business English, Level C Business Writing Skills One-to-one trainings GENERAL COURSES HBFF Training & Consultancy Verwersstraat

Nadere informatie

Stichting NIOC en de NIOC kennisbank

Stichting NIOC en de NIOC kennisbank Stichting NIOC Stichting NIOC en de NIOC kennisbank Stichting NIOC (www.nioc.nl) stelt zich conform zijn statuten tot doel: het realiseren van congressen over informatica onderwijs en voorts al hetgeen

Nadere informatie

Informatie voor niet verzekerde patiënten en/of in het buitenland

Informatie voor niet verzekerde patiënten en/of in het buitenland Informatie voor niet verzekerde patiënten en/of in het buitenland verzekerde patiënten Ook als u geen ziektekostenverzekering heeft of in het buitenland verzekerd bent, kunt u voor behandeling terecht

Nadere informatie

Introduction Henk Schwietert

Introduction Henk Schwietert Introduction Henk Schwietert Evalan develops, markets and sells services that use remote monitoring and telemetry solutions. Our Company Evalan develops hard- and software to support these services: mobile

Nadere informatie

Future of Innovation. Ruud Smeulders, BrilliantBrains. Annual General Meeting of the NCCC 24 april 2013

Future of Innovation. Ruud Smeulders, BrilliantBrains. Annual General Meeting of the NCCC 24 april 2013 Future of Innovation Ruud Smeulders, BrilliantBrains Annual General Meeting of the NCCC 24 april 2013 1 the old future 2 But not many flying cars yet 3 only more crowded cities! 4 difficult to predict

Nadere informatie

CHRISTELIJKE SCHOLENGEMEENSCHAP VINCENT VAN GOGH TTO. Tweetalig onderwijs Havo VWO

CHRISTELIJKE SCHOLENGEMEENSCHAP VINCENT VAN GOGH TTO. Tweetalig onderwijs Havo VWO CHRISTELIJKE SCHOLENGEMEENSCHAP VINCENT VAN GOGH TTO Tweetalig onderwijs Havo VWO Open dag 8 februari 2014 Inhoud Tweetalig onderwijs: ontdek de wereld! Wat is tto? Toelatingseisen Informatie voor ouders

Nadere informatie

Melding Loonbelasting en premies Aanmelding werkgever. Registration for loonbelasting en premies Registration as an employer

Melding Loonbelasting en premies Aanmelding werkgever. Registration for loonbelasting en premies Registration as an employer Melding Loonbelasting en premies Aanmelding werkgever Registration for loonbelasting en premies Registration as an employer Over dit formulier About this form Waarom dit formulier? Dit formulier is bestemd

Nadere informatie

Inclusive Education: competences for teacher training

Inclusive Education: competences for teacher training 08052014 Inclusive Education: competences for teacher training Evelien Dankert MSc Teacher Training Institute Leiden University of Applied Sciences The Netherlands Our goal in teacher training in relation

Nadere informatie

ESOMAR PAPER: Four simple strategies: 25% more ROI for newspaper advertisement

ESOMAR PAPER: Four simple strategies: 25% more ROI for newspaper advertisement ESOMAR PAPER: Four simple strategies: 25% more ROI for newspaper advertisement Learnings from 2011 case for: Erdee Media Group Cebuco, Amsterdam BY Martin Leeflang (Validators) Esomar Paper Augustus 2011

Nadere informatie

From Padua to Groningen

From Padua to Groningen From Padua to Groningen The effects of the CercleS Seminar in Padua in 2009 on writing Nederlands in gang (0-A2) Berna de Boer Benvenuti a tutti! Contents I. State of affairs in September 2009 II. The

Nadere informatie

CHROMA STANDAARDREEKS

CHROMA STANDAARDREEKS CHROMA STANDAARDREEKS Chroma-onderzoeken Een chroma geeft een beeld over de kwaliteit van bijvoorbeeld een bodem of compost. Een chroma bestaat uit 4 zones. Uit elke zone is een bepaald kwaliteitsaspect

Nadere informatie

Innovaties in de chronische ziekenzorg 3e voorbeeld van zorginnovatie. Dr. J.J.W. (Hanneke) Molema, Prof. Dr. H.J.M.

Innovaties in de chronische ziekenzorg 3e voorbeeld van zorginnovatie. Dr. J.J.W. (Hanneke) Molema, Prof. Dr. H.J.M. Innovaties in de chronische ziekenzorg 3e voorbeeld van zorginnovatie Dr. J.J.W. (Hanneke) Molema, Prof. Dr. H.J.M. (Bert) Vrijhoef Take home messages: Voor toekomstbestendige chronische zorg zijn innovaties

Nadere informatie

De Technologische Cultuur van Geluidssystemen

De Technologische Cultuur van Geluidssystemen De Technologische Cultuur van Geluidssystemen De Technologische Cultuur van G eluidssystemen Cultuur ontwikkeling technologie Voorbeeld: luidsprekertechnologie & line arrays Technologie cultuur & gedrag

Nadere informatie

PERSOONLIJKHEID EN OUTPLACEMENT. Onderzoekspracticum scriptieplan Eerste begeleider: Mw. Dr. T. Bipp Tweede begeleider: Mw. Prof Dr. K.

PERSOONLIJKHEID EN OUTPLACEMENT. Onderzoekspracticum scriptieplan Eerste begeleider: Mw. Dr. T. Bipp Tweede begeleider: Mw. Prof Dr. K. Persoonlijkheid & Outplacement: Wat is de Rol van Core Self- Evaluation (CSE) op Werkhervatting na Ontslag? Personality & Outplacement: What is the Impact of Core Self- Evaluation (CSE) on Reemployment

Nadere informatie

Overview of the presentation

Overview of the presentation 1 Intercultural mediation in health care in the EU: theory and practice Hans Verrept Intercultural mediation and policy support unit 2 Overview of the presentation 1. Policy issues 2. Why do we need medical

Nadere informatie

COGNITIEVE DISSONANTIE EN ROKERS COGNITIVE DISSONANCE AND SMOKERS

COGNITIEVE DISSONANTIE EN ROKERS COGNITIVE DISSONANCE AND SMOKERS COGNITIEVE DISSONANTIE EN ROKERS Gezondheidsgedrag als compensatie voor de schadelijke gevolgen van roken COGNITIVE DISSONANCE AND SMOKERS Health behaviour as compensation for the harmful effects of smoking

Nadere informatie

Roemenië Romania - Rumänien

Roemenië Romania - Rumänien Roemenië Romania - Rumänien Oktober 2013 - October 2013 In oktober 2013 zijn wij voor het eerst, op eigen kosten en gelegenheid, afgereisd naar Roemenië. In October 2013, we travelled for the first time,

Nadere informatie

Consumer survey on personal current accounts

Consumer survey on personal current accounts Consumer survey on personal current accounts April 24 GfK 24 Consumer survey on personal current accounts April 24 Table of contents. Management Summary 2. Research design. Research findings GfK 24 Consumer

Nadere informatie

Work to Work mediation

Work to Work mediation Work to Work mediation Mobility Centre Automotive Theo Keulen 19-9-2008 Policy Context Flexibility,mobility and sustainable employability are key words in modern labour market policy Work to work arrangements

Nadere informatie

Danica Jiernes Madrid, 17 years

Danica Jiernes Madrid, 17 years Danica Jiernes Madrid, 17 years City of Malabon University (CMU) Bachelor of Secondary Education Major in Mathematics Mother s Occupation: Housewife (huisvrouw) Welder (lasser) I choose mathematics as

Nadere informatie