onafhankelijk vakblad voor sportmanagement verschijnt 5 keer per jaar erkenningsnummer P november - december nummer 5

Maat: px
Weergave met pagina beginnen:

Download "onafhankelijk vakblad voor sportmanagement verschijnt 5 keer per jaar erkenningsnummer P911239 november - december 2013 - nummer 5"

Transcriptie

1 onafhankelijk vakblad voor sportmanagement verschijnt 5 keer per jaar erkenningsnummer P november - december nummer 5 Geheimhouding grootste moeilijkheid bij innovatie De Olympische Spelen hun rol voor de maatschappij Sportsponsors brengen vandaag een verhaal Beheer en onderhoud van sportgrasvelden Transnationale samenwerking in de strijd tegen matchfixing

2 We can help you achieve your goals! Tiberghien, your specialist tax law firm - teamed up with ALTIUS. Like it or not, professional sports players, teams and organisations are often confronted by complex (income) tax issues. The Belgian tax situations of sports clubs, sports event organisers and individual athletes can be complex. Activities and transactions may have unexpected or unknown tax consequences. Furthermore, these individuals and organisations often also have to comply with the tax rules of other jurisdictions where events or competitions take place. For many years, our firm has focused on the Belgian and international tax rules which apply to sportsmen and entertainers, and has built up an extensive experience in this area. Tour & Taxis Building Havenlaan 86C B.419 Avenue du Port 1000 Brussels T F Brussels Antwerp Luxembourg In cooperation with Tiberghien is a leading Belgian tax law firm specialising in providing client-focused solutions to complex and legal tax issues. With offices in Brussels, Antwerp and Luxembourg, Tiberghien is noted for its entrepreneurial and business-oriented approach. Its operational relationship with a number of other international tax law firms has resulted in the creation of a powerful network that is able to offer seamless cross-border tax advice to its clients. Tiberghien also works in close collaboration with ALTIUS in other areas of law, so as to offer sportsmen, sports clubs and teams a multi-disciplinary approach to all sorts of legal issues. Just what you need to stay on track!

3 Colofon Editoriaal Beste lezer Sportjaar 2013 zit er bijna op. De laatste maanden van dit sportjaar was SupPORT voor u aanwezig op de Stadium Summit (30 september in Brussel), op het Nationale Sportinnovatie Congres (10 oktober in Eindhoven), op het Sportcongres (12 oktober in Gent) en op de SPLISS Conference (13 en 14 november in Antwerpen). SupPORT pikte er enkele uiteenzettingen mee. U kan er de teksten in dit nummer rustig op nalezen, tussen de feestdagen door. Frank Van Laeken beschrijft 2 innovatieve producten die op het tiende Nationale Sportinnovatie Congres werden voorgesteld: de DISQ, een draagbaar toestelletje om outdoor te trainen met weerstand en de WELL DONE SPORT SPA, een cool down-systeem voor gebruik na intensieve sportprestaties. Hij bespreekt ook kort het product dat de Sport Innovatie Prijs 2013 binnenrijfde: de YOU.FO. Inmiddels zijn al twee basis spelvormen ontwikkeld in samenwerking met o.a. NOC*NSF en ALO-studenten: de YOU.FO plug & play en de Ultimate YOU.FO. Op de cover van dit nummer prijkt een afbeelding van de YOU.FO. Peter Haenebalcke schetst n.a.v. de uiteenzetting van professor Daniel Berckmans op het Sportcongres te Gent de nieuwe technologische ontwikkelingen bij het meten van sportprestaties. De ontwikkelingen aan technologische zijde gaan steeds verder en we moeten nagaan hoe sporters en hun begeleiders deze nieuwe en vernieuwende technologie op de beste wijze kunnen benutten. Verder in het nummer heeft Peter Haenebalcke het over het maatschappelijk en economisch belang van het Belgisch voetbal, ditmaal n.a.v. een uiteenzetting van professor Johan Albrecht op de Stadium Summit in Brussel. Yves Brokken luisterde op de SPLISS Conference naar Mike Miller, de CEO van de World Olympians Association. U leest in zijn artikel waarom de Olympische Spelen volgens Mike Miller hun centen waard zijn en welke rol de elitesport precies speelt voor de breedtesport. Des te interessant wordt het wanneer u bij het lezen van dit artikel meekijkt door de bril van Trudo Dejonghe. Deelnemen is belangrijker dan winnen geldt toch evenzeer voor het IOC en de FIFA? Dit laatste nummer van 2013 heeft het verder nog over de nieuwe tendens in de wereld van de sportsponsoring: sponsors (van vandaag) proberen het leven van hun potentiële klanten te veranderen, vertelt professor Wim Lagae. Daar waar SupPORT de aanleg van natuur- en kunstgras toelichtte, krijgt u in dit nummer alle details over het beheer en onderhoud van beide soorten grasmatten en komt u te weten wanneer u best voor kunst- of voor natuurgras opteert. In de rubriek Sport & Recht vindt u een tekst van Bart Van Vooren en Philippe Vlaemminck over de acties die worden genomen in de strijd tegen matchfixing. Het manipuleren van sportwedstrijden raakt de integriteit van sport en moet via transnationale samenwerking worden aangepakt. Brigitte Lievens wijst u ten slotte op het fiscaal belang van een goede sponsorovereenkomst. Veel leesplezier en onze allerbeste wensen voor 2014! Sigrid De Buck SUPPORT magazine Een uitgave van STORY PUBLISHERS P. Van Duyseplein 8, 9000 GENT Tel Redactieraad Philippe de Beukelaer (Tolrip NV), Sylvie Decanniere (Bloso), Trudo Dejonghe (Lessius Associatie KU Leuven), Pieter De Ranter (DnF sportpraktijk), Dirk De Vos (ACV-Sporta), Dimitri Dedecker (Advocaat balie Gent), Hans De Waele (Rechtbank 1 Aanleg Gent), Ludo Frans (DnF sportpraktijk), Geraldine Mattens (VSF), Bart Meganck (Hof van Beroep Gent), André Ornelis (VAT), Dany Punie (ISB), Jeroen Scheerder (KUL), Ivan Sonck (VRT), Stefaan Sonck (Advocaat balie Brussel), Hilde Tielens (Van Havermaet Groenweghe Consultants), Bart Van Hyfte (Advocaat balie Brussel), Lotte Vanreusel (Golazo), Brigitte Van Schoote (Advocaat balie Gent), Walter Van Steenbrugge (Advocaat balie Gent), Pierre Van Thillo (Ervaringsdeskundige sport), Marc Verheyen (IBCMT), An Vermeersch (Universiteit Gent), Jos Verschueren (VUB), Lut Wille (Advocaat Balie Brugge) Ontwerp & OPMAAK Creality Grafisch Ontwerpburo (Antwerpen) Drukwerk Nevelland (Drongen) Hoofdredactie Sigrid De Buck (Story Publishers) Eindredactie Kristof Vanderhoeven en Sigrid De Buck Verantwoordelijke uitgever Valerie Story COVERFOTO you.fo Info en bestellingen STORY PUBLISHERS P. Van Duyseplein 8, 9000 GENT Tel RECLAMEREGIE Addmedia Christiaan Pallemansstraat Kapellen GSM Technische fiche tweemaandelijks (met uitzondering van juli en augustus); februari, april, juni, september en november) Prijs abonnement 95,- exclusief BTW en inclusief verzending in België en 120,- exclusief BTW en inclusief verzending in het buitenland. Een abonnement loopt voor één kalenderjaar en wordt stilzwijgend verlengd, behoudens schriftelijke opzegging 3 maanden voorafgaand aan het einde van het lopende abonnement. Behoudens de bij wet bepaalde uitzonderingen mag niets uit deze uitgave worden verveelvoudigd, opgeslagen in een (geautomatiseerd) gegevensbestand en/of openbaar gemaakt, op welkdanige wijze dan ook, zonder uitdrukkelijke voorafgaande en schriftelijke toestemming van de uitgever. De uitgever en de redactie zijn niet verantwoordelijk voor de in advertenties of publireportages opgenomen teksten.

4 Handboek Sportrecht Heeft een rechtsregel voorrang op een sportreglement? Welke bevoegdheid heeft het BLOSO? Hoe kan men langs juridische weg een selectie voor een kampioenschap afdwingen? Komt de verwijzing naar de B-kern in aanmerking als dringende reden voor de beëindiging van de arbeidsovereenkomst? Kan men voor dopinggebruik ook strafrechtelijk worden vervolgd? Vallen trainers en scheidsrechters onder een apart belastingstelsel? Kan men zich als atleet verzetten tegen de publicatie van zijn portret? Brengt een rode kaart de burgerrechtelijke aansprakelijkheid van de sportbeoefenaar extra in het gedrang? Welke rechten spelen in een tuchtrechtelijke procedure? Om welke reden is de kortgedingrechter de sportrechter bij uitstek? Op al deze vragen krijgt u een antwoord in dit Handboek Sportrecht. De auteurs hebben voor dit Handboek niet alleen uit de bestaande rechtsleer en rechtspraak geput, maar zij hebben ook hun uitgebreide praktijkervaring aangewend om, aan de hand van praktijkvoorbeelden, topics als aansprakelijkheid, selectiecriteria, doping, transfers, portretrechten en procedurele vraagstukken in het sportrecht van naderbij te bekijken. Naast een beschrijving van het Vlaamse sportlandschap worden ook de specifieke sociale en fiscale reglementeringen op een heldere en kritische wijze toegelicht. AUTEURS Dimitri Dedecker is advocaat. Hij specialiseerde zich in het sportrecht en staat sporters bij in juridische procedures. Hij heeft diverse publicaties op zijn naam staan, waaronder Overeenkomsten in het sportrecht (Story Publishers), The War on Doping: Over korf balethiek en mensenrechten (Larcier). Hij levert eveneens opiniërende bijdragen aan populaire media. Hij is lid van de redactieraad van het vakblad voor sportmanagement SupPORT en spreekt geregeld op seminaries over sport en rech t. Geraldine Mattens was van 2002 tot 2008 advocaat. Nadien maakte zij de overstap naar de Vlaamse Sportfederatie vzw, de koepel organisatie van de erkende Vlaamse sportfederaties. Zij is er algemeen en juridisch directeur. Zij treedt eveneens op als gastdocent voor het vak Sport & Recht binnen de opleiding Postgraduaat Sport, Economie en Communicatie aan de Vrije Universiteit van Brussel. Zij is eveneens lid van de redactie raad van het vakblad voor sportmanagement SupPORT. Katrien Lefever is sinds 2012 bedrijfsjuriste bij de Vlaamse Media Maatschappij. Voordien werkte ze als wetenschappelijk onderzoekster op iminds ICRI KU Leuven, waar ze betrokken was bij verschillende projecten, die de impact van technologische ontwikkelingen in het medialandschap op het regelgevende kader onderzochten. Pieter De Ranter is belastingconsulent bij KPMG Belastingconsulenten. Pieter specialiseerde zich in sportfiscaliteit als voortrekker van de KPMG Sportpraktijk. In deze rol adviseert hij tal van sportfederaties, sportclubs en individuele sportbeoefenaars omtrent fiscaliteit en btw. Hij is tevens lid van de redactieraad van het tijdschrift SupPORT. Pieter spreekt geregeld op seminaries over sport en fiscaliteit/btw. INHOUD 1 De verhouding tussen sport en recht 2 Het Vlaamse sportlandschap 3 Vrijwilligerswerk in de sport 4 Het sociaal statuut van de sportbeoefenaar 5 Sport en aansprakelijkheid 6 Sport en het recht op afbeelding 7 Doping in de sport 8 Sport en fiscaliteit 9 Transfers en makelaars in de sport 10 Sport en de verkoop en exploitatie van uitzendrechten 11 De beslechting van sportgeschillen

5 INHOUD/ 5 Inhoud Editoriaal Actueel Geheimhouding - de grootste moeilijkheid bij innovatie Nieuwe technologische ontwikkelingen: heeft binnenkort iedereen sensoren in zijn sportkledij? Opinie De rol van de Olympische Spelen en Olympische atleten voor de maatschappij Column Trudo Dejonghe - Megasportevenementen: waar blijft de economische ethiek? Achtergrond Nieuwe tendens: sponsors zetten in op maatschappelijke betrokkenheid Voetbal, de meest belangrijke bijzaak Over het maatschappelijk en economisch belang van het Belgisch voetbal Aanleg en beheer van sportgrasvelden is vakmanschap deel II: beheer en onderhoud Sport, recht en fiscaliteit Matchfixing de manipulatie van sportwedstrijden raakt de integriteit van de sport Ik ga op reis en neem mee Over het fiscaal belang van een goede sponsorovereenkomst

6 6 ACTUEEL/ SUPPORT magazine 5/2013 Geheimhouding - de grootste moeilijkheid bij innovatie Voor de tiende keer al werd in Eindhoven het Nationale Sportinnovatie Congres georganiseerd. Heel toepasselijk gebeurde dat op 10 oktober: , dus. Zo n 200 deelnemers woonden er plenaire sessies bij en verdiepten zich in kleinere groepen in diverse thema s die met sport en innovatie te maken hadden. Op het Congres mochten ook enkele ondernemers hun nieuwe, uiteraard innovatieve, producten voorstellen. We pikten er Disq en Well Done Sport Spa uit, respectievelijk een draagbaar toestelletje om outdoor te trainen met weerstand en een cool down-systeem voor gebruik na intensieve sportprestaties. Aan het eind van de dag werd de Sport Innovatie Prijs 2013 uitgereikt aan het bedrijf dat een innovatief product had ontwikkeld dat voldeed aan de maatstaven prestatief, vitaal en met economische marktpotentie: het product moet het mogelijk maken beter te presteren in top- of breedtesport, bijdragen tot een sportieve en actieve leefstijl en voldoende marktpotentieel bezitten. Tekst: Frank Van Laeken Het stretchingsysteem DISQ Regain freedom, zo klinkt het op de website van Disq, een stretchingsysteem dat werd ontwikkeld om outdoor te kunnen trainen en fitnessen. Herwin je vrijheid. De slogan is duidelijk. Viereneenhalf jaar werkt een team onder leiding van stichter en bedenker Robbert Boekema al aan de Disq. De meeste leden van dat team komen uit het snelschaatsen, een sporttak die al vele jaren groot is in Nederland en dankzij de opmerkelijke prestaties van Bart Swings nu ook stilaan meer aandacht krijgt bij ons. Disq kan je nog het best vergelijken met een katrol. Rond de heup bevestig je een doosje waarin zich een rekker bevindt (de disk ), die je vervolgens verbindt met een enkelband. Tijdens het rekken ondervind je voortdurend weerstand, waardoor je lichaam beter getraind wordt. De draagbaarheid zorgt ervoor dat je dit niet meer indoor hoeft te doen, maar dat het nu ook ergens onderweg kan. Waar je maar wil, want Disq past perfect in een kleine sport- of handtas. Het doel was om een mobiel systeem te Tijdens het rekken ondervind je voortdurend weerstand ontwerpen dat voor weerstand zorgt bij krachttraining, vertelt Jelle van den Berg, zelf kleinzoon van gewezen Elfstedentochtwinnaar, Jeen van den Berg. Het moest draagbaar zijn, makkelijk weg te steken in de zakken van je trainingspak en functioneel. Acht prototypes werden er in de loop van de jaren gemaakt en ook vandaag brengen we nog voortdurend verbeteringen aan. Het uitgangspunt is eenvoudig: een gezond lichaam zal betere prestaties leveren en dus ook goede resultaten neerzetten. Power - condition - strength, dat zijn de drie kernwoorden: vermogen, conditie, spierkracht. De doelgroepen van Disq zijn fitnessclubs, personal trainers en de gewone consument. Van den Berg: En de topsporter, uiteraard, maar we zijn de jongste jaren vooral bezig geweest met het dichten van de kloof tussen de topsporter en de normale consument. Disq past perfect in een kleine sportof handtas Geheimhouding is het grootste probleem tijdens het ontwikkelingsproces, weet Van den Berg. Viereneenhalf jaar is heel lang in innovatie, we wilden absoluut vermijden dat het idee gestolen zou worden. Voor je het weet zijn er tientallen Chinese namaakproducten op de markt. De markt werd tijdens het productieproces voorzichtig afgetast. Enerzijds waren de makers bevreesd om cruciale geheimen prijs te geven, anderzijds wilden ze best wel eens weten of er een afzetmarkt voor hun product was. Het fijne is dat we al aan het verkopen waren nog voor we het product hadden, zegt Van den Berg. Nu we een patent hebben op de disk en de enkel strap,

7 ACTUEEL/ 7 kunnen we vrijer bewegen. Disq is nu gelanceerd in de Benelux en in Duitsland. De bedenkers pakken maar wat graag uit met de naam van George Foreman III, de zoon van bokslegende George Foreman, jr., die Disq als professioneel bokser intensief gebruikt tijdens trainingssessies. Het leverde een mooie fotosessie op het strand van Scheveningen op, alsook een onmisbare promotionele referentie. Jelle van den Berg eindigt zijn betoog met een bedenking. Een product als Disq lanceren is commercieel niet makkelijk. Je mag niet te vroeg starten, maar ook niet te lang wachten. Een cruciaal evenwicht. Meer info? Disq is nu gelanceerd in de Benelux en Duitsland Cooling down met Well Done Sport Spa Het principe van cooling down na een intensieve sportactiviteit zit zo logisch in elkaar dat je je afvraagt waarom het pas de jongste jaren echt opgang begint te maken. Het zegt iets over het gebrek aan professionalisme waarmee sportclubs tot niet zo lang geleden geleid werden. Topsport is kapitaalintensief, zegt Marjolijn de Rooy, eigenares van Well Done Sport Spa, een Nederlands bedrijf dat koudwaterbaden produceert. De hersteltijd voor professionele sporters wordt steeds kleiner. Daarom ligt de focus nu op blessurepreventie. Gelukkig wordt de begeleiding van sportclubs steeds professioneler en is de medische trend after cooling nu ook doorgedrongen tot sportmiddens. Zelf komt de Rooy uit de paardensport, waar ze als fysiotherapeute over de gezondheid en de fitheid van sportpaarden waakte. Koudwaterbaden waren daar een belangrijk onderdeel van. Ik dacht: als het voor paarden werkt, moet het ook professioneel uitgewerkt worden voor atleten. Disq

8 8 ACTUEEL/ SUPPORT magazine 5/2013 Een kleine unit die in elke sportkleedkamer past Well Done Sport Spa Een logische conclusie die niet onmiddellijk gedeeld werd door de buitenwereld, want twee potentiële investeerders haakten al snel af omdat het nog maar om een idee ging. De focus ligt nu op blessurepreventie Eerst dacht de Rooy het systeem toe te passen in een soort regentonnen, daarna kwam ze uit bij een zitbad. Het moest voor een sneller herstel zorgen na zware en herhaalde prestaties, voorkomen dat kleine trauma s tot langdurige blessures zouden uitgroeien en, in geval van blessures, een snel herstel verzekeren. Marjolijn: Maar er waren nog bijkomende eisen. Het systeem mag geen lawaai maken en moet weinig energie verbruiken. De Well Done Sport Spa is nu een kleine unit geworden die in elke sportkleedkamer past. Het gaat oververhitting van het lichaam en pijn tegen, verwijdert lactaat, verlaagt creatinekinase (een enzym dat voorkomt dat organen te veel energie verbruiken) en vermindert spierirritatie. Er werd met succes een test gedraaid bij een Eredivisieclub. We kregen een tien op tien voor service, zegt de Rooy trots. Als koudwaterbaden voor paarden werken, dan ook voor atleten Eén van de belangrijkste vragen voor mij was: hoe hufterproof kan je dit maken? lacht ze. Want je weet vooraf dat toch niemand de richtlijnen zal volgen. Maar dat valt in de praktijk wel mee. Well Done Sport Spa blijkt voldoende gebruiksvriendelijk om ernstige fouten van de gebruikers te vermijden. Het systeem draait op koud water (het kan tot minimaal vier graden Celsius) en werkt met een unieke zoutcombinatie. Marjolijn de Rooy weet dat ze tien baden per jaar moet verkopen om break-even te draaien, een eenvoudig zakenmodel. Het bedrijf ben ik. Ik outsource alles. Als ik geld wil verdienen, moet ik de Well Done Sport Spa wereldwijd kunnen verkopen zonder een uitgebreid servicenetwerk uit te bouwen. Dat kan alleen als het systeem goed en eenvoudig werkt. We werken nu zelfs aan een opvouwbaar bad dat kan worden meegenomen bij uitwedstrijden. Plug and play, zeg maar. Meer info? you.fo

9 ACTUEEL/ 9 Sport Innovatie Prijs De jury bekroonde een nieuw spel: YOU.FO. De beoefenaars spelen het met een stick en een aerodynamische ring die over een afstand van tien tot dertig meter wordt overgegooid. Om het spel te beheersen heb je een goede werp- en vangtechniek nodig, een hoog concentratievermogen, goeie hand-oog coördinatie, kracht, lenigheid en uithoudingsvermogen. Het lijkt een beetje op frisbeeën, maar dan met een ring in plaats van een schijf, en het opvangen gebeurt met een stick in plaats van met de handen. Inmiddels is intensief getest met doelgroepen en zijn twee basis spelvormen ontwikkeld in samenwerking met o.a. NOC*NSF en ALOstudenten. Bij YOU.FO plug & play is het speldoel om de ring in het vlak van de tegenstander op de grond te werpen (zoals bij beachvolleybal), 1-op-1 of in kleine teams. Bij Ultimate YOU.FO (6 tot 11 spelers per team) moet de ring in de eindzone achter de helft van de tegenstander worden gevangen (zoals bij Rugby of Ultimate Frisbee). Additioneel kan worden gebruikgemaakt van 4 meter hoge ringgoals. De prijs, die vijfduizend euro waard is, moet de bedenkers helpen bij het verder uitbouwen van het spel en om een marktstrategie te ontwikkelen. Een YOU.FO set (2 sticks, 1 ring en een draagtas) is vanaf februari 2014 te bestellen via De andere genomineerden waren EXO-L (een externe enkelband die verzwikkingen moet vermijden) en SmartTeams (slimme hesjes met lichtjes, die gebruikt kunnen worden om het positiespel te verbeteren of allerlei wedstrijdsituaties te simuleren in teamsporten). Meer info?

10 10 ACTUEEL/ SUPPORT magazine 5/2013 Nieuwe technologische ontwikkelingen: heeft binnenkort iedereen sensoren in zijn sportkledij? Via de moderne technologie wordt het vandaag mogelijk om kwantitatieve informatie te verzamelen over de toestand van sportende individuen. Vandaag lijkt het meten tijdens het sporten nog vrij eenvoudig: de huidige toestellen laten toe om de actuele hartslag, de gemiddelde hartslag, de maximale hartslag, enz. te berekenen. Fietsers kennen via hun moderne GPS-toestelletjes op de fiets niet alleen hun positie, maar ook de volledige hartslagcijfers, hoogte, buitentemperatuur, enz. Professionele ploegen werken reeds een tijdje met vermogensmeting. Toch blijven dergelijke real time metingen al bij al eenvoudig en beperkt. De ontwikkelingen aan technologische zijde gaan steeds verder en we moeten nagaan hoe sporters en hun begeleiders deze nieuwe en vernieuwende technologie op de beste wijze kunnen benutten. Tekst: Peter Haenebalcke n.a.v. een uiteenzetting van professor Daniel Berckmans op het Sportcongres van 12 oktober 2013 te Gent CITD systemen Vooreerst moet men beseffen dat elk levend organisme (dus een ook sportende mens) een zogenaamd CITD systeem is. Hiermee wordt het volgende bedoeld: ieder levend wezen is een zeer Complex (C) systeem van vele samenhangende subsystemen op musculoskeletaal, neuraal en organisch vlak; ieder levend wezend is daarnaast Individueel (I) verschillend en voldoet dus nooit aan het theoretisch (!) gemiddelde van een populatie; ieder levend wezen is bovendien ook Tijdsvariant (T), hetgeen wil zeggen dat het telkens weer op een andere wijze kan reageren op een bepaalde omgevingsvariabele; ieder levend wezen is ten slotte uiteraard Dynamisch (D), want het lichaam streeft homeothermie na en is voortdurend op vele niveaus aan het werken om deze homeothermie te bereiken (lichaam en geest zijn nooit statisch). Ieder levend wezen is Complex, Individueel, Tijdsvariant en Dynamisch Het gevolg van het feit dat mensen CITD systemen zijn, is dat - indien men tenminste accuraat wil meten en kwalitatieve info verzamelen - fysische of mentale toestanden continu gemeten moeten worden. Het systeem verandert immers voortdurend. Daarbij hoeven niet alle mogelijke variabelen gemeten te worden, want een levend organisme toont en uit zijn toestand op vele verschillende wijzen: op cellulair niveau, op orgaanniveau, in vele variabelen die meetbaar zijn in het lichaam, maar ook in de houding, de manier van wandelen of lopen, de wijze waarop iemand spreekt, enz. Het volstaat om een gepaste combinatie van variabelen te meten, op continue wijze. Het bepalen of selecteren van dit beperkt aantal variabelen zal natuurlijk afhangen van wat men precies wil te weten komen. De continue meting heeft tot gevolg dat het niet betaalbaar is om dit efficiënt te doen op manuele wijze. Dergelijke continue metingen moeten dus geautomatiseerd verlopen omdat ze anders inefficiënt, onnauwkeurig en veel te duur zijn.

11 ACTUEEL/ 11 Relevante informatie wordt opgespoord via continue, geautomatiseerde metingen Het continue meten van lichaamssignalen op hoge frequentie (bv. de hartslag of beweging aan 250 metingen per seconde ) genereert zeer veel gegevens en het is energetisch niet interessant om al die gegevens naar een centrale plaats door te sturen. Gegevens doorsturen via draagbare sensoren vraagt meer energie dan onmiddellijk een reeks berekeningen te doen op het lichaam. We willen geen gigantische hoeveelheid aan gegevens, maar wel relevante informatie. Het is dus beter onmiddellijk relevante informatieparameters te berekenen en enkel deze naar een hoger niveau te sturen voor analyse en opslag. Bij de nieuwste systemen worden de gegevens verzameld op het lichaam, gebeuren er onmiddellijk een aantal berekeningen op sensorniveau en zal de sensor zelf volautomatisch zoeken wanneer hij zijn informatie kan verder sturen naar een smartphone of pc. Op de smartphone wordt dan ook weer gerekend en die zal op zijn beurt zoeken wanneer de gegevens via een verbinding naar de cloud of een server verzonden kunnen worden. Daar gebeuren verdere berekeningen en wordt aan de sporter of diens trainer andermaal automatisch informatie gegeven als terugkoppeling en/of overzicht. BioRICS NV heeft deze technologie ontwikkeld voor verschillende toepassingen zoals voor start to runners, ouderen die bewegen, tennissers, fysische conditieparameters en mentale toestanden (stressmonitoring bij sporters, managers, en ga zo maar door). Real time metingen De technologische evoluties breken vandaag eindelijk door, zodat real time metingen tijdens het sporten realistisch worden. We moeten ons goed realiseren dat onnauwkeurige metingen geen zin hebben, omdat we daaruit foute conclusies trekken en deze ons op het verkeerde been zetten. De volautomatische metingen worden mogelijk door het aanbrengen van lichte, draagbare sensoren die nu in de kledij geïntegreerd worden. De gebruiker beseft niet meer dat de sensoren op het lichaam aanwezig zijn en heeft er ook geen last meer van. Real time metingen worden realistisch door de technologische evoluties BioRics NV

12 12 ACTUEEL/ SUPPORT magazine 5/2013 BioRics BioRics Zo meet de Adidas Micoach Elite T-shirt ademhaling, hartslag, beweging en GPSpositie en stuurt deze gegevens door naar een server naast het voetbalveld. Een Bio- RICS algoritme draait in het T-shirt. Verwacht wordt dat over niet al te lange termijn dergelijke slimme sportshirts ook aan de individuele sporter verkocht zullen worden aan een betaalbare prijs. BioRics In een volgende stap zullen tatoeages op de huid verschillende taken kunnen volbrengen: metingen uitvoeren en een deel van de verwerking ervan doen. Ultra low power radio zal het berekende signaal hogerop sturen. Dergelijke sensoren zijn rekbaar en zullen zich bewegen zoals de huid, zodat uiteindelijk signaalmetingen op het lichaam op vrijwel natuurlijke wijze zullen plaatsvinden. Wel moeten we er ons voor hoeden dat de gebruikte verwerkingsalgoritmes voldoende wetenschappelijk onderbouwd zijn. Het zal tevens van groot belang zijn dat de sportsector zelf aangeeft wat ze wil meten en welke fenomenen men wil registreren. Alleen zo kunnen fysische toestanden, mentale toestanden en prestatieparameters volledig automatisch gemeten en verwerkt worden als nuttige ondersteuning voor de sporter en zijn of haar begeleiders.

13 OPINIE/ 13 De rol van de Olympische Spelen en Olympische atleten voor de maatschappij Zomer- of Winterspelen, voor elke editie proberen steeds weer verschillende kandidaat-gastheren elkaar te overdonderen. Kosten noch moeite worden gespaard. En het gaat steeds over veel geld. Maatschappelijk geld bovendien. Is de return evenzeer overweldigend? Mike Miller, CEO van de World Olympians Association, legde op de SPLISS Conference uit waarom de Olympische Spelen volgens hem die centen waard zijn. Tijdens het panelgesprek achteraf kwam de rol van de elitesport voor de breedtesport nog duidelijker aan bod. Tekst : YBRO Sports Writing De Olympische beweging en haar waarden De vierjaarlijkse Olympiade speelt een belangrijke rol voor de maatschappij, zoveel is duidelijk. De Olympische Spelen zijn wereldwijd een van de weinige sportcompetities waarbij de meeste atleten deelnemen belangrijker vinden dan winnen, opent Miller zijn betoog in het centrum Elzenveld, hartje Antwerpen. De Spelen zijn destijds opgericht met een duidelijk doel voor ogen: toewijding. Pierre de Coubertin was er van overtuigd dat je via sport de maatschappij kunt verbeteren. Er is uiteraard competitie, maar atleten werken ook samen en leren van elkaar. De Spelen brengen mensen bij elkaar, zowel fysiek als geestelijk, en zorgen zo voor een meer vredevolle maatschappij. Plezier, sociale verantwoordelijkheid en respect voor elkaar zijn waarden die hoog in het vaandel worden gedragen. Atleten strijden voor het hoogste goed en doen hun stinkende best, maar uiteindelijk is deelnemen belangrijker dan winnen. Dat is exact de Olympische gedachte. Sommige landen zoals België en Korea zijn sterk verdeeld, maar als sportnatie treden ze wel als één geheel naar buiten. Een perfect voorbeeld is het statement dat de Koreaanse atleten maakten bij de openingsceremonie van de Spelen in Sydney. Toen ze het stadion betraden, kon je de emotie op de tribunes voelen. De aanwezigheid van zoveel kampioenen die het tegen elkaar opnemen, zorgt duidelijk voor veel impact. Niet in het minst bij kinrook76 / Shutterstock.com En hoewel er veel geld omgaat het grootste deel komt van de sponsors, is er het solidariteitsprincipe. Het geld wordt evenredig verdeeld over alle sporten en alle Olympische Comités, veel of weinig medailles. Sommige populaire sporten, zoals voetbal, geven dus een deel van hun opbrengsten weg. De waarden van de Olympische Beweging worden dus geëerbiedigd, meent Miller. deren. Miller geeft een treffend voorbeeld. Sebastián Keitel Bianchi groeide op in een klein dorp van nauwelijks inwoners nabij de Chileense hoofdstad Santiago. In een arm gezin, waar de slaagkansen in het leven eerder beperkt waren. Hij had echter een droom, de snelste man op aarde worden en zijn land vertegenwoordigen op de Olympische Spelen. Hij ontwikkelde zich als sprinter en won brons op het indoor WK van 1995 in Barcelona. Op de 200m liep hij een tijd waarmee hij op dat moment de snelste blanke man op aarde was. Nog steeds heeft hij de nationale records op de 100m

14 14 OPINIE/ SUPPORT magazine 5/2013 en 200m achter zijn naam. Nu zet hij zich in om de jeugd te coachen en te inspireren om ook mooie sportprestaties neer te zetten. Ook dat is de spirit van de Olympische Spelen. De jeugd zijn immers de sterren van morgen. Via sport kan men de maatschappij verbeteren (Pierre de Coubertin) Via de Spelen worden ook belangrijke waarden zoals fair play gepromoot, vervolgt Miller. Er is een standvastig beleid tegen doping, want dat wordt gezien als vals spelen. Winnen wordt aangemoedigd, maar wel op een eerlijke manier. Daarnaast wordt ook de strijd aangegaan met discriminatie. Tijdens de basketbalwedstrijd Litouwen-Nigeria op de Olympische Spelen in Londen gingen Litouwse fans over de schreef met racistische uitlatingen aan het adres van de Nigeriaanse spelers. Betreffende toeschouwers werden uit het stadion ontzet en zo streng mogelijk bestraft. Voor de rechtbank lieten ze weten dat ze dachten dat dit soort gedrag wel toegelaten was tijdens sportevenementen. Dat is het zeker niet. De Olympische Spelen staan er net voor dat mensen van allerlei origine samenwerken en verbroederen. De atleten geven alvast het goede voorbeeld door zich aan te sluiten bij de sociale waarden van het IOC. Het gros van hen wint geen medailles en kan er nauwelijks van leven, besluit Miller. Ze doen van kindsbeen af enorm veel opofferingen om alleen maar te kunnen deelnemen. Dat geldt nog meer voor de Paralympics. Betrokkenheid is de belangrijkste factor die de Spelen uitstralen. Het evenement wil iedereen samenbrengen, en dat is een maatschappelijke waarde die steden veel return geeft. De invloed van elitesport op de breedtesport Een ander zwaartepunt van de Spelen is de aantrekkingskracht die sportdisciplines tijdens het event hebben op doorsnee (sport)liefhebbers. Vroeger werd bijvoorbeeld gymnastiek door het jaar heen geregeld op vier grote Britse tv-kanalen uitge- De Olympische Spelen spelen een belangrijke rol in dit plaatje. Er zijn hoe langer hoe meer steden die de Spelen willen organiseren, maar ook de strijd tussen de sporten is groot. Elke sport beseft dat het voor zijn toekomst belangrijk is dat ze op het Olymzonden, vervolgt Miller. Nu is dat niet meer het geval, behalve om de vier jaar tijdens de Spelen. De kracht van de Spelen en de exposure voor de sporten zijn hier enorm. Er zijn immers zoveel niet-sportliefhebbers die wel naar de Olympische Spelen kijken en sportliefhebbers die sommige sporten totaal niet volgen, behalve tijdens de Spelen. Het bereik wereldwijd is enorm, en dus zijn de Spelen hier een perfecte showcase voor. Toen ik zelf naar het synchroonzwemmen ging kijken op de Spelen van 2008 in Peking was ik onder de indruk van het professionalisme van de atleten en de appreciatie daarvoor bij het publiek. Dát is de impact van de Spelen. Plezier, sociale verantwoordelijkheid, fair play en respect voor elkaar De sociale waarde van sport is enorm, ook in België. Kijken we maar naar de stijging van het aantal leden van de Vlaamse Tennisvereniging VTV ten tijde van de successen van Kim Clijsters. Hetzelfde zien we nu in het hockey, waar nieuwe clubs ontstaan en het ledenaantal enorm toeneemt, zegt prof. Veerle De Bosscher van de Vrije Universiteit Brussel. Zelfs in die mate dat de sport plots te kampen krijgt met een infrastructuurtekort voor recreatief hockey. Ook de gymfederatie kende plots meer leden toen Aagje Vanwalleghem het internationaal zo goed deed. Veel meer kinderen gaan aan sport doen en de ledenaantallen nemen niet af eens de oorzaak van de boom een terugval kent. Clijsters is inmiddels gestopt, maar het ledenaantal van de VTV is niet meer afgenomen. En wat nog merkwaardiger is, is dat ook het aantal leden in het buitenland is gestegen. Er is wel degelijk een oorzakelijk verband tussen een succesvolle atleet en de participatiegraad van breedtesporters in de betreffende sport. Maar alleen een topatleet is niet voldoende, meent Mike Miller. Toen Engeland in 2002 de wereldbeker rugby won in Australië, bestormden heel veel jeugdige sporters de rugbyclubs in Groot-Brittannië. Alleen, de sport was daar niet op voorbereid en heel veel van de enthousiaste jeugd werd weer naar huis gestuurd. Duizenden jongeren waren geïnspireerd, maar de overheid had de opportuniteit aan zich voorbij laten gaan. Naast een elitesporter die uitblinkt, heb je dus ook infrastructuur en een plan nodig om die toeloop op te vangen. De overheid speelt een belangrijke rol, maar de sporten zelf kunnen ook een bijdrage leveren aan de grassroots. Zo werden de winsten van de wereldbeker rugby gespendeerd om de sport aan de basis op recreatief niveau te versterken.

15 OPINIE/ 15 pisch programma staan of blijven. Pas door erkenning en gevolg te krijgen over de hele wereld kan een sport zich verder globaliseren en ontwikkelen. En met meer deelnemers aan de basis is de kans op een topper groter, waardoor de sport blijft groeien. Steeds meer steden beseffen dat de organisatie van de Spelen daarom een mooie kans is, maar ook wereldbekers of continentale toernooien zijn steeds meer in trek. Het is voor overheden dus belangrijk om een evenwicht te vinden tussen het investeren in topsport en het investeren in breedtesport. Oog voor de duurzaamheid van het milieu Ook de duurzaamheid van het milieu ligt het IOC nauw aan het hart. Daarom worden tweejaarlijks awards uitgereikt aan landen die zich inzetten voor betreffende projecten. Dit loopt niet altijd perfect, maar het toont wel aan dat het IOC er waarde aan hecht en duurzaamheidsprojecten voor het milieu wil stimuleren. Zo wordt onder meer fel aangedrongen om meer het openbaar vervoer te gebruiken, vertelt Miller. De opwaardering van steden En zo zijn we aanbeland bij een ander topic: het opwaarderen van steden. Miller: De wijk East End in Londen de armste buurt van deze miljoenenstad werd naar aanleiding van de Spelen helemaal vernieuwd. De Olympische Spelen geven een excuus aan de overheden om te investeren in maatschappelijke infrastructuur. En zo geldt dat voor elke stad die de Spelen heeft toegewezen gekregen. Zo kan een deels verloederde stad economisch weer op de kaart gezet worden. De OS zijn een excuus om te investeren in maatschappelijke infrastructuur 1 De SPLISS Conference werd geïnitieerd door SPLISS en door Sporting Antwerpen en georganiseerd door de Vrije Universiteit Brussel en de Universiteit van Utrecht. SPLISS (Sports Policy factors Leading to International Sporting Success) is an international network of research cooperation that coordinates, develops and shares expertise in innovative high performance sport policy research in cooperation with policy makers, National Olympic Committees (NOCs), international (sport) organisations, and researchers worldwide (www.elitesportsconference.com). Herbert Kratky / Shutterstock.com

16 16 COLUMN/ Een andere klok: Megasportevenementen waar blijft de economische ethiek? Trudo Dejonghe L important dans la vie ce n est point le triomphe, mais le combat, l essentiel ce n est pas d avoir vaincu mais de s être bien battu. Deze uitspraak van Pierre de Coubertin, oprichter van de moderne Olympische Spelen, werd eenvoudig vertaald als deelnemen is belangrijker dan winnen en verwijst in de eerste plaats naar de atleten zelf. Vandaag zou het echter erg raadzaam zijn dat ook het IOC en in het verlengde ervan de FIFA hierover reflecteren wanneer het gaat over de toewijzing van hun vierjaarlijkse evenementen of bij het incasseren van monsterwinsten in belastingparadijs Zwitserland. In een sterk evoluerende geglobaliseerde wereld zorgt de economische competitie tussen diverse landen voor een zoektocht naar mondiale expressie van hun respectieve prestaties. Zo kunnen we de OS van Tokio (1964), Seoel (1988) en recent Peking (2008) linken aan opkomende economieën die zich vooral richtten op export van goederen naar de rest van de wereld. In Peking werd door de Chinese overheid niets aan het toeval overgelaten en manipuleerden ze de openingsceremonie om de wereld een beeld van perfectie te geven. Bij het toekennen van de Spelen aan China ging het IOC in de fout door niet te wijzen op het gebrek aan respect voor de mensenrechten in het land en meer nog: het IOC verbood op vraag van China regionale lees onder andere Tibetaanse - vlaggen in de stadions. De reden dat het IOC en ook de FIFA dergelijke eisen inwilligden, kunnen we linken aan de veranderende werelddominantie. Rusland en Brazilië worden samen met India en China de BRIClanden genoemd. Deze bevolkingsrijke landen zijn de groeiende economieën in de wereld en willen, net zoals enkele rijke oliestaten, hun economische

17 COLUMN/ 17 macht vertaald zien in mondiale status. Vandaag spreekt men van BRICS-landen aangezien Zuid- Afrika aan deze lijst werd toegevoegd, hoewel er over deze toevoeging veel twijfel heerst. Het probleem met dergelijke landen is dat zaken als mensenrechten, corruptie, arbeidswetgeving etc. niet conform zijn met de westerse zogenaamde universele normen. Rusland bijvoorbeeld respecteert de homorechten niet en stelt migranten in mensonwaardige omstandigheden en aan lage lonen tewerk om de infrastructuur van het privéproject van Poetin in Sochi tijdig klaar te krijgen. Ook de ecologische schade voor een regio die klimatologisch niet bruikbaar is voor wintersporten, is niet te overzien. Bovendien is het oorspronkelijke budget van 12 miljard US dollar al meer dan verviervoudigd. Een analoog verhaal merken we op bij FIFA. De Confederations Cup in Brazilië kwam slechts in het nieuws door betogingen en rellen waarbij de bevolking beter onderwijs, maatregelen tegen de grote inkomensongelijkheid en tegen de corruptie eiste. Een gelijkaardige farce maakten we mee bij de toewijzingen van de volgende Wereldbekers Voetbal. Het vliegtuig van Poetin stond al warm te draaien tijdens de zogenaamde verkiezing en voor de toewijzing van de Wereldbeker 2022 aan Qatar zal Sepp Blatter starten met een onderzoek naar corruptie. Over de arbeidsomstandigheden en het aantal reeds gevallen doden bij de tewerkgestelde migranten zullen we maar niet spreken. We zouden hier van schuldig verzuim kunnen spreken, maar er zit misschien meer achter. Deze landen verzekeren namelijk de hoge inkomsten voor de sportfederaties. Bovendien worden de bondsbonzen er als sjeiks of tsaren behandeld en zijn de inkomsten vrijgesteld van belastingen. Het resultaat is dat de winsten gerepatrieerd worden naar het thuisland Zwitserland waar er een zeer gunstig belastingregime heerst, waardoor de bijdragen aan de gemeenschap van dergelijke federaties eerder beperkt zijn. De combinatie van het tolereren van de slechte werkomstandigheden en het ontwijken van belastingen door het internationaal mobiel kapitaal is een zuivere vorm van het neoliberalisme waarvan IOC en FIFA een expressie zijn. Dit beeld staat dan ook mijlenver af van de idealen van de heer de Coubertin en de andere oprichters van internationale sportfederaties. De inmenging van politiek in grote sportevenementen is een bijna eeuwenoud verhaal: in 1920 mocht België de Spelen in Antwerpen organiseren ter compensatie voor de geleden schade tijdens de Eerste Wereldoorlog en mochten Duitsland en bondgenoten niet deelnemen. Kortom, de mooie woorden van vele presidenten over politieke neutraliteit zullen binnenkort hun 100ste verjaardag vieren. Het aanpakken van deze wantoestanden, door het sportevenement bijvoorbeeld niet meer te laten doorgaan in het land, zou lijden tot mondiaal gezichtsverlies voor het organiserend land. Deze maatregel wordt nooit genomen.

18 18 ACHTERGROND/ SUPPORT magazine 5/2013 Nieuwe tendens: sponsors zetten in op maatschappelijke betrokkenheid Sponsors hebben allen hun eigen verhaal, maar rendeert sponsoring wel? En, hoe kan je dat rendement het beste meten? Met de economische crisis in het achterhoofd is sponsoring ook in de sport niet meer vanzelfsprekend. Bedrijven willen een duidelijke Return on Investment zien en dat is bij klassieke sponsoring moeilijk te bepalen. Is sponsoring daarom voorbijgestreefd? In geen geval! Wel krijgt de term een nieuwe invulling. Prof. Wim Lagae legt uit hoe de toekomst van sponsoring er uitziet: Sponsors proberen het leven van hun potentiële klanten te veranderen. Tekst : YBRO Sports Writing Tendensen De Nederlandse sportmarketeer Gijsbrecht Brouwer bracht voor Sportnext onlangs een aantal tendensen in sportsponsoring samen. Het belangrijkste aspect blijft voor mij de vraag welk verhaal je als sponsor vertelt en hoe je je doelgroep het beste kunt bereiken via een sportplatform, zegt Wim Lagae. Vanaf de jaren zestig en zeventig was sponsoring een perfecte tool om meer naamsbekendheid te verwerven en extra zichtbaarheid te genereren. Eind jaren zeventig en begin jaren tachtig begonnen sportsponsors te redeneren. Ze wilden hun imago opkrikken door de eigenschappen van sporters te relateren met de waarden van hun bedrijf: dynamiek, inzet, teamspirit, Die imagotransfer was een succesvolle zet tot de jaren negentig, toen sponsors zich ook gingen afvragen of hun investering geen directe verkoop kon opleveren. Via onder meer direct marketing en sales promotions gingen bedrijven via sportsponsoring hun verkoop ondersteunen. Vanaf begin deze eeuw kwam daar het activeren van het eigen personeel bij, het dynamiseren van het human resources management. Dat uitte zich onder meer in lokale goodwill, fiere werknemers en het geven van clinics. Dé nieuwe tendens sinds dit jaar is: hoe kan ik het leven van mensen veranderen? Welk verhaal vertel ik via sportsponsoring? Op die manier wordt de maatschappelijke betrokkenheid een belangrijke pijler. Dit is geen nieuwe inslag, maar wel een nieuwe golf die alle voorgaande vervoegt. Maar het Welk verhaal vertel ik via sportsponsoring? blijft vooral belangrijk om die merkbekendheid te behouden, dat blijft het uitgangspunt van sportsponsoring. Merkverhalen We zetten vier merkverhalen op een rijtje. Procter & Gamble We starten met de Olympische sponsoring van het koepelmerk Procter & Gamble. Deze Amerikaanse multinational heeft honderden merken onder zich maar vindt het toch opportuun om via de Olympische Spelen een verhaal te brengen. De Thank You, mom -campagnes je kan de filmpjes ook terugvinden via YouTube werden voor verschillende continenten ontwikkeld. Daarin wordt gecommuniceerd rond de Olympische gedachte. De boodschap is steeds weer dezelfde: zonder de moeder waren de sporters nooit zo ver geraakt. Het zijn immers de moeders die achter de schermen jarenlang hun kind hebben gefaciliteerd. In de filmpjes zie je de kampioenen van vandaag hun medaille kussen, maar vervolgens is er een flashback naar hun jeugd. Clevere communicatie, want moeders zijn binnen huishoudens immers de VVA s de Voornaamste Verantwoordelijken voor Aankopen. En Procter & Gamble verkoopt vooral producten die hen aanbelangen. Die moeders worden nu voor het eerst in de spotlights gezet. Een bijzonder sterk verhaal, want in se heeft Procter & Gamble niks met sport te maken. Het effect op de verkoop valt niet te meten, maar je bereikt wel je doelgroep via een betrokken verhaal waarin sport heel veel power heeft. Heineken Sport heeft heel veel power Een tweede sterk voorbeeld is Heineken. De Nederlandse bierbrouwer is al sinds 1994 sponsor van de KNVB en activeert die langetermijnsponsoring op elk toernooi waar de Nederlandse nationale ploeg ac-

19 ACHTERGROND/ 19 tief is. Spraakmakende activeringscampagnes zijn de luidsprekerhoed (EK 2004), de Jägershoed (WK 2006), de trom-pet (EK2008) en de pletterpet (WK 2010), herinnert Lagae zich. Tijdens de plechtige intocht van finalist Oranje na het succesvolle WK in Zuid-Afrika werd de Heinekenslogan Biertje? gevat veranderd in Bertje! (Van Marwijk). Daarnaast activeert Heineken ook de advertising rond de Champions Leaguewedstrijden, die het sponsort. Voor de wedstrijd Real Madrid versus AC Milan werden ruim duizend voetbalfans verplicht om naar een klassiek concert te gaan kijken. Maar toen de wedstrijd in Bernabéu effectief van start ging, werd er op het scherm in de zaal live overgeschakeld naar de wedstrijd. De zaal ontplofte toen de stem aankondigde om samen met Heineken te genieten van de betreffende wedstrijd. De actie resulteerde in een ongekende persaandacht met miljoenen contacten de dag nadien en een evenredig aantal de dagen erna. De weerklank op blogs, fora en sociale netwerken was enorm. Een ultiem voorbeeld van B2Bsponsoractivatie mét impact op de consumentenmarkt. Coca Cola Anno 2013 stelde Lagae een breuklijn vast in de communicatie van Coca Cola Group. Voor het eerst in de geschiedenis steekt Coca Cola niet meer onder stoelen of banken dat Coca Cola rood veel kilocalorieën bevat. Dat op zich is bijzonder. Er wordt nu van een nadeel een voordeel gemaakt, want er volgt marketingcommunicatie met oplossingen. Het merk zet aan tot bewegen, zodat de regular Coca Cola drinken geen probleem meer vormt. MacDonalds In dezelfde lijn ligt de strategie van MacDonalds. De Amerikaanse fastfoodketen heeft een beweegcampagne waar Kim Gevaert het gezicht van is gelanceerd waarmee ze naar secundaire scholen stappen, duidt Lagae. Op die manier worden tienduizenden tieners bereikt. De onderliggende boodschap luidt: fastfood is oké zolang je maar voldoende beweegt. Die manier om mensen hun leven te proberen veranderen, is geheel nieuw. Meten Wat is nu het effect van sportsponsoring? In welke mate kan dit worden gemeten? Wim Lagae: Wat je perfect kan meten, is de zichtbaarheid. Hoeveel seconden BNP Paribas in beeld is geweest tijdens Anderlecht-PSG in de Champions League, dat kan je nagenoeg perfect meten in seconden. Zo bestelden Fortis sponsor van Anderlecht en Gemeentekrediet/Dexia sponsor van Club Brugge in het verleden gezamenlijke studies om het effect van hun investering te meten. Zichtbaarheid Imagotransfer Meerverkoop Een volgende stap is via marktonderzoek de imagotransfer welke sporttermen roept mijn merk op? en de merkbekendheid hoeveel mensen kennen mijn sponsoringcampagne? meten. De derde vraag luidt: hoe kunnen we een meerverkoop via sportsponsoring hardmaken? Een goed voorbeeld hiervan is de voetbalplaatjesactie van de Nederlandse retailketen PLUS. Die zagen een duidelijke meerverkoop in de weken dat ze voetbalstickers aanboden, ten gevolge van de extra aankopen die papa s deden om het plakboek voor hun zoontje vol te krijgen. Soms is dat dus zeer goed meetbaar, maar meestal blijft dit wel een moeilijke zaak. Hoe meet je bijvoorbeeld de tevredenheid van je personeel?

20 20 ACHTERGROND/ SUPPORT magazine 5/2013 Bij het Franse online kredietbedrijf Cofidis waren de eigen medewerkers voorheen niet geneigd te pronken met hun werkgever. Sinds het professionele wielerteam werd opgestart, liggen die kaarten helemaal anders. Cofidis heeft plots wel een sexy imago. Alleen, precieze cijfers van één welbepaalde actie kan je daar nooit op plakken. Via supersponsoring verander en verbeter je het leven van de consument Samengevat spreken we van super sponsoring wanneer sponsoring een middel wordt om het leven van consumenten te veranderen en te verbeteren. Oplossingen aanreiken voor klanten vanuit het DNA van een merk gaat veel verder dan de klassieke sponsoringactivatie en valt dan onder de noemer sponsoring in de overtreffende trap. Sportsponsoring activeren! Het basisboek sportsponsoring van Wim Lagae, hoofddocent sportmarketing aan de KU Leuven, richt zich ook op professionals op het vlak van sportsponsoring in Vlaanderen en Nederland. Sportsponsoring activeren! is uitgegeven door Arko Sports Media, telt 224 pagina s en kost 34,50. Het boek kan besteld worden via

21 ACHTERGROND/ 21 Voetbal, de belangrijkste bijzaak Over het maatschappelijk en economisch belang van het Belgisch voetbal Tekst: Peter Haenebalcke n.a.v. de uiteenzetting van prof. Johan Albrecht op de Stadium Summit van 30 september 2013 in Brussel Meer dan ooit zit Koning Voetbal in België stevig op de troon. Meer nog, de goede resultaten en de hype rond de Rode Duivels doen de populariteit van het spelletje immens toenemen. De voetbalwereld lijkt te beseffen dat het nu het moment is om de structurele achterstand inzake infrastructuur in dit land weg te werken. Met de Ghelamco-arena in Gent werd na ruim 10 jaar hard werken een eerste project gerealiseerd. Ook andere eersteklasse-clubs willen/moeten volgen. De KBVB wil hen daarbij helpen. Middels een infrastructuuragentschap wil de KBVB middelen en expertise ter beschikking stellen. We moeten een versnelling hoger schakelen, aldus Steven Martens (Secretaris-Generaal KBVB). De bouw van een Nationaal voetbalstadion is de voorbije maanden ook niet uit de actualiteit weg te branden. Om de kandidatuur van Brussel als één van de 13 speelsteden voor het EK 2020 mogelijk te maken, moet er nu vrij snel gehandeld worden. Maar, is dit alles wel de moeite waard? Zijn alle investeringen die hiermee gepaard gaan, wel maatschappelijk te verantwoorden, terwijl er zoveel andere behoeften bestaan in onze gemeenschap (onderwijs, mobiliteit, milieu, ouderenzorg )? Om deze vragen te kunnen beantwoorden, moet men toch even stilstaan bij de impact van het voetbal op de samenleving. Op vraag van de KBVB en de Pro League werd aan prof. Johan Albrecht (Universiteit Gent, faculteit Economie) opdracht gegeven om het maatschappelijk en economisch belang van het voetbal te onderzoeken. Hoewel de onderzoeksresultaten voorlopig zijn - het onderzoek wordt pas later afgerond - willen we graag nu reeds een aantal vaststellingen belichten. In het onderzoek wordt gepeild naar de toegevoegde waarde van het voetbal en de door het voetbal uitgelokte bestedingen (de economische invalshoek). Men kijkt eveneens naar de ontwikkeling van het sociaal kapitaal. Ten slotte worden ook de gezondheidsaspecten voor de actieve voetballer op lange termijn bekeken. istock

Onderzoek naar het topsportklimaat in Vlaanderen

Onderzoek naar het topsportklimaat in Vlaanderen Onderzoek naar het topsportklimaat in Vlaanderen Is in Vlaanderen een klimaat aanwezig voor topsporters om goed te presteren? Met welke omgevingsfactoren hebben topsporters te maken en in hoeverre kunnen

Nadere informatie

Korte beschrijving van het project Inhoud van dit document Contactinformatie Team: Email: Telefoon: Persinformatie

Korte beschrijving van het project Inhoud van dit document Contactinformatie Team: Email: Telefoon: Persinformatie SpaceBillboard Onze missie is om mensen te inspireren en ruimtevaartonderzoek te steunen, door het eerste reclamepaneel ooit in de ruimte te lanceren. Korte beschrijving van het project SpaceBillboard

Nadere informatie

DNA van de Sportfan 2014

DNA van de Sportfan 2014 DNA van de Sportfan 2014 Van sportbeleving tot sportsponsoring in Nederland. preview port eleving De manier waarop fans sport beleven verandert continu. Er ontstaan nieuwe middelen om wedstrijden te bekijken

Nadere informatie

Opening Customer Centers Persconferentie Berchem, Gent, Liège 2 april 2014

Opening Customer Centers Persconferentie Berchem, Gent, Liège 2 april 2014 Opening Customer Centers Persconferentie Berchem, Gent, Liège 2 april 2014 AGENDA 10u15 10u30 11u15 11u45 12u00 12u30 Onthaal Introductie Onze lokale strategie Customer Center in Berchem door Hilde Wuyts,

Nadere informatie

Trainingskampen 2014-2015

Trainingskampen 2014-2015 Trainingskampen 2014-2015 Like us & Follow us! Trainingskampen 2014-2015 Een trainingskamp is het middel om spelers weer fit te krijgen en om ervoor te zorgen dat er een team staat. Inhoudsopgave Portugal

Nadere informatie

Londen 2012! Meer dan 2000 jaar geleden. Gerwin De Decker. Grieken hun goden vereerden. De enige. bewoners waren priesters, die de

Londen 2012! Meer dan 2000 jaar geleden. Gerwin De Decker. Grieken hun goden vereerden. De enige. bewoners waren priesters, die de Gerwin De Decker Sportievelingen zullen zich tijdens de zomervakantie niet vervelen. Want de Olympische Spelen komen er weer aan! Van 27 juli tot en met 12 augustus 2012 zullen alle topatleten van de hele

Nadere informatie

AZ&PC AMERSFOORT WWW.AZPC.NL

AZ&PC AMERSFOORT WWW.AZPC.NL AZ&PC AMERSFOORT WWW.AZPC.NL AZ&PC AMERSFOORT ~ Opgericht op 29 mei 1910 ~ Eén van de oudste zwemsportclubs van Nederland ~ Richt zich op alle sporttakken: synchroonzwemmen, waterpolo schoonspringen en

Nadere informatie

adverteren Publicitaire mogelijkheden Internet Website Seizoen 2009-2010

adverteren Publicitaire mogelijkheden Internet Website Seizoen 2009-2010 adverteren www.rbihf.be www.kbijf.be www.hockeyref.be Publicitaire mogelijkheden Internet Website Seizoen 2009-2010 ROYAL BELGIAN ICE-HOCKEY FEDERATION KONINKLIJKE BELGSICHE IJSHOCKEY FEDERATIE FEDERATION

Nadere informatie

Media Pack. Over ons. Gemiddelde statistieken. Waarom kiezen voor IT Job Board? Referenties

Media Pack. Over ons. Gemiddelde statistieken. Waarom kiezen voor IT Job Board? Referenties Media Pack Over ons IT Job Board werd in 2002 opgericht in Engeland en is uitgegroeid tot een van de toonaangevende specialisten in de werving en selectie van IT-personeel in Europa. Met gemiddeld ruim

Nadere informatie

Sit and Trade. Seize Opportunities Learn Do Practice Become Experience. Trade Week

Sit and Trade. Seize Opportunities Learn Do Practice Become Experience. Trade Week Sit and Trade Seize Opportunities Learn Do Practice Become Experience Trade Week TRADE WEEK: BEURSPLEIN 5 (AMSTERDAM) Het Beleggingsinstituut nodigt u uit om tijdens een intensieve Trade Week een gedisciplineerde

Nadere informatie

Olympic Day Spreekbeurt Draaiboek Leerkracht

Olympic Day Spreekbeurt Draaiboek Leerkracht Draaiboek Leerkracht 2014 Inleiding Leuk dat u en uw klas meedoen met de en en een (oud) topsporter in uw klas ontvangen. Dit is het draaiboek waarin u kunt vinden wat de voorbereidingen zijn, hoe het

Nadere informatie

ernationale - Advocaten gespecialiseerd in sociaal recht - Dis Individueel arbeidsrecht - Collectieve arbeidsrelaties - Alternatief loon en

ernationale - Advocaten gespecialiseerd in sociaal recht - Dis Individueel arbeidsrecht - Collectieve arbeidsrelaties - Alternatief loon en ernationale - Advocaten gespecialiseerd in sociaal recht - Dis Individueel arbeidsrecht - Collectieve arbeidsrelaties - Alternatief loon en fiscaliteit - Herstructureringen en overgang van ondernemingen

Nadere informatie

Gerd de Ley. Voetbal. oorlog. Muitgeverij. Mmarmer. m armer

Gerd de Ley. Voetbal. oorlog. Muitgeverij. Mmarmer. m armer Gerd de Ley Voetbal is oorlog Muitgeverij m armer Mmarmer Mmarmer M Inhoud Voorwoord 7 Het spel 9 De spelers 43 De scheids 73 De trainer 79 De coach 89 Supporters 95 Voetbal en vrouwen 103 Johan Cruijff

Nadere informatie

Teamspirit Eerbied Menselijk sportiviteit Engagement

Teamspirit Eerbied Menselijk sportiviteit Engagement Teamspirit Eerbied Menselijk sportiviteit Engagement Hoogkamerstraat 3 9140 Temse 03.771.38.25 contactformulier@hockeytemse.be www.hockeytemse.be www.hockeytemse.be Inhoud Welkom 2 Historiek 3 Hockey in

Nadere informatie

WK-QUIZ 2014. Vul hier je naam in: Vul je antwoorden in naast de vraag en lever dan in.

WK-QUIZ 2014. Vul hier je naam in: Vul je antwoorden in naast de vraag en lever dan in. WK-QUIZ 2014 6 Ronden: (100 punten te verdienen) 1. WK Weetjes (16) 2. Voetbal Quotes (16) 3. WK Landen (16) 4. Wie is het? (16) 5. WK 2014 (20) 6. Voetbalvrouwen (16) Vul hier je naam in: Vul je antwoorden

Nadere informatie

5/18/2011. Inhoud. Nationale sportfederaties. Bepalen van prestatiebepalende beleidsfactoren op sporttakspecifiek niveau, met atletiek als case study

5/18/2011. Inhoud. Nationale sportfederaties. Bepalen van prestatiebepalende beleidsfactoren op sporttakspecifiek niveau, met atletiek als case study Inhoud Ontwikkeling van een model om landen te benchmarken op sporttakspecifiek niveau: atletiek als case study 2008 2011 Jasper Truyens, Prof. Dr. Veerle De Bosscher Vakgroep Sportbeleid en Management

Nadere informatie

Logeion Jaarcongres 2014 Keynote door Edith Bos en Corine van Impelen

Logeion Jaarcongres 2014 Keynote door Edith Bos en Corine van Impelen Dit weekend 34 geworden 15 jaar topsporter 4 Olympische Spelen 3 medailles 32 dagen 16 kilo lichter Edith Bos Wat daarna? Expeditie Robinson Sportmanagement afgerond Gewonnen Met 15 andere mensen niks

Nadere informatie

Sit and Trade. Seize Opportunities Learn Do Practice Become Experience. Trade Week

Sit and Trade. Seize Opportunities Learn Do Practice Become Experience. Trade Week Sit and Trade Seize Opportunities Learn Do Practice Become Experience Trade Week TRADE WEEK: BEURSPLEIN 5 (AMSTERDAM) Het Beleggingsinstituut nodigt u uit om tijdens een intensieve Trade Week een gedisciplineerde

Nadere informatie

Creëer je eigen Social Mediaidentiteit

Creëer je eigen Social Mediaidentiteit Creëer je eigen Social Mediaidentiteit de basiselementen van jouw social media typering voor professioneel gebruik door Veerle De Jaegher 21/6/2012 Your Coach Café Gent Deel 1: social media, ja maar Deel

Nadere informatie

TRIPLE DOUBLE SPORTMARKETING

TRIPLE DOUBLE SPORTMARKETING TRIPLE DOUBLE SPORTMARKETING Bob van Oosterhout, Triple Double sportmarketing Ondernemers Sociëteit KAN Nijmegen, 14 mei 2012 @bovano WARMING UP TRIPLE DOUBLE; EVEN VOORSTELLEN Sportmarketingbureau gevestigd

Nadere informatie

Klanten vinden, binden, boeien en behouden Realiseer, optimaliseer en registreer uw Social Media succes!

Klanten vinden, binden, boeien en behouden Realiseer, optimaliseer en registreer uw Social Media succes! Klanten vinden, binden, boeien en behouden Realiseer, optimaliseer en registreer uw Social Media succes! Social Media Ontzorging voor bedrijven en ondernemers MKB-ers met ambitie zien hun kans: social

Nadere informatie

Georges Dockx JUISTE MARKETING. Voor kmo s en zelfstandigen die meer resultaat willen met minder budget

Georges Dockx JUISTE MARKETING. Voor kmo s en zelfstandigen die meer resultaat willen met minder budget Georges Dockx DE JUISTE MARKETING Voor kmo s en zelfstandigen die meer resultaat willen met minder budget Uitgegeven door Georges Dockx in samenwerking met BOEK MAKERIJ.be D/2015/Georges Dockx, auteur-uitgever

Nadere informatie

Identity & Access Management & Cloud Computing

Identity & Access Management & Cloud Computing Identity & Access Management & Cloud Computing Emanuël van der Hulst Edwin Sturrus KPMG IT Advisory 11 juni 2015 Cloud Architect Alliance Introductie Emanuël van der Hulst RE CRISC KPMG IT Advisory Information

Nadere informatie

online! Telenet Foundation ondersteunt momenteel zo n 105 projecten in België. We bereikten al meer dan 111.000 mensen. Iedereen

online! Telenet Foundation ondersteunt momenteel zo n 105 projecten in België. We bereikten al meer dan 111.000 mensen. Iedereen Iedereen online! Telenet Foundation ondersteunt momenteel zo n 105 projecten in België. We bereikten al meer dan 111.000 mensen. 96 Telenet Jaarverslag 2012 Duurzaamheid Telenet Foundation Telenet Foundation

Nadere informatie

Case 2 start-ups. 21 maart 2015 Gemaakt door: - Bertje van Loo - Dennis Langeveld - Lorianne Hooijmans Groep 13. Case 2 Start-ups groep 13 1-8

Case 2 start-ups. 21 maart 2015 Gemaakt door: - Bertje van Loo - Dennis Langeveld - Lorianne Hooijmans Groep 13. Case 2 Start-ups groep 13 1-8 Case 2 start-ups 21 maart 2015 Gemaakt door: - Bertje van Loo - Dennis Langeveld - Lorianne Hooijmans Groep 13 Case 2 Start-ups groep 13 1-8 Inhoud Interne analyse... 3 Peerby... 3 Over Peerby... 3 Lean

Nadere informatie

Workshop Waarden. Hanneke Kennes Performance Coaching Anneke Oude Kotte Godiva. 2 december 2010

Workshop Waarden. Hanneke Kennes Performance Coaching Anneke Oude Kotte Godiva. 2 december 2010 Workshop Waarden Hanneke Kennes Performance Coaching Anneke Oude Kotte Godiva 2 december 2010 Even smullen Cultuur Cultuur is gedeelde waarden, normen en verwachtingen die aan de basis liggen van hoe:

Nadere informatie

Sportsponsoring is in enkele decennia uitgegroeid van een kleinschalige filantropische

Sportsponsoring is in enkele decennia uitgegroeid van een kleinschalige filantropische SAMENVATTING (SUMMARY IN DUTCH) Sportsponsoring is in enkele decennia uitgegroeid van een kleinschalige filantropische activiteit tot een onderdeel van het marketingbeleid dat bedrijfsmatig wordt aangepakt

Nadere informatie

Ik ben Jeremiah Werleman en ik ben zeventien jaar oud. Ik zit in het vierde jaar van de mavo op het Mon Plaisir College, midden in mijn examens.

Ik ben Jeremiah Werleman en ik ben zeventien jaar oud. Ik zit in het vierde jaar van de mavo op het Mon Plaisir College, midden in mijn examens. Talenten op Aruba. Ze zijn overal te vinden. Zij storten zich in het leven, of het nu sport, kunst, uitgaan, lezen, muziek of juist de donkere kant van de samenleving is. Het is aan hen. Voor diegene die

Nadere informatie

interne markt is het motorblok van Europese samenwerking. Niet alleen in materiële zin, maar ook als bindmiddel tussen oude en nieuwe lidstaten.

interne markt is het motorblok van Europese samenwerking. Niet alleen in materiële zin, maar ook als bindmiddel tussen oude en nieuwe lidstaten. Toespraak van minister-president Mark Rutte op de conferentie: Working together to strengthen the Single Market for EU Businesses and consumers, Amsterdam 13 juni 2016 Dames en heren, Met de Europese interne

Nadere informatie

City Football Group verbetert management en sportieve prestaties met SAP technologie

City Football Group verbetert management en sportieve prestaties met SAP technologie City Football Group verbetert management en sportieve prestaties met SAP technologie Technologie in voetbal leidt tot aanzienlijke verbeteringen City Football Group (CFG) is eigenaar van Manchester City

Nadere informatie

THE OTHER SIDE OF THE GAME. Product Placement and Sponsor Voorstel

THE OTHER SIDE OF THE GAME. Product Placement and Sponsor Voorstel THE OTHER SIDE OF THE GAME Product Placement and Sponsor Voorstel A Mediatisation of Sport, Fashion, Entertainment and Education. SEYA COMPANY Unlock the Other Side of the Game The Other Side of the Game

Nadere informatie

Met onderscheidend en gemeenschappelijk beleefd organisatie DNA het beste toekomstperspectief. Verbeteren kan alleen van binnenuit.

Met onderscheidend en gemeenschappelijk beleefd organisatie DNA het beste toekomstperspectief. Verbeteren kan alleen van binnenuit. Met onderscheidend en gemeenschappelijk beleefd organisatie DNA het beste toekomstperspectief Verbeteren kan alleen van binnenuit. Onze visie, missie en strategie Visie: dat er in alle organisaties een

Nadere informatie

PRESENTATIE PRESENTATIE DE BLOESEMRING. SMB ORGANISATION Site Stayen (Blok C) Tiensesteenweg 168 bus 201 B-3800 Sint-Truiden

PRESENTATIE PRESENTATIE DE BLOESEMRING. SMB ORGANISATION Site Stayen (Blok C) Tiensesteenweg 168 bus 201 B-3800 Sint-Truiden PRESENTATIE PRESENTATIE DE BLOESEMRING SMB ORGANISATION Site Stayen (Blok C) Tiensesteenweg 168 bus 201 B-3800 Sint-Truiden INTRODUCTIE Enkele relevante gegevens uit het verleden Wij rekenen jaarlijks

Nadere informatie

Sporters EXperience. KNLTB jaarcongres, 28 november 2015 Maton Sonnemans

Sporters EXperience. KNLTB jaarcongres, 28 november 2015 Maton Sonnemans Sporters EXperience KNLTB jaarcongres, 28 november 2015 Maton Sonnemans VODW werkt voor grote ondernemingen die sneller willen worden 2 VODW werkt voor grote ondernemingen die sneller willen worden en

Nadere informatie

Samen sport mee(r) op jongerenmaat maken.

Samen sport mee(r) op jongerenmaat maken. Samen sport mee(r) op jongerenmaat maken. Tips voor leerkrachten en trainers een samenwerking tussen Panathlon en de Vlaamse Sportfederatie vzw De campagne Sport op Jongerenmaat Waarom? Elke jongere heeft

Nadere informatie

Country factsheet - Februari 2015. Italië

Country factsheet - Februari 2015. Italië Country factsheet - Februari 2015 Italië Hoewel de Italiaanse e-commerce wat achterloop in vergelijking met de buurlanden, heeft ze toch veelbelovende cijfers te bieden: Eind 2013 waren er 14 miljoen online

Nadere informatie

Het jongerenpack bij uitstek

Het jongerenpack bij uitstek Het jongerenpack bij uitstek MINE PACK IS HÉT JONGERENPACK BIJ UITSTEK VOOR JONGEREN TOT 25 JAAR DIE WETEN WAT ZE WILLEN. GEEN LIGHT VERSIE, MAAR THE REAL THING MET ALLE VOORDELEN VAN EEN ECHTE BANKREKENING

Nadere informatie

VVG. GolfVlaanderen.be. slagkrachtig & doelgericht. VVG Junior Golf. Carrièrebegeleiding

VVG. GolfVlaanderen.be. slagkrachtig & doelgericht. VVG Junior Golf. Carrièrebegeleiding Vlaamse Vereniging voor Golf VVG GolfVlaanderen.be slagkrachtig & doelgericht VVG Junior Golf Carrièrebegeleiding INLEIDING Wat na de Topsportschool? 18+ programma INHOUD Eens de speler de leeftijd van

Nadere informatie

South Holland. AngloINFO. 2015 (Dutch) Media Pack AngloINFO. Angloinfo.com

South Holland. AngloINFO. 2015 (Dutch) Media Pack AngloINFO. Angloinfo.com Angloinfo.com AngloINFO Media Pack AngloINFO Media 2015 (Dutch) Pack 2013 Over AngloINFO AngloINFO is a global expat network: 90+ regional websites 45+ countries 20 million monthly page views Over 3 million

Nadere informatie

Vooraf. Canada. NOC- NSF, NBB. LTAD: oude wijn, nieuwe zakken? Physicheskoy kulturnye (Gomelski). Ben Ponsioen. Duitse methode.

Vooraf. Canada. NOC- NSF, NBB. LTAD: oude wijn, nieuwe zakken? Physicheskoy kulturnye (Gomelski). Ben Ponsioen. Duitse methode. Vooraf Canada. NOC- NSF, NBB. LTAD: oude wijn, nieuwe zakken? Physicheskoy kulturnye (Gomelski). Ben Ponsioen. Duitse methode. Vooraf (vervolgd) Wij: Opleidingsplan. Overzicht vaardigheden bolwerk. SelecOebeleid.

Nadere informatie

Maak uw fiscale doelen waar!

Maak uw fiscale doelen waar! Tax Corner juli 2015 Maak uw fiscale doelen waar! De digitale eengemaakte markt van de Europese Unie: btw-initiatieven voor grensoverschrijdende e-commerce Buitenlandse bankrekeningen moeten gemeld worden

Nadere informatie

INNOVATIE MANAGEMENT SYSTEMEN

INNOVATIE MANAGEMENT SYSTEMEN INNOVATIE MANAGEMENT SYSTEMEN INNOVATIE MANAGEMENT NORMEN, INNOTEK GEEL 26/11/2013 PROF. DR. BART LETEN WAARDECREATIE DOOR INNOVATIE MARTWAARDE VAN APPLE INNOVATIE IS EEN COMPLEXE ACTIVITEIT Innovatie

Nadere informatie

Management Development Program

Management Development Program Management Development Program Focus op doen! Leadership, performance en strategie gebundeld in één managementopleiding Start op 16 november 2015 Unfold your potential www.kluweropleidingen.be Management

Nadere informatie

VVG. GolfVlaanderen.be. slagkrachtig & doelgericht. VVG Junior Golf. Regionale trainingen

VVG. GolfVlaanderen.be. slagkrachtig & doelgericht. VVG Junior Golf. Regionale trainingen Vlaamse Vereniging voor Golf VVG GolfVlaanderen.be slagkrachtig & doelgericht VVG Junior Golf Regionale trainingen INLEIDING Regionale trainingen INHOUD INLEIDING p3 Naast de clubtrainingen is het de taak

Nadere informatie

E-Newsletter Een Econocom newsletter met focus op leasing

E-Newsletter Een Econocom newsletter met focus op leasing in dit nummer Een Econocom newsletter met focus op leasing Nr 2 Operationele lease is altijd dan zelf kopen Een Econocom newsletter met focus op leasing In dit nummer Nr 2 sluiten 03 Inleiding 04 Verborgen

Nadere informatie

o Theo Glaudemans Business Refresher theo.glaudemans@limebizz.nl o Rens Eijgermans Business Refresher rens.eijgermans@limebizz.nl

o Theo Glaudemans Business Refresher theo.glaudemans@limebizz.nl o Rens Eijgermans Business Refresher rens.eijgermans@limebizz.nl o Theo Glaudemans Business Refresher theo.glaudemans@limebizz.nl o Rens Eijgermans Business Refresher rens.eijgermans@limebizz.nl o Heb je vragen of geef je mening en reactie op deze presentatie via

Nadere informatie

De ambtenaar als ambassadeur aan de slag met social business Door: Jochem Koole

De ambtenaar als ambassadeur aan de slag met social business Door: Jochem Koole De ambtenaar als ambassadeur aan de slag met social business Door: Jochem Koole Sociale media hebben individuen meer macht gegeven. De wereldwijde beschikbaarheid van gratis online netwerken, zoals Facebook,

Nadere informatie

Inleiding. It's the difference in mental capacities that will determine who the real winners are." Sven Goran Eriksson

Inleiding. It's the difference in mental capacities that will determine who the real winners are. Sven Goran Eriksson Inleiding Eigenlijk kan je als sporter niet verliezen. Het wedstrijdresultaat staat voorop, maar er is duidelijk meer. Wie of wat bepaalt het resultaat? Talent. Conditie. Motivatie. Maar ook je mentale

Nadere informatie

RECHT OP DE AFBEELDING EN DE SPORTBEOEFENAAR. Het recht dat eenieder heeft op zijn afbeelding is een fundamenteel recht.

RECHT OP DE AFBEELDING EN DE SPORTBEOEFENAAR. Het recht dat eenieder heeft op zijn afbeelding is een fundamenteel recht. (recht op afbeelding rtf_00114631) 22/08686 RECHT OP DE AFBEELDING EN DE SPORTBEOEFENAAR Het recht dat eenieder heeft op zijn afbeelding is een fundamenteel recht. Nochtans beschermt geen enkele bijzondere

Nadere informatie

maart 2014 nr 120 www.maks.be PROTEST

maart 2014 nr 120 www.maks.be PROTEST maart 2014 nr 120 www.maks.be PROTEST Jens Mollenvanger 6 PROTEST Jonathan deelt GAS-beloningen uit 11 LEERLINGENKAART Ontwerp ze zelf 18 BETERE PUNTEN Scoren met google 20 BRUSSEL Rappen over probleemwijken

Nadere informatie

De rol van het Topsportplatform = klankbord voor KU Leuven en Stad Leuven op vlak van topsport:

De rol van het Topsportplatform = klankbord voor KU Leuven en Stad Leuven op vlak van topsport: TOPSPORTPLATFORM ATLETEN: SPONSORREGLEMENT De Stad Leuven en KU Leuven ondertekenen het topsportcharter 2011-2020 en wensen samen te werken aan een topsportbeleid. Beide partners engageren zich om hun

Nadere informatie

Azure in de praktijk o.a. case van Heineken en Talpa

Azure in de praktijk o.a. case van Heineken en Talpa consulting - sourcing - solutions Azure in de praktijk o.a. case van Heineken en Talpa Marcel van Rijn Marco van Veen 9 januari 2014 Marcel van Rijn Mede oprichter Connect2Crowd Meer dan 15 jaar corporate

Nadere informatie

G E E F T I J D E N K A N S E N A A N J O N G E V O E T B A L L E R S

G E E F T I J D E N K A N S E N A A N J O N G E V O E T B A L L E R S p. 1 StampMedia dossier Laure Van Gestel 20 april 2010 G E E F T I J D E N K A N S E N A A N J O N G E V O E T B A L L E R S Het nationaal elftal van België staat momenteel op de 68ste plaats op de FIFAwereldranglijst,

Nadere informatie

Dag van de Sportclubbestuurder

Dag van de Sportclubbestuurder Dag van de Sportclubbestuurder exclusief voor sportclubbestuurders en medewerkers van sportfederaties Dag van de Sportclubbestuurder in Vlaams-Brabant Leuven - 6 november 2010 Vlaams-Brabant - Leuven

Nadere informatie

PREVIEW. Probeer nu 1 dag DAVID DE JONGE JAREN VAN VIJF DAGEN: GOD, SPORT & JEZELF MET PRAKTISCHE, SPORT- EN PERSOONLIJKE VOORBEELDEN

PREVIEW. Probeer nu 1 dag DAVID DE JONGE JAREN VAN VIJF DAGEN: GOD, SPORT & JEZELF MET PRAKTISCHE, SPORT- EN PERSOONLIJKE VOORBEELDEN PREVIEW Probeer nu 1 dag DE JONGE JAREN VAN DAVID VIJF DAGEN: GOD, SPORT & JEZELF MET PRAKTISCHE, SPORT- EN PERSOONLIJKE VOORBEELDEN DAG 1 GOD ZIET JOU ZITTEN! Het is niet leuk om buitengesloten te worden,

Nadere informatie

SYNTHESERAPPORT EVALUATIE WETENSCHAPPELIJKE OLYMPIADES SAMENVATTING

SYNTHESERAPPORT EVALUATIE WETENSCHAPPELIJKE OLYMPIADES SAMENVATTING SYNTHESERAPPORT EVALUATIE WETENSCHAPPELIJKE OLYMPIADES SAMENVATTING Studiedienst en Prospectief Beleid 1 Departement Economie, Wetenschap en Innovatie Vlaamse Overheid Koning Albert II-laan 35 bus 10 1030

Nadere informatie

managing people meeting aspirations Natuurlijke groei

managing people meeting aspirations Natuurlijke groei managing people meeting aspirations Natuurlijke groei geloof Wij hebben een gemeenschappelijke visie pagina - managing people, meeting aspirations Vandaag verhoogt CPM de prestaties op elk niveau van uw

Nadere informatie

DOOR. magazine over sport en beleid

DOOR. magazine over sport en beleid DOOR redacteur : Philippe Muyters, Vlaams minister van Sport SAMENSPEL SCOREN magazine over sport en beleid Over sportclubs, trainers en faciliteiten Gezond sporten en hoe een minister dat kan promoten

Nadere informatie

Raats. In het teken van passie. K e n n i s m a k e n m e t k e n n i s v a n z a k e.

Raats. In het teken van passie. K e n n i s m a k e n m e t k e n n i s v a n z a k e. Raats In het teken van passie. K e n n i s m a k e n m e t k e n n i s v a n z a k e. E e n g e s p e c i a l i s e e r d e a f d e l i n g Strategisch uw beste zet in hippisch vastgoed. We re dedicated

Nadere informatie

Voetbalfederatie Vlaanderen - Klachten over geweld bij voetbalwedstrijden

Voetbalfederatie Vlaanderen - Klachten over geweld bij voetbalwedstrijden SCHRIFTELIJKE VRAAG nr. 553 van TOM VAN GRIEKEN datum: 21 april 2015 aan PHILIPPE MUYTERS VLAAMS MINISTER VAN WERK, ECONOMIE, INNOVATIE EN SPORT Voetbalfederatie Vlaanderen - Klachten over geweld bij voetbalwedstrijden

Nadere informatie

RESPONSIVE TO A CHANGING WORLD. Yolk Henny van Egmond Congres over het nieuwe werken 2014

RESPONSIVE TO A CHANGING WORLD. Yolk Henny van Egmond Congres over het nieuwe werken 2014 RESPONSIVE TO A CHANGING WORLD Yolk Henny van Egmond Congres over het nieuwe werken 2014 Ontwikkeling en groei van binnenuit We leven niet in een tijdperk van veranderingen, maar in een verandering van

Nadere informatie

Een korte handleiding

Een korte handleiding Een korte handleiding Inleiding Je gaat deelnemen of bent in elk geval geïnteresseerd in deelname aan een kennisuitwisseling gefaciliteerd door E-motive. Zo n uitwisseling kan bestaan uit het bijwonen

Nadere informatie

Sportopleidingen in Internationaal perspectief

Sportopleidingen in Internationaal perspectief Sportopleidingen in Internationaal perspectief Platform kader Den Haag, 29 maart 2010 Danny Meuken Jan Minkhorst 967 LONDEN DAGEN Het internationale Speelveld GAISF IOC VN (UNESCO) Internationale Sportfederaties

Nadere informatie

Exploitant. CM-Bureau

Exploitant. CM-Bureau Van Exploitant Naar CM-Bureau You do not lead by hitting people over the head that s assault, not leadership MT MediaGroep BV 2014, Berend Jan Veldkamp Dwight D. Eisenhouwer Over MT MediaGroep boeit en

Nadere informatie

nr. 306 van PETER WOUTERS datum: 11 februari 2016 aan PHILIPPE MUYTERS Paardensport - Veiligheid

nr. 306 van PETER WOUTERS datum: 11 februari 2016 aan PHILIPPE MUYTERS Paardensport - Veiligheid SCHRIFTELIJKE VRAAG nr. 306 van PETER WOUTERS datum: 11 februari 2016 aan PHILIPPE MUYTERS VLAAMS MINISTER VAN WERK, ECONOMIE, INNOVATIE EN SPORT Paardensport - Veiligheid Hoewel paardensport vaak als

Nadere informatie

Topsport en ondernemen. Presentatie: Thijs van Amerongen

Topsport en ondernemen. Presentatie: Thijs van Amerongen Topsport en ondernemen. ` Presentatie: Thijs van Amerongen - Thijs van Amerongen - Woonachtig in Vorden - 24 jaar - Opleiding: MTS Bouwkunde - Werkervaring maatschappelijk: 2 jaar - Huidig beroep: Zelfstandige

Nadere informatie

Limburgse Ontmoetingsdag Sport; welkomstwoord. Wim Dupont. Polfermolen

Limburgse Ontmoetingsdag Sport; welkomstwoord. Wim Dupont. Polfermolen Limburgse Ontmoetingsdag Sport; welkomstwoord Wim Dupont Directeur Exploitatiemaatschappij Polfermolen Limburgse Ontmoetingsdag Sport John Wauben Projectmanager Evenementen, Citymarketing en Communicatie

Nadere informatie

7 op 10 internationale bedrijven ondervinden problemen. Vlaamse exportondersteuning onvoldoende gekend en gebruikt

7 op 10 internationale bedrijven ondervinden problemen. Vlaamse exportondersteuning onvoldoende gekend en gebruikt PERSBERICHT Hasselt, 12 april 2012 Onderzoek UNIZO-Limburg en VKW Limburg: 7 op 10 internationale bedrijven ondervinden problemen Vlaamse exportondersteuning onvoldoende gekend en gebruikt UNIZO-Limburg

Nadere informatie

Praktijkboek sociale zekerheid 2014. Voor de onderneming en de sociale adviseur

Praktijkboek sociale zekerheid 2014. Voor de onderneming en de sociale adviseur Praktijkboek sociale zekerheid 2014 Voor de onderneming en de sociale adviseur Praktijkboek sociale zekerheid 2014 Voor de onderneming en de sociale adviseur Johan PUT Editor Gewoon hoogleraar KU Leuven-Instituut

Nadere informatie

Zakendoen met China via Hong Kong

Zakendoen met China via Hong Kong Zakendoen met China via Strategische Overwegingen en Praktijkvoorbeelden Bart Horsten 3 mei 2011 Steenweg op Mol 129 B-2360 Oud-Turnhout Belgium Tel: +32 (0)14 720275 Fax: +32 (0)14 720299 www.horsten.be

Nadere informatie

Evenementen als marketinginstrument:

Evenementen als marketinginstrument: Evenementen als marketinginstrument: Essent in een evenement Naam: Nils Bruijns studentnr.: 2109294 PCN: 187461 Naam: Tom Janssen studentnr.: 2372711 PCN nr.: 304153 Klas: CE1E Docent: K. Brom Vak: Marktonderzoek

Nadere informatie

Inhoud. Aan jou de keuze 7. Niet alleen maar een boek 187. Auteurs 191. Dankwoord 197

Inhoud. Aan jou de keuze 7. Niet alleen maar een boek 187. Auteurs 191. Dankwoord 197 Inhoud Aan jou de keuze 7 D/2012/45/239 - isbn 978 94 014 0183 8 - nur 248 Tweede druk Vormgeving omslag en binnenwerk: Nanja Toebak, s-hertogenbosch Illustraties omslag en binnenwerk: Marcel Jurriëns,

Nadere informatie

HIGH PERFORMANCE WORKING

HIGH PERFORMANCE WORKING HIGH PERFORMANCE WORKING juni 2014 the next step van Het Nieuwe Werken VOORSTELLEN Marhinde Verkerk Harold Coenders Professioneel judoka Interieur architect AOS Nederland Directeur AOS Nederland Amateur

Nadere informatie

12 REDENEN NOG TE STARTEN MET NETWERK

12 REDENEN NOG TE STARTEN MET NETWERK 12 REDENEN OM VANDAAG NOG TE STARTEN MET NETWERK MARKETING LETSPLAYBUSINESS.BE Enkele jaren geleden maakte mijn vrouw kennis met netwerk marketing. Ze leerde de Aloé Vera producten van Forever Living Products

Nadere informatie

ONZE CLUB HELMOND SPORT IS MEER DAN VOETBAL SAMEN EEN MAATSCHAPPELIJK DOEL. Samen

ONZE CLUB HELMOND SPORT IS MEER DAN VOETBAL SAMEN EEN MAATSCHAPPELIJK DOEL. Samen ONZE CLUB Samen HELMOND SPORT IS MEER DAN VOETBAL SAMEN EEN MAATSCHAPPELIJK DOEL VOORWOORD Philippe van Esch SAMEN NOG BETER WORDEN Helmond Sport wil een open club zijn, waar je makkelijk binnen kunt stappen.

Nadere informatie

Informatie & Tarieven 2013. competities. magazines. webinars. websites. boeken. events. e-zines. get elektorized

Informatie & Tarieven 2013. competities. magazines. webinars. websites. boeken. events. e-zines. get elektorized Informatie & Tarieven 2013 competities magazines webinars websites boeken events e-zines get elektorized The world s most comprehensive platform for electronics professionals with a passion Elektor is

Nadere informatie

FINANCIEEL PLAN. M1B Bram Niessink Yasemin Kleijne Charissa Schermer Sophie Vermeulen Bobby Vonk Romana Buitendijk 1

FINANCIEEL PLAN. M1B Bram Niessink Yasemin Kleijne Charissa Schermer Sophie Vermeulen Bobby Vonk Romana Buitendijk 1 FINANCIEEL PLAN M1B Bram Niessink Yasemin Kleijne Charissa Schermer Sophie Vermeulen Bobby Vonk Romana Buitendijk 1 MANAGEMENT SUMMARY Moleskine heeft als voornaamste doel simpele maar moderne mannenmode

Nadere informatie

Haal meer rendement uit uw sponsoring! Sponsoring & Evenementen, SponsorVisie, Sponsit Arnoud van Tol Peter van Baak Arnout Luitse

Haal meer rendement uit uw sponsoring! Sponsoring & Evenementen, SponsorVisie, Sponsit Arnoud van Tol Peter van Baak Arnout Luitse Haal meer rendement uit uw sponsoring! Sponsoring & Evenementen, SponsorVisie, Sponsit Arnoud van Tol Peter van Baak Arnout Luitse Oranje is liefde voor voetbal Oranje is ING ING helpt het Nederlandse

Nadere informatie

Logomanual Partners in Sport_juni Logomanual Partners in Sport

Logomanual Partners in Sport_juni Logomanual Partners in Sport Logomanual 1. Inleiding Dit logomanual beschrijft welke rechten de hebben bij het gebruik van de logo s en symbolen waar IOC/NOC*NSF eigenaar van is. De mogen onder de voorwaarden die in respectievelijk

Nadere informatie

Kennis delen maakt organisaties nog krachtiger

Kennis delen maakt organisaties nog krachtiger Isabel De Clercq (Wolters Kluwer) deelt haar kennis met ons Kennis delen maakt organisaties nog krachtiger Kennis delen heeft een positieve invloed op het innoverend vermogen en op het vinden van oplossingen

Nadere informatie

VMBO-school t Venster wint veel met Olympic Moves

VMBO-school t Venster wint veel met Olympic Moves VMBO-school t Venster wint veel met Olympic Moves Middelbare scholieren meer en vooral samen laten sporten. Dat was de reden dat NOC*NSF, de Koninklijke Vereniging voor Lichamelijke Opvoeding (KVLO) en

Nadere informatie

De Balanced Scorecard

De Balanced Scorecard De Balanced Scorecard School of Economics/MER Drs. Jeroen V.A. Jansen Haarlem 10 november 2010 Wie is Jeroen Jansen? Erasmus Universiteit Rotterdam (1998) 13 jaar organisatieadviseur bij (oa) KPMG Consulting

Nadere informatie

Overzicht Sponsormogelijkheden

Overzicht Sponsormogelijkheden Utrechtse Studenten Rugby Society o.d.z. Old Ruggers Never Try Opgericht 7 november 1967 Koninklijk goedgekeurd 29 juli 1972 Overzicht Sponsormogelijkheden De Utrechtse Studenten Rugby Society De Society

Nadere informatie

impact in Antwerpen Meer dan 550 jaar aan diamantgeschiedenis zit vervat in de slogan Cut in Antwerp, tot op vandaag nog

impact in Antwerpen Meer dan 550 jaar aan diamantgeschiedenis zit vervat in de slogan Cut in Antwerp, tot op vandaag nog Hoofdstuk 6 Indirecte economische impact in Antwerpen De Antwerpse diamantsector is ontzettend belangrijk voor de Vlaamse en Belgische economie. Niet alleen door de toegevoegde waarde en inkomsten die

Nadere informatie

Context MasterClass Social Business. 2012-2013 Programma

Context MasterClass Social Business. 2012-2013 Programma Context MasterClass Social Business 2012-2013 Programma Sociaal Ondernemerschap Van de VN tot het World Economic Forum en van de Nederlandse overheid tot de EU, overal wordt met passie gesproken over de

Nadere informatie

SINT-MARTINUS SPORT LUBBEEK Charter ouders en supporters

SINT-MARTINUS SPORT LUBBEEK Charter ouders en supporters SINT-MARTINUS SPORT LUBBEEK Charter ouders en supporters JEUGDSPELER STAAT CENTRAAL Mario Lermitte Jeugdcoördinator SMS Lubbeek De jeugd neemt binnen onze club SMS Lubbeek een centrale plaats in, want

Nadere informatie

Navigeren in krediet- en kapitaalmarkten in beweging

Navigeren in krediet- en kapitaalmarkten in beweging Navigeren in krediet- en kapitaalmarkten in beweging Programma 18u30 18u40 Inleiding Luc Boelaert - directeur regio Oost- en West-Vlaanderen, Bank Degroof Hoe de balans strategisch versterken om financiële

Nadere informatie

Bescherming van de minderjarige sporter. Verricht hij arbeid? En zo ja, moet dat worden gereguleerd? Klara Boonstra 12.11.2015 VSR

Bescherming van de minderjarige sporter. Verricht hij arbeid? En zo ja, moet dat worden gereguleerd? Klara Boonstra 12.11.2015 VSR Bescherming van de minderjarige sporter Verricht hij arbeid? En zo ja, moet dat worden gereguleerd? Klara Boonstra 12.11.2015 VSR IOC 2008 The Consensus Statement on Training the Elite Child Athlete: The

Nadere informatie

Patrick Venendaal 1553805. Creative Industries

Patrick Venendaal 1553805. Creative Industries Naam: Cursus: Coördinator: Docent: Patrick Venendaal 1553805 Entrepreneurship Creative Industries Aljan de boer Mark Nutzel Inhoudsopgave Het idee... 3 De doelgroep... 3 Introductie... 3 Wat wordt er getest...

Nadere informatie

PERFORMANCE MANAGEMENT

PERFORMANCE MANAGEMENT PERFORMANCE MANAGEMENT Anywhere, Realtime, Anytime, up-to-date all the time Infostrada Sports Hans van Essen 29 maart 2007 < www.infostradasports.com, Hans van Essen, The Netherlands

Nadere informatie

PERS BROCHURE. kwalitatieve informatie, betere beslissingen

PERS BROCHURE. kwalitatieve informatie, betere beslissingen PERS BROCHURE kwalitatieve informatie, betere beslissingen BEDRIJF Nacsport is een bedrijf met een multidisciplinair team dat zich richt op het ontwikkelen en de marketing van video analysesoftware voor

Nadere informatie

Rapportage online marktonderzoek Wat maakt succes?

Rapportage online marktonderzoek Wat maakt succes? Rapportage online marktonderzoek Wat maakt succes? December 2007 / Januari 2008 Door: Marco Bouman, Impulse, Strategie & Marketing Februari 2008 2008 Marco Bouman, alle rechten voorbehouden Het is niet

Nadere informatie

Afstudeerrichting Marketing Management

Afstudeerrichting Marketing Management Afstudeerrichting Marketing Management Doel van vandaag Informeren over het belang van marketing Een overzicht geven van de afstudeerrichting en de aanpak Schetsen van mogelijkheden op de arbeidsmarkt

Nadere informatie

Max Havelaar: 25 jaar ontwikkeling. Persontmoeting 28 augustus 2014 Lily Deforce Directeur

Max Havelaar: 25 jaar ontwikkeling. Persontmoeting 28 augustus 2014 Lily Deforce Directeur Max Havelaar: 25 jaar ontwikkeling Persontmoeting 28 augustus 2014 Lily Deforce Directeur Agenda 25 jaar Fairtrade: van de boer in het Zuiden tot op ons bord - Evolutie van 1989 tot 2014 - Trade not aid

Nadere informatie

Inspirerende trends. Webcare met Voxtron en Engagor

Inspirerende trends. Webcare met Voxtron en Engagor Inspirerende s Webcare met Voxtron en Engagor Webcare met Voxtron en Engagor Facebook, Twitter, blogs en fora: voor de consument zijn het nieuwe kanalen om over een bedrijf te praten en om producten en

Nadere informatie

Infofiches opleidingen voorjaar 2012

Infofiches opleidingen voorjaar 2012 Infofiches opleidingen voorjaar 2012 1. Alcohol en drugspreventie Iedereen is begaan met de problemen die voortvloeien uit middelengebruik. Als sportclub kan je ook met gebruik en/of misbruik van alcohol

Nadere informatie

47% van de Nederlandse marketeers vindt zijn marketingkennis van online mogelijkheden te beperkt

47% van de Nederlandse marketeers vindt zijn marketingkennis van online mogelijkheden te beperkt 47% van de Nederlandse marketeers vindt zijn marketingkennis van online mogelijkheden te beperkt 49% vindt dat mediabureaus tekort schieten in hun advies over online marketing Wat is de werkelijkheid van

Nadere informatie

The Netherlands of 2040 en de Olympische Spelen George Gelauff Hogeschool Amsterdam 1 februari 2012

The Netherlands of 2040 en de Olympische Spelen George Gelauff Hogeschool Amsterdam 1 februari 2012 The Netherlands of 2040 en de Olympische Spelen George Gelauff Hogeschool Amsterdam 1 februari 2012 www.nl2040.nl 1 Tijden veranderen 2 Tijden veranderen 3 Scenariostudies Lange termijn vraagstukken Grote

Nadere informatie

VAN HET VAGEVUUR IN DE HEL PDF

VAN HET VAGEVUUR IN DE HEL PDF VAN HET VAGEVUUR IN DE HEL PDF ==> Download: VAN HET VAGEVUUR IN DE HEL PDF VAN HET VAGEVUUR IN DE HEL PDF - Are you searching for Van Het Vagevuur In De Hel Books? Now, you will be happy that at this

Nadere informatie

Wanneer wordt veranderen een succes?

Wanneer wordt veranderen een succes? Wanneer wordt veranderen een succes? Inhoud 1. Iedereen 100% tevreden?...2 2. Hoe als manager een veranderingsproces optimaal ondersteunen?... 2 Inzicht in het veranderingsproces... 3 Een externe partner

Nadere informatie