Brancherapport Horeca. Markt, trends, ontwikkelingen en risico s

Maat: px
Weergave met pagina beginnen:

Download "Brancherapport Horeca. Markt, trends, ontwikkelingen en risico s"

Transcriptie

1 Brancherapport Horeca Markt, trends, ontwikkelingen en risico s

2 Inhoud Hotels en pensions 3 De markt 4 Feiten en cijfers 7 Trends, ontwikkelingen en risico s 9 Restaurants, snackbars en catering 12 De markt 12 Feiten en cijfers 13 Trends, ontwikkelingen en risico s 15 Cafés 20 De markt 20 Feiten en cijfers 20 Trends, ontwikkelingen en risico s 22 Belangrijke organisaties 25

3 Hotels en pensions De markt Hotels en pensions zijn een onderdeel van de horeca. Ook hotel-restaurants en conferentiecentra worden hier tot de branche gerekend. Deze groep bedrijven biedt overnachtingsmogelijkheden en tevens faciliteiten voor het houden van vergaderingen, conferenties en andere bijeenkomsten. Hotels hebben als hoofdactiviteit het verstrekken van logies. Logiesverstrekkers zonder sterclassificatie (dit loopt van één ster tot vijf sterren) mogen zich geen hotel noemen. Dit geldt bijvoorbeeld voor Bed & Breakfasts. Hotels zijn op verschillende manieren onder te verdelen: naar type gast: zakelijk of toeristisch naar organisatievorm: zelfstandig of franchise naar type hotel: hotel garni, hotel-café of hotel-restaurant. Figuur 1. Aantal hotels en pensions verdeeld over subbranches en werknemersklassen (1 januari 2014). Subbranches Totaal Hotel-restaurants Hotels, pensions, conferentiecentra Totaal Bron: CBS, september 2014 Figuur 1 laat de verdeling van deze groep bedrijven zien naar type activiteiten en naar omvang van het aantal ame onen. De sector is sterk afhankelijk van het economisch klimaat en het daarbij horende consumenten vertrouwen. In het crisisjaar 2009 heeft de branche een moeilijke tijd doorgemaakt. Inmiddels zijn de vooruitzichten wat verbeterd. De aantrekkende wereldeconomie zorgt voor toenemende zakelijke bestedingen. Consumentenbestedingen zullen naar verwachting de komende jaren weer stijgen. In 2014 komen naar verwachting 13,8 miljoen toeristen en zakenlieden naar Nederland, dat is 8% meer dan in Bij grote internationale ketens verandert de eigendomsstructuur steeds meer om winstgevendheid en rendement te verbeteren. Ze verkopen hun vastgoed en gaan het leasen. Ze richten zich ook steeds meer op alleen het management van hotels en worden daarmee meer een serviceorganisatie. De opkomst van Airbnb is een flink bedreiging voor hotels en pensions. Via Airbnb kunnen particulieren hun woning te huur aanbieden. Het gebruik in Nederland is sterk gegroeid sinds de introductie. Kwaliteit, gastvrijheid en beleving worden steeds belangrijker. Daarnaast is er een opkomst van low bud get ketens zonder horeca of bijzonder voor zieningen. De horeca let sterk op kostenbeheersing. Dit heeft geleid tot een daling van de gemiddelde kamerprijs van 92 naar 87. In Amsterdam zijn de gemiddeld prijzen aanzienlijk hoger ( 124 in 2013 versus 126 in 2012). Zelfstandige hotels hebben het vaak zwaar in een steeds competitiever speelveld. Het aantal hotels dat onder een keten valt stijgt. Het aandeel van ketens in de markt steeg de afgelopen twaalf jaar van 35% naar 65%. Zes van de top-10 ketens zijn in buitenlandse handen. De grootste ketens zijn Van der Valk (7%), NH Hoteles (6%) en Accor (6%). De consumentenvraag bij de horeca en recreatie kent een seizoenspatroon dat wordt ingegeven door de weersomstandigheden en de hoeveelheid vrije tijd (vakanties en feestdagen) waarover consumenten beschikken. 3

4 De maanden mei tot en met augustus zijn de drukste maanden. Meer dan de helft van de boekingen (57%) gaat inmiddels via Internet (32% via online travel agencies (OTA s), 21% via eigen websites en 3,5% via veilingsites). Er is steeds meer aandacht voor duurzaamheid. Feiten en cijfers De branche van hotels en pensions bestaat uit ruim bedrijven. Ruim bedrijven hebben 1 of 2 ame onen. Dit betreft vaak zelfstandigen. De bedrijven met 3 tot 10 ame onen vormen met circa 700 bedrijven een aanzienlijke groep. Circa 625 bedrijven uit deze groep horecabedrijven hebben meer dan 10 ame onen. MKB bedrijven (tot 100 ame onen) leveren de grootste bijdrage aan de werkgelegenheid in de detailhandel met ongeveer 57% van de banen. Grootzakelijke bedrijven (100 of meer ame onen) zijn goed voor circa 43% van de banen. Hotels, pensions, conferentiecentra vormen de grootste groep bedrijven binnen deze branche. In 2013 waren er ruim 330 bedrijfsoprichtingen. De gerealiseerde omzet in 2013 bedroeg circa 3,7 miljard. Figuur 2 laat de omzetontwikkeling zien van hotels en pensions in de periode en de verwachting voor 2014 en 2015, afgezet tegen de economische groei. De branche is behoorlijk afhankelijk van de economie. In economisch minder goede tijden heeft de branche vaak te kampen met terugval in het aantal gasten. Figuur 2. Index omzetontwikkeling bij hotels en pensions en het bruto binnenlands product (BBP) Index (2010 = 100) hotels BBP Prognose Bron: CBS, CPB, EIM (2015) 4

5 Figuur 3. Hotels en pensions: ontwikkeling aantal oprichtingen en opheffingen Opheffingen Bron: CBS In 2009 is er een flinke terugval geweest. In 2010 en 2011 tekende zich weer een groei af. In 2012 en 2013 heeft de branche stilgestaan. In de eerste helft van 2014 is er een flinke groei te zien. In totaal werd in 2013 circa 3,7 miljard omzet gerealiseerd. De branche kent een beperkt aantal bedrijfsoprichtingen. Van 2007 tot en met 2013 is het aantal bedrijfsoprichtingen groter dan het aantal opheffingen. De meeste kamers zijn te vinden in viersterrenhotels (juni 2014: , 45%) Het totale kameraanbod van hotels en pensions nam tussen juni 2013 en juni 2014 toe van tot (+3,0%). De grootste groei is te vinden bij hotels zonder ster ( kamers, +12%). De meeste hotels en pensions hebben geen ster (juni 2014: 1.328, 37%). De tweede categorie betreft het driesterrensegment (juni 2014: 1.028, 29%). 5

6 Figuur 4. Ontwikkeling marktindicatoren Amsterdam + Schiphol en Nederland 69,8 76,0 81,4 81,1 75, ,9 73,1 77,7 76,3 79,6 Amsterdam + Schiphol Bezetting (%) Gemiddelde kamerprijs ( ) RevPAR ( ) ,2 63, , , , ,6 62, ,2 64, , Nederland Bezetting (%) Gemiddelde kamerprijs ( ) RevPAR ( ) Bron: KPMG Hospitality benchmark 2014 De bezettingsgraad is sinds de crisis in 2009 en 2010 verbeterd. De gemiddelde kamerprijs is echter weer op het niveau van 2010 en de opbrengst per beschikbare kamer is beperkt hoger dan in Het niveau van 2007 wordt nog niet gehaald. Er is een duidelijk onderscheid te zien tussen hotels in de regio Amsterdam Schiphol en de rest van Nederland. De trend is hetzelfde, alleen was de teruggang in 2009 en 2010 aanzienlijk minder in Amsterdam/Schiphol en de groei in 2013 sterker. Vergeleken met andere Europese steden zit Amsterdam bij de middenmoot. De bezettingsgraad steeg met 3,3%, van 76,3% in 2012 tot 79,6% in Hotels en pensions behaalden volgens CBS-cijfers tussen 2009 en 2012 gemiddeld een bedrijfsresultaat van circa 7,5%. Dat is hoger dan het marktgemiddelde (6,5%), maar lager dan het gemiddelde van de horeca (11,6%). De kamerprijzen zijn in Amsterdam veruit de hoogste van het land. 6

7 Figuur 5. Bedrijfskosten naar kostencategorie vergeleken binnen de sector en met het totale bedrijfsleven Kostencategorie Hotels en pensions Horeca Totale bedrijfsleven Inkoop 17,8% 32,2% 68,9% Personeel 36,7% 32,2% 13,9% Huisvesting & energie 18,5% 15,0% 2,5% Apparatuur & inventaris 1,7% 1,6% 0,8% Vervoersmiddelen 0,6% 0,8% 1,9% Verkoop 3,7% 3,0% 1,7% Communicatie 0,6% 0,7% 0,3% Overig 11,3% 8,0% 7,0% Afschrijvingen 9,2% 6,5% 2,9% Totaal 100% 100% 100% Bron: CBS, september 2014 Uit figuur 5 blijkt, dat het grootste gedeelte van de kosten gemaakt wordt door oneel, gevolgd door huisvesting & energie. Deze kosten zijn vergeleken met andere bedrijven in de horeca logischerwijs hoog. Vergeleken met het totale bedrijfsleven wordt daarnaast relatief veel uitgegeven aan overige kosten, afschrijvingen en apparatuur & inventaris. In de categorie overige kosten zitten onder meer de commissies die betaald worden aan (online) reisbureaus en reserveringssites zoals Booking. com. Veel kosten zijn verbonden aan de panden en apparatuur van hotels. Trends, ontwikkelingen en risico s De meest afgesloten verzekeringen binnen de branche zijn motorrijtuigen, brand, bedrijfsschade en aansprakelijkheid. Verzekeringen op het gebied van fraude & geld, rechtsbijstand en computer- en elektronica- en machinebreuk en ziekteverzuim worden in deze branche ook vaak gesloten. De brancheorganisatie biedt mantelcontracten voor verzekeringen. Belangrijke trends en ontwikkelingen bieden aanknopingspunten voor een goed advies met betrekking tot verzekeringsproducten. Die trends en ontwikkelingen en hun uitwerking op bedrijfsrisico s zijn hieronder in een aantal thema s bijeengebracht. Markt en regelgeving Trends & ontwikkelingen Sinds 2013 is er een nieuwe Drank en Horeca wet. De minimum alcoholleeftijd is verhoogd van 16 naar 18 jaar. Sinds 1 januari 2014 is Koninklijke Horeca Nederland codehouder van de Hygiënecode voor de horeca in plaats van het Bedrijfschap Horeca. In deze Hygiënecode zijn regels opgenomen omtrent voedselveilig werken. Daarvoor is via Europese regelgeving een uitgebreide norm opgesteld, de Hazard Analyses Critical Control Points (HACCP), die wettelijk verplicht is voor alle levensmiddelenbedrijven. De Voedsel en Warenautoriteit (VWA) houdt toezicht op het naleven van de regels. Voor ondernemers die levensmiddelen verkopen geldt vanaf 13 december 2014 nieuwe regelgeving op het gebied van allergenen. Als klanten hierom vragen is men verplicht allergeneninformatie te verstrekken van alle producten die zij verkopen. Allergenen zijn ingrediënten waar mensen die er gevoelig voor zijn na het eten of drinken ervan een overgevoelige reactie kunnen krijgen. Zij krijgen een lichamelijke reactie zoals een zwelling, rode huid of mogelijk zelfs een anafylactische shock. Met de afschaffing van het Bedrijfschap Horeca wordt de Nederlandse Hotel Classificatie (NHC) vanaf 2015 niet meer verplichtgesteld, maar wordt het een vrijwillig systeem. Tot nu toe voerde het Bedrijfschap 7

8 deze uit. De overheid heeft afwijzend gereageerd om deze uitvoering over te nemen. Ongeveer de helft van de accommodatieaanbieders is voornamelijk gericht op de zakelijke markt. Enerzijds neemt de bedrijvigheid toe. Anderzijds zijn de mogelijkheden voor tele-conferencing sterk toegenomen en verbeterd en wil een deel van het bedrijfsleven bezuinigingen op business trips, vanwege kosten en uit zorg voor het milieu. Dit laatste resulteert in een afnemende vraag van het bedrijfsleven aan hotelovernachtingen en vergaderfaciliteiten. Vanaf de oprichting in augustus 2008 tot juni 2012 werden 10 miljoen overnachtingen verhandeld in Airbnb. De website van Airbnb omvat meer dan privéaccommodaties in 192 landen en steden. Op Airbnb staan ruim Amsterdamse woningen. Al meer dan Nederlanders hebben Airbnb gebruikt. Uit onderzoek blijkt dat een groot deel van de verhuurders zich niet aan de regels houdt. De gemeente Amsterdam gaat veel strenger controleren op illegale woningverhuur via websites als Airbnb. Door forse verschuivingen in eigendomsstructuur bij grote (internationale) hotelketens, verandert het karakter van het hoofdkantoor. Het transformeert van een hoofdkantoor van hotels met eigen exploitatie naar een service organisatie met focus op marketing, het centrale reserveringssysteem, en andere (management) ondersteuning. Belangrijkste redenen zijn het verhogen van de winstgevendheid en rendement en het beperken van risico s. Veel nationale en internationale ketens nemen afscheid van het vastgoed, vaak door een sale and lease back constructie. De balans wordt beter en er hoeven geen investeringen in onderhoud meer gedaan te worden. Grotere (internationale) ketens richten zich steeds meer op management contracten. Hierbij verzorgt de hotelketen het management van een hotel in een ruil voor een vergoeding die doorgaans prestatieafhankelijk is: een percentage van de omzet en een zogenoemde incentive fee, die afhankelijk is van de brutowinst. Het risico ligt dus grotendeels bij de eigenaar van de hotel exploitatie. Vaak bezit deze eigenaar ook het onroerend goed. De keten biedt de eigenaar kennis/ expertise en kamerboekingen via het reserveringssysteem. Sommige ketens werken met een systeem waarbij slechts een General Manager (GM) geleverd wordt, maar andere ketens werken met flinke management teams. De vergrijzing neemt toe, waardoor er een groeiende groep ouderen is, die relatief meer te besteden heeft en veel reist. Als tegenreactie op Airbnb en andere prijsvechters ontstaan nieuwe concepten, die zich richten op het realiseren van meer beleving met bijzondere concepten of unieke locaties en het aanbieden van hoog niveau voorzieningen, speciale acties of arrangementen. Er is een groei van het aantal buitenlandse toeristen, vooral in grote steden. Vooral Amsterdam heeft een grote aantrekkingskracht door onder andere de opening van het Rijksmuseum en het Stedelijk museum. Om de bezettingsgraad op niveau te houden is sinds 2009 het prijsinstrument actief ingezet. Er wordt onder meer veelvuldig gewerkt met vouchers. Slechts een derde van alle reizigers overnacht nog regelmatig bij dezelfde hotelketen. Hotels springen hierop in door geonaliseerde dienstverlening aan te bieden. In de markt wordt franchising steeds meer toegepast, waarbij de franchisenemer gebruik maakt van de formule van de franchisegever en hiervoor een vergoeding betaalt. Een spanningsveld is de onderlinge afhankelijkheid. Risico s Strengere wet- en regelgeving op het gebied van alcohol en voedselveiligheid, kan leiden tot nieuwe of verhoogde risico s op het gebied van aansprakelijkheid. Een goede analyse welk type aansprakelijkheden er zijn, zoals productaansprakelijkheid, welke preventiemaatregelen getroffen kunnen worden en welke verzeke ringsoplossingen er zijn, is belangrijk. Verhuur via Airbnb brengt risico s met zich mee. Verhuurders zijn niet verzekerd voor brand, schade of ongelukken van hun gasten. Veranderingen van business model en eigendomsstructuur zorgen ervoor, dat de risico s kunnen verschuiven van eigenaar. Hierdoor moeten mogelijk grote aanpassingen in de verzekeringen, zoals aansprakelijkheid en brandverzekeringen, gedaan worden. Nieuwe businessmodellen kunnen nieuwe risico s met zich meebrengen. Dat kan ertoe leiden dat de dekking van huidige verzekeringen tekortschiet. Door analyse kan worden bepaald welke dekkingen nog van toepassing zijn en welke niet. Daarnaast kunnen er nieuwe risico s ontstaan die niet zijn afgedekt. Hierdoor kan behoefte ontstaan aan meer, uitgebreidere, aanvullende of geheel nieuwe verzekeringen. 8

9 Figuur 6. Ontwikkeling distributiekanalen (% van de boeking) 100% 90% 80% 70% 60% 50% 40% 30% 20% 10% 0% Direct contact/walk-ins Touroperators/reisbureau Eigen website/eigen reserveringssysteem Veilingsites Online travel agencies Bron: KPMG Hospitality benchmark 2014 Technologie & innovatie Trends & ontwikkelingen Reserveringssites als Booking.com nemen al 35% van de hotelboekingen voor hun rekening. Bovendien reserveren klanten steeds korter van tevoren. De lead-time daalt, waardoor het voor hotels lastiger is om hun bedrijfsvoering te plannen. Commissies, die Booking.com rekent liggen rond de 15%. Sociale media en vergelijkingssites zijn zeer populair en kunnen zowel voordelen als nadelen opleveren voor hotels en pensions. Vergelijkingssites en recensies maken de hotellerie transparanter. Potentiële gasten oriënteren zich uitgebreid voordat geboekt wordt. Smartphones maken de consument nog minder voorspelbaar. Er komen steeds meer apps op de markt, die het consumenten makkelijk maakt om ter plekke op het laatste moment te kiezen of wijzigingen door te voeren. Het aandeel reserveringen via online reisbureaus (OTA s) ligt in Nederland relatief laag, maar gaat naar verwachting wel stijgen. De commissie voor dit soort dienstverleners is gemiddeld zo n 16%. Veilingsites deden in 2010 hun intrede. Het aandeel veilingsites was in ,5% en is gedaald vergeleken met Eind 2013 waren ruim horeca ondernemers aangesloten bij het Ondernemersdossier. Via dit dossier leggen ondernemers bepaalde bedrijfsinformatie eenmalig vast en kunnen deze meerdere keren delen met geselecteerde partijen en overheden. Er is een afzonderlijk Ondernemersdossier Horeca (mijnhoreca. nl). Hierin is onder meer de Hygiënecode beschikbaar. Er zijn pilots uitgevoerd om het Ondernemingsdossier Horeca te koppelen met online kassasystemen, boekhoudpakketten, online gastenrecensies, belastingaangiftes. Uiterlijk 2017 moeten alle bedrijven hun zaken met overheden digitaal afhandelen. Hotels hanteren verschillende prijzen, bijvoorbeeld afhankelijk van seizoen, en (zakelijke) evenementen opdat de omzet en winst gemaximaliseerd worden. Hierbij worden diverse hulpmiddelen ingezet, zoals computer tools en centrale revenue management afdelingen. Tegenwoordig wordt steeds vaker vroegboek korting gegeven en relatief hoge prijzen gevraagd dicht bij de datum van overnachten. Vrijwel alle informatiesystemen in hotelkamers zijn geautomatiseerd en geïntegreerd. Kamers zijn meer en meer individueel aanpasbaar aan de wensen van de gast, qua licht, verwarming en beleving. 9

10 Er is een nieuwe app MobyPark, waarmee consumenten parkeerplaatsen kunnen huren van eigenaren. Meerdere hotels in Amsterdam en Schiphol bieden via dit platform hun parkeerplaatsen aan. Risico s De afhankelijkheid van ICT leidt bij veel bedrijven tot extra uitgaven ten behoeve van risicobeheersing bij uitval van ICT-systemen. Verzekeringen op het gebied van machinebreuk, computer- en elektronica, bedrijfsschade, reconstructie en extra kosten kunnen hierbij een rol spelen. Groei van online dienstverlening leidt tot nieuwe vraagstukken rond aansprakelijkheid. Dat speelt ondermeer bij onvoldoende beveiliging of bij fouten in de programmatuur. Naast goede leveringsvoorwaarden kan een beroeps- of bedrijfsaansprakelijkheidsverzekering hierbij een rol spelen. Security risico s en cybercriminaliteit nemen toe. Goed risicomanagement op dit gebied wordt steeds belangrijker. Er zijn inmiddels speciale verzekeringen tegen cybercriminaliteit op de markt. Personeel Trends & ontwikkelingen De horeca kent een relatief hoog aantal ongevallen. In 2012 en 2013 heeft het project Veilig Werken gelopen. De verschuivingen in eigendomsverhoudingen hebben ook arbeidsrechtelijke gevolgen. Was vroeger een belangrijk deel van het oneel in dienst van een keten (vaak betrof het dan een bij een keten behorende rechtsoon), tegenwoordig is het oneel vaak in dienst van de franchisenemer of van de onderneming die de hotelexploitatie verzorgt. Deze zelfstandige ondernemers en ondernemingen zijn soms minder gericht op baanzekerheid en een aantal heeft een sterke focus op winstgevendheid. De horeca is een bedrijfstak die wordt gekenmerkt door relatief veel jongeren en vrouwen. Er is sprake van een hoog oneelsverloop. Uit onderzoeken uit het verleden is al gebleken dat het horeca voor ruim 40% bestaat uit bijbanende studenten en scholieren die als kleine deeltijder of op basis van flexibele werkrelaties actief zijn in de horeca. In de sector wordt vaak en in toenemende mate met flexibele arbeid gewerkt. Het aandeel daarvan is toegenomen van 33% in 2001 tot 44% in Afgelopen jaar is er een lichte stijging in het ziekteverzuim naar 3,0%. Hiermee ligt het ziekteverzuim in de hotelbranche ruim onder het landelijk gemiddelde van 3,9% en 1 procentpunt lager dan op het hoogtepunt van de crisis in 2009 (4,0%). Een reden van het lage aandeel kan zijn, dat werknemers gelukkig zijn met het hebben van een baan en zich daardoor minder snel ziek melden. Bij het aantrekken van de economie de komende jaren kan dit percentage weer stijgen. Personeel in hotels moet vaak lang staan. Dat kan negatieve gevolgen hebben voor houding en bewegingsapparaat. De publieke WGA en Ziektewet premies van het UWV voor de horeca stijgen in De WGA-vast premies zijn lager dan gemiddeld, maar de WGA-flex en ZW-flex premies zijn hoger dan gemiddeld in het hele bedrijfsleven. De WGA instroom bij grote bedrijven was in 2013 groter dan in Horeca bedrijven zijn relatief minder dan gemiddeld eigenrisicodrager (11% versus 21% gemiddeld in aantallen en 25% vergeleken met 46% gemiddeld in loonsommen). Het aantal eigenrisicodragers is met circa 16% afgenomen vergeleken met Voor de Ziektewet is men nog relatief beperkt eigen risicodrager (circa 0,7%). Dit aandeel is wel sterk gegroeid. Risico s Groei van de economie en schaalvergroting bij bedrijven kunnen leiden tot een toename van de risico s op ziekteverzuim en arbeidsongeschiktheid. Preventie, re-integratie en goede ziekteverzuim-, AOV en WIA-verzekeringen blijven van belang in de branche. Veelvoorkomende beroepsziektes in de branche zijn fysieke klachten met betrekking tot houding en bewegingsapparaat. De toename van het aandeel flexwerkers en stijging van de sectorale premies voor vaste werknemers en flex werkers van het UWV, zorgen ervoor, dat de Wet BeZaVa grote impact kan hebben op de kosten. Een goed advies over eigenrisicodragerschap mogelijkheden voor de ZW-flex en WGA is belangrijk. Er is een verplicht bedrijfstakpensioenfonds Horeca & Catering in deze branche. Er is een algemeen verbindend verklaarde cao voor het horecabedrijf. Ondernemers zijn wettelijk verplicht om een Risico Inventarisatie en Evaluatie (RI&E) uit te voeren. 10

11 Duurzaamheid Trends & ontwikkelingen De Green Key is een internationaal keurmerk voor bedrijven in de toerisme- en recreatiebranche en in de branche voor vergader- en congreslocaties, die serieus en controleerbaar bezig zijn met duurzaamheid, MVO en milieu. Inmiddels zijn er in Nederland ongeveer 620 accommodaties gecertificeerd. Om het Green Key certificaat te behalen, dient te worden voldaan aan allerlei criteria o.a. betreffende energie- en waterverbruik, afvalmanagement en beleid inzake F&B (=Food and Beverage). Bij nieuwe panden worden nieuwe technologieën ingezet om klimaatneutrale gebouwen te realiseren. Optimale isolatie, warmtepompen (waarbij warmte van grond wordt gebruikt om op te warmen en af te koelen) en led-verlichting zijn voorbeelden van energiebesparende instrumenten. Risico s Gebruik van nieuwe technologieën in panden kunnen ertoe leiden dat de risico s veranderen. Dat kan er toe leiden dat de (dekkingen van) huidige verzekeringen, bijvoorbeeld brand-/bedrijfsschade-, technische en aansprakelijkheids- en milieuverzekeringen tekortschieten. Door analyse kan worden bepaald welke dekkingen nog van toepassing zijn en welke niet. Daarnaast moet bepaald worden of er nieuwe risico s zijn ontstaan die niet zijn afgedekt. Hierdoor kan behoefte ontstaan aan meer, uitgebreidere, aanvullende of geheel nieuwe verzekeringen. 11

12 Restaurants, snackbars en catering De markt Restaurants, snackbars en cateringbedrijven zijn onderdeel van de horeca. Ook andere gelegenheden die op consumptie zijn gericht, zoals lunchrooms, shoarmazaken, fastfoodrestaurants, pannenkoekenhuizen en ijssalons, worden tot de branche gerekend. Figuur 1. Aantal restaurants, snackbars en cateringbedrijven verdeeld over subbranches en werknemersklassen (1 januari 2014) Subbranches Totaal Restaurants Restaurants Snackbars, lunchrooms en ijssalons Catering Eventcatering Kantines en contractcatering Totaal Bron: CBS, september 2014 Figuur 1 laat de verdeling van deze groep bedrijven zien naar type activiteiten en naar omvang van het aantal ame onen. De branche is afhankelijk van de ontwikkelingen van de economie en consumentenbestedingen. Restaurants en cateringbedrijven hebben voornamelijk in 2009 en 2010 te lijden gehad onder de gevolgen van de financiële en economische crisis. In 2012 en 2013 heeft de restaurantsector het bovengemiddeld goed gedaan binnen de horeca. Cateringbedrijven en kantines hebben het minder goed gehad in De winstgevendheid blijft nog onder druk staan. Dit is mede het gevolg van stijgende voedselprijzen. De zakelijke bestedingen zullen weer iets toenemen, evenals de consumentenbestedingen. Het omzetaandeel van buitenhuisconsumptie is door de crisis afgenomen van 34,2% in 2007 tot 30,7% in De toename van het aantal restaurants met een buitenlandse keuken zet door. Er wordt daar een ander type gerechten (bijvoorbeeld tapas, sushi, dimsum et cetera) aangeboden. Binnen de fastservice branche is sprake van een toenemende mate van specialisatie. Voorbeelden zijn de opkomst van koffiewinkels, speciale broodjesconcepten, yoghurt- en (ambachtelijke) ijssalons en juicebars. Dit wordt gedreven door een toenemende belangstelling voor een gezonde levensstijl. De concurrentie in de branche is groot, niet alleen binnen de branche maar ook door een toename van het aantal branchevreemde aanbieders zoals warenhuizen (La Place en HEMA), tuincentra (Intratuin), wooncentra (Ikea) en tankstations. Ook ondervinden restaurants meer concurrentie van kant- en klaarmaaltijden, die supermarkten aanbieden. Het aantal franchiseketens neemt toe en steeds meer bedrijven sluiten zich aan bij een franchiseketen. Gezonde en duurzaam geproduceerde voeding en het gebruik van authentieke (streek)producten staat steeds meer in de belangstelling. Online reserveren blijft toenemen. Er zijn specifieke bedrijven op de markt die hiervoor systemen bieden (bijvoorbeeld Couverts, Iens/Seatme, Nostradamus en Tafelreserveren). Iens/Seatme had in 2013 al meer dan 1 miljoen online boekingen. Online bestellen en laten bezorgen wordt ook steeds populairder. 12

13 Figuur 2. Index omzetontwikkeling bij restaurants, snackbars en catering en het bruto binnenlands product (BBP) Index (2010 = 100) Restaurants, andere eetgelegenheden 562 Kantines en catering BBP Prognose Bron: CBS, CPB, EIM (2015) De verkoop via veilig- en kortingssites (zoals Groupon) neemt toe. Reviewsites (zoals Iens) geven restaurants en klanten inzicht in prijs/kwaliteit, sfeer en beleving. Het aantal all-you-can-eat restaurants nemen toe. Er zijn al meer dan 750 restaurants in meer dan 300 plaatsen met meer dan 30 type keukens. Partycatering is gegroeid, door een groei van het aantal festivals en andere evenementen. De traditionele snackbar komt steeds meer onder druk te staan en ondervindt in toenemende mate concurrentie van tankstations, supermarkten en afhaalrestaurants. Feiten en cijfers De branche van restaurants, snackbars en catering bestaat uit ruim bedrijven. Bijna bedrijven hebben 1 of 2 ame onen. Dit betreft vaak zelfstandigen. De bedrijven met 3 tot 10 ame onen vormen met ruim bedrijven een aanzienlijke groep. Ongeveer bedrijven uit deze groep horecaondernemingen hebben meer dan 10 ame onen. MKB bedrijven (tot 100 ame onen) leveren de grootste bijdrage aan de werkgelegenheid in de detailhandel met ongeveer 82% van de banen. Grootzakelijke bedrijven (100 of meer ame onen) zijn goed voor circa 18% van de banen. Restaurants vormen de grootste groep bedrijven binnen deze branche, op de voet gevolgd door de categorie snackbars, lunchrooms en ijssalons. In 2013 telde de branche ruim bedrijfsoprichtingen. De gerealiseerde omzet in 2013 bedroeg circa 11,3 miljard. Figuur 2 laat de omzetontwikkeling zien van restaurants, snackbars en catering in de periode en de verwachting voor 2014 en 2015, afgezet tegen de economische groei. De branche is gevoelig voor veranderingen in de economie. In economisch minder goede tijden heeft de branche te kampen met terugval in omzetgroei. In 2009 en 2010 is er een flinke terugval geweest bij restaurants. Bij cateringbedrijven deed deze terugval zich alleen voor in Sinds 2011 groeit de omzet van 13

14 Figuur 3. Restaurants, snackbars en catering: ontwikkeling aantal oprichtingen en opheffingen Opheffingen Bron: CBS restaurants weer. Ook in de eerste helft van 2014 is er een flinke groei te zien en de verwachting is dat de groei zich doorzet in Cateringbedrijven hebben in 2013 een klein omzetverlies gekend. In de eerste helft van 2014 is er een flinke groei te zien en de verwachting is dat de groei zich doorzet in De omzettoename bij restaurants komt afgelopen jaren voornamelijk uit prijsverhogingen. In totaal werd in 2013 een omzet van ongeveer 11,3 miljard gemaakt. De branche kent een groot aantal bedrijfsoprichtingen ieder jaar, meer dan het aantal opheffingen. Er zijn inmiddels meer buitenlandse restaurants (58%), dan Nederlandse of Franse (42%). Het grootste segment is Chinees-Indische restaurants (15%), gevolgd door Italiaanse (10%). De snelst groeiende segmenten zijn Japans en overig Aziatisch. In 2014 zijn in totaal 84 restaurants met één Michelin-ster, 19 met 2 sterren en 2 met 3 sterren. Van de Nederlanders eet 10% wekelijks buiten de deur. De consument die een restaurant bezoekt doet dit gemiddeld twee keer per maand. Klanten gaven in 2013 gemiddeld 16,40. In 2011 was dat nog 19,40. Gemiddeld wordt 20% meer betaald dan in de ons omringende landen. De gemiddelde bestedingen tussen de deelsectoren lopen ver uiteen. In Nederlands/Franse restaurants wordt gemiddeld vijf keer meer uitgegeven dan bij restaurants in warenhuizen. Nederlanders die in de Randstad wonen, gaan vaker naar een restaurant. Tweederde van de Nederlandse bevolking, voornamelijk in de leeftijdsgroep 20 tot 40 jaar, bezoekt minstens drie keer per maand een cafetaria. Het gemak en gebrek aan tijd om zelf te koken zijn de belangrijkste redenen van het cafetariabezoek. De gemiddelde besteding bij een snackbar of lunchroom is circa 6,- Restaurants, snackbars en ijssalons behaalden in de periode van 2009 tot en met 2012 een gemiddeld bedrijfsresultaat van 13% en cateringbedrijven en kantines 12,6%. Dat is hoger dan het marktgemiddelde (6,5%), en ook hoger dan het gemiddelde van de horeca (11,6%). 14

15 Figuur 4. Bedrijfskosten naar kostencategorie vergeleken binnen de sector en met het totale bedrijfsleven Kostencategorie Restaurants, snackbars en ijssalons Catering en kantines Horeca Totale bedrijfsleven Inkoop 34,4% 44,6% 32,2% 68,9% Personeel 31,1% 39,0% 32,2% 13,9% Huisvesting & energie 15,2% 5,2% 15,0% 2,5% Apparatuur & inventaris 1,7% 0,7% 1,6% 0,8% Vervoersmiddelen 0,8% 1,3% 0,8% 1,9% Verkoop 2,9% 1,4% 3,0% 1,7% Communicatie 0,6% 0,4% 0,7% 0,3% Overig 7,6% 4,7% 8,0% 7,0% Afschrijvingen 5,6% 2,8% 6,5% 2,9% Totaal 100% 100% 100% 100% Bron: CBS Uit figuur 4 blijkt, dat het grootste gedeelte van de kosten gemaakt wordt door inkoop en oneel. Bij restaurants zijn ook de kosten voor huisvesting & energie en apparatuur & inventaris relatief hoog. Deze laatste categorie betreft voornamelijk de keukeninrichting. Cateringbedrijven maken relatief veel kosten voor vervoersmiddelen, aangezien ze veel naar klanten toe gaan. Trends, ontwikkelingen en risico s De meest afgesloten verzekeringen binnen de branche zijn motorrijtuigen, brand (koelschade), bedrijfsschade en (milieu)aansprakelijkheid. Verzekeringen op het gebied van fraude & geld worden in deze branche ook vaak gesloten. De brancheorganisatie biedt mantelcontracten voor verzekeringen. Belangrijke trends en ontwikkelingen bieden aanknopingspunten voor een goed advies met betrekking tot verzekeringsproducten. Die trends en ontwikkelingen en hun uitwerking op bedrijfsrisico s zijn hieronder in een aantal thema s bijeengebracht. Markt en regelgeving Trends & ontwikkelingen Sinds 2013 is er een nieuwe Drank en Horeca wet. De minimum alcoholleeftijd is verhoogd van 16 naar 18 jaar. Er is een toenemende aandacht voor hygiëne en veiligheid. Sinds 1 januari 2014 is Koninklijke Horeca Nederland codehouder van de Hygiënecode voor de horeca in plaats van het Bedrijfschap Horeca. In deze Hygiënecode zijn regels opgenomen omtrent voedselveilig werken. Daarvoor is via Europese regelgeving een uitgebreide norm opgesteld, de Hazard Analyses Critical Control Points (HACCP), die wettelijk verplicht is voor alle levensmiddelenbedrijven. De Voedsel en Warenautoriteit (VWA) houdt toezicht op het naleven van de regels. Voor ondernemers die levensmiddelen verkopen geldt vanaf 13 december 2014 nieuwe regelgeving op het gebied van allergenen. Als klanten hierom vragen is men verplicht allergeneninformatie te verstrekken van alle producten die zij verkopen. Allergenen zijn ingrediënten waar mensen die er gevoelig voor zijn na het eten of drinken ervan een overgevoelige reactie kunnen krijgen. Zij krijgen een lichamelijke reactie zoals een zwelling, rode huid of mogelijk zelfs een anafylactische shock. Demografische ontwikkelingen zorgen voor veranderingen in vraag. Er is een toename van het aantal eenoonshuishoudens en door de vergrijzing een opkomst van (kapitaalkrachtige) senioren. Er zijn nieuwe concepten, die hierop inspelen, zoals bijvoorbeeld AlleenEten. 15

16 Er is een stijging van het aantal huiskamerrestaurants, thuiscateraars en hobbykoks. Zo zijn er al meer dan hobbykoks. TV programma s spelen hierop in met kookwedstrijden, zoals Heel Holland Bakt. De partycatering is de afgelopen vijf jaar sterk gegroeid, ondermeer op festivals. Het gaat hier om een grote groep kleine bedrijven, deels zpp ers. De scheiding tussen de keuken en tafels komt te vervallen. Sommige full-service restaurants zullen een diner in de keuken aanbieden. Steeds meer concepten zoeken naar manieren om de consument dichterbij de keuken te krijgen. Veel restaurants hebben inmiddels een open keuken. Restaurants hebben te maken met een stijging van de inkoopprijzen van voeding en alcohol, terwijl de verkoopprijzen onder druk staan. In 2014 is het accijnstarief van alcoholhoudende producten verhoogd met 5,75%. De hoogte van de leges voor het totaalpakket aan vergunningen verschillen sterk per gemeente. De afgelopen jaren zijn in meer dan acht op de tien gemeenten de kosten gestegen. Het aantal franchiseketens neemt toe en steeds meer bedrijven sluiten zich aan bij een franchiseketen. Voordelen zijn naamsbekendheid, herkenbaarheid van de formule, gezamenlijke promotie, kostenbesparing (bijvoorbeeld inkoop, administratie en promotie). Daar tegenover staat dat de ondernemer minder vrijheid heeft en meer contractuele verplichtingen. Consumenten zijn steeds meer geïnteresseerd in exotische restaurants met voedingsproducten uit verre landen. Dat leidt ertoe dat het aantal restaurants met een (exotische) buitenlandse keuken blijft groeien. Risico s Strengere wet- en regelgeving op het gebied van alcohol en voedselveiligheid, kan leiden tot nieuwe of verhoogde risico s op het gebied van aansprakelijkheid. Een goede analyse welk type aansprakelijkheden er zijn, zoals productaansprakelijkheid, welke preventiemaatregelen getroffen kunnen worden en welke verzekeringsoplossingen er zijn, is belangrijk. Nieuwe concepten, zoals huiskamerrestaurants, thuiscateraars, hobbykoks en partycatering, kunnen nieuwe risico s met zich meebrengen. Dat kan ertoe leiden dat de dekking van huidige verzekeringen tekortschiet. Door analyse kan worden bepaald welke dekkingen nog van toepassing zijn en welke niet. Daarnaast kunnen er nieuwe risico s ontstaan die niet zijn afgedekt. Hierdoor kan behoefte ontstaan aan meer, uitgebreidere, aanvullende of geheel nieuwe verzekeringen. De afname van de winstgevendheid brengt meer financiële risico s met zich mee. Een goed inkoopbeleid en eventueel rechtsbijstandverzekeringen, incassodiensten of kredietverzekeringen kunnen hier een rol in spelen. Veranderingen van business model en eigendomsstructuur (bijvoorbeeld bij franchising) zorgen ervoor, dat de risico s kunnen verschuiven van eigenaar. Hierdoor moeten mogelijk grote aanpassingen in de verzekeringen, zoals aansprakelijkheid en brandverzekeringen, gedaan worden. De toename van (exotische) buitenlandse keuken kan zorgen voor een toename aan gezondheidsrisico s. Het verzorgen van catering bij evenementen brengt het risico met zich mee dat door onvoorziene omstandigheden, bijvoorbeeld slecht weer, een evenement moet worden afgelast. Dit zorgt ervoor dat evenementenverzekeringen belangrijker worden voor de branche. Technologie & innovatie Trends & ontwikkelingen Sociale media en vergelijkingssites zijn zeer populair en kunnen zowel voordelen als nadelen opleveren voor restaurants. Vergelijkingssites en recensies maken restaurants transparanter. Potentiële gasten oriënteren zich uitgebreid voordat geboekt wordt. Smartphones maken de consument nog minder voorspelbaar. Er komen steeds meer apps op de markt, die het consumenten makkelijk maakt om ter plekke op het laatste moment te kiezen of wijzigingen door te voeren. Er zijn ook menu apps op de markt (zoals MenuPad), die klanten de mogelijkheid bieden hun menu in het restaurant te kiezen, zonder dat ze hoeven te wachten. Eind 2013 waren ruim horeca ondernemers aangesloten bij het Ondernemersdossier. Via dit dossier leggen ondernemers bepaalde bedrijfsinformatie eenmalig vast en kunnen deze meerdere keren delen met geselecteerde partijen en overheden. Er is een afzonderlijk Ondernemersdossier Horeca (mijnhoreca. nl). Hierin is onder meer de Hygiënecode beschikbaar. Er zijn pilots uitgevoerd om het Ondernemingsdossier Horeca te koppelen met online kassasystemen, boekhoudpakketten, online gastenrecensies, belastingaangiftes. Uiterlijk 2017 moeten alle bedrijven hun zaken met overheden digitaal afhandelen. Pop-up restaurants en foodtrucks zijn restaurants op een tijdelijke locatie. Deze organisaties maken vooral 16

17 gebruik van Twitter, Facebook en andere social media om nieuwe locaties bekend te maken. Een voorbeeld is Restaurant Day, dat onlangs in Amsterdam werd georganiseerd. Het is een festival van één dag om de food cultuur te stimuleren en wordt georganiseerd door vrijwilligers. Het concept komt uit Helsinki, Finland, waar het een groot succes is met honderden pop-up restaurants door de hele stad. Tijdens Restaurant Day kan iedereen een restaurant, café of bar openen voor een dag. Ook groothandelsmarkten, zoals het Food Center Amsterdam (FCA), organiseren steeds vaker pop-up restaurant evenementen. Beoordelingssites maken de markt een stuk transparanter. Reviews kunnen een grote invloed hebben op de omzet. Een op de vier klanten bekijkt voor het reserveren de beoordelingen op Iens.nl, dat maandelijks bezoekers trekt. Thuisbezorgd.nl, een platform voor thuisbezorgrestaurants in Nederland, maakt gebruik van een Food Tracker -systeem. Met dit volgsysteem kan de bestelling van de keuken tot aan de deur gevolgd worden. Een klant ontvangt drie sms-berichten: één ter bevestiging van de bestelling met de geschatte bezorgtijdstip, één wanneer het restaurant begint met de bereiding in de keuken en één wanneer de bestelling onderweg is. Restaurants hebben een hoge vraag naar verwarming, koeling, ventilatie, sanitair water en koelopslag, die zo min mogelijk lawaai mogen maken. Er zijn ventilatiesystemen op de markt, die de warmte van de keukens en van de koelopslag terugwinnen en voor verwarming en sanitair warm water zorgen. Het energieverbruik kan daarmee beperkt worden. Relatief nieuw zijn de zogenoemde mpos (mobiele Point of Sale)-pinoplossingen. Daarmee kunnen klanten via een mobiel apparaat (smartphone of tablet) pinnen. Contactloos betalen is een vorm van elektronisch betalen waarbij de klant de betaalpas of de mobiele telefoon slechts kortstondig dichtbij de betaalautomaat hoeft te houden om te betalen. Bij bedragen tot en met 25,- is geen pincode nodig. Boven dit bedrag moet de klant wel een pincode intikken: op de betaalautomaat (als hij betaalt met een contactloze betaalpas), of op de mobiele telefoon. Op vele terrassen van restaurants worden tegenwoordig terrasverwarmers gebruikt. Door het gebruik hiervan kan de buitencapaciteit ook in de overgangsmaanden naar het koele herfst- of voorjaarsseizoen gebruikt worden. De invoering van het rookverbod heeft hier een positief effect op. Er komen steeds meer terras- verwarmers, die middels innovatieve gas-infrarood techno logie energie kunnen besparen en gelijkmatige temperatuurverdeling over grote oppervlakten kunnen leveren. Risico s Groei van online dienstverlening leidt tot nieuwe vraagstukken rond aansprakelijkheid. Dat speelt ondermeer bij onvoldoende beveiliging of bij fouten in de programmatuur. Naast goede leveringsvoorwaarden kan een beroeps- of bedrijfsaansprakelijkheidsverzekering hierbij een rol spelen. Security risico s en cybercriminaliteit nemen toe. Goed risicomanagement op dit gebied wordt steeds belangrijker. Er zijn inmiddels speciale verzekeringen tegen cybercriminaliteit op de markt. De afhankelijkheid van ICT leidt bij veel bedrijven tot extra uitgaven ten behoeve van risicobeheersing bij uitval van ICT-systemen. Verzekeringen op het gebied van machinebreuk, computer- en elektronica, bedrijfsschade, reconstructie en extra kosten kunnen hierbij een rol spelen. De toename van pinbetalingen en het gebruik van nieuwe betalingstechnologie zorgen ervoor, dat er meer risico s ontstaan op het gebied van betalingen. Storingen kunnen bijvoorbeeld leiden tot omzetverlies. Goede computer- en elektronica- en bedrijfsschadeverzekeringen kunnen een oplossing bieden. De toename van het gebruik van terrasverwarmers zorgt ervoor, dat er meer risico s ontstaan op het gebied van brand, aansprakelijkheid en elektronica. Personeel Trends & ontwikkelingen De horeca kent een relatief hoog aantal ongevallen. In 2012 en 2013 heeft het project Veilig Werken gelopen. De verschuivingen in eigendomsverhoudingen hebben ook arbeidsrechtelijke gevolgen. Was vroeger een belangrijk deel van het oneel in dienst van een keten (vaak betrof het dan een bij een keten behorende rechtsoon), tegenwoordig is het oneel vaak in dienst van de franchisenemer of van de onderneming die de hotelexploitatie verzorgt. Deze zelfstandige ondernemers en ondernemingen zijn soms minder gericht op baanzekerheid en een aantal heeft een sterke focus op winstgevendheid. De horeca is een bedrijfstak die wordt gekenmerkt door relatief veel jongeren en vrouwen. Er is sprake van een 17

18 hoog oneelsverloop. Uit onderzoeken uit het verleden is al gebleken dat het horeca voor ruim 40% bestaat uit bijbanende studenten en scholieren die als kleine deeltijder of op basis van flexibele werkrelaties actief zijn in de horeca. In de sector wordt vaak en in toenemende mate met flexibele arbeid gewerkt. Het aandeel daarvan is toegenomen van 33% in 2001 tot 44% in Het aantal zelfstandigen neemt toe binnen de horeca. In 2010 waren er nog zelfstandigen en in Daarmee is ongeveer 16% van de ame onen zelfstandig ondernemer. Afgelopen jaar is er een daling in het ziekteverzuim binnen de horeca van 2,4% in 2011 naar 2,2% in Hiermee ligt het ziekteverzuim ruim onder het landelijk gemiddelde van 3,9%. Een reden van het lage aandeel kan zijn, dat werknemers gelukkig zijn met het hebben van een baan en zich daardoor minder snel ziek melden. Bij het aantrekken van de economie de komende jaren kan dit percentage weer stijgen. Het oneel werkt vaak laat en op onregelmatige uren en moet veel fysieke inspanningen leveren. De publieke WGA en Ziektewet premies van het UWV voor de horeca stijgen in Voor catering bedrijven stijgen alleen de WGA-flex premies. De WGA-vast premies zijn lager dan gemiddeld, maar de WGA-flex en ZW-flex premies zijn hoger dan gemiddeld in het hele bedrijfsleven. De WGA instroom bij grote bedrijven was in 2013 groter dan in Horeca bedrijven zijn relatief minder dan gemiddeld eigenrisicodrager (11% versus 21% gemiddeld in aantallen en 25% vergeleken met 46% gemiddeld in loonsommen). Het aantal eigenrisicodragers is met circa 16% afgenomen vergeleken met Voor de Ziektewet is men nog relatief beperkt eigen risicodrager (circa 0,7%). Dit aandeel is wel sterk gegroeid. Risico s Groei van de economie en schaalvergroting bij bedrijven kunnen leiden tot een toename van de risico s op ziekteverzuim en arbeidsongeschiktheid. Preventie, re-integratie en goede ziekteverzuim-, AOV en WIA-verzekeringen blijven van belang in de branche. Veelvoorkomende beroepsziektes in de branche zijn fysieke klachten met betrekking tot houding en bewegingsapparaat. De toename van het aandeel flexwerkers en stijging van de sectorale premies voor vaste werknemers en flexwerkers van het UWV, zorgen ervoor, dat de Wet BeZaVa grote impact kan hebben op de kosten. Een goed advies over eigenrisicodragerschap mogelijkheden voor de ZW-flex en WGA is belangrijk. Er is een verplicht bedrijfstakpensioenfonds Horeca & Catering in deze branche. Er is een algemeen verbindend verklaarde cao voor het horecabedrijf. Ondernemers zijn wettelijk verplicht om een Risico Inventarisatie en Evaluatie (RI&E) uit te voeren. Voor zzp ers is het risico op verlies van inkomen bij arbeidsongeschiktheid en het risico op een pensioengat groot. Een specifiek aanbod voor zzp ers kan toegevoegde waarde leveren. Daarbij valt te denken aan producten op het gebied van (beroeps)aansprakelijkheid, arbeidsongeschiktheid en (bancaire) lijfrente. Duurzaamheid Trends & ontwikkelingen Consumenten vertonen een groeiende belangstelling voor gezonde, verse, biologische en duurzame voeding. Beoordelingssite Iens is sinds 2012 gestart met een duurzaamheidsoordeel. Er zijn zestien criteria voor duurzaamheid opgesteld, die tevens kunnen gelden als verbeteropties voor restaurants op het gebied van duurzaamheid. Op het menu staan als criteria kraanwater, vegetarische gerechten, biologische producten, dierenwelzijn, fairtradeproducten, seizoensproducten, streekproducten, vis met het MSC-keurmerk, zelf de hoeveelheid van de bijgerechten bepalen, verschillende portiegroottes, doggybags en waterbesparende toiletten genoemd. Volgens onderzoek van Iens geeft 60% van de klanten aan de restaurantkeuze te laten afhangen van de duurzaamheid van de eetgelegenheid. Vooral duurzame voeding speelt een rol. Over de hele wereld worden bewustwordingscampagnes gelanceerd om voedselverspilling terug te dringen. Het Europees Parlement nam een resolutie aan om de verspilling met 50% terug te dringen. Dit geldt zowel voor thuis als voor buitenshuis. Ook van outlets en fabrikanten wordt verwacht dat ze met dit issue aan de slag gaan en minder eten verspillen. Sinds 1 januari 2008 is het Besluit algemene regels voor inrichtingen milieubeheer, ofwel het Activiteitenbesluit in werking. Voor bijna alle horecabedrijven geldt het Activiteitenbesluit. Het besluit bevat milieuregels op het gebied van geluid, vetlozingen, geur, energie, opslag van koolzuur en afvalstoffen. 18

19 Risico s Voor het gebruik maken van nieuwe producten, zoals duurzaam voedsel, zijn nog in beperkte mate de risico s bekend, vanwege de korte historie. Dit kan een uitdaging vormen voor de risico-inschatting door verzekeraars. Strenge wetgeving op het gebied van milieubeheer zorgen ervoor, dat milieuaansprakelijkheidsverzekeringen belangrijk kunnen zijn. 19

20 Cafés De markt Cafés en bars zijn een onderdeel van de horeca. De branche wordt gevormd door zeer verschillende bedrijven. Van de traditionele kroeg op de hoek tot moderne eetcafés. Figuur 1. Aantal cafés verdeeld over subbranches en werknemersklassen (1 januari 2014). Subbranches Totaal Cafés Bron: CBS, september 2014 Figuur 1 laat de verdeling van deze groep bedrijven zien naar type activiteiten en naar omvang van het aantal ame onen. Door veranderingen in consumentenvoorkeuren en een toenemende concurrentie van branchevreemde aanbieders zoals warenhuizen (La Place en HEMA), tuincentra (Intratuin), wooncentra (Ikea) en tankstations, komt het traditionele café steeds meer in de verdrukking. Het aantal cafés daalt ieder jaar sinds De WK voetbal in 2014 heeft gezorgd voor een, waarschijnlijk tijdelijke, groei van de omzet in Vrijwel elk café heeft tegenwoordig een groot videoscherm voor dergelijke evenementen. De BTW- en accijnsverhogingen, het verhogen van de alcoholleeftijd naar 18 jaar en het rookverbod hebben een negatief effect op de omzet en winstgevendheid. Cafés met een thema, zoals een biertuin, speciale bieren of cocktailbar, groeien in populariteit. De branche heeft een lokaal karakter. Leveranciers van dranken zijn beperkt in aantal. Daardoor hebben ze een relatief sterke invloed en onderhandelingsmacht. Vaak zijn zij ook eigenaar van het pand. De café-exploitanten zijn dan verplichte afnemer van de merken van de betreffende leverancier. Steeds meer cafés bieden WiFi. In het aanbod is een verschuiving te constateren van sterke(re) dranken naar meer koffie/thee-afzet. Ook is te zien dat steeds vaker drank met eten wordt aangeboden. Feiten en cijfers De branche van cafés bestaat uit ongeveer bedrijven. Bijna bedrijven hebben 1 of 2 ame onen. Dit betreft vaak zelfstandigen. De bedrijven met 3 tot 10 ame onen vormen met bijna bedrijven een aanzienlijke groep. Ongeveer 640 bedrijven uit deze groep horecaondernemingen hebben meer dan 10 ame onen. MKB bedrijven (tot 100 ame onen) leveren de grootste bijdrage aan de werkgelegenheid in de detailhandel met ongeveer 82% van de banen. Grootzakelijke bedrijven (100 of meer ame onen) zijn goed voor circa 18% van de banen. In 2013 telde de branche ruim bedrijfsoprichtingen. De gerealiseerde omzet in 2013 bedroeg circa 3,0 miljard. 20

Rabobank Cijfers & Trends

Rabobank Cijfers & Trends Restaurants Restaurants richten zich op de bereiding en verkoop van maaltijden. De branche kent een grote verscheidenheid aan typen bedrijven. Naast restaurants worden ook bistro's, café-restaurants en

Nadere informatie

Brancherapport Hotels en pensions. Markt, trends, ontwikkelingen en risico s

Brancherapport Hotels en pensions. Markt, trends, ontwikkelingen en risico s Brancherapport Hotels en pensions Markt, trends, ontwikkelingen en risico s Hotels en pensions De markt Hotels en pensions zijn een onderdeel van de horeca. Ook hotel-restaurants en conferentiecentra worden

Nadere informatie

Rabobank Cijfers & Trends

Rabobank Cijfers & Trends Cafetaria's en kleine eetwarenverstrekkers Cafetaria's en kleine eetwarenverstrekkers behoren tot de spijsverstrekkende bedrijven. Zij richten zich op de bereiding en verkoop van gemaksvoedsel vanuit een

Nadere informatie

Hotels. Rabobank Cijfers & Trends. Trends. Kansen en bedreigingen. Branche-informatie

Hotels. Rabobank Cijfers & Trends. Trends. Kansen en bedreigingen. Branche-informatie Hotels Hotels hebben als hoofdactiviteit het verstrekken van logies. Logiesverstrekkers zonder sterclassificatie (dit loopt van één ster tot vijf sterren) mogen zich geen hotel noemen. Dit geldt bijvoorbeeld

Nadere informatie

Inspelen op authenticiteit en beleving: het creatieve aanbod wint het van de massa;

Inspelen op authenticiteit en beleving: het creatieve aanbod wint het van de massa; Hotels Hotels hebben als hoofdactiviteit het verstrekken van logies. Logiesverstrekkers zonder sterclassificatie (dit loopt van één ster tot vijf sterren) mogen zich geen hotel noemen. Dit geldt bijvoorbeeld

Nadere informatie

Inspelen op authenticiteit en beleving: het creatieve aanbod wint het van de massa;

Inspelen op authenticiteit en beleving: het creatieve aanbod wint het van de massa; Hotels Hotels hebben als hoofdactiviteit het verstrekken van logies. Logiesverstrekkers zonder sterclassificatie (dit loopt van één ster tot vijf sterren) mogen zich geen hotel noemen. Dit geldt bijvoorbeeld

Nadere informatie

Cafetaria's en kleine eetwarenverstrekkers

Cafetaria's en kleine eetwarenverstrekkers Cafetaria's en kleine eetwarenverstrekkers Cafetaria's en kleine eetwarenverstrekkers behoren tot de spijsverstrekkende bedrijven. Zij richten zich op de bereiding en verkoop van gemaksvoedsel vanuit een

Nadere informatie

Resultaten Branche Quiz MKB Advies Congres

Resultaten Branche Quiz MKB Advies Congres Resultaten Branche Quiz MKB Advies Congres Wilt u meer weten over over branches? Kijk op www.goudseupdate.nl Hier hebben wij interessante én leuke informatie voor u verzameld! 1. Welke soort groothandels

Nadere informatie

2008 2012 % Groei verblijf locaties 11% Groei aantal hotel kamers 4% Groei van marktaandeel in de logies verstrekkende markt -6%

2008 2012 % Groei verblijf locaties 11% Groei aantal hotel kamers 4% Groei van marktaandeel in de logies verstrekkende markt -6% Inleiding Hieronder zult u een opsomming zien van trends in de Nederlandse hotel markt. Ook geeft het een beknopt verslag van de verschillende ontwikkelingen in deze markt. Ook de regio waar het hotel

Nadere informatie

Bedrijfsprofiel. 1 & 2 sterrenhotels in beeld. Anders denken, anders doen. In dit profiel: Van Spronsen & Partners horeca-advies December 2006

Bedrijfsprofiel. 1 & 2 sterrenhotels in beeld. Anders denken, anders doen. In dit profiel: Van Spronsen & Partners horeca-advies December 2006 Bedrijfsprofiel 1 & 2 sterrenhotels in beeld Van Spronsen & Partners horeca-advies December 26 In dit profiel: Aanbod - - - - - - - - - - - - - - - -2 Ontwikkeling - - - - - - - - - - - - 3 Branche onder

Nadere informatie

Brancherapport Kleding en textiel. Markt, trends, ontwikkelingen en risico s

Brancherapport Kleding en textiel. Markt, trends, ontwikkelingen en risico s Brancherapport Kleding en textiel Markt, trends, ontwikkelingen en risico s Kleding en textiel De markt s in kleding, mode en textiel vormen een onderdeel van de groothandel. Deze bedrijven verkopen in

Nadere informatie

Omzetgroei zet door in 2016

Omzetgroei zet door in 2016 Vooruitzicht Horeca Omzetgroei zet door in 216 De omzet* in de horeca stijgt in 215 en 216... want Nederlandse consumenten besteden meer buiten de deur... en de toestroom van toeristen groeit. +4% 215

Nadere informatie

Daling cafés zet door, maar stagneert

Daling cafés zet door, maar stagneert Cafésector in cijfers Na een zeer forse daling in 2008 en 2009, is het caféaanbod in 2010 slechts met 0,8% gedaald. Absoluut gezien hebben 74 cafés hun deuren gesloten. Dat blijkt uit een analyse van het

Nadere informatie

Rabobank Cijfers & Trends

Rabobank Cijfers & Trends Kappers In de kappersbranche kunnen de volgende bedrijfstypen worden onderscheiden: zelfstandigen zonder personeel, zzp ers (ondernemers die minder dan 32 uur per week in het kappersbedrijf werkzaam zijn)

Nadere informatie

Van informatie naar actie. Business Intelligence voor Hospitality & Hotellerie

Van informatie naar actie. Business Intelligence voor Hospitality & Hotellerie Van informatie naar actie Business Intelligence voor Hospitality & Hotellerie Het gebeurt regelmatig: een klant heeft geboekt bij een hotel en bij het inchecken vraagt de receptiemedewerker: Bent u deelnemer

Nadere informatie

Rabobank Cijfers & Trends

Rabobank Cijfers & Trends Kappers In de kappersbranche kunnen de volgende bedrijfstypen worden onderscheiden: zelfstandigen zonder personeel, zzp ers (ondernemers die minder dan 32 uur per week in het kappersbedrijf werkzaam zijn)

Nadere informatie

Rabobank Noordoost Friesland

Rabobank Noordoost Friesland Algemene Ledenvergadering VVV Ameland 2012 Dinsdag 8 mei 2012 Agenda: De Bank (op Ameland) Ontwikkelingen binnen banken Maatschappelijke ontwikkelingen Kunnen bedrijven nog geld lenen? Ameland Economische

Nadere informatie

SRA-Horecascan Uitkomsten 2014 & verwachtingen 2015

SRA-Horecascan Uitkomsten 2014 & verwachtingen 2015 SRA-Horecascan Uitkomsten 2014 & verwachtingen 2015 SRA-Horecascan De Horecascan 2014 is 712 x ingevuld. Van de respondenten werkt 1 in de logiesverstrekking, 60% heeft een restaurant en 1 een café. In

Nadere informatie

TRENDANALYSE EN METHODEVERANTWOORDING

TRENDANALYSE EN METHODEVERANTWOORDING TRENDANALYSE EN METHODEVERANTWOORDING Hotelgasten en overnachtingen Het aantal hotelovernachtingen blijft toenemen in Amsterdam: in de eerste tien maanden van is % meer overnachtingen geregistreerd dan

Nadere informatie

Brancherapport Advocaten, notarissen, accountants, administratie- en belastingkantoren. Markt, trends, ontwikkelingen en risico s

Brancherapport Advocaten, notarissen, accountants, administratie- en belastingkantoren. Markt, trends, ontwikkelingen en risico s Brancherapport Advocaten, notarissen, accountants, administratie- en belastingkantoren Markt, trends, ontwikkelingen en risico s Advocaten, notarissen, accountants, administratie- en belastingkantoren

Nadere informatie

Februari 2010. Brancheschets Horeca

Februari 2010. Brancheschets Horeca Februari 2010 Brancheschets Horeca Brancheschets Horeca Afdeling Arbeidsmarktinformatie Redactie: Rob de Munnik, Marijke Oosterhuis & Niek Veeken 10-2-2010 Landelijk Bedrijfsadviseur Horeca Patricia Oosthof

Nadere informatie

Verdere groei in het verschiet

Verdere groei in het verschiet Vooruitzicht Horeca Verdere groei in het verschiet De horeca kan in 2016 rekenen op verdere groei van de omzet... ondernemers zijn steeds positiever... en vooral in Amsterdam stijgen de hotelkamerprijzen

Nadere informatie

Wat was uw brutomarge in 2013? De brutomarge is de verhouding tussen de brutowinst en de omzet, uitgedrukt in een percentage van de omzet.

Wat was uw brutomarge in 2013? De brutomarge is de verhouding tussen de brutowinst en de omzet, uitgedrukt in een percentage van de omzet. Horecascan deelnemer: 1024669 Hoe staat u ervoor? Uw persoonlijke adviesrapport Horeca in beeld Met dank aan het mooie weer, het Wereldkampioenschap voetbal en het verbeterde consumentenvertrouwen zit

Nadere informatie

BIJLAGE D KANTOREN-, HOTEL- EN WONINGMARKT WEERT

BIJLAGE D KANTOREN-, HOTEL- EN WONINGMARKT WEERT BIJLAGE D KANTOREN-, HOTEL- EN WONINGMARKT WEERT Kantorenmarkt Weert Tot 2020 zeer beperkte behoefte aan nieuwe kantoorruimte in Weert, er is al meer dan voldoende aanbod van kantoorruimte, toevoegen van

Nadere informatie

1.1 Bevolkingsontwikkeling 9. 1.2 Bevolkingsopbouw 10. 1.2.1 Vergrijzing 11. 1.3 Migratie 11. 1.4 Samenvatting 12

1.1 Bevolkingsontwikkeling 9. 1.2 Bevolkingsopbouw 10. 1.2.1 Vergrijzing 11. 1.3 Migratie 11. 1.4 Samenvatting 12 inhoudsopgave Samenvatting 3 1. Bevolking 9 1.1 Bevolkingsontwikkeling 9 1.2 Bevolkingsopbouw 10 1.2.1 Vergrijzing 11 1.3 Migratie 11 1.4 Samenvatting 12 2. Ontwikkelingen van de werkloosheid 13 2.1 Ontwikkeling

Nadere informatie

Minder contant geld door nieuwe betaalvormen (zoals mobiele pin, mobiele telefoon, MyOrder);

Minder contant geld door nieuwe betaalvormen (zoals mobiele pin, mobiele telefoon, MyOrder); Cafés en discotheken Cafés en discotheken richten zich in hoofdzaak op het verstrekken van (alcoholhoudende) dranken. Naast dranken worden ook vaak kleine hapjes verkocht. De branche kenmerkt zich door

Nadere informatie

12 Cluster 11: Horeca, hotel-restaurant

12 Cluster 11: Horeca, hotel-restaurant 12 Cluster 11: Horeca, hotel-restaurant 12.1 Typering van het cluster Tot dit cluster behoren de hotel-restaurants en de hotels (hotels en pensions zonder vrij toegankelijk restaurant). Nederland telt

Nadere informatie

Daar word je samen beter van! Modernisering Ziektewet

Daar word je samen beter van! Modernisering Ziektewet Daar word je samen beter van! Modernisering Ziektewet Verschillende vormen van wetgeving hebben er de afgelopen jaren voor gezorgd dat u als werkgever een grote rol speelt in het terugdringen van het aantal

Nadere informatie

Huidig economisch klimaat

Huidig economisch klimaat Huidig economisch klimaat 1.1 Beschrijving respondenten Er hebben 956 ondernemers meegedaan aan het onderzoek, een respons van 38. De helft van de respondenten is zzp er (465 ondernemers, 49). Het aandeel

Nadere informatie

Aanleiding voor het onderzoek

Aanleiding voor het onderzoek Aanleiding voor het onderzoek Gemeente Heerlen, juni 2013, alle zondagen koopzondag; wekelijkse koopzondag Centrum gestart m.i.v. september 2013 Heroverweging wekelijkse koopzondag in 2015 Breed gedragen

Nadere informatie

Meting economisch klimaat, november 2013

Meting economisch klimaat, november 2013 Meting economisch klimaat, november 2013 1.1 Beschrijving respondenten Er hebben 956 ondernemers meegedaan aan het onderzoek, een respons van 38. De helft van de respondenten is zzp er (465 ondernemers,

Nadere informatie

Productinformatie WGA Eigenrisicodragerschap

Productinformatie WGA Eigenrisicodragerschap Productinformatie WGA Eigenrisicodragerschap 1. Wet Werk en Inkomen naar Arbeidsvermogen De WIA bestaat uit twee onderdelen: De regeling Inkomensvoorziening Volledig Arbeidsongeschikten (IVA) De regeling

Nadere informatie

Rabobank Cijfers & Trends

Rabobank Cijfers & Trends Detailhandel in wonen De detailhandel in wonen bestaat uit de volgende branches: woninginrichting (onder te verdelen in meubelspeciaalzaken, woningtextielspeciaalzaken, slaapspeciaalzaken en gemengde zaken),

Nadere informatie

Nieuwsbrief Zeeuwse arbeidsmarktmonitor Nummer 5: december 2015

Nieuwsbrief Zeeuwse arbeidsmarktmonitor Nummer 5: december 2015 Nieuwsbrief Zeeuwse arbeidsmarktmonitor Nummer : december 2 Zeeuwse ondernemers blijven gunstig gestemd Winstgevendheid bouwondernemers pas volgend jaar op peil Krapte aan personeel in sectoren ICT en

Nadere informatie

Hospitality Benchmark 2014

Hospitality Benchmark 2014 2014 KPMG Accountants N.V., alle rechten voorbehouden. TRAVEL, LEISURE & TOURISM Hospitality Benchmark 2014 Cijfers maken het duidelijk! kpmg.nl Jos Sweers Ilse de Graaff 2 Hospitality Benchmark 2014 2014

Nadere informatie

18 december 2012. Social Media Onderzoek. MKB Nederland

18 december 2012. Social Media Onderzoek. MKB Nederland 18 december 2012 Social Media Onderzoek MKB Nederland 1. Inleiding Er wordt al jaren veel gesproken en geschreven over social media. Niet alleen in kranten en tijdschriften, maar ook op tv en het internet.

Nadere informatie

M200413 Beperkte groei werkgelegenheid in het MKB

M200413 Beperkte groei werkgelegenheid in het MKB M200413 Beperkte groei werkgelegenheid in het MKB A.M.J. te Peele Zoetermeer, 24 december 2004 Beperkte groei werkgelegenheid MKB in 1999-2002 De werkgelegenheid in het MKB is in 2002 met 3% toegenomen

Nadere informatie

Agenda informatieavond Drank en Horecawet, 13 juni 2013, 20.00 uur. -Burgemeester. -Ellen Zegers / Mark goossens. -Start interactief gedeelte

Agenda informatieavond Drank en Horecawet, 13 juni 2013, 20.00 uur. -Burgemeester. -Ellen Zegers / Mark goossens. -Start interactief gedeelte Agenda informatieavond Drank en Horecawet, 13 juni 2013, 20.00 uur -Burgemeester -Ellen Zegers / Mark goossens -Start interactief gedeelte -Korte pauze -Discussie modelverordening n.a.v. uitkomst interactief

Nadere informatie

Slapen in de Nederlandse horeca. Tabellenbijlage

Slapen in de Nederlandse horeca. Tabellenbijlage Slapen in de Nederlandse horeca Tabellenbijlage Dit is een uitgave van het bedrijfschap Horeca en Catering bedrijfschap Horeca en Catering Overname van informatie uit deze publicatie is toegestaan, mits

Nadere informatie

SRA-Retailscan Uitkomsten 2014 & verwachtingen 2015

SRA-Retailscan Uitkomsten 2014 & verwachtingen 2015 SRA-Retailscan Uitkomsten 2014 & verwachtingen 2015 SRA-Retailscan De Retailscan 2014 is 350 x ingevuld. 24% van de respondenten is werkzaam in de foodsector en 76% in de non food. Van de respondenten

Nadere informatie

Sociale media in Nederland Door: Newcom Research & Consultancy

Sociale media in Nederland Door: Newcom Research & Consultancy Sociale media in Nederland Door: Newcom Research & Consultancy Sociale media hebben in onze samenleving een belangrijke rol verworven. Het gebruik van sociale media is groot en dynamisch. Voor de vierde

Nadere informatie

Bedrijfsprofiel. Wegrestaurants in beeld. Anders denken, anders doen. In dit profiel: Van Spronsen & Partners horeca-advies Januari 2006

Bedrijfsprofiel. Wegrestaurants in beeld. Anders denken, anders doen. In dit profiel: Van Spronsen & Partners horeca-advies Januari 2006 Bedrijfsprofiel Wegrestaurants in beeld Van Spronsen & Partners horeca-advies Januari 2006 In dit profiel: Aanbod - - - - - - - - - - - - - - - -2 Ontwikkeling - - - - - - - - - - - - 3 Toekomstvisie bedreigingen

Nadere informatie

Rabobank Cijfers & Trends

Rabobank Cijfers & Trends Wellnesscentra en sauna's Een wellnesscentrum of sauna beschikt over verschillende voorzieningen die alles te maken hebben met ontspanning en welbevinden. Het gaat hierbij om sauna, zwembad, stoombad,

Nadere informatie

MARKTVERKENNING - MARKTVERKENNING 2012-1

MARKTVERKENNING - MARKTVERKENNING 2012-1 MARKTVERKENNING 2012 Dit is de vierde Lunchroom Marktverkenning sinds 2005. Ontstaan door de vele verzoeken om onze kennis te delen. Enkele voorbeelden van veel gestelde vragen zijn: Wat is een lunchroom?

Nadere informatie

Kerncijfers toerisme Zeeland 2014

Kerncijfers toerisme Zeeland 2014 Kerncijfers toerisme Zeeland 214 Oriëntatiefase Informatiebronnen tijdens de oriëntatiefase van de se toerist in Zeeland (aantallen zijn gebaseerd op toeristische vakanties) 3 Rechtstreeks bij accommodatieverschaffer

Nadere informatie

Zakelijke dienstverlening

Zakelijke dienstverlening Zakelijke dienstverlening Trends, Ontwikkelingen, Cijfers & Prognoses Juni 16 Economisch Bureau Nederland Kasper Buiting Senior sector econoom 3376 kasper.buiting@nl.abnamro.com Inhoud Onderwerp Pag Kernpunten

Nadere informatie

Sectorprognoses 2015 en MKB- Visie zonder grenzen

Sectorprognoses 2015 en MKB- Visie zonder grenzen Sectorprognoses 2015 en MKB- Visie zonder grenzen Bijeenkomst Rabobank Noord- en Oost- Achterhoek Monique van Plateringen & Annemarie Kuijer 9 februari 2015 Introductie Sprekers Annemarie Kuijer, sectormanager

Nadere informatie

Eenmanszaak V.O.F. (Vennootschap onder firma) Anders: Nee. Soort bedrijf/beroep Industrie Groot- en tussenhandel. Als volgt opgebouwd: 12 maanden + 8%

Eenmanszaak V.O.F. (Vennootschap onder firma) Anders: Nee. Soort bedrijf/beroep Industrie Groot- en tussenhandel. Als volgt opgebouwd: 12 maanden + 8% 1 Algemeen Adresgegevens Naam bedrijf Adres Postcode en woonplaats Telefoon Internetadres Contactpersoon E-mail contactpersoon Gespreksdatum Ondernemingsvorm Datum oprichting (B.V., N.V., V.O.F., ETC.)

Nadere informatie

Nieuwe ziektewet: betalen per zieke flexwerker vanaf 2014

Nieuwe ziektewet: betalen per zieke flexwerker vanaf 2014 Modernisering Ziektewet De kosten van sociale zekerheid komen meer en meer op het bord van de werkgevers. Eerst was er de loondoorbetalingsverplichting in de jaren 90. Toen de Wet Poortwachter, de gedifferentieerde

Nadere informatie

Allochtonen op de arbeidsmarkt 2009-2010

Allochtonen op de arbeidsmarkt 2009-2010 FORUM Maart Monitor Allochtonen op de arbeidsmarkt 9-8e monitor: effecten van de economische crisis In steeg de totale werkloosheid in Nederland met % naar 26 duizend personen. Het werkloosheidspercentage

Nadere informatie

wel of niet uitbesteden?

wel of niet uitbesteden? Horeca wel of niet uitbesteden? RECRON Thema-ochtend Noord Brabant - 10 september 2013 Christian Severijns Manager en bedrijfsadviseur KHN BedrijfsAdvies Inhoud KHN BedrijfsAdvies Afwegingen die u vooraf

Nadere informatie

Eenmanszaak Vennootschap. Anders: Soort bedrijf/beroep Industrie Groot- en tussenhandel. Als volgt opgebouwd: 12 maanden + 8% anders, nl.

Eenmanszaak Vennootschap. Anders: Soort bedrijf/beroep Industrie Groot- en tussenhandel. Als volgt opgebouwd: 12 maanden + 8% anders, nl. 1 Algemeen Adresgegevens Naam bedrijf Adres Postcode en woonplaats Telefoon Fax: Internetadres Contactpersoon Functie: E-mail contactpersoon Kamer van Koophandelnummer BTW-nummer Ondernemingsvorm Datum

Nadere informatie

Kortetermijnontwikkeling

Kortetermijnontwikkeling Artikel, donderdag 22 september 2011 9:30 Arbeidsmarkt in vogelvlucht Het aantal banen van werknemers en het aantal openstaande vacatures stijgt licht. De loonontwikkeling is gematigd. De stijging van

Nadere informatie

Lesbrief 6: Trends en ontwikkelingen

Lesbrief 6: Trends en ontwikkelingen Lesbrief 6: Trends en ontwikkelingen Iedere dag worden er nieuwe ontdekkingen gedaan en veranderen de gewoonten van mensen. Trends en ontwikkelingen vind je dan ook in ieder werkgebied terug. Ook in de

Nadere informatie

December 2014 Betalen aan de kassa 2013

December 2014 Betalen aan de kassa 2013 December 2014 Betalen aan de kassa 2013 Betalen aan de kassa 2013 Betalen aan de kassa 2013 Uitkomsten DNB/Betaalvereniging Nederland onderzoek naar het gebruik van contant geld en de pinpas in Nederland

Nadere informatie

11 Cluster 10: Horeca, maaltijdverstrekkers

11 Cluster 10: Horeca, maaltijdverstrekkers 11 Cluster 10: Horeca, maaltijdverstrekkers 11.1 Typering van het cluster Onder de verzamelnaam maaltijdverstrekkers vallen de restaurants in al hun verschijningsvormen: van eetcafé en fastfoodrestaurant

Nadere informatie

CBS: Voorzichtig herstel arbeidsmarkt in het tweede kwartaal

CBS: Voorzichtig herstel arbeidsmarkt in het tweede kwartaal Persbericht PB14 56 11 9 214 15.3 uur CBS: Voorzichtig herstel arbeidsmarkt in het tweede kwartaal Meer werklozen aan de slag Geen verdere daling aantal banen, lichte groei aantal vacatures Aantal banen

Nadere informatie

Biedt uw klanten gratis Wi-Fi en vergroot uw omzet. Wij zullen u laten zien hoe! Aandachtpunten voor de hotelindustrie

Biedt uw klanten gratis Wi-Fi en vergroot uw omzet. Wij zullen u laten zien hoe! Aandachtpunten voor de hotelindustrie Biedt uw klanten gratis Wi-Fi en vergroot uw omzet Wij zullen u laten zien hoe! Aandachtpunten voor de hotelindustrie free-hotspot.com s FREE HotSpot Programma Wat is 'free-hotspot.com'? In geheel Europa

Nadere informatie

Brancherapport Zakelijke dienstverlening. Markt, trends, ontwikkelingen en risico s

Brancherapport Zakelijke dienstverlening. Markt, trends, ontwikkelingen en risico s Brancherapport Zakelijke dienstverlening Markt, trends, ontwikkelingen en risico s Inhoud 3 ICT-dienstverlening 12 Advocaten, notarissen, accountants, administratie- en belastingkantoren 20 Organisatieadvies-,

Nadere informatie

HOSTA 2013 The Benelux Hotel Industry

HOSTA 2013 The Benelux Hotel Industry HOSTA 2013 The Benelux Hotel Industry Ewout Hoogendoorn 5 juni 2013 HOSTA 2013 Resultaten 2012 Verwachtingen 2013 & 2014 Omzet, kosten en resultaat Vraag en aanbod Hotelvastgoed en contracten 2 Houdt het

Nadere informatie

Totaalbeeld arbeidsmarkt: werkloosheid in februari 6 procent

Totaalbeeld arbeidsmarkt: werkloosheid in februari 6 procent Arbeidsmarkt in vogelvlucht Gemiddeld over de afgelopen vier maanden is er een licht stijgende trend in de werkloosheid. Het aantal banen van werknemers stijgt licht en het aantal openstaande vacatures

Nadere informatie

Starters zien door de wolken toch de zon

Starters zien door de wolken toch de zon M201206 Starters zien door de wolken toch de zon drs. A. Bruins Zoetermeer, mei 2012 Starters zien door de wolken toch de zon Enkele jaren nadat zij met een bedrijf zijn begonnen, en met enkele jaren financieel-economische

Nadere informatie

Consequenties modernisering Ziektewet (BeZaVa)

Consequenties modernisering Ziektewet (BeZaVa) Consequenties modernisering Ziektewet (BeZaVa) DRV Accountants & Adviseurs 15-01-2014 Op 1 januari 2013 is de Wet Beperking Ziekteverzuim en Arbeidsongeschiktheid Vangnetters (BeZaVa) ingevoerd, ook wel

Nadere informatie

N B T C A F D E L I N G R E S E A R CH M A A R T 2 0 1 1 TOERISME IN PERSPECTIEF

N B T C A F D E L I N G R E S E A R CH M A A R T 2 0 1 1 TOERISME IN PERSPECTIEF N B T C A F D E L I N G R E S E A R CH M A A R T 2 0 1 1 TOERISME IN PERSPECTIEF 2011 ONTWIKKELINGEN MBT T OT INKOMEND EN BINNENLANDS TOERISM E NADER BEKEKEN Toerisme in perspectief 2011 Ontwikkelingen

Nadere informatie

Verouderde bungalowparken hebben het moeilijk, verhuurorganisaties richten hun pijlen op nieuwe ontwikkelingen;

Verouderde bungalowparken hebben het moeilijk, verhuurorganisaties richten hun pijlen op nieuwe ontwikkelingen; Vakantiecentra Vakantiecentra hebben als hoofdactiviteit het verstrekken van verblijfsaccommodaties voor een of meerdere overnachtingen. Het gaat hierbij om een recreatief verblijf. Tot de branche behoren

Nadere informatie

De mobiele werknemer. Mobiel werken in 2015-2020. Januari 2015, Rotterdam. Officebooking 2015 1

De mobiele werknemer. Mobiel werken in 2015-2020. Januari 2015, Rotterdam. Officebooking 2015 1 De mobiele werknemer Mobiel werken in 2015-2020 Januari 2015, Rotterdam Officebooking 2015 1 De mobiele werknemer In 2020 werkt 60% van de Nederlandse werknemers niet meer op een vaste plek: een eigen

Nadere informatie

Sectoranalyse Horeca 2014

Sectoranalyse Horeca 2014 HIER FOTO INVOEGEN BREEDTE 210mm x HOOGTE 99mm Sectoranalyse Horeca 2014 Ondernemingen Faillissementen Oprichtingen en schrappingen Omzet en investeringen 2014 Guidea - Kenniscentrum voor Toerisme en Horeca

Nadere informatie

Bij deze opgave horen de informatiebronnen 6 tot en met 8.

Bij deze opgave horen de informatiebronnen 6 tot en met 8. Opgave 5 Bij deze opgave horen de informatiebronnen 6 tot en met 8. De brood- en banketbranche gaat al enkele jaren gebukt onder tegenvallende verkopen. Bovendien hebben de bakkers te maken met stijgende

Nadere informatie

Wat was uw brutomarge in 2014? De brutomarge is de verhouding tussen de brutowinst en de omzet, uitgedrukt in een percentage van de omzet.

Wat was uw brutomarge in 2014? De brutomarge is de verhouding tussen de brutowinst en de omzet, uitgedrukt in een percentage van de omzet. Horecascan deelnemer: 1120548 Hoe staat u ervoor? Uw persoonlijke adviesrapport Algemeen Na jaren van recessie waarin de consument de hand op de knip hield, profiteert de horeca momenteel van een opleving.

Nadere informatie

Consumentenreviews Restaurants. Analyse Nederland

Consumentenreviews Restaurants. Analyse Nederland Consumentenreviews Restaurants Analyse Nederland Consumentenreviews Restaurants Analyse Nederland Uitgevoerd in opdracht van bedrijfschap Horeca en Catering René van Hulle en Anne Gjaltema September 2011

Nadere informatie

Modernisering Ziektewet Hoofdlijnen van de wet beperking ziekteverzuim en arbeidsongeschiktheid vangnetters (BeZaVa)

Modernisering Ziektewet Hoofdlijnen van de wet beperking ziekteverzuim en arbeidsongeschiktheid vangnetters (BeZaVa) Modernisering Ziektewet Hoofdlijnen van de wet beperking ziekteverzuim en arbeidsongeschiktheid vangnetters (BeZaVa) 1. Inleiding De overheid heeft besloten de Ziektewet (ZW) per 1 januari 2013 aan te

Nadere informatie

Veranderingen Sociale Zekerheid inkomen 2017

Veranderingen Sociale Zekerheid inkomen 2017 Veranderingen Sociale Zekerheid inkomen 2017 ADVIES & DIENSTVERLENING Modernisering Ziektewet (BeZaVa) WGA vast - flex Wat betekent dit voor u? Betere producten, betere diensten. Slimmer werken. Aansluiten

Nadere informatie

Fact sheet Amsterdamse horeca: opmars restaurants Groei van de oppervlakte, vestigingen en werkzame personen in de horeca in Amsterdam, 2002-2007

Fact sheet Amsterdamse horeca: opmars restaurants Groei van de oppervlakte, vestigingen en werkzame personen in de horeca in Amsterdam, 2002-2007 Fact sheet nummer 1 april 2008 Amsterdamse horeca: opmars restaurants Door de aantrekkende economie en het verbeterde consumentenvertrouwen laat de horecasector sinds 2005 een omzetstijging zien. Het mooie

Nadere informatie

Herstel horeca in 2011

Herstel horeca in 2011 Kwartaalbericht Horeca ING Economisch Bureau Herstel horeca in 2011 De verwachte omzetontwikkeling voor de horeca is in 2010 nog negatief. Hiermee blijft de sector achter bij de Nederlandse economie als

Nadere informatie

Macro-economische Ontwikkelingen

Macro-economische Ontwikkelingen Macro-economische Ontwikkelingen e kwartaal 1 Bijlage II Overall conclusie De Nederlandse economie groeit naar verwachting met 1¾% in 1 en met 1½% in 11. De toename van het bbp komt bijna volledig voor

Nadere informatie

Rabobank Cijfers & Trends

Rabobank Cijfers & Trends Vakantiecentra Vakantiecentra hebben als hoofdactiviteit het verstrekken van verblijfsaccommodaties voor een of meerdere overnachtingen. Het gaat hierbij veelal om een recreatief verblijf. Tot de branche

Nadere informatie

Jaarcijfers 2012. 6 maart 2013

Jaarcijfers 2012. 6 maart 2013 Jaarcijfers 2012 6 maart 2013 Overzicht Klantbelang gediend met stevig financieel fundament Resultaat 255 miljoen Dividendvoorstel 88 miljoen Solvabiliteit 293% Kosten verder verlaagd met 6% Eigen Vermogen

Nadere informatie

De arbeidsmarkt klimt uit het dal

De arbeidsmarkt klimt uit het dal Trends en ontwikkelingen arbeidsmarkt en onderwijs De arbeidsmarkt klimt uit het dal Het gaat weer beter met de arbeidsmarkt in, ofschoon de werkgelegenheid wederom flink daalde. De werkloosheid ligt nog

Nadere informatie

Haal meer boekingen uit uw website! Meer bezoekers, meer boekingen, meer gasten Tommy Bookingsupport & TenZer

Haal meer boekingen uit uw website! Meer bezoekers, meer boekingen, meer gasten Tommy Bookingsupport & TenZer Haal meer boekingen uit uw website! Meer bezoekers, meer boekingen, meer gasten Tommy Bookingsupport & TenZer Wat gaan we doen. Online trends Website ontwikkeling Online boeken Zoekmachine optimalisatie

Nadere informatie

fjj; K provincie ^S& groningen

fjj; K provincie ^S& groningen fjj; K provincie ^S& groningen m bezoekadres: Martinilcerkhof 12 Aan Provinciale Staten postadres: algemeen telefoonnr: Postbus 610 9700 AP Groningen 050 316 49 II algemeen faxnr.: www.provinciegroningen.nl

Nadere informatie

Brancherapport Detailhandel. Markt, trends, ontwikkelingen en risico s

Brancherapport Detailhandel. Markt, trends, ontwikkelingen en risico s Brancherapport Detailhandel Markt, trends, ontwikkelingen en risico s Inhoud Voedingsmiddelenwinkels 3 De markt 3 Feiten en cijfers 4 Markt en regelgeving 6 Technologie & innovatie 7 Personeel 8 Duurzaamheid

Nadere informatie

Modernisering Ziektewet

Modernisering Ziektewet Modernisering Ziektewet 1. Inleiding Per 1 januari 2013 is de Wet Beperking Ziekteverzuim en Arbeidsongeschiktheid Vangnetters (BeZaVa) in werking getreden. Deze wet heeft tot doel het aantal vangnetters

Nadere informatie

Presentatie Jan-Willem Grievink FoodService Instituut Nederland en EFMI Business School Maart 2011. Jan-Willem Grievink

Presentatie Jan-Willem Grievink FoodService Instituut Nederland en EFMI Business School Maart 2011. Jan-Willem Grievink concepten 2 Volatiele wereldeconomie Belangrijke maatschappelijke veranderingen Stress in housholds with children 1. 2. Growing to 35% 1-p household 3. Baby boomers 4. New Europeans 3 1 4 Single portions

Nadere informatie

UITSLAGEN WONEN ENQUÊTE

UITSLAGEN WONEN ENQUÊTE UITSLAGEN WONEN ENQUÊTE 3 E KWARTAAL 211 Gemaakt voor NVM Wonen Gemaakt door NVM Data & Research Inhoudsopgave 1 Introductie enquête... 3 1.1 Periode... 3 1.2 Respons... 3 2 Staat van de woningmarkt...

Nadere informatie

Brancherapport Mode- en gebruiksartikelenwinkels. Markt, trends, ontwikkelingen en risico s

Brancherapport Mode- en gebruiksartikelenwinkels. Markt, trends, ontwikkelingen en risico s Brancherapport Mode- en gebruiksartikelenwinkels Markt, trends, ontwikkelingen en risico s Mode- en gebruiksartikelenwinkels De markt Mode- en gebruiksartikelenwinkels zijn onderdeel van de detailhandel.

Nadere informatie

Aangenaam kennis te delen Wij brengen de risico s voor u in kaart. www.zichtadviseurs.nl

Aangenaam kennis te delen Wij brengen de risico s voor u in kaart. www.zichtadviseurs.nl Aangenaam kennis te delen Wij brengen de risico s voor u in kaart www.zichtadviseurs.nl Het uitstippelen van een effectief risicoplan begint met elkaar leren kennen Ondernemen is risico lopen. Als ondernemer

Nadere informatie

Bedrijfsvoering benchmark onderzoek tussenpersonen. Ir. Laurens van Graafeiland Juli 2013

Bedrijfsvoering benchmark onderzoek tussenpersonen. Ir. Laurens van Graafeiland Juli 2013 Bedrijfsvoering benchmark onderzoek tussenpersonen Ir. Laurens van Graafeiland Juli 2013 1 Toelichting onderzoek 2012 Het landelijk bedrijfsvoering benchmark onderzoek is voor het 2 e jaar afgenomen, dit

Nadere informatie

Per 1 januari 2015 hebben werknemers met een tijdelijk contract meer bescherming:

Per 1 januari 2015 hebben werknemers met een tijdelijk contract meer bescherming: Themabijlage Wet Werk en Zekerheid (WWZ) per 1 januari 2015 Mensen met een tijdelijk contract hebben vanaf januari 2015 meer rechten, zowel vaste als tijdelijke werknemers krijgen bij ontslag een vergoeding,

Nadere informatie

Verslag van Mandema Update Zorg & Verzuim

Verslag van Mandema Update Zorg & Verzuim Verslag van Mandema Update Zorg & Verzuim De overheid trekt zich steeds meer terug als het gaat om zaken rond ziekte en verzuim van werknemers. Na het ontstaan van het WAO-gat in 1993 is alles in een stroomversnelling

Nadere informatie

Kwartaalbericht Horeca ING Economisch Bureau Stabilisatie in de horeca in 2015

Kwartaalbericht Horeca ING Economisch Bureau Stabilisatie in de horeca in 2015 Kwartaalbericht Horeca ING Economisch Bureau Stabilisatie in de horeca in 215 Stabilisatie van de horecaomzet in 215 na sterke groei in 214. De verbetering van het vertrouwen van de Nederlandse consument

Nadere informatie

7 ontwikkelingen waar de horecaondernemer van kan profiteren

7 ontwikkelingen waar de horecaondernemer van kan profiteren 7 ontwikkelingen waar de horecaondernemer van kan profiteren European Merchant Services 2015 1. Zorg ervoor dat u met de smartphone gevonden wordt Ondanks dat de groei van de smartphone inmiddels stabiliseert

Nadere informatie

Fact sheet. Horeca in Amsterdam: minder cafés, meer restaurants. Amsterdam grootste horecacentrum van Nederland. nummer 2 maart 2005

Fact sheet. Horeca in Amsterdam: minder cafés, meer restaurants. Amsterdam grootste horecacentrum van Nederland. nummer 2 maart 2005 Fact sheet nummer 2 maart 2005 Horeca in Amsterdam: minder cafés, meer restaurants De oer-hollandse snackbar en het traditionele café zijn steeds minder in trek. Landelijk is hun aantal de laatste tien

Nadere informatie

Trends & Rendement. Regio Drenthe KHN BedrijfsAdvies - Christian Severijns Emmen, 17 november 2015

Trends & Rendement. Regio Drenthe KHN BedrijfsAdvies - Christian Severijns Emmen, 17 november 2015 Trends & Rendement Regio Drenthe KHN BedrijfsAdvies - Christian Severijns Emmen, 17 november 2015 Even voorstellen KHN BedrijfsAdvies 2 e lijns-service, leden en niet KHN leden Team van deskundige bedrijfsadviseurs

Nadere informatie

D E S U C C E S F O R M U L E

D E S U C C E S F O R M U L E DE SUCCESFORMULE De succesformule Spare Rib Express is in 1992 begonnen in Amsterdam met een maaltijd bezorgformule die moest uitblinken in kwaliteit, service en uitstraling. Door de brede visie op marketing,

Nadere informatie

WERKEN 3.0. Voordelen van werken 3.0

WERKEN 3.0. Voordelen van werken 3.0 WERKEN 3.0 Het Nieuwe Werken Aangeboden door HKA Voordelen van werken 3.0 Werken van 09:00 tot 17:00 doen de meeste mensen al niet meer. We leven wereldwijd in een 24 uur economie die continu verandert.

Nadere informatie

Verzekerdenmobiliteit en Keuzegedrag 2009

Verzekerdenmobiliteit en Keuzegedrag 2009 Verzekerdenmobiliteit en Keuzegedrag 2009 Er is rust op de zorgverzekeringsmarkt: 96,5% van de verzekerden blijft bij de huidige zorgverzekeraar en scherpt de polis aan Er is een stabiele mobiliteit van

Nadere informatie

Bedrijfsvoering benchmark onderzoek tussenpersonen. Ir. Laurens van Graafeiland Juli 2013

Bedrijfsvoering benchmark onderzoek tussenpersonen. Ir. Laurens van Graafeiland Juli 2013 Bedrijfsvoering benchmark onderzoek tussenpersonen Ir. Laurens van Graafeiland Juli 2013 1 Toelichting onderzoek 2012 Het landelijk bedrijfsvoering benchmark onderzoek is voor het 2 e jaar afgenomen, dit

Nadere informatie

Payroll Services voor de horeca en recreatiebranche

Payroll Services voor de horeca en recreatiebranche Payroll Services voor de horeca en recreatiebranche Wat is payrolling? Bij het runnen van een bedrijf komt veel kijken. Alleen al de inzet van personeel levert een hoop extra werk en administratieve rompslomp

Nadere informatie