Marktscan online kansspelen 2015

Maat: px
Weergave met pagina beginnen:

Download "Marktscan online kansspelen 2015"

Transcriptie

1 Marktscan online kansspelen 2015 Een analyse vanuit internationaal perspectief Datum 18 augustus 2015 Status Definitief

2

3 Colofon Afzendgegevens Contactgegevens Kansspelautoriteit Wijnhaven GA Den Haag Postbus CG Den Haag T F Pagina 3 van 101

4

5 Inhoud Colofon 3 Managementsamenvatting 7 1 Inleiding Doel marktscan online Proces Leeswijzer 11 2 Publieke belangen bij online kansspelen Preventie van kansspelverslaving Beschermen en informeren van consumenten Tegengaan van fraude en overige criminaliteit 15 3 Institutionele achtergrond Wetsvoorstel kansspelen op afstand Contouren Voorgenomen lagere regelgeving Procesbeschrijving 19 4 De consument Aantal online spelers Kenmerken online spelers en speelgedrag Profielschets online spelers per spel 27 5 Kansspelverslaving Bevolkingsonderzoek Verslaving onder online spelers Hulpverzoek 38 6 Marktomvang, trends en (kanalisatie)verwachting Gegevensverantwoording Marktomvang online Segmenten Kanalisatie Mobiel 58 7 Structuur van de internationale markten Businessmodellen van B2C aanbieders Kenmerken per segment De grootste internationale aanbieders Marketing Verwerking van betaalverkeer Technologie en toestellen 72 8 Internationale ervaringen met legalisering Internationale vergelijking institutioneel achtergrond Omvang van de markt Kansspelverslaving Bijdrage aan goede doelen: case Denemarken 82 9 Bijlagen 85 Pagina 5 van 101

6 10 Factsheets belangrijkste aanbieders 93 Literatuurlijst 99 Pagina 6 van 101

7 Managementsamenvatting De Kansspelautoriteit is op 1 april 2012 opgericht als zelfstandig bestuursorgaan. De Kansspelautoriteit is belast met (a) uitvoering en vergunningverlening, (b) toezicht (c) en handhaving van de Wet op de kansspelen. 1 De Kansspelautoriteit bewaakt als onafhankelijk toezichthouder een veilig en betrouwbaar kansspelaanbod. Teneinde op een gestructureerde manier invulling te geven aan deze opdracht, maakt de Kansspelautoriteit onder meer gebruik van marktscans. Een marktscan geeft op systematische wijze een beeld van de stand van zaken op een bepaalde markt of een gedeelte van die markt. Naast een beschrijving van de marktstructuur en het marktgedrag, geeft de scan aan hoe het staat met de publieke belangen preventie van kansspelverslaving, `beschermen en informeren van consumenten en het `tegengaan van fraude en overige criminaliteit. Mede op basis van de uitkomsten kan de Kansspelautoriteit beslissen waar en hoe zij haar toezicht- en reguleringstaken inzet. In oktober 2014 verscheen de eerste marktscan van de Kansspelautoriteit, Marktscan: Analyse van de Nederlandse kansspelmarkt Die marktscan beperkte zich tot een analyse van de huidige vergunde (landgebonden) kansspelmarkten. Onderhavige marktscan richt zich op online kansspelmarkten. Gezien de stand van zaken van het wetsvoorstel Kansspelen op afstand, zie hoofdstuk 3, is het uit oogpunt van prudent toezicht van belang om goed voorbereid te zijn. Deze marktscan is onderdeel van deze voorbereiding. Hieronder worden de belangrijkste bevindingen van de marktscan samengevat. Publieke belangen Doel van de regulering van kansspelen is de bescherming van bovengenoemde publieke belangen. Publieke belangen bij kansspelen, en de maatregelen die genomen zijn bij landgebonden kansspelen, zijn reeds omschreven in Hoofdstuk 2 van de Marktscan: Analyse van de Nederlandse kansspelmarkt Online kansspelen verschillen op een aantal punten van landgebonden kansspelen. Hierdoor kunnen de risico s en de maatregelen ter bescherming van publieke belangen verschillen. Hierbij kan gedacht worden aan de borging van spelerstegoeden en extra aandacht voor kansspelverslaving gelet op het short-odds karakter van online kansspelen. Momenteel is het aanbieden van kansspelen op afstand aan de Nederlandse consument illegaal. Het wetsvoorstel Kansspelen of afstand wordt momenteel behandeld door het parlement. De verwachting is dat in het najaar van 2015 de lagere regelgeving in consultatie gebracht zal worden. Naast de reeds geldende verplichtingen voor de huidige landgebonden vergunde aanbieders, dienen aanbieders van kansspelen zich aan te sluiten bij het centraal register uitsluiting kansspelen (hierna: CRUKS). Daarnaast gaat het wetsvoorstel uit van 20% kansspelbelasting, een verplichte bijdrage van 0,5% aan het verslavingsfonds en een kansspelheffing van 1,5% ter financiering van de Kansspelautoriteit. 1 De wettelijke aanduiding is kansspelautoriteit zonder hoofdletter. Voor de leesbaarheid hanteren we in deze marktscan de organisatienaam Kansspelautoriteit met hoofdletter. Pagina 7 van 101

8 Overzicht online kansspelmarkt De consument Hoofdstuk 4 geeft een overzicht van de kenmerken van Nederlandse online spelers. De schattingen van het aantal online spelers variëren aanzienlijk. De meest recente schatting gaat uit van ongeveer 437 duizend online spelers (3,1% van de Nederlandse bevolking van 16 jaar of ouder). Het aandeel online spelers is vergelijkbaar of lager dan dat in Noorwegen, Italië, het Verenigd Koninkrijk en Denemarken. De Nederlandse spelers zijn veelal mannen, hoogopgeleid en in de leeftijdscategorie van 20 tot 35 vaker actief met kansspelen. Paragraaf 4.3 geeft een profielschets van spelers per segment. Hoofdstuk 5 geeft een overzicht van de onderzoeken die verricht zijn die naar de prevalentie van kansspelverslaving, oftewel het aandeel (of aantal) spelers die symptomen van kansspelverslaving vertoont. Deze onderzoeken schatten dat het aantal Nederlandse risico- en probleemspelers tussen en ligt. Deze cijfers bevatten ook spelers die uitsluitend landgebonden kansspelen spelen. Uit een verslavingsenquête beschreven in paragraaf 5.2 blijkt dat 83% van de Nederlandse online spelers geen problematisch speelgedrag vertoont, 11% een risicospeler is en 5,2% een probleemspeler is. In 2013 bedroeg het aantal hulpzoekende kansspelverslaafden De Nederlandse markt voor online kansspelen Hoofdstuk 6 beschrijft de omvang van de Nederlandse online kansspelmarkt en de belangrijkste trends die zich aftekenen. De online markt wettelijk gezien momenteel nog illegaal bedroeg in 2014 in Nederland 275 miljoen euro, gemeten in bruto spelresultaat (inleg minus prijzen). Voor 2015 wordt een bruto spelresultaat van 296 miljoen euro verwacht. De omvang van de markt is sterk gegroeid in de periode 2003 tot Ondanks deze sterke groei bedraagt de omvang van de online markt 13% van de totale kansspelmarkt in Nederland. Dit is iets lager dan het aandeel van online in Europa (16%). In vergelijking met andere Europese landen is Nederlandse gokker op dit moment middenmoter qua aantal bestede euro s (gemeten aan spelresultaat per volwassene. Kanalisatieverwachting Het kabinetsdoel in het wetsvoorstel Kansspelen op Afstand is dat na drie jaar 80% van het bruto spelresultaat uit online gokken in handen is van legale aanbieders. Dit wordt de kanalisatie genoemd. De prognoses van H2 Gambling Capital laten zien dat deze doelstelling zowel realistisch als ambitieus is. Bij legalisering per 2017 is de prognose dat een kanalisatie van ruim 76% in 2020 wordt bereikt. De doelstelling van 80% kanalisatie wordt in de meeste Europese landen pas na vijf jaar (of langer) bereikt. Daarbij is uitgegaan van 20% kansspelbelasting: hogere belastingen kunnen leiden tot langzamere kanalisatie. In het 20%-scenario gaat de kanalisatie in Nederland waarschijnlijk sneller verlopen dan in de meeste vergelijkbare Europese landen, waaronder België. De kanalisatie in Denemarken is weliswaar sneller verlopen, maar dit land is minder goed vergelijkbaar omdat per inwoner bijna drie keer zo veel als in Nederland online wordt gegokt. De aanbieder Businessmodellen van online aanbieders worden beschreven in hoofdstuk 7. Er zijn verschillende businessmodellen voor het aanbieden van online kansspelen. Een aanbieder die rechtstreeks aan spelers levert wordt een business-to-consumer (B2C) aanbieder genoemd. Een B2C aanbieder moet beschikken over de Pagina 8 van 101

9 spelsoftware, zorgen voor web hosting, een betaalsysteem, voldoende spelers, marketing en geaffilieerden, klantenservice en bedrijfsondersteuning. B2C aanbieders verschillen van elkaar in de mate waarin zij de genoemde diensten zelf verzorgen of kiezen voor inkoop bij zogenaamde business-to-business (B2B) aanbieders. Acht van de tien grootste internationale spelers zijn B2C aanbieders met een breed spelaanbod, de andere twee zijn spelontwikkelaars die B2B diensten aanbieden. Een van de aspecten waarop online en landgebonden kansspelen aanzienlijk van elkaar verschillen is marketing. De marketing van online aanbieders draait om affiliatiemarketing en bonussen. Zo bieden de grootste internationale aanbieders allen een welkomstbonus (vaak 100% van de eerste storting), een gratis geld bonus, een verwijs een vriend bonus en een loyaliteitsprogramma. Internationaal In 2014 waren in de Europese Economische Ruimte zeven landen waar online kansspelen niet gelegaliseerd waren. Ondanks het feit dat de omvang van online kansspelen na legalisering in de meeste landen stijgt, is niet gezegd dat deze stijging volledig is toe te schrijven aan de legalisering. Ook kan niet worden aangetoond dat de legalisering van online kansspelen samenhangt met een stijging in het aantal kansspelverslaafden. Pagina 9 van 101

10 Pagina 10 van 101

11 1 Inleiding 1.1 Doel marktscan online Het doel van deze marktscan is om inzicht te geven in online kansspelmarkten. De Kansspelautoriteit focust hierbij op haar drie publieke belangen: preventie van kansspelverslaving, consumentenbescherming en tegengaan van fraude en criminaliteit. Onderwerp van de analyse zijn de segmenten die onder het wetsvoorstel Kansspelen op afstand gereguleerd gaan worden. Voor een groot deel is de marktscan een inventarisatie van wat bekend is over internationale online kansspelmarkten. Thans bestaat in Nederland nog geen vergund aanbod van online kansspelen. De beste indicatie voor de toekomstige Nederlandse markt zijn de huidige internationale markt en de internationale ervaringen met legalisering. Deze marktscan besteedt dan ook veel aandacht aan internationale trends en internationale spelers. De marktscan geeft een overzicht van wat er bekend is over consumentengedrag van Nederlanders bij online kansspelen. De analyses berusten op openbare bronnen, gegevens van commerciële dataleverancier H2 Gambling Capital en gegevens verzameld in het kader van een consumentenonderzoek in opdracht van de Kansspelautoriteit. Deze marktscan is een momentopname. Met een zekere regelmaat (bijvoorbeeld jaarlijks) moet een nieuw beeld worden gecreëerd. Indien een markt niet naar wens functioneert, is nader onderzoek nodig om te bepalen welke maatregelen nodig zijn. De marktscan bevat echter geen beleidsmatige of anderszins normatieve uitleg van de uitkomsten. 1.2 Proces Voor u ligt de marktscan online kansspelen 2015 waarover stakeholders zijn geconsulteerd. Overheidsinstanties, verschillende organisaties in de verslavingszorg en grote vergunninghouders van landgebonden kansspelen is hierbij gevraagd de tekst te controleren op eventuele onduidelijkheden en onnauwkeurigheden. 1.3 Leeswijzer Hoofdstuk 2 gaat in op de publieke belangen die ten grondslag liggen aan het kansspelbeleid, toegespitst op online kansspelen. In hoofdstuk 3 wordt de stand van zaken wat betreft het wetsvoorstel Kansspelen op afstand toegelicht. Hoofdstuk 4 geeft een overzicht van wat er bekend is over de Nederlandse consument: hoeveel Nederlanders deelnemen aan online kansspelen, de kenmerken van online spelers. Hoofdstuk 5 geeft een overzicht van de studies naar kansspelverslaving en daarbinnen voor zo ver mogelijk het belang van online kansspelen. Hoofdstuk 6 biedt een totaaloverzicht van de omvang en samenstelling van de Nederlandse online kansspelmarkt en de trends en verwachtingen omtrent kanalisatie. Hoofdstuk 7 beschrijft de business modellen van grote internationale aanbieders, de gebruikte marketinginstrumenten en betaalmiddelen. Ten slotte geeft hoofdstuk 8 een overzicht van de institutionele achtergrond van online kansspelen in Europa. Daarnaast wordt er in dit hoofdstuk ingegaan op de effecten van legalisering van online kansspelen, met name op de marktomvang en kansspelverslaving. Pagina 11 van 101

12 Pagina 12 van 101

13 2 Publieke belangen bij online kansspelen Regulering van kansspelen wordt noodzakelijk geacht omdat kansspelen risico s met zich meebrengen. Doel van de regulering is de bescherming van publieke belangen, te weten (a) het tegengaan van kansspelverslaving, (b) de bescherming van de consument en (c) het tegengaan van fraude en overige criminaliteit. Publieke belangen bij kansspelen en de maatregelen die genomen zijn bij landgebonden kansspelen zijn onder andere reeds omschreven in Hoofdstuk 2 van de Marktscan: Analyse van de Nederlandse kansspelmarkt Online kansspelen verschillen op een aantal kenmerken van landgebonden kansspelen waardoor risico s, maar ook de maatregelen ter bescherming van publieke belangen, op onderdelen kunnen verschillen. Hieronder worden de belangrijkste verschillen kort aangestipt. 2.1 Preventie van kansspelverslaving De overheid ziet verslaving als een inherent risico van kansspelen. Kansspelverslaving brengt negatieve persoonlijke en sociaal-maatschappelijke gevolgen met zich mee. Zo kunnen zich ernstige psychische, sociale, lichamelijke en financiële problemen voordoen. Voorbeelden hiervan zijn agressie, relatieproblemen en schulden waar de betrokkene niet meer uit komt zonder hulp. Behalve de kansspelverslaafde, ondervindt diens directe omgeving de negatieve gevolgen van het handelen van de verslaafde. Ook de maatschappij wordt geconfronteerd met een deel van de gevolgen, denk hierbij aan faillissementen, langdurige ziekte, criminaliteit en werkloosheid. Het voorkomen van kansspelverslaving is daarom één van de prioriteiten van het kansspelbeleid. Online kansspelen onderscheiden zich van landgebonden kansspelen op een aantal punten waardoor de risico s op kansspelverslaving mogelijk groter zijn. Online kansspelen zijn over het algemeen zogenaamde short odds kansspelen waarbij er een korte tijd zit tussen de inleg en het speelresultaat. Van short odds kansspelen is bekend dat zij een hoger verslavingsrisico hebben dan long odds kansspelen. Een aantal spellen wordt op internet sneller gespeeld dan bij landgebonden aanbieders. Zo is er geen tijd gemoeid met het schudden van kaarten en voor wie het nog te traag gaat biedt online de mogelijkheid om door middel van meerdere schermen aan verschillende spellen simultaan deel te nemen. Het ontlopen van de mogelijkheid om te gokken kan ook lastig zijn. Online kansspelen zijn 24 uur per dag en zeven dagen per week beschikbaar. Door de mobiele technologie speelt de fysieke afstand steeds minder een rol. Doordat er geen fysieke grenzen zijn is het vermijden van risicovolle plekken voor mensen met een problematisch speelgedrag niet meer mogelijk. Mobiele technologie, affiliatiemarketing en geomarketing maken dat risicospelers reclame moeilijk ontlopen. Sociale controle - die bij landgebonden kansspelen meer een rol speelt - is grotendeels afwezig bij online kansspelen. Veel spelers spelen immers anoniem, al dan niet in het geheim. Deze factoren maken de behandeling van kansspelverslaving lastiger. Hiertegenover staat dat de online technologie ook mogelijkheden biedt voor het voorkomen van kansspelverslaving, maatregelen die niet of minder effectief in te Pagina 13 van 101

14 zetten zijn bij landgebonden kansspelen. Denk bijvoorbeeld aan feedback door middel van pop-ups als de speler zijn eigen gestelde limiet overschrijdt en de mogelijkheid tot uitsluiting bij meerdere aanbieders tegelijk. Een andere mogelijkheid die online kansspelen bieden is het opzetten van een databank van (speel)gegevens. Ieder gespeeld kansspel wordt opgeslagen. Deze informatie is voor aanbieders waardevol aangezien zij hun spelers zo leren kennen. Dezelfde informatie kan ook worden gebruikt voor de analyse van mogelijk problematisch speelgedrag. Hoofdstuk 5 geeft een overzicht van de studies naar kansspelverslaving en de cijfers omtrent aantal verslaafden in de verslavingszorg. De voorgenomen preventiemaatregelen bij kansspelverslaving zijn beschreven in Hoofdstuk Beschermen en informeren van consumenten Net als bij landgebonden kansspelen moet de consument na legalisering kunnen vertrouwen op een veilige en betrouwbare operationele omgeving. Daarnaast moet de speler een weloverwogen keuze kunnen maken of hij wil deelnemen aan kansspelen. Transparantie aanbod Om een weloverwogen keuze te kunnen maken voor deelname aan een online kansspel dient de aanbieder voldoende informatie beschikbaar te stellen over de aard van de kansspelen, de kosten die aan deelname verbonden zijn en waar de consument met vragen en klachten terecht kan. Borging spelerstegoeden De tegoeden van consumenten bij online kansspelaanbieders worden bijgehouden op een virtuele spelersrekening. De borging van spelerstegoeden en de mogelijkheid voor spelers om deze spelerstegoeden om te kunnen zetten in echt geld, is een onderwerp dat online kansspelen onderscheidt van landgebonden kansspelen. Deelname van minderjarigen en andere kwetsbare groepen Gelet op de lage drempel van het internetgebruik dient extra aandacht te worden besteed aan het tegengaan van de deelname aan online kansspelen van minderjarigen en andere kwetsbare groepen. Verantwoorde marketing Een van de belangrijke marketinginstrumenten van online kansspelaanbieders is affiliatiemarketing. Deze vorm van marketing kan uiteraard toegepast worden door zowel landgebonden als online aanbieders, maar is waarschijnlijk vooral effectief voor online kansspelen aangezien een potentiële klant zich door middel van een click op een banner kan aanmelden bij een online kansspelaanbieder. Zolang het aanbod van online kansspelen in Nederland niet legaal is, is het door deze decentrale vorm van marketing lastig om effectief toezicht te houden aangezien de aanbieder niet zelf degene is die de marketing activiteiten uitvoert. Privacy Consumentengegevens moeten, conform algemene privacyregelgeving, door kansspelaanbieders zorgvuldig worden beschermd en mogen slechts worden verwerkt voor het doel waarvoor ze zijn verzameld of voor zover het verwerken met dat doel verenigbaar is. Online aanbieders beschikken over veel gegevens over hun spelers zoals persoonsgegevens, gegevens over bankrekening en speelgedrag. Dit Pagina 14 van 101

15 betekent dat het beschermen van privacy een prominent onderwerp is bij online kansspelen. De maatregelen ter bescherming van de consument zijn beschreven in hoofdstuk 3. Een nadere duiding van specifieke risico s per type spel wordt in hoofdstuk 7 gegeven. 2.3 Tegengaan van fraude en overige criminaliteit Vanwege de grote bedragen die bij kansspelen omgaan, is de kansspelmarkt gevoelig voor diverse vormen van criminaliteit. Eerlijk spelverloop De consument moet kunnen vertrouwen op een eerlijk verloop van het spel. Bij de meeste kansspelen die tegen het huis gespeeld worden, dus waar de aanbieder een direct belang heeft bij de uitkomst van het kansspel, is het voor te stellen dat spelers de uitkomsten van het kansspel wantrouwen. De speler heeft minder zicht op het toevalsproces bij online kansspelen dan bij landgebonden kansspelen. Een uitzondering hierop zijn (fixed odds) sportweddenschappen waar het toevalsproces niet door een toevalsgenerator wordt gegenereerd. Bij kansspelen die niet tegen het huis worden gespeeld hebben spelers een ander soort vertrouwen nodig. De speler moet erop kunnen vertrouwen dat hij niet tegen samenspelende spelers of een computerbot (een computer gestuurde speler) speelt. Een aanbieder van online poker heeft er echter ook belang bij dat dit niet gebeurt: de aanbieder profiteert niet van dit soort vals spel en heeft een reputatie te beschermen. Een andere vorm van manipuleren van speluitkomsten is matchfixing. Hierbij wordt de uitkomst of het verloop van een wedstrijd waarop gegokt wordt gemanipuleerd. Criminaliteit Het risico bestaat dat kansspelen gebruikt worden om crimineel verkregen geld wit te wassen. Het risico bij online spelen is mogelijk groter dan bij landgebonden kansspelen door gebrek aan fysiek contact tussen speler en aanbieder en het gebruik van meerdere accounts. De aanbieder van kansspelen kan zelf ook een rol spelen. Te denken valt aan een criminele organisatie die zelf een illegale kansspelwebsite opzet met als voornaamste doel het uitkeren van crimineel verkregen geld als spelwinst. Pagina 15 van 101

16 Pagina 16 van 101

17 3 Institutionele achtergrond Dit hoofdstuk beschrijft de stand van zaken van het wetsvoorstel Kansspelen op afstand op het moment van het verschijnen van dit rapport. Nu is het aanbieden van kansspelen op afstand illegaal. Naar verwachting zal de lagere regelgeving behorende bij het wetsvoorstel Kansspelen op afstand eind 2015 in consultatie worden gebracht. Aanbieders van kansspelen dienen zich na het inwerking treden van het wetsvoorstel aan te sluiten bij het centraal register uitsluiting kansspelen (hierna: CRUKS). Daarnaast gaat het wetsvoorstel uit van 20% kansspelbelasting, een verplichte afdracht van 0,5% aan het verslavingsfonds en een kansspelheffing van 1,5% ter financiering van de Kansspelautoriteit. Voor een beschrijving van de belangrijkste algemene relevante wet- en regelgeving met betrekking tot kansspelen in Nederland, zie hoofdstuk 2 van de Marktscan: Analyse van de Nederlandse kansspelmarkt In dat rapport is ook een overzicht van overige beleidsvoornemens voor de herziening casinospelen en loterijen te vinden. 3.1 Wetsvoorstel kansspelen op afstand Kansspelen op afstand zijn kansspelen waaraan de speler met elektronische communicatiemiddelen en zonder fysiek contact met (het personeel van) de organisator van de kansspelen deelneemt. Het aanbod van en de vraag naar kansspelen op afstand is de afgelopen jaren sterk gegroeid. Inmiddels nemen honderdduizenden Nederlanders deel aan kansspelen op afstand, zonder de bescherming van een gereguleerd stelsel (zie Hoofdstuk 4). Handhaving van het bestaande verbod is feitelijk niet mogelijk door het grote online aanbod en het grensoverschrijdende karakter daarvan. Het wetsvoorstel Kansspelen op afstand creëert de basis voor een vergunningstelsel, zodat de Nederlandse speler veilig en verantwoord kan deelnemen aan online kansspelen. Door het mogelijk te maken dat vergunninghouders een voldoende passend en attractief aanbod kunnen bieden, kan worden bereikt dat de Nederlandse speler minder behoefte heeft om te spelen bij illegale kansspelaanbieders. 3.2 Contouren Het wetsvoorstel Kansspelen op afstand reguleert online kansspelen. Hiermee wordt niet beoogd om de vraag naar online kansspelen te stimuleren maar om de reeds bestaande vraag van het illegale aanbod naar een verantwoord, betrouwbaar en controleerbaar aanbod te leiden (kanalisatie). Consumenten die willen deelnemen aan kansspelen moeten dit op een veilige en verantwoorde manier kunnen doen. Beleidsdoelstellingen zijn dan ook het voorkomen van kansspelverslaving, het beschermen van de consument en het voorkomen van fraude en overige criminaliteit. Na inwerkingtreding kunnen bedrijven een vergunning aanvragen voor het aanbieden van online kansspelen gericht op de Nederlandse consument. Het / Pagina 17 van 101

18 wetsvoorstel Kansspelen op afstand introduceert bovendien naast een vergaande zorgplicht voor aanbieders ook het CRUKS als onderdeel van het preventiebeleid. Door het centraal register kunnen spelers (vrijwillig of onvrijwillig) worden uitgesloten van deelname aan de meer risicovolle kansspelen op afstand, in speelcasino s en in speelhallen én kunnen spelers worden begeleid naar zorg. Onder het voorgestelde stelsel dragen vergunde aanbieders kansspelbelasting en kansspelheffing af en leveren zij een bijdrage aan het verslavingsfonds. De kansspelbelasting bedraagt in het huidige wetsvoorstel 20% van het bruto spelresultaat. Hierbij komt de verplichte afdracht aan het verslavingsfonds (0,5%) en de kansspelheffing (1,5%). Ook is de aanbieder die in aanmerking wil komen voor een vergunning voor de behandeling van de aanvraag een vergoeding verschuldigd. 3.3 Voorgenomen lagere regelgeving Thans werkt het Ministerie van Veiligheid en Justitie de lagere regelgeving nader uit. De verwachting is dat de lagere regelgeving voor online kansspelen in het najaar van 2015 in consultatie zal worden gebracht via een openbare internetconsultatie. De Kansspelautoriteit verbindt vergunningsvoorwaarden aan vergunningverlening en vergunningsvoorschriften aan vergunde aanbieders. Hieronder volgt een beschrijving van de vergunningscriteria uitgesplitst naar de drie publieke belangen. Verslavingspreventie 3 Op grond van artikel 4a van de Wet op de kansspelen hebben vergunninghouders een actieve zorgplicht om kansspelverslaving te voorkomen. Het wetsvoorstel Kansspelen op afstand, het op grond daarvan uit te breiden Besluit werving, reclame en verslavingspreventie en het Besluit kansspelen op afstand geven concrete invulling aan deze algemene zorgplicht. Ook moeten de vergunningsvoorwaarden met betrekking tot verslavingspreventie concreet en toetsbaar zijn. Voorop staat dat de vergunninghouder moet beschikken over een verslavingspreventiebeleid dat aan bepaalde minimumeisen moet voldoen en waarin hij uiteenzet op welke wijze hij uitvoering geeft aan zijn zorgplicht. Dit beleid dient ertoe de speler te beschermen en zowel de speler als de toezichthouder inzicht te geven in de uitvoering van de zorgplicht. Het verslavingspreventiebeleid moet op grond van het Besluit werving, reclame en verslavingspreventie kansspelen in samenwerking met deskundigen op het gebied van verslavingszorg worden ontwikkeld, toegepast en onderhouden, zodat nieuwe ontwikkelingen op het gebied van verslavingspreventie worden betrokken bij het beleid. Zo blijft de kwaliteit gewaarborgd. Ook moet het verslavingspreventiebeleid aansluiten op het actuele Nederlandse stelsel van verslavingszorg. Tot slot moet de vergunninghouder in zijn preventiebeleid bijzondere aandacht schenken aan verslavingspreventie bij jongvolwassenen in de leeftijdscategorie tussen 18 en 24 jaar. Deze groep is kwetsbaar voor risicovol speelgedrag en vergt daarom een specialistische wijze van benaderen. Gedacht kan worden aan eerdere interventie door de vergunninghouder, maar ook door een andere wijze van benadering, bijvoorbeeld door eerder gebruik te maken van webchat-mogelijkheden voor deze groep. Het contact met jongvolwassenen moet zo goed mogelijk aansluiten bij de belevingswereld van deze groep. Consumentenbescherming Teneinde de bestaande vraag te kunnen blijven kanaliseren, is het noodzakelijk dat vergunninghouders reclame kunnen maken om spelers er bewust van te maken bij welke legale aanbieders zij kunnen spelen. Die reclame moet echter wel gematigd 3 Zie ook de Nota naar aanleiding van het Verslag, Tweede Kamer, vergaderjaar , , nr. 6. Pagina 18 van 101

19 zijn en beperkt blijven tot hetgeen nodig is om de speler in Nederland naar het vergunde aanbod te leiden. De beperkende maatregelen uit het Besluit werving, reclame en verslavingspreventie kansspelen zullen ook van toepassing zijn op houders van een vergunning tot het organiseren van kansspelen op afstand (naast artikel 4a Wet op de kansspelen en de Regeling werving, reclame en verslavingspreventie kansspelen). Die beperkingen zullen voor kansspelen op afstand worden uitgebreid met een regeling ten aanzien van het verstrekken van gratis speeltegoeden (bonussen). Daarnaast mag reclame op televisie alleen tussen 19:00 en 06:00 uur worden uitgezonden. Wervings- en reclameactiviteiten door middel van huis-aan-huis bezoeken zijn niet toegestaan. Tot slot zullen ook reclame-uitingen die op jongvolwassenen in de leeftijd van 18 tot 24 jaar zijn gericht niet worden toegestaan. De Kansspelautoriteit kan de betrokken vergunninghouders een bindende aanwijzing met betrekking tot hun reclameactiviteiten geven, een last onder dwangsom of een bestuurlijke boete opleggen. Vergunninghouders die de wervings- en reclameregels overtreden, lopen bovendien het risico hun vergunning te verliezen. Voorkomen fraude en overige criminaliteit In het Besluit kansspelen op afstand wordt de verplichting voor de vergunninghouder opgenomen om in zijn organisatie een integriteitsbeleid te voeren, toe te passen en te onderhouden. Dit beleid dient zicht te richten op het onderkennen en voorkomen van onder meer witwassen, fraude en misbruik van de vergunde kansspelen. Ter uitvoering van dat integriteitsbeleid moet de vergunninghouder in ieder geval de integriteitsrisico s die aan de door hem georganiseerde kansspelen zijn verbonden hebben geïnventariseerd en geanalyseerd en moet hij die inventarisatie en analyse up to date houden. Verder moet de vergunninghouder concrete gegevens die van belang zijn voor het onderkennen van mogelijke integriteitsinbreuken en ongebruikelijke transacties systematisch registreren en analyseren in de zogenaamde controledatabank. De vergunninghouder moet een afschrift van alle transacties in de controledatabank beschikbaar stellen aan betrokken toezichthouders in Nederland zoals de Kansspelautoriteit en de Belastingdienst. De Kansspelautoriteit kan op basis hiervan beoordelen of de vergunninghouder inderdaad de nodige maatregelen en voorzieningen in zijn organisatie heeft geïmplementeerd om witwaspraktijken, matchfixing en overige fraude zoveel mogelijk te onderkennen en te voorkomen en informatie verzamelen over de best practices op dit gebied. 3.4 Procesbeschrijving Op 11 juli 2014 stemde de Ministerraad in met het wetsvoorstel Kansspelen op afstand. Het wetsvoorstel Kansspelen op afstand is op 23 juli 2014 ingediend bij de Tweede Kamer. Op 30 oktober 2014 is de schriftelijke inbreng van de Tweede Kamer op het wetsvoorstel Kansspelen op afstand vastgesteld. In de Nota naar aanleiding van het Verslag die op 7 april 2015 naar de Tweede Kamer is gestuurd, wordt uitgebreid in gegaan op de vragen en bedenkingen van de diverse fracties. Op 21 mei 2015 vond in de Tweede Kamer een Rondetafelgesprek plaats over het wetsvoorstel Kansspelen op afstand. Hierbij kwamen verschillende genodigden aan het woord, zoals experts en stakeholders. De thema s die aan bod kwamen waren: markt en handhaving, aanbieders, integriteit en matchfixing, technische aspecten, afdrachten en fiscale aspecten en verantwoord spelen/kansspelverslaving. Inmiddels heeft een tweede schriftelijke vragenronde plaatsgevonden en zijn er 176 vragen ingediend. Pagina 19 van 101

20

21 4 De consument Dit hoofdstuk geeft een overzicht van hetgeen bekend is over Nederlanders die online kansspelen spelen. Paragraaf 4.1 brengt de schattingen omtrent de omvang van online gokken in kaart. Hierbij valt op dat het aandeel Nederlanders dat online speelt vergelijkbaar of lager is dan het aandeel online spelers in Noorwegen, Italië, het Verenigd Koninkrijk en Denemarken. Paragraaf 4.2 beschrijft de kenmerken van online spelers. Zo spelen mannen vaker kansspelen, is de gemiddelde speler tussen de 20 en 35 en hoog opgeleid. Daarnaast zijn er naar schatting zo n jongeren tussen de 14 en 18 jaar die wel een online kansspel gespeeld hebben. Paragraaf 4.3 geeft een nadere profielschets van spelers van specifieke online kansspelen; deze beschrijving is gebaseerd op eigen analyses op het databestand verzameld door SEO (2015). Ook hier wordt bevestigd dat dat vooral jonge mannen meedoen aan online kansspelen. Poker, sportweddenschappen en fruitautomaten worden vooral gespeeld door hoger opgeleiden. 4.1 Aantal online spelers De afgelopen vijftien jaar zijn verschillende metingen gedaan naar de omvang van online kansspelen en het gokgedrag van Nederlanders. Tabel 1 vat de resultaten samen. De meest recente schattingen naar het aantal online spelers variëren tussen (TNS, 2014) en (berekening Kansspelautoriteit, zie box 1). Merk op dat aanzienlijke verschillen in metingen ook in eerdere jaren voorkomen, soms zelfs bij opeenvolgende metingen van eenzelfde vraagstelling, steekproefontwerp en opdrachtgever (zie Motivaction 2004 in vergelijking met 2003 en 2005). Er is dan ook geen eenduidige trend te zien in online gokken. Tabel 1 Schatting aandeel Nederlanders Onderzoeksinstituut Online deelname (%) Aantal online spelers Motivaction, ,1% Motivaction, ,8% Motivaction, ,3% Motivaction, ,5% CVO, ,9% Motivaction, 2007* 4,5% Motivaction, 2008* 5,7% Regioplan, ,1% Intraval, ,9% TNS Nipo, ,7% Motivaction, 2015* 6,9%-11,6%** ** Kansspelautoriteit obv 3,1% SEO 2015, zie box 1 * nog niet openbare studies, op aanvraag verkrijgbaar bij Holland Casino ** afhankelijk van het type kansspel De bijlage bevat aanvullende informatie over de geciteerde studies met mogelijke aanknopingspunten voor de onderliggende redenen van de verschillen. Wat opvalt is dat de Motivaction schattingen doorgaans hoger uitvallen dan de andere panels. Waarschijnlijk heeft dat onder andere te maken met de steekproefontwerp waarbij mensen van 18 tot 55 jaar worden bevraagd, terwijl bij andere studies wordt Pagina 21 van 101

22 uitgegaan van een bredere steekproef. Aangezien de meeste online spelers tussen de 20 en 40 jaar zijn valt het aandeel spelers in de Motivaction studies relatief hoog uit. Daarnaast kunnen overige (voor lezers) niet geobserveerde kenmerken de oorzaak zijn van verschillen tussen de panels, zoals spreiding van respondenten over regio s of etnische achtergrond. Box 1 Schatting aandeel online spelers op basis van respons enquête uitgevoerd door SEO, 2015 Gezien de grote verschillen in metingen van het aantal mensen dat online speelt, is het verstandig om alle beschikbare bronnen te gebruiken voor validatie. Hieronder volgt daarom een tentatieve berekening, zonder de claim dat het om een zuivere schatting gaat. In het bijzonder past onderstaande berekening geen weging toe op de representativiteit van het gebruikte panel. In opdracht van de Kansspelautoriteit heeft SEO Economisch Onderzoek een studie gedaan naar de kenmerken van online kansspelaanbod die de keuzes van consumenten beïnvloeden. Hierbij is een enquête gehouden onder online spelers. Om tot de selectie van online spelers te komen, zijn twee screeningsvragen gesteld. De eerste screeningsvraag betrof een meerkeuzevraag, namelijk welke activiteiten de respondent denkt in 2016 te gaan ondernemen: films kijken on demand, online kansspelen voor geld, het boeken van een vakantie, het kopen van kleding, het bestellen van boodschappen bij een supermarkt en/of de krant lezen. Van mensen uit Panelclix (16+) hebben aangegeven dat zij in 2016 online kansspelen gaan spelen voor geld. Dit komt overeen met 4% van de populatie. Deze 4% is waarschijnlijk een overschatting om twee redenen. Ten eerste worden Panelclix-respondenten beloond voor ingevulde enquêtes en zijn daarom wellicht geneigd om een screeningsvraag met ja te beantwoorden. Ten tweede sluit de gestelde vraag online kopen van loten niet expliciet uit. Een van de vervolgvragen is daarom hoe vaak een respondent denkt deel te nemen aan zes verschillende kansspelen (poker, blackjack, fruitautomaten, roulette, bingo en sportweddenschappen). Circa 15% van de respondenten dacht nooit aan de genoemde kansspelen deel te nemen in Op basis van de twee screeningsvragen valt af te leiden dat circa 3,1% van de Panelclix-respondenten van 16 jaar of ouder denkt in 2016 kansspelen te gaan spelen voor geld. Als we veronderstellen dat Panelclix-respondenten een representatieve steekproef vormen van de Nederlandse bevolking van 16 jaar en ouder, komt dit overeen met circa 437 duizend mensen die online kansspelen spelen in Nederland. Definitie online kansspelen Er zijn verschillen in de definities van online kansspelen. Zo benadrukken sommige studies het onderscheid tussen betaalde kansspelen en niet betaalde spelen, waar anderen hier minder expliciet over zijn. Het verschil in nuances van de vraagstelling kan groot zijn. Zo rapporteert TNS (2014, p.38) dat 7% van de respondenten aangeeft dat zij of iemand anders binnen hun huishouden een internetsite heeft bezocht waar men online kansspelen kan spelen. Slechts een kwart hiervan (1,7%) kon worden geïdentificeerd als bezoekers van sites waar men aan zuivere online kansspelen, zoals weddenschappen op sportwedstrijden, casinospelen of poker, kan deelnemen. Daarnaast laten sommige onderzoeken in het midden of de e-commerce Pagina 22 van 101

23 van loterijen of van andere long odds kansspelen wel of niet als online kansspelen worden geteld. De Motivaction studies van en TNS, 2014, sluiten deze expliciet uit, anderen maken dit onderscheid niet. Tabel 9 in de bijlage laat zien dat verschillen in de formulering waarschijnlijk niet de belangrijkste oorzaak zijn voor de uiteenlopende schattingen van het percentage mensen dat online kansspelen speelt. Afgaand op de relatief strikt afgebakende definitie van Motivaction zou de verwachting zijn dat de schattingen met deze definitie laag zouden uitvallen. Dat blijkt echter niet het geval te zijn. Tijdsbestek online kansspelen De meeste studies stellen vragen over online kansspelen over een periode van een jaar. Meestal gaat het hierbij om de afgelopen twaalf maanden, maar soms ook over de verwachting voor het komende jaar. Een aantal onderzoeken voegt daar een vraag aan toe of iemand ooit eerder online heeft deelgenomen aan kansspelen, en of iemand de afgelopen maand heeft gegokt. Het overzicht in de bijlage toont voor zo ver beschikbaar het laatstejaarsprevalentie (LJP), en geeft aan in hoeverre cijfers over lifetime-prevalentie (LTP) en/of de laatstemaandprevalentie (LMP) beschikbaar zijn. Ter illustratie, het aandeel van Nederlanders dat ooit kansspelen heeft gespeeld was 3,3% in 2011, terwijl slechts 1,9% heeft dat in dat jaar gedaan (Intraval, 2011). Vergelijk met het buitenland Een vanzelfsprekende vraag is hoe de cijfers over de omvang van online kansspelen zich verhouden ten opzichte van het buitenland. Ter illustratie vat Tabel 10 in de bijlage de schattingen voor een aantal Europese landen samen. De tabel laat zien dat de Nederlandse cijfers vergelijkbaar, of lager zijn dan die in andere Europese landen. 4.2 Kenmerken online spelers en speelgedrag Demografische kenmerken De genoemde studies zijn unaniem dat kansspelen op internet een mannenaangelegenheid is. Zo is het aandeel mannen onder online spelers 63% in Motivaction (2005), 72% in Regioplan (2009) en ook SEO (2015) spreekt van bijna driekwart. Vooral de jongere generatie (grofweg 20 tot 35 jaar) is oververtegenwoordigd onder de mensen die online kansspelen spelen. De gemiddelde leeftijd van online spelers is 33 jaar in zowel Motivaction (2005) als in Regioplan (2009). De groepen van 18- tot 25-jarigen en 26 tot 35 komen ook aanzienlijk vaker voor in de steekproef in SEO (2015) dan het verwacht zou mogen worden op basis van bevolkingsstatistieken. Het aantal minderjarigen dat betaalde online kansspelen speelt is naar alle waarschijnlijkheid vrij gering: TNS (2014, p4) schat dat slechts 0,4% van 14- tot 18-jarigen websites van zuivere online kansspelen heeft gespeeld. In absolute aantallen komt dit overeen met zo n jongeren. Ook in de SEO studie hebben relatief weinig 16- en 17-jarige aangegeven denken kansspelen te gaan spelen voor geld in Online spelers zijn vergeleken met de gemiddelde Nederlander relatief hoog opgeleid. Regioplan (2009) geeft aan dat het aandeel hoger opgeleide (hbo/wo) Pagina 23 van 101

24 online spelers 38% is. In de SEO steekproef heeft ruim 44% van respondenten een hbo of wo opleiding gevolgd, dit is aanzienlijk hoger dan de 28% als gekeken wordt naar de opleidingsniveau van de Nederlandse bevolking van 15- tot 75-jarigen. Speelgedrag De speelfrequentie van online spelers wordt onder andere beschreven in TNS, Ongeveer 5% van de spelers speelt een keer per dag of vaker, 20% een keer per week of vaker, 28% een keer per maand of vaker en nog eens 28% speelt slechts een paar keer per jaar. In de toekomst denkt men minder vaak te spelen, al is niets bekend over de hardheid van deze voornemens. De genoemde cijfers komen in grote lijnen overeen met de cijfers zoals gerapporteerd door SEO, Veel online kansspelers spelen niet slechts één maar meerdere kansspelen. De meerderheid (67%) speelt ook landgebonden en 42% speelt niet één maar meerdere online spellen. De meest gespeelde online kansspelen zijn sportweddenschappen (49%) en poker (40%), gevolgd door kansspelautomaten (24%) casinospelen (20%) en bingo (14%) (CVO,2015b). Uit SEO (2015) leren we ook dat het aanbieden van een breed spelaanbod op een website gewaardeerd wordt door consumenten die roulette, fruitautomaten en blackjack spelen. Een breed spelaanbod heeft aanzienlijk minder effect op de keuze van pokerspelers, bingospelers en vrijwel geen effect voor spelers van sportweddenschappen. Werving en reclame In 2009 komt ruim de helft (53%) van de online spelers op een website terecht via advertenties of links die zij op internet hebben gezien. 49% geeft aan dat zij door vrienden of bekenden geattendeerd zijn op online kansspelwebsites. Advertenties die niet op het internet staan werden slechts zelden genoemd (5%) als reden voor deelname aan online kansspelen (Regioplan, 2009). Vaak wordt gesteld dat online gamen een opstap kan zijn voor het spelen van online kansspelen. Intraval (2011) heeft de mogelijke link tussen online games waarmee geen geld kan worden verdiend en online kansspelen verkend. Als voorbeeld voor games waarmee geen geld kan worden verdiend noemt Regioplan World of Warcraft. Een klein deel (2,7%) van de Intraval respondenten heeft een dergelijk spel via internet gespeeld. Het merendeel hiervan (76,5%) heeft kansspelen via internet gespeeld. Dit percentage is vele malen hoger dan het aandeel online spelers als niet alleen wordt gekeken naar e-gamers (1,7%). Een positieve correlatie tussen het spelen van online games en online kansspelen is hiermee bevestigd. Reden voor deelname aan kansspelen De belangrijkste beweegredenen om deel te nemen aan online kansspelen is door TNS (2014) geïnventariseerd. 70% van de respondenten noemt de mogelijkheid om geld te winnen als motief voor deelname aan online kansspelen. Spelplezier wordt door 60% genoemd, adrenaline en spanning door 50% en ontspanning door 46%. Het sociale aspect zoals spelen met vrienden of nieuwe mensen te ontmoeten wordt slechts door 17% en 10% opgegeven als reden voor deelname. Kanalisatie TNS (2014) bevroeg haar respondenten ook over de beweegredenen om in de toekomst voor legale aanbieders te kiezen. Het rapport stelt dat de voorkeur uitgaat naar legaal aanbod, maar dat 20% aangeeft dat de kans klein is om te switchen naar legale aanbod. TNS concludeert hieruit dat gewoonte en voorkeur belangrijker worden geacht dan de legaliteit van het aanbod. Een andere - wellicht meer Pagina 24 van 101

25 plausibele - verklaring voor het niet willen switchen is dat spelers vooral willen blijven spelen bij hun favoriete aanbieder, ongeacht of deze wel of niet een vergunning aanvraagt. In opdracht van Kansspelautoriteit heeft SEO ook een studie gedaan naar de drijfveren van consumenten om voor een legale aanbieder te kiezen. SEO gebruikt hierbij de zogenaamde vignetten-methode om het relatieve belang van kenmerken van legaal aanbod te kwantificeren. Uit de resultaten blijkt dat online spelers van kansspelen in Nederland sneller denken te gaan kiezen voor een aanbieder die een (Nederlandse) vergunning in beeld heeft staan. Ook denken zij sneller te kiezen voor een aanbieder met een Nederlandstalige website, voor aanbod waarbij de aanbieder de kansspelbelasting afdraagt en voor een aanbieder die waarschuwingen in beeld brengt. Identificatieplicht wordt juist negatief gewaardeerd, al geldt dit niet voor alle onderscheiden online kansspelen. Het aanbod van meerdere online kansspelen wordt positief gewaardeerd. Een verplicht spelersprofiel wordt eveneens positief gewaardeerd, maar heeft van de onderzochte kenmerken van online kansspelen het kleinste effect. Figuur 1 geeft een indruk van het relatief belang van de genoemde factoren. De figuur laat zien dat een Nederlandse vergunning in beeld het grootste effect heeft op de keuze. De figuur laat zien dat een website zonder vergunning in beeld 17% minder kans heeft om gekozen te worden dan een website met een Nederlandse vergunning in beeld. Figuur 1:Effect attribuut legaal aanbod op keuze voor aanbieder (effect ten opzichte van basiswaarde van 0,5) Bron: SEO, 2015 Uiteraard zijn niet alle spelers hetzelfde. Zo hechten frequente spelers minder belang aan het tonen van de Nederlandse vergunning dan anderen die minder vaak spelen. Een Engelstalige website is een obstakel voor spelers van fruitautomaten, roulette en bingo, maar beïnvloedt de keuze van pokerspelers helemaal niet. De identificatieplicht is een obstakel in de ogen van roulette-, en fruitautomatenspelers maar is minder van belang voor pokerspelers. Een verplicht spelersprofiel wordt Pagina 25 van 101

26 gewaardeerd door bingo- en pokerspelers en geeft vrijwel geen effect bij andere spelers. De resultaten kunnen gebruikt worden om een voorspelling te maken van de keuze van de consument tussen een hypothetische legale aanbieder en een illegale aanbieder. De denkbeeldige legale aanbieder heeft hierbij de volgende kenmerken: - brengt een Nederlandse vergunning in beeld; - geeft waarschuwing in beeld over speelduur en saldo op spelersrekening; - het verplicht instellen van een spelersprofiel met limieten voor maximum inzet, verlies en/of speeltijd; - verplicht opsturen van een kopie persoonsbewijs en bankbewijs om aan te tonen dat speler meerderjarig is; - kansspelbelasting wordt door aanbieder afgedragen; - Nederlandstalige website 4. SEO berekent dat 73% de legale aanbieder verkiest boven de hypothetische illegale aanbieder. Deze schatting is een bovengrens voor de te verwachten kanalisatie om twee redenen. Ten eerste, kunnen aanbieders zonder vergunning enkele door de speler gewaardeerde kenmerken hebben. Zo stellen spelers een waarschuwing in beeld over gespeelde tijd en saldo van de spelersrekening op prijs, iets dat zou kunnen worden aangeboden door aanbieders zonder Nederlandse vergunning. Ten tweede, kunnen de resultaten enigszins vertekend zijn door sociaal wenselijke antwoorden. De vignetmethode is in vergelijking met rechttoe rechtaan vragen relatief minder gevoelig voor sociaal wenselijke antwoorden, maar uitgesloten is het niet. Met de in het rapport gepresenteerde coëfficiënten is het mogelijk om de kanalisatiegraad per spel te berekenen. Tabel 2 geeft hiervan een overzicht. Ter informatie zijn de cijfers afgezet tegen de kanalisatievoorspelling van H2 Gambling Capital (hierna: H2), zie hoofdstuk 6 voor een nadere beschrijving en verantwoording van deze bron. De orde van grootte van de kanalisatiegraad komt vrij goed overeen, ondanks het feit dat de SEO cijfers betrekking hebben op mensen terwijl de H2 cijfers uitgedrukt zijn in termen van bruto spelresultaat. Tabel 2 Voorspelling kanalisatiegraad op basis van H2 en SEO model H2* SEO** Poker 70% 72% Weddenschappen 61% 71% Bingo 80% 79% Casinospelen 55% Blackjack 67% Fruitautomaten 76% Roulette 73% * uitgedrukt in termen van BSR, voorspelling voor 2017, H2 Netherlands **uitgedrukt in termen van mensen, schatting is bovengrens voor kanalisatie, berekening door Kansspelautoriteit op basis van coëfficiënten in Tabel A.3 uit het SEO rapport. 4 Een Nederlandstalige website wordt door SEO niet gezien als kenmerk van een legale aanbieder, maar als een controlevariabele. Op dit punt wijken de berekeningen in Tabel 1 af van de door SEO rekende kanalisatiegraad. Pagina 26 van 101

27 4.3 Profielschets online spelers per spel In deze paragraaf wordt een nadere profielschets gegeven van spelers van verschillende online kansspelen. Het gaat hier om een eigen analyse van de Kansspelautoriteit op basis van de gegevens verzameld door SEO Economisch Onderzoek ten behoeve van de in de voorgaande paragraaf beschreven onderzoek naar keuzegedrag van consumenten (SEO, 2015). In het onderzoek van SEO wordt onderscheid gemaakt naar de volgende, vermoedelijk in Nederland meest populaire, kansspelen: - poker; - fruitautomaten; - roulette; - blackjack; - bingo; - sportweddenschappen. Speelfrequentie Figuur 2 geeft een overzicht van de speelfrequentie per onderzocht kansspel. Een hoge frequentie wordt gedefinieerd als minimaal één keer per week het spel te hebben gespeeld in Poker en sportweddenschappen worden door veel respondenten met een hoge frequentie gespeeld. Figuur 2: Online speelfrequentie per kansspel Bron: SEO, bewerking Kansspelautoriteit Persoonskenmerken Figuren 3 tot en met 5 geven nadere informatie over de persoonskenmerken van spelers van verschillende spellen. Pagina 27 van 101

28 Figuur 3 geeft de verhouding tussen man en vrouw van frequente online kansspelspelers weer. Figuur 3: geslacht van online spelers per speltype Bron: SEO, bewerking Kansspelautoriteit In het totaal was 72,5% van de respondenten man. Mannen zijn met 81% oververtegenwoordigd in het frequent meespelen aan online sportweddenschappen. Vrouwen spelen relatief veel bingo (38%), Blackjack (36%) en fruitautomaten (32%). Kansspelen worden voornamelijk gespeeld door mensen van 26 tot 40 jaar, zoals te zien is in Figuur 4. Pagina 28 van 101

Datum 17 juni 2015 Onderwerp WODC onderzoek Prevalentie van problematisch speelgedrag onder deelnemers aan online kansspelen

Datum 17 juni 2015 Onderwerp WODC onderzoek Prevalentie van problematisch speelgedrag onder deelnemers aan online kansspelen 1 > Retouradres Postbus 20301 2500 EH Den Haag Aan de Voorzitter van de Tweede Kamer der Staten-Generaal Postbus 20018 2500 EA DEN HAAG Jeugd en Sanctietoepassing Directie Sanctie- en Preventiebeleid Turfmarkt

Nadere informatie

De impact van legalisering van online. kansspelen op klassieke loterijen. April 2011. In opdracht van Goede Doelen Loterijen NV

De impact van legalisering van online. kansspelen op klassieke loterijen. April 2011. In opdracht van Goede Doelen Loterijen NV De impact van legalisering van online kansspelen op klassieke loterijen April 2011 In opdracht van Goede Doelen Loterijen NV Uitgevoerd door: MWM2 Bureau voor Online Onderzoek Auteurs Matthijs Wolters

Nadere informatie

Tweede Kamer der Staten-Generaal

Tweede Kamer der Staten-Generaal Tweede Kamer der Staten-Generaal 2 Vergaderjaar 2010 2011 24 557 Kansspelen Nr. 130 BRIEF VAN DE STAATSSECRETARIS VAN VEILIGHEID EN JUSTITIE Aan de Voorzitter van de Tweede Kamer der Staten-Generaal Den

Nadere informatie

Consumentengedrag online legale en illegale kansspelen

Consumentengedrag online legale en illegale kansspelen Consumentengedrag online legale en illegale kansspelen Amsterdam, mei 2015 In opdracht van de Kansspelautoriteit Consumentengedrag online legale en illegale kansspelen Conjunctanalyse van de keuze voor

Nadere informatie

De Voorzitter van de Tweede Kamer der Staten-Generaal Postbus 20018 2500 EA DEN HAAG

De Voorzitter van de Tweede Kamer der Staten-Generaal Postbus 20018 2500 EA DEN HAAG 1 > Retouradres Postbus 20301 2500 EH Den Haag De Voorzitter van de Tweede Kamer der Staten-Generaal Postbus 20018 2500 EA DEN HAAG Turfmarkt 147 2511 DP Den Haag Postbus 20301 2500 EH Den Haag www.rijksoverheid.nl/venj

Nadere informatie

Reactie Centrum voor Verantwoord Spelen t.a.v. wetsvoorstel "Modernisering Casinoregime"

Reactie Centrum voor Verantwoord Spelen t.a.v. wetsvoorstel Modernisering Casinoregime Reactie Centrum voor Verantwoord Spelen t.a.v. wetsvoorstel "Modernisering Casinoregime" 27 maart 2015 Centrum voor Verantwoord Spelen yvon@centrumvoorverantwoordspelen.nl www.centrumvoorverantwoordspelen.nl

Nadere informatie

Aard en omvang van illegale kansspelen in Nederland Drs. G.H.J. Homburg en drs. E. Oranje Juli 2009

Aard en omvang van illegale kansspelen in Nederland Drs. G.H.J. Homburg en drs. E. Oranje Juli 2009 SAMENVATTING Aard en omvang van illegale kansspelen in Nederland Drs. G.H.J. Homburg en drs. E. Oranje Juli 2009 Doel van het onderzoek Om zicht te krijgen op de huidige omvang van de illegale exploitatie

Nadere informatie

Consumentengedrag online legale en illegale kansspelen

Consumentengedrag online legale en illegale kansspelen Consumentengedrag online legale en illegale kansspelen Amsterdam, mei 2015 In opdracht van de Kansspelautoriteit Consumentengedrag online legale en illegale kansspelen Conjunctanalyse van de keuze voor

Nadere informatie

Modernisering Kansspelen...de aftrap...

Modernisering Kansspelen...de aftrap... Modernisering Kansspelen......de aftrap... Dennis van Breemen EASG Seminar Het nederlandse kansspellandschap voordurend in beweging 28 maart 2013 2 Regeerakkoord We moderniseren het kansspelbeleid Online

Nadere informatie

IVO onderzoek De kaarten op tafel. Rapport juni 2010. Samenvatting en conclusies. o Onderzoeksvraag 1: In welke mate is poker verslavend?

IVO onderzoek De kaarten op tafel. Rapport juni 2010. Samenvatting en conclusies. o Onderzoeksvraag 1: In welke mate is poker verslavend? IVO onderzoek De kaarten op tafel Rapport juni 2010 Samenvatting en conclusies o Onderzoeksvraag 1: In welke mate is poker verslavend? Poker bevat onmiskenbaar elementen van een verslavend spel. Het kan

Nadere informatie

Datum 8 april 2015 Onderwerp Antwoorden Kamervragen over het gedogen van het aanbieden van online kansspelen gericht op de Nederlandse markt

Datum 8 april 2015 Onderwerp Antwoorden Kamervragen over het gedogen van het aanbieden van online kansspelen gericht op de Nederlandse markt 1 > Retouradres Postbus 20301 2500 EH Den Haag Aan de Voorzitter van de Tweede Kamer der Staten-Generaal Postbus 20018 2500 EA DEN HAAG Turfmarkt 147 2511 DP Den Haag Postbus 20301 2500 EH Den Haag www.rijksoverheid.nl/venj

Nadere informatie

Aan de Voorzitter van de Tweede Kamer der Staten-Generaal Postbus 20018 2500 EA DEN HAAG

Aan de Voorzitter van de Tweede Kamer der Staten-Generaal Postbus 20018 2500 EA DEN HAAG 1 > Retouradres Postbus 20301 2500 EH Den Haag Aan de Voorzitter van de Tweede Kamer der Staten-Generaal Postbus 20018 2500 EA DEN HAAG Turfmarkt 147 2511 DP Den Haag Postbus 20301 2500 EH Den Haag www.rijksoverheid.nl/venj

Nadere informatie

KANSSPELEN OP AFSTAND

KANSSPELEN OP AFSTAND KANSSPELEN OP AFSTAND LEGALISERING VAN ONLINE KANSSPELEN IN EUROPA: ONTWIKKELINGEN IN KANSSPELDEELNAME EN VERSLAVING DICK DE BRUIN - MAAIKE LABREE CVO Research & Consultancy Montalbaendreef 2 3562 LC Utrecht

Nadere informatie

Ministerie van Veiligheid en Justitie Directie Wetgeving en Juridische Zaken, t.a.v. J.T.K. Bos, directeur Postbus 20301 2500 EH DEN HAAG

Ministerie van Veiligheid en Justitie Directie Wetgeving en Juridische Zaken, t.a.v. J.T.K. Bos, directeur Postbus 20301 2500 EH DEN HAAG Ministerie van Veiligheid en Justitie Directie Wetgeving en Juridische Zaken, t.a.v. J.T.K. Bos, directeur Postbus 20301 2500 EH DEN HAAG Amsterdam, 18juli 2013 Geachte heer Bos, Naar aanleiding van uw

Nadere informatie

Tweede Kamer der Staten-Generaal

Tweede Kamer der Staten-Generaal Tweede Kamer der Staten-Generaal 2 Vergaderjaar 2013 2014 33 996 Wijziging van de Wet op de kansspelen, de Wet op de kansspelbelasting en enkele andere wetten in verband met het organiseren van kansspelen

Nadere informatie

Marktscan landgebonden kansspelen 2014. Datum 22-12-2015

Marktscan landgebonden kansspelen 2014. Datum 22-12-2015 Marktscan landgebonden kansspelen 2014 Datum 22-12-2015 Status Definitief Colofon Afzendgegevens Kansspelautoriteit Rijnstraat 50 2515 XP Den Haag Postbus 298 2501 CG Den Haag www.kansspelautoriteit.nl

Nadere informatie

GEDRAGSCODE VERKOOPPUNTEN VAN KANSSPELEN VAN DE LOTTO

GEDRAGSCODE VERKOOPPUNTEN VAN KANSSPELEN VAN DE LOTTO GEDRAGSCODE VERKOOPPUNTEN VAN KANSSPELEN VAN DE LOTTO Om te zorgen voor een veilig en verantwoord spelaanbod in het winkelkanaal heeft de Lotto de Gedragscode verkooppunten van kansspelen van De Lotto

Nadere informatie

1. Inleiding 2. Huidige situatie en de noodzaak van regulering kansspelen op afstand

1. Inleiding 2. Huidige situatie en de noodzaak van regulering kansspelen op afstand Memorie van Toelichting I. Algemeen 1. Inleiding 2. Huidige situatie en de noodzaak van regulering kansspelen op afstand 3. Visie op kansspelen op afstand 3.1. Algemene beleidsvisie op kansspelen 3.2.

Nadere informatie

Datum 22 maart 2012 Onderwerp Antwoorden vragen lid Bouwmeester over het boek Rien ne va plus van een ex medewerker van Holland Casino

Datum 22 maart 2012 Onderwerp Antwoorden vragen lid Bouwmeester over het boek Rien ne va plus van een ex medewerker van Holland Casino 1 > Retouradres Postbus 20301 2500 EH Den Haag Aan de Voorzitter van de Tweede Kamer der Staten-Generaal Postbus 20018 2500 EA DEN HAAG Schedeldoekshaven 100 2511 EX Den Haag Postbus 20301 2500 EH Den

Nadere informatie

Marktscan Analyse van de Nederlandse kansspelmarkt 2013

Marktscan Analyse van de Nederlandse kansspelmarkt 2013 Marktscan Analyse van de Nederlandse kansspelmarkt 2013 Versie 1.0 Datum 16 oktober 2014 Status Vastgesteld in raad van bestuur, 7 oktober 2014 Colofon Afzendgegevens Kansspelautoriteit Wijnhaven 24 2511

Nadere informatie

Tweede Kamer der Staten-Generaal

Tweede Kamer der Staten-Generaal Tweede Kamer der Staten-Generaal 2 Vergaderjaar 2014 2015 33 996 Wijziging van de Wet op de kansspelen, de Wet op de kansspelbelasting en enkele andere wetten in verband met het organiseren van kansspelen

Nadere informatie

Wijziging van de Wet op de kansspelen, de Wet op de kansspelbelasting en enkele andere wetten in verband met het organiseren van kansspelen op afstand

Wijziging van de Wet op de kansspelen, de Wet op de kansspelbelasting en enkele andere wetten in verband met het organiseren van kansspelen op afstand Wijziging van de Wet op de kansspelen, de Wet op de kansspelbelasting en enkele andere wetten in verband met het organiseren van kansspelen op afstand Nota naar aanleiding van het verslag Ontvangen * INHOUDSOPGAVE

Nadere informatie

Schriftelijke inbreng PvdA bij Wetsvoorstel Wijziging wet op de kansspelen e.a. in verband met het organiseren van kansspelen op afstand (internetgokken) 33996 1. Inleiding De leden van de PvdA-fractie

Nadere informatie

Lastenmeting wetsvoorstel Kansspelen op Afstand

Lastenmeting wetsvoorstel Kansspelen op Afstand Lastenmeting wetsvoorstel Kansspelen op Afstand Onderzoek naar de administratieve lasten en nalevingskosten voor bedrijven en burgers uit het wetsvoorstel Kansspelen op Afstand Eindrapport v2.1 23 november

Nadere informatie

Deze brochure is een uitgave van: de kansspelautoriteit Postbus CG Den Haag Telefoon: _KSA_RO_PUBL_003_A5_Brochure.

Deze brochure is een uitgave van: de kansspelautoriteit Postbus CG Den Haag Telefoon: _KSA_RO_PUBL_003_A5_Brochure. Deze brochure is een uitgave van: de kansspelautoriteit Postbus 298 2501 CG Den Haag Telefoon: 070 302 1300 12135_KSA_RO_PUBL_003_A5_Brochure.indd 4 04-06-12 12:56 Kansspelen en de kansspelautoriteit 12135_KSA_RO_PUBL_003_A5_Brochure.indd

Nadere informatie

Nieuwe vestigingen van Holland Casino in Venlo & Leeuwarden

Nieuwe vestigingen van Holland Casino in Venlo & Leeuwarden Nieuwe vestigingen van Holland Casino in Venlo & Leeuwarden Een onderzoek naar veranderingen in de aard en omvang van kansspeldeelname en kansspelproblematiek in voormalige witte vlekken D.E. de Bruin

Nadere informatie

1. Hoe kunnen de effecten gemeten worden van modernisering van het kansspelbeleid op:

1. Hoe kunnen de effecten gemeten worden van modernisering van het kansspelbeleid op: CPB Notitie Centraal Planbureau Van Stolkweg 14 Postbus 80510 2508 GM Den Haag Aan: Ministerie van Veiligheid en Justitie T (070)3383 380 I www.cpb.nl Contactpersoon Bastiaan Overvest Datum: 19 januari

Nadere informatie

Tweede Kamer der Staten-Generaal

Tweede Kamer der Staten-Generaal Tweede Kamer der Staten-Generaal 2 Vergaderjaar 2013 2014 33 996 Wijziging van de Wet op de kansspelen, de Wet op de kansspelbelasting en enkele andere wetten in verband met het organiseren van kansspelen

Nadere informatie

De weg naar legalisering. Diepteonderzoek online kansspelen

De weg naar legalisering. Diepteonderzoek online kansspelen De weg naar legalisering Diepteonderzoek online kansspelen Contents 1 Samenvatting 3 2 Introductie 5 3 Het speelveld van kansspelsites 9 4 Beweegredenen voor deelname 13 5 Legaal of illegaal aanbod? 17

Nadere informatie

2. Huidige situatie en de noodzaak van regulering kansspelen op afstand

2. Huidige situatie en de noodzaak van regulering kansspelen op afstand 33996 Wijziging van de Wet op de kansspelen, de Wet op de kansspelbelasting en enkele andere wetten in verband met het organiseren van kansspelen op afstand Nr VERSLAG Vastgesteld 7 november 2014 De vaste

Nadere informatie

Kansspelautoriteit. Activiteitenplan 2012-2013

Kansspelautoriteit. Activiteitenplan 2012-2013 Kansspelautoriteit Activiteitenplan 2012-2013 Inhoudsopgave 1. Voorwoord 5 2. Inleiding 7 3. Wat is de kansspelautoriteit? 9 3.1 Missie (waar STAAN we voor?) 9 3.2 Visie (waar GAAN we voor?) 9 3.3 Strategie

Nadere informatie

Mogelijke verschuivingen in kansspelgedrag bij legaal aanbieden van online gokken

Mogelijke verschuivingen in kansspelgedrag bij legaal aanbieden van online gokken TNS Nipo Grote Bickersstraat 74 1013 KS Amsterdam t 020 5225 444 e info@tns-nipo.com www.tns-nipo.com Rapport Mogelijke verschuivingen in kansspelgedrag bij legaal aanbieden van online gokken Claudia Ros,

Nadere informatie

Hieronder vindt u het activiteitenplan 2015-2016 van de Kansspelautoriteit.

Hieronder vindt u het activiteitenplan 2015-2016 van de Kansspelautoriteit. Activiteitenplan 2015-2016 Wijnhaven 24 2 5 11 GA Den H aag P ostbus 298 2 5 01 CG Den H aag www.kansspelautoriteit.nl Contactpersoon T +3 1 (0)70 302 13 00 F +3 1 (0 )70 302 13 99 info@kansspelautoriteit.nl

Nadere informatie

Reactie wetsvoorstel kansspelen op afstand

Reactie wetsvoorstel kansspelen op afstand Reactie wetsvoorstel kansspelen op afstand 1. Inleiding 2. Algemene reactie op het wetsvoorstel 3. Maatregelen ter voorkoming van kansspelverslaving 3.1 Risico indicatoren 3.2 Training medewerkers vergunninghouders

Nadere informatie

Onderzoek (Online) gokken

Onderzoek (Online) gokken Onderzoek (Online) gokken Publicatiedatum: mei 2013 Over dit onderzoek Aan dit online onderzoek, gehouden van 29 maart t/m 15 april 2013, deden 2380 jongeren mee (van wie er 547 wel eens een betaald of

Nadere informatie

Samenvatting standpunten en vragen partijen Tweede Kamer inzake wetsvoorstel Kansspelen op Afstand (KoA)

Samenvatting standpunten en vragen partijen Tweede Kamer inzake wetsvoorstel Kansspelen op Afstand (KoA) Samenvatting standpunten en vragen partijen Tweede Kamer inzake wetsvoorstel Kansspelen op Afstand (KoA) Hieronder staat een samenvatting van de voor de speelautomatenbranche meest relevante vragen van

Nadere informatie

Samenvatting. Minder kansspelverslaafden dan aangenomen

Samenvatting. Minder kansspelverslaafden dan aangenomen Samenvatting De onderwerpen die in dit rapport worden behandeld hebben betrekking op de aard en omvang van kansspelverslaving, het kansspelbeleid en de preventie van kansspelverslaving. De resultaten van

Nadere informatie

Officiële uitgave van het Koninkrijk der Nederlanden sinds 1814.

Officiële uitgave van het Koninkrijk der Nederlanden sinds 1814. STAATSCOURANT Officiële uitgave van het Koninkrijk der Nederlanden sinds 1814. Nr. 17683 28 juni 2013 Regeling van de Staatssecretaris van Veiligheid en Justitie van 24 juni 2013, kenmerk 399920, tot uitvoering

Nadere informatie

Officiële uitgave van het Koninkrijk der Nederlanden sinds 1814.

Officiële uitgave van het Koninkrijk der Nederlanden sinds 1814. STAATSCOURANT Officiële uitgave van het Koninkrijk der Nederlanden sinds 1814. Nr. 21856 5 augustus 2014 Advies Raad van State inzake het voorstel van wet tot wijziging van de Wet op de kansspelen, de

Nadere informatie

VISIE OP POKERBELEID 2013 Consultatie wetsvoorstel kansspelen op afstand

VISIE OP POKERBELEID 2013 Consultatie wetsvoorstel kansspelen op afstand VISIE OP POKERBELEID 2013 Consultatie wetsvoorstel kansspelen op afstand Stichting Nederlandse PokerBond Drs. M.W. Paulen T. van Gestel R. Slotboom Eindhoven, 15 juli 2013 Inleiding Stichting Nederlandse

Nadere informatie

Aanvullende reactie Centrum voor Verantwoord Spelen t.a.v. wetsvoorstel "Kansspelen Op Afstand"

Aanvullende reactie Centrum voor Verantwoord Spelen t.a.v. wetsvoorstel Kansspelen Op Afstand Aanvullende reactie Centrum voor Verantwoord Spelen t.a.v. wetsvoorstel "Kansspelen Op Afstand" 28 oktober 2014 Centrum voor Verantwoord Spelen (Yvon Jansma & Rolf Slotboom) info@centrumvoorverantwoordspelen.nl,

Nadere informatie

Tweede Kamer der Staten-Generaal

Tweede Kamer der Staten-Generaal Tweede Kamer der Staten-Generaal 2 Vergaderjaar 2001 2002 24 036 Marktwerking, deregulering en wetgevingskwaliteit Nr. 234 BRIEF VAN DE STAATSSECRETARIS VAN JUSTITIE Aan de Voorzitter van de Tweede Kamer

Nadere informatie

Ministerie van Veiligheid en Justitie T.a.v. Dhr. F. Teeven Postbus 20301 2500 EH DEN HAAG. Eindhoven, 5 april 2011 Betreft: visie op pokerbeleid

Ministerie van Veiligheid en Justitie T.a.v. Dhr. F. Teeven Postbus 20301 2500 EH DEN HAAG. Eindhoven, 5 april 2011 Betreft: visie op pokerbeleid Ministerie van Veiligheid en Justitie T.a.v. Dhr. F. Teeven Postbus 20301 2500 EH DEN HAAG Eindhoven, 5 april 2011 Betreft: visie op pokerbeleid Geachte heer Teeven, Stichting Nederlandse PokerBond maakt

Nadere informatie

Referentie Vandercammen, M. (2009). Jongeren en kansspelen. Brussel: OIVO.

Referentie Vandercammen, M. (2009). Jongeren en kansspelen. Brussel: OIVO. 1. Referentie Referentie Vandercammen, M. (2009). Jongeren en kansspelen. Brussel: OIVO. Taal Nederlands ISBN - ISSN / Publicatievorm onderzoeksrapport 2. Abstract In dit onderzoek, uitgevoerd door het

Nadere informatie

Een spel met grenzen: de Nederlandse casinomarkt

Een spel met grenzen: de Nederlandse casinomarkt Een spel met grenzen: de Nederlandse casinomarkt Samenvatting Een onderzoek in opdracht van de Ministeries van Justitie en Economische Zaken Anthony Pemberton André Oostdijk Jaap Wils Cornelis van der

Nadere informatie

Aan de Voorzitter van de Tweede Kamer der Staten-Generaal Postbus 20018 2500 EA DEN HAAG. Datum 19 maart 2011 Onderwerp Beleidsvisie kansspelen

Aan de Voorzitter van de Tweede Kamer der Staten-Generaal Postbus 20018 2500 EA DEN HAAG. Datum 19 maart 2011 Onderwerp Beleidsvisie kansspelen 1 > Retouradres Postbus 20301 2500 EH Den Haag Aan de Voorzitter van de Tweede Kamer der Staten-Generaal Postbus 20018 2500 EA DEN HAAG Schedeldoekshaven 100 2511 EX Den Haag Postbus 20301 2500 EH Den

Nadere informatie

Aanpak bestrijding van kansspelen via internet. Ministerie van Justitie

Aanpak bestrijding van kansspelen via internet. Ministerie van Justitie Aanpak bestrijding van kansspelen via internet Ministerie van Justitie 1 Aanleiding 1 2. Het aanbod van kansspelen via internet: de stand van zaken 2 3 Aanpak bestrijding kansspelen via internet 3 Onderdeel

Nadere informatie

Verslavingspreventie. Strategie van de Kansspelautoriteit. Datum 2 februari 2016 consultatieversie

Verslavingspreventie. Strategie van de Kansspelautoriteit. Datum 2 februari 2016 consultatieversie Verslavingspreventie. Strategie van de Kansspelautoriteit Datum 2 februari 2016 Status consultatieversie Colofon Afzendgegevens Kansspelautoriteit Rijnstraat 50 2515 XP Den Haag Postbus 298 2501 CG Den

Nadere informatie

Directoraat-Generaal Preventie, Jeugd en Sancties

Directoraat-Generaal Preventie, Jeugd en Sancties ϕ1 Ministerie van Justitie Directoraat-Generaal Preventie, Jeugd en Sancties Directie Sanctie- en Preventiebeleid Postadres: Postbus 20301, 2500 EH Den Haag Aan de Voorzitter van de Tweede Kamer der Staten-Generaal

Nadere informatie

MEMORIE VAN TOELICHTING

MEMORIE VAN TOELICHTING MEMORIE VAN TOELICHTING I. ALGEMEEN...2 1. Inleiding...2 2. Het Nederlandse kansspelbeleid...2 2.1 Doelstellingen kansspelbeleid...2 2.2 Voorkomen van kansspelverslaving...2 2.3 Beschermen van de consument...5

Nadere informatie

De bescherming van de Nederlandse consument op basis van kanalisatie is prioriteit nummer 1!

De bescherming van de Nederlandse consument op basis van kanalisatie is prioriteit nummer 1! ACHTERGRONDINFORMATIE: KANALISATIE, GEEN KANNIBALISATIE De bescherming van de Nederlandse consument op basis van kanalisatie is prioriteit nummer 1! De Nederlandse overheid wil het huidige kansspelbeleid

Nadere informatie

Tweede Kamer der Staten-Generaal

Tweede Kamer der Staten-Generaal Tweede Kamer der Staten-Generaal 2 Vergaderjaar 2015 2016 33 996 Wijziging van de Wet op de kansspelen, de Wet op de kansspelbelasting en enkele andere wetten in verband met het organiseren van kansspelen

Nadere informatie

VERGUNNING TOTALISATOR 2015/2016

VERGUNNING TOTALISATOR 2015/2016 VERGUNNING TOTALISATOR 2015/2016 (Geconsolideerde versie 11-06-2015) Besluit van de raad van bestuur van de kansspelautoriteit van 25 november 2014, kenmerk 8790, inzake verlening van de vergunning tot

Nadere informatie

VERGUNNING BANKGIRO LOTERIJ 2015/2016

VERGUNNING BANKGIRO LOTERIJ 2015/2016 VERGUNNING BANKGIRO LOTERIJ 2015/2016 (Geconsolideerde versie 11-06-2015) Besluit van de raad van bestuur van de kansspelautoriteit van 25 november 2014, kenmerk 8788, inzake de verlening van een vergunning

Nadere informatie

No.W03.14.0047/II 's-gravenhage, 7 mei 2014

No.W03.14.0047/II 's-gravenhage, 7 mei 2014 ... No.W03.14.0047/II 's-gravenhage, 7 mei 2014 Bij Kabinetsmissive van 25 februari 2014, no.2014000406, heeft Uwe Majesteit, op voordracht van de Staatssecretaris van Veiligheid en Justitie, mede namens

Nadere informatie

De leden van de VVD-fractie hebben aanleiding gezien tot het stellen van enkele aanvullende vragen.

De leden van de VVD-fractie hebben aanleiding gezien tot het stellen van enkele aanvullende vragen. 33 996 Wijziging van de Wet op de kansspelen, de Wet op de kansspelbelasting en enkele andere wetten in verband met het organiseren van kansspelen op afstand. Nr. NADER VERSLAG Vastgesteld De vaste commissie

Nadere informatie

IIH II II11I. Datum: 9juli 2013. Onderwerp: Reactie AGOG op Wijzigingsvoorstel van de Wet op de Kansspelen (WOK) etc. Refe rtes:

IIH II II11I. Datum: 9juli 2013. Onderwerp: Reactie AGOG op Wijzigingsvoorstel van de Wet op de Kansspelen (WOK) etc. Refe rtes: IIH II II11I 0 BD Ministerie van Veiligheid en Justitie Directie Wetgeving en Juridische Zaken, Sector Staats- en Bestuursrecht T.a.v. Dhr. J.T.K. Bos Postbus 20301 2500EH DEN HAAG Datum: 9juli 2013 Onderwerp:

Nadere informatie

Besluit van de Raad van Bestuur van de Kansspelautoriteit als bedoeld in artikel 35 van de Wet op de kansspelen. Besluit

Besluit van de Raad van Bestuur van de Kansspelautoriteit als bedoeld in artikel 35 van de Wet op de kansspelen. Besluit Besluit van de Raad van Bestuur van de als bedoeld in artikel 35 van de Wet op de kansspelen Zaak: OB/001 Kenmerk: 00.061.051 Openbaarmaking onder kenmerk: Besluit Inleiding 1. De heeft vastgesteld dat

Nadere informatie

Aan de Staatssecretaris van VeiNgheid en Justitie De heer mr. F. Teeven Postbus 20301 2300 EH DEN HMG

Aan de Staatssecretaris van VeiNgheid en Justitie De heer mr. F. Teeven Postbus 20301 2300 EH DEN HMG Aan de Staatssecretaris van VeiNgheid en Justitie De heer mr. F. Teeven Postbus 20301 2300 EH DEN HMG Bestuur en directie Doorkiesnr. Kenmerk Datum Arnhem, 19juli 2013 Betreft Reactie op voorstel tot wijziging

Nadere informatie

Beleidsvisie herinrichting speelcasinoregime. Visiedocument van het Ministerie van Veiligheid en Justitie en. het Ministerie van Financiën

Beleidsvisie herinrichting speelcasinoregime. Visiedocument van het Ministerie van Veiligheid en Justitie en. het Ministerie van Financiën Beleidsvisie herinrichting speelcasinoregime Visiedocument van het Ministerie van Veiligheid en Justitie en het Ministerie van Financiën Inhoud 1 Inleiding en achtergronden 3 2 Onderzochte scenario s casinoregime

Nadere informatie

Consumentenvertrouwen in Amsterdam

Consumentenvertrouwen in Amsterdam Consumentenvertrouwen in Amsterdam Hoe wordt het vakantiegeld dit jaar besteed? In opdracht van: Het Parool Projectnummer: 14054-2 Carine van Oosteren Merel van der Wouden Bezoekadres: Oudezijds Voorburgwal

Nadere informatie

NOTA VAN TOELICHTING. Algemeen

NOTA VAN TOELICHTING. Algemeen NOTA VAN TOELICHTING Algemeen Met de inwerkingtreding van de Wet op de kansspelen in verband met de instelling van de kansspelautoriteit (Stb. 2012, 11) per 1 april 2012 is in artikel 4a van de Wet op

Nadere informatie

Onderzoeksrapport Winkeltijden. Inwonerspanel Doetinchem Spreekt. Onderzoeksperiode: Kwartaal 2-2015 Referentie: 14086

Onderzoeksrapport Winkeltijden. Inwonerspanel Doetinchem Spreekt. Onderzoeksperiode: Kwartaal 2-2015 Referentie: 14086 Onderzoeksrapport Winkeltijden Inwonerspanel Doetinchem Spreekt Onderzoeksperiode: Kwartaal 2-2015 Referentie: 14086 Moventem Juni 2015 Referentie: 14086 Pagina 1-1 van 16 Inwonerspanel Doetinchem Spreekt

Nadere informatie

Preventieplan Kansspelen op Afstand

Preventieplan Kansspelen op Afstand L. van Leeuwen, F.X. Goossens en J. Lammers Preventieplan Kansspelen op Afstand Preventiekoersen voor het voorkomen van (online) kansspelverslavingsproblematiek Preventieplan Kansspelen op Afstand Preventiekoersen

Nadere informatie

Datum 24 januari 2013 Onderwerp Antwoorden vragen van de leden Mei Li Vos en Hilkens over multi level marketing

Datum 24 januari 2013 Onderwerp Antwoorden vragen van de leden Mei Li Vos en Hilkens over multi level marketing 1 > Retouradres Postbus 20301 2500 EH Den Haag Aan de voorzitter van de Tweede Kamer der Staten-Generaal Postbus 2018 2500 EH DEN HAAG Schedeldoekshaven 100 2511 EX Den Haag Postbus 20301 2500 EH Den Haag

Nadere informatie

2. Wat zijn per sector/doelgroep de algemene inzichten ten aanzien van de inhoud van de continuïteitsplannen?

2. Wat zijn per sector/doelgroep de algemene inzichten ten aanzien van de inhoud van de continuïteitsplannen? Samenvatting Aanleiding en onderzoeksvragen ICT en elektriciteit spelen een steeds grotere rol bij het dagelijks functioneren van de maatschappij. Het Ministerie van Veiligheid en Justitie (hierna: Ministerie

Nadere informatie

Ministerie van Veiligheid en Justitie

Ministerie van Veiligheid en Justitie Ministerie van Veiligheid en Justitie > Retouradres Postbus 20301 2500 8H Den Haag De heer Michel Barnier Lid van de Europese Commissie Jeugd en Sanctietoepassing Directie Sanctie- en B-1049 Brussel Schedeldoekshaven

Nadere informatie

Tweede Kamer der Staten-Generaal T.a.v. Kamercommissie Veiligheid & Justitie Postbus 20018 2500 EA Den Haag

Tweede Kamer der Staten-Generaal T.a.v. Kamercommissie Veiligheid & Justitie Postbus 20018 2500 EA Den Haag Tweede Kamer der Staten-Generaal T.a.v. Kamercommissie Veiligheid & Justitie Postbus 20018 2500 EA Den Haag Eindhoven, 29 april 2011 Betreft: recente gebeurtenissen online poker in de VS Geachte Kamercommissie,

Nadere informatie

Rapportage. Keurmerk Klantgericht Verzekeren

Rapportage. Keurmerk Klantgericht Verzekeren Rapportage Keurmerk Klantgericht Verzekeren In opdracht van: Stichting toetsing verzekeraars Datum: 27 januari 2015 Projectnummer: 2014026 Auteurs: Marit Koelman & John Ruiter Index Achtergrond van het

Nadere informatie

"Waarom is gokken niet maatschappelijk bespreekbaar?"

Waarom is gokken niet maatschappelijk bespreekbaar? "Waarom is gokken niet maatschappelijk bespreekbaar?" Een Verantwoord Gesprek Met... Willem van Oort (Gaming In Holland) Vandaag op kantoor: de in Spanje woonachtige Gaming In Holland voorman Willem van

Nadere informatie

Monitor Direct Marketing

Monitor Direct Marketing Monitor Direct Marketing Consumentenonderzoek naar telemarketing en colportage Tilburg, 29 juni 2010 Jorna Leenheer (j.leenheer@uvt.nl) m.m.v. Tom de Groot Hoofdpunten Colportage wordt samen met telemarketing

Nadere informatie

December 2014 Betalen aan de kassa 2013

December 2014 Betalen aan de kassa 2013 December 2014 Betalen aan de kassa 2013 Betalen aan de kassa 2013 Betalen aan de kassa 2013 Uitkomsten DNB/Betaalvereniging Nederland onderzoek naar het gebruik van contant geld en de pinpas in Nederland

Nadere informatie

Een slimme gok? Barneveld, 11 januari 2008. Referentie: CW/mu/07.265. Auteur(s): C. (Clare) Wilkinson M.Sc. (Significant)

Een slimme gok? Barneveld, 11 januari 2008. Referentie: CW/mu/07.265. Auteur(s): C. (Clare) Wilkinson M.Sc. (Significant) Rapport Een slimme gok? Onderzoek naar de mogelijkheden om de aard en de omvang van illegale kansspelen in Nederland vast te stellen Barneveld, 11 januari 2008 Referentie: CW/mu/07.265 Auteur(s): C. (Clare)

Nadere informatie

WHITEPAPER HOME DECO VROUWEN TOT 35 ZIJN VOORLOPERS OP HET GEBIED 66% VAN NEDERLANDERS STAAT OPEN

WHITEPAPER HOME DECO VROUWEN TOT 35 ZIJN VOORLOPERS OP HET GEBIED 66% VAN NEDERLANDERS STAAT OPEN WHITEPAPER HOME DECO 66% VAN NEDERLANDERS STAAT OPEN VOOR VROUWEN TOT 35 ZIJN VOORLOPERS OP HET GEBIED VAN Nederlanders houden zich graag bezig met het inrichten van hun huis. Vrouwen hebben meer interesse

Nadere informatie

Het beeld van zorggebruikers over de Inspectie voor de Gezondheidszorg. De Inspectie voor de Gezondheidszorg

Het beeld van zorggebruikers over de Inspectie voor de Gezondheidszorg. De Inspectie voor de Gezondheidszorg Dit factsheet is een uitgave van het NIVEL. De gegevens mogen met bronvermelding (Anne Brabers, Margreet Reitsma en Roland Friele. Het beeld van zorggebruikers over de Inspectie voor de Gezondheidszorg.

Nadere informatie

Datum 27 november 2009 Betreft Oordeelsbrief 2009. Geacht bestuur,

Datum 27 november 2009 Betreft Oordeelsbrief 2009. Geacht bestuur, L0705 Veenendaalse Woningstichting t.a.v. het bestuur Postbus 168 3900 AD VEENENDAAL Rijnstraat 8 Postbus 30941 2500 GX Den Haag www.vrom.nl Datum 27 november 2009 Betreft Oordeelsbrief 2009 Geacht bestuur,

Nadere informatie

Wij Beatrix, bij de gratie Gods, Koningin der Nederlanden, Prinses van Oranje-Nassau, enz. enz. enz.

Wij Beatrix, bij de gratie Gods, Koningin der Nederlanden, Prinses van Oranje-Nassau, enz. enz. enz. Besluit van houdende regels ten aanzien van wervings- en reclameactiviteiten, alsmede het preventiebeleid van houders van een vergunning op grond van de Wet op de kansspelen (Besluit werving, reclame en

Nadere informatie

2007 WODC, ministerie van Justitie / St. INTRAVAL. Postadres: Postbus 1781 9701 BT Groningen E-mail info@intraval.nl

2007 WODC, ministerie van Justitie / St. INTRAVAL. Postadres: Postbus 1781 9701 BT Groningen E-mail info@intraval.nl COLOFON 2007 WODC, ministerie van Justitie / St. INTRAVAL Postadres: Postbus 1781 9701 BT Groningen E-mail info@intraval.nl Kantoor Groningen: Kantoor Rotterdam: St. Jansstraat 2C Goudsesingel 184 Telefoon

Nadere informatie

Aard en omvang van kansspelverslaving in Nederland in 2010. Carola Schrijvers Anneke Risselada Gert-Jan Meerkerk

Aard en omvang van kansspelverslaving in Nederland in 2010. Carola Schrijvers Anneke Risselada Gert-Jan Meerkerk Aard en omvang van kansspelverslaving in Nederland in 2010 Carola Schrijvers Anneke Risselada Gert-Jan Meerkerk Oktober 2010 Colofon Aard en omvang van kansspelverslaving in Nederland in 2010 Auteurs:

Nadere informatie

Kansspelbelasting. Voor organisatoren van kansspelen en prijswinnaars. Belastingdienst

Kansspelbelasting. Voor organisatoren van kansspelen en prijswinnaars. Belastingdienst Belastingdienst Kansspelbelasting Voor organisatoren van kansspelen en prijswinnaars Organiseert u wel eens een kansspel of hebt u een prijs gewonnen in een kansspel? Dan kunt u te maken krijgen met de

Nadere informatie

gegevens analyseren Welk onderzoekmodel gebruik je? Quasiexperiment ( 5.5) zonder controle achtergronden

gegevens analyseren Welk onderzoekmodel gebruik je? Quasiexperiment ( 5.5) zonder controle achtergronden een handreiking 71 hoofdstuk 8 gegevens analyseren Door middel van analyse vat je de verzamelde gegevens samen, zodat een overzichtelijk beeld van het geheel ontstaat. Richt de analyse in de eerste plaats

Nadere informatie

Formulier voor het beoordelen van de kwaliteit van een systematische review. Behorend bij: Evidence-based logopedie, hoofdstuk 2

Formulier voor het beoordelen van de kwaliteit van een systematische review. Behorend bij: Evidence-based logopedie, hoofdstuk 2 Formulier voor het beoordelen van de kwaliteit van een systematische review Behorend bij: Evidence-based logopedie, hoofdstuk 2 Toelichting bij de criteria voor het beoordelen van de kwaliteit van een

Nadere informatie

Bewaken & inspelen. Toezicht houden op de huidige kansspelmarkt en voorbereiden op nieuwe wetgeving Jaarverslag 2013

Bewaken & inspelen. Toezicht houden op de huidige kansspelmarkt en voorbereiden op nieuwe wetgeving Jaarverslag 2013 Bewaken & inspelen Toezicht houden op de huidige kansspelmarkt en voorbereiden op nieuwe wetgeving Jaarverslag 2013 Inhoud Staat van de sector 4 Bewaken 6 Inspelen 10 Publieke doelen: resultaten op kerntaken

Nadere informatie

VERGUNNING SPORTPRIJSVRAGEN EN LOTTO 2015/2016

VERGUNNING SPORTPRIJSVRAGEN EN LOTTO 2015/2016 VERGUNNING SPORTPRIJSVRAGEN EN LOTTO 2015/2016 (Geconsolideerde versie 04-10-2015) Besluit van de raad van bestuur van de kansspelautoriteit van 25 november 2014, kenmerk 8785, inzake verlening van een

Nadere informatie

In het kader van de internetconsultatie worden drie vragen aan betrokkenen gesteld:

In het kader van de internetconsultatie worden drie vragen aan betrokkenen gesteld: REACTIE OP INTERNETCONSULTATIE: KANSSPELEN OP AFSTAND Publicatiedatum: 22-05-2013 Einddatum consultatie: 21-07-2013 Over VAN Speelautomaten Branche-organisatie De VAN Speelautomaten Branche-organisatie,

Nadere informatie

Onderzoeksopzet. Marktonderzoek Klantbeleving

Onderzoeksopzet. Marktonderzoek Klantbeleving Onderzoeksopzet Marktonderzoek Klantbeleving Utrecht, september 2009 1. Inleiding De beleving van de klant ten opzichte van dienstverlening wordt een steeds belangrijker onderwerp in het ontwikkelen van

Nadere informatie

WHITEPAPER FASHION 22% VAN NEDERLANDERS IS VOORLOPER OP HET GEBIED VAN KLEDING 75% VAN NEDERLANDERS STAAT OPEN VOOR NIEUWE AANBIEDERS VAN KLEDING

WHITEPAPER FASHION 22% VAN NEDERLANDERS IS VOORLOPER OP HET GEBIED VAN KLEDING 75% VAN NEDERLANDERS STAAT OPEN VOOR NIEUWE AANBIEDERS VAN KLEDING WHITEPAPER FASHION 75% VAN NEDERLANDERS STAAT OPEN VOOR NIEUWE AANBIEDERS VAN KLEDING 22% VAN NEDERLANDERS IS VOORLOPER OP HET GEBIED VAN KLEDING Vooral vrouwen zijn geïnteresseerd in kleding. Zij zoeken

Nadere informatie

Monitoring gebruikerstevredenheid invoering 130 km/h

Monitoring gebruikerstevredenheid invoering 130 km/h TNS Nipo Grote Bickersstraat 74 1013 KS Amsterdam t 020 5225 444 e info@tns-nipo.com www.tns-nipo.com Rapport Monitoring gebruikerstevredenheid invoering 130 km/h Rick Heldoorn & Matthijs de Gier H1630

Nadere informatie

monitor Marokkaanse Nederlanders in Maassluis bijlage(n)

monitor Marokkaanse Nederlanders in Maassluis bijlage(n) Raadsinformatiebrief (openbaar) gemeente Maassluis Aan de leden van de gemeenteraad in Maassluis Postbus 55 3140 AB Maassluis T 010-593 1931 E gemeente@maassluis.nl I www.maassluis.nl ons kenmerk 2010-4748

Nadere informatie

45-PLUSSERS EN ONLINE SHOPPEN

45-PLUSSERS EN ONLINE SHOPPEN Whitepaper 45-PLUSSERS EN ONLINE SHOPPEN Juli 2013 2 OPZET ONDERZOEK Het Bindinc. Kenniscentrum heeft door Ruigrok NetPanel onderzoek laten uitvoeren naar het online shopgedrag van 45-plussers. Binnen

Nadere informatie

Datum 21 december 2015 Betreft Beantwoording Kamervragen van de leden Ronnes en Oskam (beiden CDA) over binaire opties

Datum 21 december 2015 Betreft Beantwoording Kamervragen van de leden Ronnes en Oskam (beiden CDA) over binaire opties > Retouradres Postbus 20201 2500 EE Den Haag De Voorzitter van de Tweede Kamer der Staten-Generaal Postbus 20018 2500 EA DEN HAAG Korte Voorhout 7 2511 CW Den Haag Postbus 20201 2500 EE Den Haag www.rijksoverheid.nl

Nadere informatie

Onderzoek Inwonerspanel: Geinbeat (Cityplaza) Festival

Onderzoek Inwonerspanel: Geinbeat (Cityplaza) Festival 1 (12) Onderzoek Inwonerspanel: Auteur Tineke Brouwers Respons onderzoek Op 26 maart kregen de panelleden van 18 jaar en ouder (1.155 personen) een e-mail met de vraag of zij digitaal een vragenlijst over

Nadere informatie

VERGUNNING INSTANTLOTERIJ 2015/2016

VERGUNNING INSTANTLOTERIJ 2015/2016 VERGUNNING INSTANTLOTERIJ 2015/2016 (Geconsolideerde versie 01-06-2015) Besluit van de raad van bestuur van de kansspelautoriteit van 25 november 2014, kenmerk 8786, inzake verlening van een vergunning

Nadere informatie

Kansspelverslaving, risico s en preventie

Kansspelverslaving, risico s en preventie Kansspelverslaving, risico s en preventie Literatuuronderzoek naar de risico s van kansspelen en de aard en effectiviteit van preventieve maatregelen D.E. de Bruin 0 1 Colofon de Bruin, D.E. (2015). Kansspelverslaving,

Nadere informatie

Datum 27 november 2009 Betreft Oordeelsbrief 2009. Geacht bestuur,

Datum 27 november 2009 Betreft Oordeelsbrief 2009. Geacht bestuur, L0117 Stichting Portaal t.a.v. het bestuur Postbus 375 3900 AJ VEENENDAAL Rijnstraat 8 Postbus 30941 2500 GX Den Haag www.vrom.nl Datum 27 november 2009 Betreft Oordeelsbrief 2009 Geacht bestuur, Ieder

Nadere informatie

ALPHENPANEL OVER ZONDAGSOPENSTELLING

ALPHENPANEL OVER ZONDAGSOPENSTELLING ALPHENPANEL OVER ZONDAGSOPENSTELLING nieuwsbrief Februari 2015 Inleiding Deze nieuwsbrief beschrijft de resultaten van de peiling met het. Deze peiling ging over de zondagsopenstelling. De gemeenteraad

Nadere informatie

Bijgaand treft u de antwoorden aan op de vragen van het lid Nijboer (PvdA) over de handel in contracts for difference.

Bijgaand treft u de antwoorden aan op de vragen van het lid Nijboer (PvdA) over de handel in contracts for difference. > Retouradres Postbus 20201 2500 EE Den Haag De voorzitter van de Tweede Kamer der Staten-Generaal Postbus 20018 2500 EA s-gravenhage Korte Voorhout 7 2511 CW Den Haag Postbus 20201 2500 EE Den Haag www.rijksoverheid.nl

Nadere informatie