Jaarverslag 2013 Centrale Bank van Suriname

Maat: px
Weergave met pagina beginnen:

Download "Jaarverslag 2013 Centrale Bank van Suriname"

Transcriptie

1 Jaarverslag 2013 Centrale Bank van Suriname

2 Centrale Bank van Suriname Jaarverslag 2013

3 BESTUUR, RAAD VAN COMMISSARISSEN EN AFDELINGSHOOFDEN IN 2013 President De heer Gillmore A. Hoefdraad Directeur I. Geduld-Nijman Regeringscommissaris W. Duiker Raad van Commissarissen L. Pinas-Halfhide M. Tuur R. Soentik C. Linger-van der Ziel Q. Kromosoeto-Hidalgo S. Burleson Directoraat Bankbedrijf en Bancaire Zaken F. Ligeon (Coördinator) Algemene Zaken M. Satimin Binnenland F. Ligeon Beveiliging D. Calor Procurement S. Moetoer (wnd.) Internationale Betrekkingen M. Soekhnandan Directoraat Toezicht Kredietwezen I. Geduld-Nijman (Directeur) Secretariaat van de President J. Pahlad-Abdul Accounting H. Panka Kassierderij K. Soemodipoero Protocol & Traffic N. Pieters (wnd.) Internal Audit H. Karijooetomo Directoraat Monetaire Zaken & Economische Aangelegenheden J. ten Berge (Coördinator) Goudlaboratorium R. Gallant (wnd.) Buitenland I. Soehawan Financiële Markten R. Fränkel Archief M. Dors Voorlichting & Public Relations K. Wong A Tsoi (wnd.) Juridische Zaken A Limon-Sof Human Resource Management M. Elstak Toezicht Banken I. Geduld-Nijman (wnd.) Agenda U. Rijkaard-Roseval Trainingsinstituut en Studiecentrum M. Brunings-Stolz Budget & Control K. Makandra Research R. Adhin Toezicht Pensioenfondsen F. Konigferander Huishoudelijke Dienst H. Brown Informatie en Communicatie Technologie R. Wong A Foe Statistieken S. Jahangir-Abdoelrahman Bibliotheek P. Peroti Toezicht Spaarinstellingen A. Choennie Technische Dienst C. Esseboom (wnd.) Toezicht Verzekeringsmaatschappijen P. Pocorni

4 INHOUD HOOFDSTUK I INTERNATIONALE EN REGIONALE ECONOMISCHE ONTWIKKELINGEN EN BETREKKINGEN I.1 Algemeen 1 I.2 Productie 1 I. 3 Prijspeil en handel 1 I.3.1 Prijspeil 1 I.3.2 Handel 2 I.4 Internationale fi nanciële instellingen 2 I.4.1 Inter-American Development Bank (IADB) Islamic Development Bank (IsDB) 3 I.5 Overige regionale en internationale betrekkingen 4 I.5.1 World Trade Organization (WTO) 4 I.5.2 UNASUR 4 I.5.3 Mercosur Caribbean Community (CARICOM) 5 I.6 Economische ontwikkelingen binnen de CARICOM 5 HOOFDSTUK II DE NATIONALE ECONOMISCHE ONTWIKKELING II.1 Algemeen 6 II.2 Productie 6 II.2.1 Sectorale bijdrage aan het BBP 7 II.3 Confrontatie van middelen en bestedingen 10 HOOFDSTUK III DE MONETAIRE ONTWIKKELING III.1 Algemeen 13 III.2 De ontwikkeling van de liquiditeitenmassa 13 III.3 Kredietverlening der overige depositonemende instellingen 14 III.4 Financiële soliditeit 17 HOOFDSTUK IV DE ONTWIKKELING VAN STAATSFINANCIËN IV.1 Algemeen 18 IV.2 Ontvangsten en uitgaven 18 IV.3 Financiering 19 IV.4 De staatsschuld 19

5 HOOFDSTUK V DE ONTWIKKELING VAN DE BETALINGSBALANS V.I Algemeen 21 V.2 Lopende rekening 21 V.2.1 Handelsverkeer 22 V.2.2 Dienstenverkeer 22 V.2.3 Primaire inkomens 22 V.2.4 Inkomensoverdrachten 22 V.3 Financiële rekening 22 V.4 Goud- en deviezenvoorraad 23 V.5 Wisselkoersontwikkeling 23 HOOFDSTUK VI HET BEDRIJFSECONOMISCH TOEZICHT VI.1 Algemeen 24 VI.2 Primaire Banken 25 VI.2.1 Algemeen 25 VI.2.2 Financiële gegevens 25 VI.3 Verzekeringsmaatschappijen 26 VI.3.1 Algemeen 26 VI.3.2 Financiele gegevens 27 VI Levensverzekeringsmaatschappijen 27 VI Schadeverzekeringsmaatschappijen 28 VI Uitvaartverzekeringsmaatschappijen 29 VI.4 Pensioenfondsen 29 VI.4.1 Algemeen 29 VI.4.2 Financiële gegevens 29 VI.5 Voorzieningsfondsen 30 VI.6 Kredietcoöperaties 30 VI.6.1 Algemeen 30 VI.6.2 Financiële gegevens 30 VI.6.3 Rapportage 31 HOOFDSTUK VII BEDRIJF VAN DE BANK VII.1 Ontwikkeling posten op de bankbalans 32 VII.2 Kosten 32 VII.3 Baten 33 VII.4 Winstontwikkeling 33 VII.5 Chartaal betalingsverkeer 33 VII.5.1 De geldcirculatie 33

6 VII.6 Kasbeweging 34 VII.6.1 Kasontvangsten en Kasuitgaven 35 VII.7 Vervalsingen 36 VII.8 Naverwisseling 36 VII.9 Goudcertifi caten 36 VII.10 Verrekende cheques en giro s in VII.11 Herdenkingsmunten 37 VII.12 Ontwikkeling van de goudproductie en goudexport 37 VII.13 Numismatisch Museum 38 JAARREKENING Publicatieverslag 2013 Balans per 31 december Resultatenrekening over Toelichting - Grondslagen voor balanswaardering en resultaatbepaling 43 - Toelichting op de balans per 31 december Toelichting op de resultatenrekening over Overige gegevens - Controleverklaring van de onafhankelijke accountant 61 - Vaststelling jaarrekening 63 - Statutaire winstverdeling 63 - Vaststelling jaarrekening voorgaand boekjaar 63 - Vaststelling jaarrekening 2013 en winstverdeling boekjaar Management en Toezichthoudend Orgaan van de Bank 64 BIJLAGEN 66

7 TABELLEN HOOFDSTUK I I.1 Groei van de wereldproductie 2 I.2 Infl atie 2 I.3 Ontwikkeling van de wereldhandel 3 HOOFDSTUK II II.1 Bruto Toegevoegde Waarde tegen basisprijzen per bedrijfstak in 2007 prijzen 6 II.2 Bauxiet- en aluinaardeproductie 7 II.3 Exportvolume en -waarde van aluinaarde 7 II.4 Goudproductie grootschalige en kleinschalige goudmijnbouw 8 II.5 Ruwe aardolie- en raffi naderijproductie 9 II.6a Padieproductie, rijstexportvolume en -exportwaarde 10 II.6b Bananenproductie, exportvolume en -exportwaarde 10 II.7 Aantal aangekomen toeristen in Suriname 11 II.8 Confrontatie van middelen en bestedingen 11 II.9 Consumentenprijsindex en infl atiecijfers 12 HOOFDSTUK III III.1 Ontwikkeling van de geldaggregaten 14 III.2 Kredieten, Reserve Base en Rente van Algemene Banken 15 III.3 Financiële dollariseringsgraad 17 III.4 Financiële soliditeit van de algemene banken in procenten 17 HOOFDSTUK IV IV.1 Staatsfi nancien op kasbasis 18 IV.2 Staatsuitgaven naar categorie 19 IV.3 De Staatsschuld naar Crediteuren 20

8 HOOFDSTUK V V.1 Betalingsbalans HOOFDSTUK VI VI.1 Instellingen onder toezicht van het Directoraat Toezicht Kredietwezen 24 VI.2 Overzicht van kredietcoöperaties die aan de rapportageverplichting voldoen 31 HOOFDSTUK VII VII.1 Omvang van de bankbiljettencirculatie per jaarultimo 33 VII.2 Samenstelling van de bankbiljettencirculatie per kwartaalultimo 34 VII.3 Samenstelling van de bankbiljettencirculatie naar coupure per kwartaalultimo 34 VII.4 De Kasbeweging bij de Centrale Bank van Suriname 34 VII.5 Kasontvangsten 35 VII.6 Kasuitgaven 35 VII.7 Valse bankbiljetten onderschept bij de banken en bij de Centrale Bank van Suriname 36 VII.8 Naverwisseling van de SF-biljetten 36 VII.9 Aantal verrekende cheques en giro s 36 VII.10 Verkochte herdenkingsmunten en gedenkpenningen 37 VII.11 Wederinkoop goudcertifi caten 37 VII.12 Waarde goudcertifi caten per jaarultimo 37 VII.13 Goudexporten van de kleine goudmijnbouw en betaalde royalty s 38 VII.14 Bezoekersaantal Numismatisch Museum 2002 t/m VII. 15 Overzicht verkochte Briljant Uncirculated (BU) coins 38

9 GRAFIEKEN HOOFDSTUK III III.1 Exportproducten Suriname 13 III.2 Sectorale kredietverlening in 16 III.3 Sectorale kredietverlening in USD 16 III.4 Sectorale kredietverlening in euro 16 HOOFDSTUK V V.1 Exportproducten Suriname 22 V.2 Internationale reserve en importdekking 23 V.3 Omzet US$ valutamarkt 23 V.4 Omzet euro valutamarkt 23 HOOFDSTUK VI VI.1 Primaire banken; Solvabiliteitstoetsing 25 VI.2 Primaire banken; Liquiditeitsverhouding 25 VI.3 Primaire banken; Ontwikkeling van de rentemarge, totale baten, overige lasten en brutoresultaat 26 VI.4 Primaire banken; Toevertrouwde middelen versus kredietverlening 26 VI.5 Totale baten ten opzichte van totale lasten levensverzekeringsmaatschappijen 27 VI.6 Winst na belasting der levensverzekeringsmaatschappijen 28 VI.7 Totale baten ten opzichte van lasten der schadeverzekeringsmaatschappijen 28 VI.8 Winst na belasting der schadeverzekeringsmaatschappijen 28 VI.9 Inkomsten pensioenfondsen 29 VI.10 Premie-inkomsten en beleggingsinkomsten ten opzichte van de uitkeringen pensioenfondsen 30 VI.11 Kredietcooperaties: Balans totaal 31 VI.12 Kredietcooperaties: Nettoresultaat 31

10 HOOFDSTUK I INTERNATIONALE EN REGIONALE ECONOMISCHE ONTWIKKELINGEN EN BETREKKINGEN 1 I.1 Algemeen In 2013 noteerde de groei van de wereldeconomie 3,0%, tegenover 3,2% in Deze groeivertraging was het resultaat van productievermindering in zowel de ontwikkelde- als de opkomende en ontwikkelingseconomieën. Het internationale handelsvolume nam echter licht toe, waarbij de exporten van zowel de ontwikkelde landen als de opkomende en ontwikkelingseconomieën groeiden. De infl atie in de ontwikkelde landen handhaafde zich op het zeer laag niveau van de achterliggende jaren, terwijl die in de opkomende en ontwikkelingseconomieën onder het niveau van 6% van de drie voorgaande jaren daalde. De opkomende en ontwikkelingslanden noteerden met 4,7% een betere groei dan de ontwikkelde landen. Weliswaar nam ten opzichte van 2012 de groei af, en wel met 0,3 procentpunten. Een belangrijke verklaring is de veranderende groeidynamiek van de Chinese economie met onder andere als resultaat haar verminderde vraag naar grondstoffen. Te samen met de economische malaise in de ontwikkelde landen, zorgde dit voor een zekere negatieve spillover op de groei van de andere opkomende economieën en ontwikkelingslanden. I. 3 Prijspeil en handel I.3.1 Prijspeil I.2 Productie De groeivertraging in de ontwikkelde economieën kwam vooral tot stand vanwege een sterke groeiterugval in de VSA en een negatieve groei in het Eurogebied (zie tabel l.1). In de VS nam de groei sterk af van 2,8% naar 1,9%, voornamelijk het gevolg van het dempende effect van de fi scale consolidatiemaatregelen op de economische bedrijvigheid. Het Eurogebied bleef in de greep van de bezuinigingsmaatregelen op het vlak van de overheidsfi nanciën die de economieën zwaar troffen. Bij publicatie van het verslag waren er wel al tekenen van een licht herstel. In Japan resulteerden monetaire- en fi scale stimuleringsmaatregelen, in combinatie met een sterk gestegen consumptieve vraag, in een verdere opleving van de economie groei. In zowel de ontwikkelde landen als de opkomende en ontwikkelingseconomieën was de infl atie in 2013 lager dan in 2012 (zie tabel l.2). Inflatie in de ontwikkelde economieën noteerde 1,4%; een daling van 0,6 procentpunten. In Japan daarentegen stegen de consumentprijzen voor het eerst in lange tijd, wat zou kunnen duiden op het einde van de periode van defl atie. De gemiddelde infl atie in de opkomende en ontwikkelingseconomieën bedroeg 5,8% (een afname met 0,2 procentpunten in vergelijking met 2012). Onderling was de spreiding echter groot: zo ervoer China een infl atie van 2,6% en India 9,5%. Prijzen van grondstoffen namen gedurende het verslagjaar verder af als gevolg van de output gap in de ontwikkelde landen en de verminderde vraag naar grondstoffen uit vooral China. 1 De data met betrekking tot de internationale economische ontwikkelingen zijn gehaald uit World Economic Outlook (WEO) April 2014 van het Internationaal Monetair Fonds. Centrale Bank van Suriname // Jaarverslag

11 Tabel I.1 Groei van de wereldproductie 1) (in procenten) Omschrijving Wereld Ontwikkelde economieën waaronder: Verenigde Staten van Amerika Eurogebied Japan Opkomende economieën en ontwikkelingslanden waaronder: Brazilie Rusland India China Zuid-Afrika Bron: Internationaal Monetair Fonds 1) Reële BBP-groei Tabel I.2 Inflatie (in procenten) Omschrijving Wereld Ontwikkelde economieën waaronder: Verenigde Staten van Amerika Eurogebied Japan Opkomende economieën en ontwikkelingslanden waaronder: Brazilie Rusland India China Zuid-Afrika Bron: Internationaal Monetair Fonds I.3.2 Handel Het wereldhandelsvolume nam in 2013 toe met 3% (zie tabel l.3). De opkomende en ontwikkelingseconomieën waren de voornaamste aanjagers van die groei. Evenals in 2012 was er in 2013 ook sprake van prijsdalingen; deze keer betrof het alle categorieën van handelsproducten. De daling was het sterkst in de categorie niet-olie primaire producten alwaar zich een aanbodoverschot voordeed als gevolg van de toegenomen productie en een verminderde vraag uit de rest van de wereld. De prijsdaling heeft in 2013 geresulteerd in een verslechtering van de ruilvoet van de opkomende economieën en ontwikkelingslanden, terwijl die van de ontwikkelde landen een verbetering laat zien. I.4 Internationale financiële instellingen I.4.1 Inter-American Development Bank (IADB) Algemeen In het jaar 2013 heeft de IADB 168 projecten goedgekeurd ten behoeve van Latijns-Amerika en het Caribisch gebied voor een totaal bedrag van US$ 2 Centrale Bank van Suriname / Jaarverslag 2013

12 Tabel I.3 Ontwikkeling van de wereldhandel (jaarlijkse procentuele mutatie) Omschrijving Handel in goederen Wereldhandel volume -10,6 12,5 6,0 2,8 3,0 prijsdeflator in US-dollars -10,6 5,8 11,3-1,8-0,8 Wereldhandelsprijzen in US-dollars industriële producten -6,4 2,4 6,7 0,2-1,1 olieproducten -36,3 27,9 31,6 1,0-0,9 niet-olie primaire producten -15,7 26,3 17,8-10,0-1,2 Wereldhandelsvolume Ontwikkelde economieën: Export -11,6 12,1 5,6 2,1 2,3 Import -12,1 11,5 4,7 1,1 1,4 Opkomende economieën en ontwikkelingslanden: Export -7,9 13,3 6,4 4,2 4,4 Import -8,3 14,8 8,6 5,8 5,6 Ruilvoetverhouding Ontwikkelde economieën 2,5-1,0-1,6-0,7 0,7 Opkomende economieën en ontwikkelingslanden -4,8 2,7 3,3 0,6-0,3 Bron: Internationaal Monetair Fonds 14 miljard. Dit is een vermeerdering van 22,8% ten opzichte van 2012, toen US$ 11,4 miljard aan projecten werd goedgekeurd (169 projecten). In het verslagjaar was ongeveer 36% van de fi nanciering bestemd voor institutionele versterking, 34% voor infrastructuur en milieu, 21% voor de sociale sector en 9% voor integratie en handel. Projecten in Suriname In het jaar 2013 zijn er vijf leningen goedgekeurd door de IADB met een totale waarde van US$ 175 miljoen. Hiervan is US$ 40 miljoen bestemd voor de energie sector en US$ 100 miljoen voor de financiële sector. Verder werd technische assistentie in de vorm van schenkingen verleend voor een bedrag van rond de US$ 6,4 miljoen. Van dit bedrag werd US$ 4,4 miljoen bestemd voor investeringen in de energie sector via het project Development of Renewable Energy, Energy Efficiency and Electrification. I.4.2 Islamic Development Bank (IsDB) In november 2013 is een Interim Member Country Partnership Strategy getekend tussen Suriname en de IsDB. Dit document wordt beschouwd als de eerste stap om de samenwerking in de hernieuwde relatie te intensiveren en aandacht te besteden aan prioriteitsgebieden zoals aangegeven door de regering. Na deze interim strategie, die voor een periode van twee jaren geldt, volgt een meeromvattende Member Country Partnership Strategy, die ook zal worden ondernomen in nauw overleg met de direct betrokkenen van het land. Binnen de Interim Strategy wordt bijzondere aandacht besteed aan twee projecten in de sociale sector nl: - het Health System Strengthening Project welke is begroot op US$ 96,5 miljoen waarvan een bedrag van US$ 60 miljoen beschikbaar zal worden gesteld door de IsDB en US$ 26,5 miljoen door het OPEC Fund for International Development (OFID). Het resterende bedrag van US$ 10 miljoen zal door de Surinaamse overheid worden gedragen. Dit project behelst onder andere de bouw van een modern nieuw ziekenhuis met een capaciteit van 150 bedden, renovatie en inrichting van enkele afdelingen van het Academisch Ziekenhuis en 5 poliklinieken ten behoeve van de Regionale Gezondheidsdienst, alsook institutionele versterking van het Ministerie van Volksgezondheid. - Reforming the Technical & Vocational Education and Training (TVET). In overleg met o.a. het Ministerie van Onderwijs en Volksontwikkeling is besloten om ten behoeve van de sub-sector beroepsonderwijs, een zogenoemde National Training Authority (NTA) op te zetten. Daarnaast zullen er zeven praktijkcentra op verschillende LBO scholen worden gerenoveerd en voorzien van de nodige apparatuur. De commissie belast met het opzetten van de NTA zal daarnaast ook institutionele versterking ontvangen. Dit project is begroot voor US$ 18,5 miljoen waarvan de IsDB US$ 15,8 miljoen fi nanciert. Centrale Bank van Suriname / Jaarverslag

13 I.5 Overige regionale en internationale betrekkingen I.5.1 World Trade Organization (WTO) De WTO heeft in het verslagjaar haar periodieke evaluatie van het handelsbeleid gehouden middels het Trade Policy Review Mechanism (TPRM). Deze evaluatie welke sinds 2004 plaatsvindt, heeft onder andere als doelstelling de bevordering van transparantie van het handelsbeleid van de lidlanden van de WTO. Het Bali pakket is de eerste reeks van getroffen overeenkomsten sinds de oprichting van de WTO in Dit is een stap in de richting van de sluiting van de Doha-ronde van handelsbesprekingen 2, die in 2001 zijn begonnen. Het pakket bevat eveneens een toezegging om exportsubsidies in de landbouw te verminderen en op een laag niveau te houden alsook de vermindering van handelsbelemmeringen wanneer landbouwproducten worden geïmporteerd door middel van quota s. In december 2013 heeft Suriname geparticipeerd aan de 9th Ministerial Meeting welke in Bali werd gehouden. Tijdens deze ministeriële conferentie is er overeenstemming bereikt over een pakket aan maatregelen welke onder andere tot doel hebben: - de internationale handel beter te stroomlijnen; - ontwikkelingslanden in staat te stellen beter te zorgen voor voedselzekerheid; - op het gebied van handel een stimulans te geven aan de minst ontwikkelde landen (LDC s); - meer bij te dragen tot de algemene ontwikkeling van de LDC s. Uit de staatshoofden vergadering is de Verklaring van Paramaribo voortgevloeid, waarin de vooruitgang van de ontwikkelingen van het gemeenschappelijk beleid zijn weergegeven en de samenwerking tussen de lidlanden is vastgelegd om de asymmetrie weg te werken en sociale rechtvaardigheid te bewerkstelligen. Verder zijn tijdens deze vergadering enkele belangrijke onderwerpen op aan orde gekomen die het integratieproces bevorderen. Deze hielden onder meer in een Zuid-Amerikaanse defensie industrie, technologie voor bouwen van eigen vliegtuigen, het oprichten van een eigen instituut dat confl icten tussen de landen moet oplossen, de politieke agenda s van de lidlanden op elkaar afstemmen om gerichter standpunten in te nemen en eenheidswording te versnellen, versterking van het beheer van het Gemeenschappelijk Fonds, de oprichting van het Forum voor Burgerparticipatie, het belang van de voortgang van het Energie verdrag van Zuid-Amerika en de uitvoering van het Jeugdcongres van UNASUR door het gastland. Verder is de coördinatie tussen de Raad van Zuid-Amerikaanse Infrastructuur en Planning (COSIPLAN) 3 en de Raad van Economie en Financiën, bewerkstelligd. Hierdoor bestaat de mogelijkheid om infrastructurele projecten te fi nancieren in samenwerking met de regionale ontwikkelingsbanken. Ook is het verzoek voor samenwerkingsprojecten betreffende alfabetisering in Haïti, in overweging genomen. I.5.3 MERCOSUR I.5.2 UNASUR In augustus 2013, werd in Paramaribo de zevende reguliere bijeenkomst van de Raad van Staatshoofden en Regeringsleiders van UNA- SUR belegd, waarbij Suriname het Pro-Tempore Presidium over de periode , overnam van Peru. Onder het voorzitterschap van Peru zijn zestien besluiten en acht verklaringen goedgekeurd. Deze vergadering was de laatste en de belangrijkste van het jaar omdat hierbij de basis is gelegd voor de realisatie van UNASUR handelingen door het gastland Suriname. Suriname is op 11 juli 2013, in Montevideo, Uruguay, middels ondertekening van de Associatie Raamwerkovereenkomst tussen Suriname en MERCOSUR toegelaten als geassocieerd lid van MERCOSUR. Suriname en MERCOSUR zijn overeengekomen samen te werken op de gebieden Cultuur en Onderwijs, Wetenschap en Technologie, Handel en Investeringen en Landbouw. Voorts zal periodiek politiek overleg worden gepleegd met de lidlanden. 2 De onderhandelingen in het kader van de DOHA Development Agenda (DDA), zijn in 2001 van start zijn gegaan, maar nog niet afgerond. De voornaamste doelen van de DDA zijn hervorming van het internationaal handelssysteem middels lagere handelsbarrières, aangepaste handelsregels en bevordering van handelsvooruitzichten van ontwikkelingslanden. 3 Presidente del Consejo Suramericano de Infraestructura y Planeamiento (COSIPLAN) is een Instantie voor het coördineren van programma s en projecten om de integratie van de regionale infrastructuur in de lidstaten van UNASUR te bevorderen. Opgericht op 28 januari 2009 te Quito, Ecuador. 4 Centrale Bank van Suriname / Jaarverslag 2013

14 De overeenkomst voorziet voorts in de mogelijkheid voor uitbreiding van de gebieden van samenwerking, alsook in initiatieven ter ontwikkeling van de private sector en van de opbouw van de productiecapaciteit. I.5.4 Caribbean Community (CARICOM) CARICOM-Canada Trade and Development Agreement De onderhandelingen aangaande deze overeenkomst zijn in 2013 voortgezet en zoals elk jaar heeft de Offi ce of Trade Negotations (OTN) tussentijdse consultaties gehouden middels de Technical Working Groups (TWG) 4 ter voorbereiding van de meetings van de Technical Negotiation Group. De onderhandelingen van 2013 zijn gehouden met als streven de ondertekening van een vrijhandelsovereenkomst tussen CARICOM en Canada in CARIFORUM Financial Services Agreement (CFSA) De Ministers van Financiën hebben tijdens de 15th Meeting of CARICOM s Council for Finance and Planning (COFAP) in Trinidad and Tobago de concept CFSA goedgekeurd. De CFSA zal een regionaal kader voor toezicht en regulering zijn van fi nanciële entiteiten in de regio. In het verslagjaar waren de lidlanden nog niet overgegaan tot ondertekening van deze overeenkomst. Het standpunt van Suriname betreffende het plaatsen van reserveringen bij deze FSA is ongewijzigd gebleven. I.6 Economische ontwikkelingen binnen de CARICOM Volgens de Caribbean Centre for Money and Finance (CCMF) kan de gemiddelde economische groei in de Caricom landen in 2013 als matig worden gecategoriseerd. Er zijn echter grote verschillen in groei in de verschillende landen. Guyana en Suriname noteerden respectievelijk een groei van 5,5% en 4,5%, terwijl de economie van Trinidad en Tobago met 3,2% groeide. De overige Caribische landen met name Belize en Barbados vertoonden ook een positieve groei. De aanhoudende contractie in de toerisme sector in een aantal CARICOM landen werd veroorzaakt door externe effecten, terwijl in de andere landen een lage productie werd genoteerd in de landbouw, constructie, industrie en energie sector. Suriname en Guyana noteerden een sterke positieve groei mede als gevolg van de toename van de investeringen in de gezondheidssector, onderwijs en mijnbouwsector (Suriname) en toenemende productie in de mijnbouw en dienstensector (Guyana). In 2013 werd in de meeste CARICOM landen een daling van de infl atie genoteerd. In Jamaica nam de infl atie toe als gevolg van ongunstige weersomstandigheden die een opwaartse druk uitoefenden op de lokale en de internationale prijzen van voedsel. Suriname noteerde een uitermate lage infl atie. In 2013 bleef werkloosheid een zorgpunt in de CARICOM landen. In 2012 noteerden Barbados, Bahamas, Belize en Jamaica een werkloosheidpercentage van boven de 10%. Het beeld veranderde niet in 2013 aangezien de werkloosheid, evenals het voorgaand jaar, boven de 10 % bleef. Het werkloosheidspercentage van Barbados bedroeg 11,7 %, Bahamas 16,2 %, Belize 12,9 %, Jamaica 15 % en Suriname 8,6%. Een analyse van het schuldvraagstuk in enkele CARICOM landen wees uit dat het aandeel van de binnenlandse schuld in de totale schuld in 2013 toegenomen is in Suriname, Barbados en de Bahamas, terwijl in Jamaica en Trinidad & Tobago de totale schuld is gedaald. De totale schuld in relatie tot het BBP noteert voor Suriname zeer gunstig vergeleken de andere landen. 4 Voordat de TNG aan de onderhandelingstafel gaat houdt de OTN consultaties met de verschillende CARICOM lidlanden middels de Technical Working Groups (TWG) Centrale Bank van Suriname / Jaarverslag

15 HOOFDSTUK II DE NATIONALE ECONOMISCHE ONTWIKKELING II.1 Algemeen De economische groei in 2013 bedraagt naar schatting 2,9% vanuit 3,0% in 2012 met als voornaamste drijvers de sectoren fi nanciële instellingen en handel. Mijnbouw, constructie en industrie deden het minder gunstig dan in het voorgaande jaar, waar grotendeels de daling van de wereldmarktprijzen voor mijnbouwproducten aan ten grondslag lag. De confrontatie van middelen en bestedingen toont een binnenlands spaartekort, aangezien de bestedingen het BBP overtroffen. Het saldo van de primaire en secundaire inkomensovermakingen met het buitenland daarbij meegerekend resulteerde uiteindelijk in een tekort op de lopende rekening van de betalingsbalans. Het infl atiebeeld weerspiegelde deels de gedaalde internationale prijzen voor consumptiegoederen en brandstoffen. Daarnaast was het monetaire beleid gericht op het matigen van de kredietverlening, met als doel de toename van het geldaanbod langs dit kanaal te beperken. Genoemde factoren droegen bij aan een beheersbare infl atie; het jaareinde infl atiecijfer van 0,6% was het laagst in 24 jaar. II.2 Productie Ondanks de daling van de internationale prijs van goud, ons belangrijkste exportproduct, groeide de economie van Suriname in reële termen met 2,9% (Tabel II.1). De economische groei werd voornamelijk gedragen door de relatieve bijdragen van de sectoren fi nanciële instellingen (groeide met 17,5%), handel (groeide met 5,0%) en transport, opslag en communicatie. De sector industrie die het grootste aandeel heeft binnen het BBP vertoonde een bescheiden groei van 1,3%. Tabel II.1 Bruto Toegevoegde Waarde tegen basisprijzen per bedrijfstak in 2007 prijzen (in miljoenen ) * 2012* 2013* Landbouw, Veeteelt en Bosbouw Visserij Mijnbouw Industrie/Fabricage 1,830 2,050 2,207 1,908 1,933 Elektriciteit, Gas en Water Constructie Handel 1,588 1,659 1,708 1,793 1,883 Hotels en Restaurants Transport, Opslag en Communicatie Financiële instellingen Zakelijke Diensten Overheid (excl. Onderwijs en Gezondheidszorg) Onderwijs Gezondheidszorg Persoonlijke, Sociale- en Gemeenschapsdiensten Bruto Binnenlands Product tegen marktprijzen (2007 prijzen) 1 8,648 9,094 9,573 9,861 10,145 Groei in % Bruto Binnenlands Product tegen marktprijzen (lopend) 10,638 11,993 14,455 16,543 17,486 Bron: Algemeen Bureau voor de Statistiek 1 Formele sector en informele sector * Voorlopige cijfers 6 Centrale Bank van Suriname / Jaarverslag 2013

16 II.2.1 Sectorale bijdrage aan het BBP a. Mijnbouw De mijnbouwsector maakt eind 2013 een moeizame ontwikkeling door vanwege de scherpe daling van de internationale prijzen. Zowel de relatief zwakke groeicijfers in de wereldeconomie alsook de afnemende vraag vanuit de opkomende economieën zijn van invloed geweest op de daling van de wereldmarktprijzen. Met uitzondering van ruwe olie daalde het productievolume in alle andere subsectoren van de mijnbouw. Bauxiet Ondanks een gemiddelde stijging van de exportprijs, nam in het verslagjaar zowel de bauxiet- als de aluinaardeproductie af, en wel met 5,9% en 4,4% respectievelijk. Het exportvolume nam af met 4,7%. Te samen met de lichte toename in de prijs (met 0,8% tot US$ per metrieke ton) resulteerde dit in een daling van de exportwaarde, en wel met 3,9%. Tabel II.2 Bauxiet- en aluinaardeproductie Omschrijving Bauxiet (in dmt) 3,388,416 3,103,581 3,204,067 2,874,343 2,705,696 Aluinaarde (in mt) 1,718,269 1,486,449 1,421,465 1,202,806 1,149,392 Bron: Suralco De vooruitzichten voor de Surinaamse bauxietsector blijven somber. Nationaal heeft de sector te kampen met relatief hoge productiekosten voor aluinaarde. Internationaal wordt de industrie geteisterd door een aanbodsoverschot en geringe vraag. De geringe vraag kan worden toegeschreven aan het minder aantrekken van vooral de Chinese economie. Bovendien verhoogde de depreciatie van de Yuan, de Chinese munt, de kosten voor aluinaarde-importen voor de Chinese aluinaarde raffi naderijen. Goud In tegenstelling tot nog zeer gunstig condities in 2012 hebben in 2013 de dalende wereldmarktprijs en gestegen brandstofkosten door een toename van het brandstofverbruik gezorgd voor een lagere winstgevendheid binnen de goudsector. Tabel II.3 Exportvolume en -waarde van aluinaarde Jaar Volume Prijs Waarde in metrieke ton US$/metrieke ton in US$ , , , * , , Bron: Suralco * herziene cijfers van de prijs onzeker bleef. Het totale goud exportvolume nam met 3% af en de exportwaarde daalde met 18,5%, tot US$ 1,4 miljard. Als direct gevolg van de toegenomen kosten en de terugval in de exportwaarde, daalden de afdrachten aan de Staat in de vorm van belastingen, dividend en royalty s. De afname was voor bijna de helft; namelijk met 45,1%. De totale goudproductie bedroeg kg, en lag 0,9% lager dan de totale productie in 2012 (Tabel II.4). De daling van de totale goudproductie was overwegend te wijten aan de verminderde productie van RGM met 12,3%; de kleinschalige goudsector noteerde juist een toename van de productie met 5,5%. Vermeldenswaard is dat deze toename hoger was in de voorgaande periode. Mijnbouwers in de kleinschalige goudsector hebben, vanwege de aard van hun onderneming namelijk te maken met relatief lage exploitatiekosten. De marge tussen deze kosten en de marktprijs maakt dat zij beter bestand zijn tegen de negatieve effecten van een dalende prijs. Het verwerken van hard gesteente, langere afstanden tussen de mijn en fabriek en de sluiting van de fabriek voor een week in verband met ongepland onderhoud, leidde tot de terugval in de productie van Rosebel Gold Mines (RGM). Deze factoren in combinatie met hogere arbeidskosten, leidden tot een toename van de kosten per troy ounce. Een kostenreductieprogramma dat in het eerste kwartaal van 2013 werd geïnitieerd door de moedermaatschappij Iamgold, stelde RGM in staat de productiekosten toch nog onder de geschatte ondergrens van US$ 850 per troy ounce te houden. De geïdentifi ceerde gebieden waar de kostenbesparingen zijn doorgevoerd, betreffen operationele, exploratie-, en algemene en administratieve kosten. Een andere maatregel die medio 2013 door Iamgold is getroffen om de stijgende kosten c.q. uitgaven het hoofd te bieden, is het aanhouden van dividend uitkering aan de aandeelhouders. De sector heeft geleden onder de scherpe daling van de internationale goudprijs met gemiddeld 15% gedurende 2013, terwijl het vooruitzicht op herstel Centrale Bank van Suriname / Jaarverslag

17 Tabel II.4 Goudproductie grootschalige en kleinschalige goudmijnbouw (volume in kg, waarde in 1000 US$) 2009* 2010* 2011* 2012* 2013 Productievolume GG Productievolume KG Totaal Aandeel GG in productie (in %) 42,6 40,5 38,6 36,3 32,2 Aandeel KG in productie (in %) 57,4 59,5 61,4 63,7 67,8 Importwaarde GG Exportvolume GG Exportvolume KG Totaal Exportwaarde GG Exportwaarde KG Totaal Jaarlijkse mutaties (%) Productievolume GG 24,6 0,7-2,0-1,0-12,3 Productievolume KG 1,4 9,8 6,0 9,1 5,5 Totaal 10,1 5,9 2,8 5,2-0,9 Exportvolume GG 17,8 0,8-2,8 4,8-17,4 Exportvolume KG 1,4 9,8 6,0 9,1 5,5 Totaal 7,8 5,9 2,4 7,4-3,0 Exportwaarde GG 33,7 26,4 23,2 11,2-30,5 Exportwaarde KG 13,9 38,3 35,8 15,5-11,0 Totaal 21,9 33,0 30,5 13,8-18,5 Internationale goudprijs in US$ per troy ounce en Rosebel Gold Mines GG = Grootschalige goudmijnbouw (Rosebel Gold Mines) KG = Kleinschalige goudmijnbouw (Surinaamse exporteurs) * Aangepaste cijfers Noot: Productie van kleinschalige goudmijnbouw is gebaseerd op een schatting Overige Ontwikkelingen Een overeenkomst tussen de Surinaamse Overheid en Rosebel Goldmines werd in april 2013 goedgekeurd door De Nationale Assemblee. Deze nieuwe overeenkomst verlengt de bepalingen van de bestaande overeenkomst met 15 jaar, tot 2042, en stelt RGM in de gelegenheid zachter gesteente te verwerken tegen een signifi cant lager energietarief. Suriname s deelname in de nieuwe mijn van RGM zal 30% bedragen hetgeen inhoudt dat 30% van de totale investering voor rekening is van Suriname. Hier tegenover staat ook dat 30% van het dividend Suriname toekomt. De overeenkomst tussen de regering van Suriname en Surgold N.V. werd twee maanden later ook goedgekeurd door het Parlement. Volgens deze overeenkomst verwerft Surgold N.V. de exploratierechten in het Merian-gebied in het oosten van Suriname voor de komende vijfentwintig jaar. De Surinaamse overheid zal voor 25% participeren in de nieuwe mijn. 8 Centrale Bank van Suriname / Jaarverslag 2013

18 In het kader van de ordening van de kleinschalige goudsector, is er een gebied ter grootte van hectaren ter beschikking gesteld aan goudzoekers die illegale activiteiten ontplooiden in de concessie van RGM. Met behulp van de Commissie die belast is met de ordening van deze sector, wordt bestudeerd of er goud voorkomt in het betreffende gebied. Op een later tijdstip zal er nog eens hectaren beschikbaar worden gesteld aan goudzoekers die in andere gebieden op informele basis actief zijn. Aardolie De ontwikkelingen binnen de aardoliesector waren in 2013 voor wat betreft de productie gunstig te noemen. De productie van ruwe olie daalde weliswaar licht met 0,7%, maar de raffi naderijproductie nam met 20,3% fors toe (Tabel II.5). Het exportvolume bleef desondanks gelijk. Echter daalden de exportopbrengsten tot een niveau van US$ 351 miljoen (2012: US$ 365 miljoen), hetgeen vooral kan worden toegeschreven aan de afname van de gemiddelde olie-exportprijs per barrel met 4,6% tot US$ 98,97. Vermeldenswaard is dat de afdrachten aan de Staat met 19,3% terugliepen tot een bedrag van US$ 284 miljoen. Ter verhoging van haar oliereserves werd het aantal exploratiebronnen in productie (onshore) uitgebreid met 75 in 2013 tot een totaal van bronnen. De toename van de bewezen reserves met 21,8 miljoen barrels naar een niveau van 92,5 miljoen barrels is het resultaat van voortdurende evaluatie, reservoirstudies en testprogramma s in bestaande productievelden. Staatsolie tekende met de Maleisische oliemaatschappij Petronas een productiedelingscontract voor offshore Blok 52. Petronas zal ruim US$ 25 miljoen investeren in de exploratie van dit Blok. Vermeldenswaard is dat ruim 75% van de bouwactiviteiten van het Staatsolie raffinaderij expansie project (REP) te Tout Lui Faut, is voltooid in het verslagjaar. De studies met betrekking tot het Tapa- Jay hydro-energie project werden in 2013 stopgezet. Op korte termijn zal de opwekcapaciteit van de Staatsolie Power Company Suriname (SPCS) worden uitgebreid van 28 naar 62 megawatt (MW). Deze uitbreiding is met een lening van US$ 74 miljoen bij de Zwitserse Bank Credit Suisse gefi nancierd en zal naar verwachting in de eerste helft van 2014 zijn voltooid. b. Agrarische sector In 2013 zijn de ontwikkelingen in de agrarische subsectoren rijst en bananen afwisselend geweest. De productie in de rijstsector maakte over het algemeen een positieve ontwikkeling mee, terwijl de ontwikkelingen binnen de bananensector als minder gunstig kunnen worden gekarakteriseerd. Rijst In 2013 nam de rijstexportwaarde toe, sterk onder invloed van een stijging van het exportvolume met liefst 32,1% (Tabel II.6a). De stijging kwam onder andere door groei van het marktaandeel in de regio, voornamelijk Jamaica. De rijstexportprijs daarentegen daalde met 2,6%, mede als gevolg van productieoverschotten in andere delen van de wereld. De padieproductie maakte in 2013 een positieve ontwikkeling door. De padieproductie steeg met 16,9%, als gevolg van zowel een uitbreiding van het beplantte areaal als een verhoging van de opbrengst effi ciëntie per hectare. Het beplantte areaal werd met liefst 13,4% uitgebreid, vooral het resultaat van inspanningen gestoken in waterbeheersing via waterschappen, investering in infrastructuur zoals dijken en lozingen, en het verstrekken van incentives aan rijstboeren. De opbrengst per hectare nam met 3,1% toe, hetgeen een verbetering Tabel II.5 Ruwe aardolie- en raffinaderijproductie Omschrijving * Ruwe aardolie (in mln bbls) 5,86 5,80 5,99 5,94 5,98 Raffinaderijproductie (in mln bbls) 2,7 2,7 2,6 2,3 2,8 Exportvolume^ (in mln bbls) 2,3 2,5 3,4 3,4 3,4 Exportwaarden (in mln US$) Bron: Staatsolie * voorlopige cijfers ^ uit eigen productie Centrale Bank van Suriname / Jaarverslag

19 is ten opzichte van de stijging van 1,6% gedurende de afgelopen vijf jaar. Dit was toe te schrijven aan betere zaaizaadproductie-methoden en het trainen van rijstboeren. Bananen Zowel de bananenproductie als exporten vertoonden een afname in 2013 als gevolg van een scherpe daling in de internationale bananenprijs, veroorzaakt door het aanbodoverschot op de wereldmarkt (Tabel II.6b). De lokale bananenproductie en de exportwaarde daalden respectievelijk met 5,2% en 11,2%. De Europese Unie (EU) bereidde in het verslagjaar de toewijzing van circa 9 miljoen euro voor aan deze sector. Deze fondsen zullen worden aangewend ter verdere verbetering van de infrastructuur, transportsystemen en personeelstrainingen voor het opgang brengen van een duurzame bananenproductie. Vanwege de daling van internationale prijzen, maakte het bananenproductie bedrijf Stichting Behoud Bananensector Suriname (SBBS) grote verliezen. Daarom deed het bedrijf in het verslagjaar wederom het verzoek tot privatisering. Toerisme Het aantal aangekomen toeristen in het verslagjaar 2013 groeide met 3,8% ten opzichte van 2012 (Ta- bel II.7). Deze toename is voornamelijk toe te schrijven aan toeristen uit de buurlanden Guyana ( toeristen) en Frans-Guyana ( toeristen). De Carifesta festiviteiten in de maand augustus hebben mede gezorgd voor een toename van het aantal bezoekers uit het Caribisch gebied, vooral uit de Caricom lidstaten. Nederlandse toeristen, met binnengekomen in 2013, bleven de grootste groep. II.3 Confrontatie van middelen en bestedingen Het totaal aan middelen voor 2013 bedroeg 26,3 miljard en lag 5,4% hoger dan in 2012 (Tabel II.8). Het aandeel van het BBP tegen lopende marktprijzen in het totaal aan middelen was 17,5 miljard, terwijl de import van goederen en diensten 8,8 miljard bedroeg. De nominale groei in de beschikbare middelen is toe te schrijven aan de nominale groei van het BBP tegen marktprijzen met 5,7%. Het totaal aan bestedingen werd opgebouwd uit consumptie en investeringen (68,2%) en exporten (31,8%). In het verslagjaar stegen de bestedingen, hetgeen voornamelijk werd veroorzaakt door een stijging van de binnenlandse consumptie en inves- Tabel II.6a Padieproductie, rijstexportvolume en -exportwaarde Omschrijving Eenheid * 2013* Beplante padie-arealen ha Padieproductie ton Exporthoeveelheden rijst ton Exportwaarden rijst x Bron: Ministerie van Landbouw, Veeteelt en Visserij en Adron *) Schattingen van de Centrale Bank van Suriname en voorlopige cijfers Ministerie van Landbouw, Veeteelt en Visserij Tabel II.6b Bananenproductie, exportvolume en -exportwaarde Omschrijving Eenheid Beplante arealen ha Bananen productie ton Export volume bananen 1000 dozen Exportwaarden bananen x US$ Bron: Stichting Behoud Bananensector Suriname 10 Centrale Bank van Suriname / Jaarverslag 2013

20 teringen met 14,9% ten opzichte van het vorige jaar. In 2013 noteerde de economie een binnenlands spaartekort van 463 miljoen. De sterk toegenomen binnenlandse absorptie tezamen met de netto-uitstromen van inkomens naar het buitenland Tabel II.7 Aantal aangekomen toeristen in Suriname "Overnacht" toeristen "Eendaagse" toeristen Totaal Bron: Stichting Toerisme Suriname (STS) Tabel II.8 Confrontatie van middelen en bestedingen (in mln) Omschrijving * 2012* 2013* MIDDELEN Totale middelen BBP tegen lopende marktprijzen Import van goederen en diensten (fob) BESTEDINGEN Totale bestedingen Binnenlandse consumptie en investeringen Export van goederen en diensten (fob) Binnenlands spaaroverschot (+) of binnenlands spaartekort Primaire en secundaire inkomens uit het buitenland Nationaal spaaroverschot (+) of -tekort(-) = Overschot lopende rekening betalingsbalans (+) , Algemeen Bureau voor de Statistiek en Stichting Planbureau Suriname * Voorlopige cijfers van 180 miljoen, deden het nationaal spaartekort in het verslagjaar uitkomen op 643 miljoen, gelijk aan het tekort op de lopende rekening van de betalingsbalans, ad 3,7% van het BBPmp. Prijsontwikkelingen De consumentenprijsinfl atie daalde naar een laag niveau in het verslagjaar (Tabel II.9). In 2013 werd de jaareinde infl atie vastgesteld op 0,6%, terwijl de gemiddelde infl atie werd vastgesteld op 1,9%. Dit resultaat werd mede bereikt door gunstige internationale prijzen (met name brandstofprijzen) en defl a- tie van enkele lokale goederencategorieën, alsook het monetaire stabilisatiebeleid van de Bank. De lage infl atie was voornamelijk toe te schrijven aan een defl atie binnen de categorie Voeding en Niet-Alcoholische Dranken (-1,1%) van de consumentenprijsindex. Deze werd veroorzaakt door een prijsdaling van 21% in de subcategorie Vruchten en Groenten. Ook de defl atie in de hoofdcategorie Transport (-3%) had invloed op de jaareinde infl a- tie. De defl atie in de laatstgenoemde categorie is consistent met de daling van internationale prijzen, vanwege de stabilisatie van de situatie op de internationale oliemarkt. Centrale Bank van Suriname / Jaarverslag

21 Tabel II.9 Consumentenprijsindex- en inflatiecijfers (Basis april 2009-juni 2009) Totaalindex gemiddelde Totaalindex december Jaar CPI Infl./12 mnds gem. CPI Infl./I(t,t-12) ,3-0,1 102,5 1, ,3 6,9 113,1 10, ,5 17,7 130,4 15, ,9 5,0 136,1 4, ,5 1,9 136,9 0,6 Bron: Algemeen Bureau voor de Statistiek 12 Centrale Bank van Suriname / Jaarverslag 2013

22 HOOFDSTUK III DE MONETAIRE ONTWIKKELING III.1 Algemeen Het beleid van de Bank voor wat betreft het verstrekken van voorschotten aan de Staat is gevoerd binnen de beperking hierop aangegeven in de Bankwet van Ook trof de Bank maatregelen tegenover de hoge kredietgroei vanuit de commerciële banken, en voerde zij vreemde valuta interventies uit. Haar beleidsdoelen waren om bij te dragen aan prijs- en wisselkoersstabilisatie. In het verslagjaar verhoogde Standard & Poor s de kredietwaardigheid van Suriname van stabiel naar positief. De opwaardering vond plaats tegen de achtergrond van de op handen zijnde investeringen in de mijnbouw- en olie sector, de versterking van het overheidsfi nanciën management beleid (onder meer Free Balance) en het gevoerde monetaire stabilisatiebeleid. Allen droegen bij aan positieve vooruitzichten voor economische groei en inkomstenverhoging. III.2 De ontwikkeling van de liquiditeitenmassa Oorzaken en veranderingen in de liquiditeitenmassa in ruime zin Het monetair beleid werd in het verslag jaar aangescherpt ter waarborging van de monetaire stabiliteit. Tegen deze achtergrond heeft de Bank de kasreserveverplichting verhoogd van 25% naar 30% in september. De kasreserveverplichting voor deposito s in vreemde valuta werd twee keer verhoogd namelijk van 40% naar 45% in januari en in september naar 50%. De veranderingen in de liquiditeitenmassa in ruime zin (M2) worden veroorzaakt door fi nanciële transacties van de overheid, de private sector en het betalingsverkeer met het buitenland. De mate waarin deze grootheden invloed hebben uitgeoefend op M2 in 2013, is weergegeven in fi guur 1. In 2013 groeide de liquiditeitenmassa minder hard als het jaar ervoor. De binnenlandse factor had een toenemend effect op M2, welke gematigd werd door het betalingsverkeer met het buitenland. In het verslagjaar Grafiek III.1 Oorzaken van Veranderingen in de Liquiditeitenmassa in ruime zin (M2) (miljoenen Surinaamse dollars) Buitenland Overheid Private sector Overige Verandering M2 Centrale Bank van Suriname // Jaarverslag

23 bedroeg de liquiditeitscreatie ten behoeve van de overheid 538,3 miljoen en wegens de bancaire kredietverlening aan de particuliere sector 759,8 miljoen. Er was sprake van afvloei van liquiditeiten uit hoofde van het externe verkeer ter waarde van 504,8 miljoen. Dit wordt weerspiegeld in de afname van de goud- en deviezenreserves. Deze afname in de internationale reserves werd vooral veroorzaakt door verminderde deviezeninkomsten. Tabel III.1 presenteert de ontwikkeling van de geldaggregaten. M2 steeg in 2013 met 11,1%. Ten opzichte van de groei in 2012 is dit een groeivertraging van 10,1 procentpunt, veroorzaakt door een afname van de primaire liquiditeiten. III.3 Kredietverlening der overige depositonemende instellingen(odis) Tabel III.2 verschaft een overzicht van de kredietverlening en beleggingen, de reservebasis en de rentetarieven in zowel de nationale als in de vreemde valuta munteenheid van de overige deposito nemende instellingen. Om het hoofd te bieden aan de hoge kredietgroei, verhoogde de Bank in januari de verplichte kasreservepercentages voor derden-tegoeden aangehouden bij de banken (reserve basis) gedenomineerd in vreemde valuta en volgde in september met kasreserveverhogingen voor zowel de als de vreemde valuta reserve basis. Vooralsnog resulteerde dat in een vertraagde groei van de vreemde valuta kredietverlening gedurende het verslagjaar. De kredietverlening blijkt vertraagd te hebben gereageerd; de groei temporiseerde na het vierde kwartaal. Surinaamse dollar De kredieten en beleggingen in Surinaams courant stegen met ruim 24,5% ten opzichte van De groei van de kredietverlening is merkbaar in de dienstensector die met 38,6% steeg vergeleken met het vorig jaar, gevolgd door de handelssector met 23,6%. Voor wat betreft de allocatie van de kredietportefeuille, is de sector woningbouw met een 21,4% aandeel de grootse kredietontvanger, gevolgd door de handelssector met een gewicht van 18,4% ( zie grafi ek III.2). Het totaal aan toevertrouwde middelen vertoonde een toename van 15,7% tot 3.622,3, hetgeen aanzienlijk minder was dan in 2012 (groei van 27,2%). De depositorente nam toe met 0,2 procentpunt tot 7,2%. De kredietrente nam toe met 0,2 procentpunt, waardoor de rentemarge onveranderd bleef. De loan-to-deposit ratio steeg tot 93,1% in 2013 ( 2012; 86,5%). Tabel III.1 Ontwikkeling van de geldaggregaten (miljoenen Surinaamse dollars) Omschrijving Basisgeldhoeveelheid (in enge zin) 1) 1, , , , ,345.7 Chartaal geld Giraal geld 2, , , , ,582.6 Primaire liquiditeiten (M1) 2) 2, , , , ,466.5 Overige deposito's 3) 2, , , , ,519.4 Effecten, andere dan aandelen 4) Liquiditeitenmassa in ruime zin (M2) 5) 4, , , , ,028.1 % change Basisgeldhoeveelheid M M Quote: Geldmultiplicator M2 6) Mutatie (%) ) Omvat bankbiljetten in omloop en direct-opeisbare verplichtingen aan overige depositonemende instellingen. 2) Omvat chartaal geld en giraal geld in lokale en vreemde valuta. 3) Omvat spaar- en termijndeposito s in lokale en vreemde valuta. 4) Betreft de goudcertificaten. 5) Omvat primaire liquiditeiten, overige deposito s in lokale en vreemde valuta alsook effecten, andere dan aandelen. 6) De verhouding tussen liquiditeitenmassa in ruime zin en basisgeldhoeveelheid in enge zin. 14 Centrale Bank van Suriname / Jaarverslag 2013

24 US-dollar Per ultimo december 2013 hadden de overige depositonemende instellingen US$ 441,5 mln aan krediet uitstaan. De US-dollar kredietgroei daalde van 15,6% in 2012 naar 11,4% in De grootste kredietontvangers waren de sectoren handel met 17,1% en dienstverlening met 33,2%. De sectoren handel en dienstverlening blijven de grootste kredietnemers met een aandeel van 45,9% en 14,7% respectievelijk, gevolgd door de sector nijverheid met 10,0% van de totale krediet portefeuille (zie grafi ek III.3). De gemiddelde kredietrente nam toe met 0,1 procentpunt, terwijl de gemiddelde depositorente met 0,2 procentpunt steeg, hetgeen een verkleining van de rentemarge impliceert. De reserve basis nam toe met 18% tegenover 17% in De loan-to- deposit ratio nam af met 3,3 procentpunt ten opzichte van 2012, als gevolg van matiging van de groei van de kredietverlening en toename van de groei van de reserve basis. Euro De kredieten en beleggingen in euro noteerden een groei van 13,5% in 2013 tot een bedrag van 124,2 mln. De euro kredietgroei verminderde van 26,8% in 2012 naar 13,5% in De sector handel is voor 28% vertegenwoordigd in het totale krediet, de sector dienstverlening voor 23% en de categorie overige voor 19% (zie grafi ek III.4). De reservebasis nam toe met 8% tot 336,3 mln. De gemiddelde depositorente bleef daarbij op 0,7%. Tabel III.3 verschaft een overzicht van de dollariseringsgraad bij de ODIs. De dollarisatie graad nam af in het verslag jaar. Kredietdollarisering liep terug met 1,6 procentpunt tot 40,0% terwijl de fi nanciële dollarisering afnam met 0.4 procentpunt tot 48.0%. Deze ratio s worden volgens internationale normen als hoog aangemerkt. De depositodollarisering steeg met 0,4 procentpunt tot 52,8%. Er was een relatief sterkere toename van de vreemde valuta tegoeden van ingezetenen ten opzichte van de tegoeden. Bij deze laatste was een afname van lange-termijn termijndeposito s waarneembaar. De ontwikkeling van het gebruik van de vreemde valuta munteenheden ten opzichte van de eigen munteenheid in de Surinaamse economie blijven een zorgpunt voor de Bank en zij zal haar beleid waar nodig blijven aanpassen. Tabel III.2 Kredieten, Reserve Base en Rente van Algemene Banken (miljoenen Surinaamse dollars) Omschrijving In de -sfeer: Kredieten en beleggingen (mln ) 1653,8 2091,8 2327,1 2708,3 3371,6 % Verandering in krediet 19,2 26,5 11,2 16,4 24,5 Gewogen gemiddelde kredietrente (%) 11,6 11,8 11,8 11,8 12,0 Gewogen gemiddelde depositorente (%) 6,2 6,2 6,6 7,0 7,2 Rente marge 5,4 5,6 5,2 4,8 4,8 Reserve base (mln ) 1886,3 2270,8 2461,5 3130,5 3622,3 Krediet en deposito verhouding 87,7 92,1 94,5 86,5 93,1 In de USD-sfeer: Kredieten en beleggingen (mln USD) 301,7 315,4 342,8 396,3 441,5 % Verandering in krediet -1,3 4,5 8,7 15,6 11,4 Gewogen gemiddelde kredietrente (%) 9,5 9,3 9,5 9,6 9,7 Gewogen gemiddelde depositorente (%) 2,9 2,7 2,6 2,6 2,8 Rente marge 6,6 6,6 6,9 7,0 6,8 Reserve base (mln USD) 461,5 497,9 599,5 704,3 833,4 Krediet en deposito verhouding 65,4 63,3 57,2 56,3 53,0 In de EUR-sfeer: Kredieten en beleggingen (mln EUR) 75,7 73,7 86,3 109,4 124,2 % Verandering in krediet 6,2-2,6 17,1 26,8 13,5 Gewogen gemiddelde kredietrente (%) 10,3 9,7 9,8 9,6 10,6 Gewogen gemiddelde depositorente (%) 1,0 0,9 0,8 0,7 0,7 Rente marge 9,3 8,8 9,0 8,9 9,9 Reserve base (mln EUR) 234,9 277,5 298,5 310,1 336,3 Krediet en deposito verhouding 32,2 26,6 28,9 35,3 36,9 Centrale Bank van Suriname / Jaarverslag

Jaarverslag 2012 Centrale Bank van Suriname

Jaarverslag 2012 Centrale Bank van Suriname Jaarverslag 2012 Centrale Bank van Suriname Centrale Bank van Suriname Jaarverslag 2012 De door de Raad van Commissarissen vastgestelde jaarrekening is per 20 december 2013 voorzien van de controleverklaring

Nadere informatie

Debt Sustainability Analysis (DSA)

Debt Sustainability Analysis (DSA) BUREAU VOOR DE STAATSSCHULD Suriname Debt Management Office Debt Sustainability Analysis (DSA) Een analyse naar de kwetsbaarheid van de Surinaamse Staatsschuld in 2014-2018 Malty Dwarkasing Sarajane Omouth

Nadere informatie

Economische ontwikkelingen in 2013 en vooruitzichten voor 2014

Economische ontwikkelingen in 2013 en vooruitzichten voor 2014 PERSBERICHT NR. 2013-009 Curaçao Economische ontwikkelingen in 2013 en vooruitzichten voor 2014 Na de economische krimp van 0,1% in 2012, neemt naar verwachting het reële Bruto Binnenlands Product van

Nadere informatie

Internationale varkensvleesmarkt 2012-2013

Internationale varkensvleesmarkt 2012-2013 Internationale varkensvleesmarkt 212-213 In december 212 vond de jaarlijkse conferentie van de GIRA Meat Club plaats. GIRA is een marktonderzoeksbureau, dat aan het einde van elk jaar een inschatting maakt

Nadere informatie

MACRO-ECONOMISCHE VERKENNINGEN 2007-2013

MACRO-ECONOMISCHE VERKENNINGEN 2007-2013 MACRO-ECONOMISCHE VERKENNINGEN 2007-2013 STICHTING PLANBUREAU SURINAME MEI 2013 Colofon Uitgave : Stichting Planbureau Suriname Jaar : 2013 Eindredactie : Drs. Lilian S. Menke-Tangali/Drs. Saskia M. Wallerlei

Nadere informatie

De financiële crisis vanuit de. Miriam Gonzalez Executive Director Centrale Bank van Aruba

De financiële crisis vanuit de. Miriam Gonzalez Executive Director Centrale Bank van Aruba De financiële crisis vanuit de Caribische invalshoek 4 november 2010 0 Miriam Gonzalez Executive Director Centrale Bank van Aruba Structuur van de presentatie Effecten financiële crisis voor het Caribisch

Nadere informatie

CARICOM staat voor Caribbean Community (Caribische Gemeenschap) and Common Market (Gemeenschappelijke Markt).

CARICOM staat voor Caribbean Community (Caribische Gemeenschap) and Common Market (Gemeenschappelijke Markt). ORGANEN VAN DE CARICOM SURINAME INTEGREERT CARICOM staat voor Caribbean Community (Caribische Gemeenschap) and Common Market (Gemeenschappelijke Markt). De organen van de CARICOM zijn: 1. De staatshoofden

Nadere informatie

BUREAU VOOR DE STAATSSCHULD. Suriname Debt Management Office. Kosten en Risico analyse van de Surinaamse schuldportefeuille per ultimo 2014

BUREAU VOOR DE STAATSSCHULD. Suriname Debt Management Office. Kosten en Risico analyse van de Surinaamse schuldportefeuille per ultimo 2014 BUREAU VOOR DE STAATSSCHULD Suriname Debt Management Office Kosten en Risico analyse van de Surinaamse schuldportefeuille per ultimo 2014 Sarajane Marilfa Omouth Paramaribo, juni 2015 1. Inleiding De totale

Nadere informatie

Sterke toename van beleggingen in Duits en Frans schuldpapier. Grafiek 1 - Nederlandse aankopen buitenlandse effecten

Sterke toename van beleggingen in Duits en Frans schuldpapier. Grafiek 1 - Nederlandse aankopen buitenlandse effecten Sterke toename van beleggingen in Duits en Frans schuldpapier Nederlandse beleggers hebben in 21 per saldo voor bijna EUR 12 miljard buitenlandse effecten verkocht. Voor EUR 1 miljard betrof dit buitenlands

Nadere informatie

2009 uitzonderlijk slecht economisch jaar voor Nederland

2009 uitzonderlijk slecht economisch jaar voor Nederland 2009 uitzonderlijk slecht economisch jaar voor Nederland 02 Krimp mondiale economie in 2009 Aziatische landen als eerste uit het dal Economie eurozone krimpt nog sterker dan wereldeconomie Krimp in 2009

Nadere informatie

BUREAU VOOR DE STAATSSCHULD. Suriname Debt Management Office. Kosten en Risico analyse van de Surinaamse schuldportefeuille per ultimo 2013

BUREAU VOOR DE STAATSSCHULD. Suriname Debt Management Office. Kosten en Risico analyse van de Surinaamse schuldportefeuille per ultimo 2013 BUREAU VOOR DE STAATSSCHULD Suriname Debt Management Office Kosten en Risico analyse van de Surinaamse schuldportefeuille per ultimo 2013 Een vooruitblik op de schuld, de schuldenlastbetalingen in 2014-2050

Nadere informatie

ECONOMISCHE PARTNERSCHAPSOVEREENKOMSTEN

ECONOMISCHE PARTNERSCHAPSOVEREENKOMSTEN EPAs- ECONOMISCHE PARTNERSCHAPSOVEREENKOMSTEN Het is belangrijk te weten dat de Economische Partnerschapsovereenkomst (EPA) niet de gehele Cotonou overeenkomst vervangt maar slechts het handelsgedeelte.

Nadere informatie

Debt Sustainability Analysis (DSA)

Debt Sustainability Analysis (DSA) BUREAU VOOR DE STAATSSCHULD Suriname Debt Management Office Debt Sustainability Analysis (DSA) Een analyse naar de kwetsbaarheid van de Surinaamse Staatsschuld in 2013-2017 Malty Shanti-Devi Dwarkasing

Nadere informatie

Handel (tastbare goederen) 61 35 + 26 Diensten (transport, toerisme, ) 5 4 + 1 Primaire inkomens (rente, dividend, ) 11 3 + 8

Handel (tastbare goederen) 61 35 + 26 Diensten (transport, toerisme, ) 5 4 + 1 Primaire inkomens (rente, dividend, ) 11 3 + 8 betalingsbalans Zweden behoort tot de EU maar (nog) niet tot de EMU. Dat maakt Zweden een leuk land voor opgaven over wisselkoersen, waarbij een vrij zwevende kroon overgaat naar een kroon met een vaste

Nadere informatie

De economische groei bedraagt 0,2 % in het eerste kwartaal van 2016

De economische groei bedraagt 0,2 % in het eerste kwartaal van 2016 Instituut voor de nationale rekeningen PERSCOMMUNIQUÉ 28-4-2016 Links: Publicatie NBB.Stat Algemene informatie De economische groei bedraagt 0,2 % in het eerste kwartaal van 2016 Over het hele jaar 2015

Nadere informatie

HANDELSBETREKKINGEN VAN BELGIË MET SURINAME

HANDELSBETREKKINGEN VAN BELGIË MET SURINAME HANDELSBETREKKINGEN VAN BELGIË MET SURINAME De handelsbetrekkingen van België met Suriname 0 Bron: CIA World Factbook De handelsbetrekkingen van België met Suriname 1 1 Enkele economische indicatoren -

Nadere informatie

ECONOMISCHE ONTWIKKELINGEN IN HET EERSTE HALFJAAR VAN 2012

ECONOMISCHE ONTWIKKELINGEN IN HET EERSTE HALFJAAR VAN 2012 C E N T R A L E B A N K VAN S U R I N A M E ECONOMISCHE ONTWIKKELINGEN IN HET EERSTE HALFJAAR VAN 2012 Paramaribo, november 2012* INHOUD BEGRIPPENLIJST... 4 INLEIDING... 6 1. INTERNATIONALE ECONOMISCHE

Nadere informatie

De conclusies van het IMF betreffende de betalingsbalans en het monetair beleid zijn onderverdeeld in drie aspecten:

De conclusies van het IMF betreffende de betalingsbalans en het monetair beleid zijn onderverdeeld in drie aspecten: SAMENVATTING BELANGRIJKSTE CONCLUSIES IN HET RAPPORT D.D. 19 SEPTEMBER 2011 NAAR AANLEIDING VAN DE BESPREKINGEN IN HET KADER VAN DE 2011 ARTIKEL IV CONSULTATIES VAN HET IMF 1. HOOFDTHEMA Het belangrijkste

Nadere informatie

Persbericht Aantal pagina s: 4

Persbericht Aantal pagina s: 4 Persbericht Aantal pagina s: 4 Brunel: sterke groei omzet en winst Kernpunten verslagjaar 2004 Omzet 313 miljoen; 27% groei EBIT 11,0 miljoen; toename van 8,1 miljoen Nettowinst 7,3 miljoen; toename van

Nadere informatie

CBS: Koopkracht van werknemers in de zorg gestegen

CBS: Koopkracht van werknemers in de zorg gestegen Persbericht PB14 037 02 06 2014 16.00 uur CBS: Koopkracht van werknemers in de zorg gestegen Koopkracht van werknemers in gezondheids- en welzijnszorg steeg in 2008-2012 elk jaar Zelfstandigen en pensioenontvangers

Nadere informatie

Kredietverlening aan Nederlandse bedrijven loopt terug

Kredietverlening aan Nederlandse bedrijven loopt terug Het Nederlandse bedrijfsleven is in sterke mate afhankelijk van bancaire kredietverlening. De groei van de zakelijke kredietverlening is in de tweede helft van 28 vertraagd. Dit hangt grotendeels samen

Nadere informatie

Atradius Landenrapport

Atradius Landenrapport Atradius Landenrapport Nederland November 214 Overzicht Algemene informatie Belangrijkste sectoren (213, % van bbp) Hoofdstad: Amsterdam Diensten: 72% Regeringsvorm: Constitutionele monarchie Industrie:

Nadere informatie

Centraal Bureau voor de Statistiek Factsheet Macro-economische onevenwichtigheden

Centraal Bureau voor de Statistiek Factsheet Macro-economische onevenwichtigheden Factsheet Macro-economische onevenwichtigheden 9 december 2013 pagina 1 Inleiding Door de uitbraak van de kredietcrisis in 2008 en de daaropvolgende Europese schuldencrisis is het duidelijk geworden dat

Nadere informatie

Marktontwikkelingen varkenssector

Marktontwikkelingen varkenssector Marktontwikkelingen varkenssector 1. Inleiding In de deze nota wordt ingegaan op de marktontwikkelingen in de varkenssector in Nederland en de Europese Unie. Waar mogelijk wordt vooruitgeblikt op de te

Nadere informatie

Rijksbelastingen 0n verdubbeld en vergroend

Rijksbelastingen 0n verdubbeld en vergroend 08 Rijksbelastingen 0n verdubbeld en vergroend Laurens Cazander Publicatiedatum CBS-website: 3 februari 2009 Den Haag/Heerlen, 2009 Verklaring van tekens. = gegevens ontbreken * = voorlopig cijfer x =

Nadere informatie

HUNTER DOUGLAS RESULTATEN EERSTE HALFJAAR 2015

HUNTER DOUGLAS RESULTATEN EERSTE HALFJAAR 2015 Voor publicatie: 5 augustus 2015 08.00 uur HUNTER DOUGLAS RESULTATEN EERSTE HALFJAAR 2015 Rotterdam, 5 augustus 2015 - Hunter Douglas, wereldmarktleider in raambekleding (Luxaflex ) en een vooraanstaand

Nadere informatie

Export-update Noord- en Zuid-Amerika - juli 2014

Export-update Noord- en Zuid-Amerika - juli 2014 Export-update Noord- en Zuid-Amerika - juli 2014 1. Samenvatting en conclusies De Nederlandse uitvoerwaarde is in 2013 met 1,0% gestegen t.o.v. dezelfde periode in 2012 tot 433,8 miljard euro. De bescheiden

Nadere informatie

Beleggingen institutionele beleggers 1,5 biljoen euro in 2010

Beleggingen institutionele beleggers 1,5 biljoen euro in 2010 11 Beleggingen institutionele beleggers 1,5 biljoen euro in John Gebraad Publicatiedatum CBS-website: 3-11-211 Den Haag/Heerlen Verklaring van tekens. = gegevens ontbreken * = voorlopig cijfer ** = nader

Nadere informatie

Beleggingen institutionele beleggers in 2004 met 8,1 procent omhoog

Beleggingen institutionele beleggers in 2004 met 8,1 procent omhoog Publicatiedatum CBS-website Centraal Bureau voor de Statistiek 9 december 25 Beleggingen institutionele beleggers in 24 met 8,1 procent omhoog drs. J.L. Gebraad Centraal Bureau voor de Statistiek, Voorburg/Heerlen,

Nadere informatie

Zelftest hoofdstuk 1 Gesloten vragen 1.22 D; 1.23 B; 1.24 A; 1.25 B; 1.26 B; 1.27 C; 1.28 D; 1.29 A; 1.30 B; 1,31 A; 1.32 A

Zelftest hoofdstuk 1 Gesloten vragen 1.22 D; 1.23 B; 1.24 A; 1.25 B; 1.26 B; 1.27 C; 1.28 D; 1.29 A; 1.30 B; 1,31 A; 1.32 A Zelftest hoofdstuk 1 1.22 D; 1.23 B; 1.24 A; 1.25 B; 1.26 B; 1.27 C; 1.28 D; 1.29 A; 1.30 B; 1,31 A; 1.32 A 1.33 a. $25 1, 1 = $27,50 b. -invoercontingenten, -kwaliteitseisen, -douaneformaliteiten, -subsidies

Nadere informatie

Centraal Bureau voor de Statistiek Factsheet Macro-economische onevenwichtigheden

Centraal Bureau voor de Statistiek Factsheet Macro-economische onevenwichtigheden Factsheet Macro-economische onevenwichtigheden 10 april 2014 pagina 1 Inleiding Door de uitbraak van de kredietcrisis in 2008 en de daaropvolgende Europese schuldencrisis is het duidelijk geworden dat

Nadere informatie

Associatie Raamwerk Overeenkomst tussen de Republiek Suriname en MERCOSUR

Associatie Raamwerk Overeenkomst tussen de Republiek Suriname en MERCOSUR Associatie Raamwerk Overeenkomst tussen de Republiek Suriname en MERCOSUR De Argentijnse Republiek, de Federatieve Republiek Brazilië, de Republiek Paraguay, de Republiek ten oosten van de Uruguay, de

Nadere informatie

Halfjaarbericht Interim report 2003. Offices/Industrial

Halfjaarbericht Interim report 2003. Offices/Industrial Halfjaarbericht Interim report 2003 Offices/Industrial Profiel VastNed Groep De VastNed Groep bestaat uit twee gespecialiseerde onroerendgoedbeleggingsmaatschappijen met veranderlijk kapitaal: VastNed

Nadere informatie

MPC PRIVATE EQUITYFONDS

MPC PRIVATE EQUITYFONDS MPC PRIVATE EQUITYFONDS GLOBAL 8 CV GRONINGEN Financieel verslag 2011 MPC Private Equityfond Global 8 CV Groningen JAARVERSLAG Hierbij bieden wij u het jaarverslag 2011 aan van MPC Private Equityfonds

Nadere informatie

Perscommuniqué. Het Federaal Planbureau evalueert de gevolgen van de duurdere dollar en de hogere olieprijzen voor de Belgische economie

Perscommuniqué. Het Federaal Planbureau evalueert de gevolgen van de duurdere dollar en de hogere olieprijzen voor de Belgische economie Federaal Planbureau Economische analyses en vooruitzichten Perscommuniqué Brussel, 15 september 2000 Het Federaal Planbureau evalueert de gevolgen van de duurdere dollar en de hogere olieprijzen voor de

Nadere informatie

Economische ontwikkelingen in 2014 en vooruitzichten voor 2015

Economische ontwikkelingen in 2014 en vooruitzichten voor 2015 Economische ontwikkelingen in 2014 en vooruitzichten voor 2015 Curaçao De economie van Curaçao is in 2014 naar verwachting met 0,5% % gekrompen ten opzichte van 2013. De krimp is daarmee iets kleiner dan

Nadere informatie

Winstgroei en buffers ondersteunen investerings herstel

Winstgroei en buffers ondersteunen investerings herstel Na de snelle daling van de bedrijfswinsten door de kredietcrisis, is er recentelijk weer sprake van winstherstel. De crisis heeft echter geen gat geslagen in de grote financiële buffers van bedrijven.

Nadere informatie

Slechts 1 antwoord is juist, alle andere zijn fout (en bevatten heel vaak onzin)!

Slechts 1 antwoord is juist, alle andere zijn fout (en bevatten heel vaak onzin)! Slechts 1 antwoord is juist, alle andere zijn fout (en bevatten heel vaak onzin)! Vragen aangeduid met een * toetsen in het bijzonder het inzicht en toepassingsvermogen. Deze vragenreeksen zijn vrij beschikbaar.

Nadere informatie

Beleggingen institutionele beleggers met 7 procent toegenomen

Beleggingen institutionele beleggers met 7 procent toegenomen Publicatiedatum CBS-website: 1 oktober 27 Beleggingen institutionele beleggers met 7 procent toegenomen drs. J.L. Gebraad Centraal Bureau voor de Statistiek Voorburg/Heerlen 27 Verklaring der tekens. =

Nadere informatie

Omzet 148,6 miljoen (+1%) Toegevoegde waarde 37,2 miljoen (+10%) Bruto bedrijfskasstroom (EBITDA) 20,2 miljoen (+12%)

Omzet 148,6 miljoen (+1%) Toegevoegde waarde 37,2 miljoen (+10%) Bruto bedrijfskasstroom (EBITDA) 20,2 miljoen (+12%) Hogere volumes zorgen voor stijging toegevoegde waarde en ebitda met meer dan 10% Resultaat Resilux na belasting stijgt met meer dan 25% Resultaat JV Airolux blijft voorlopig nog negatief Kerncijfers eerste

Nadere informatie

Examen HAVO. Economie 1

Examen HAVO. Economie 1 Economie 1 Examen HAVO Hoger Algemeen Voortgezet Onderwijs Tijdvak 2 Woensdag 21 juni 13.30 16.00 uur 20 00 Dit examen bestaat uit 31 vragen. Voor elk vraagnummer is aangegeven hoeveel punten met een goed

Nadere informatie

Eindexamen economie 1-2 havo 2004-I

Eindexamen economie 1-2 havo 2004-I 4 Beoordelingsmodel Opmerking Algemene regel 3.6 is ook van toepassing als gevraagd wordt een gegeven antwoord toe te lichten, te beschrijven en dergelijke. Opgave 1 1 Een voorbeeld van een juist antwoord

Nadere informatie

BUREAU VOOR DE STAATSSCHULD. Suriname Debt Management Office. Kosten en Risico analyse van de Surinaamse schuldportefeuille per ultimo 2012

BUREAU VOOR DE STAATSSCHULD. Suriname Debt Management Office. Kosten en Risico analyse van de Surinaamse schuldportefeuille per ultimo 2012 BUREAU VOOR DE STAATSSCHULD Suriname Debt Management Office Kosten en Risico analyse van de Surinaamse schuldportefeuille per ultimo 2012 Een vooruitblik op de schuld, de schuldenlastbetalingen in 2013-2045

Nadere informatie

Persbericht ABP, eerste halfjaar 2008

Persbericht ABP, eerste halfjaar 2008 Persbericht ABP, eerste halfjaar 2008 Hoofdpunten Rendement over eerste helft 2008 is 5,1%. De dekkingsgraad is medio 2008 uitgekomen op 132%. De kredietcrisis eist zijn tol. Vooral aandelen en onroerend

Nadere informatie

Centraal Bureau voor de Statistiek. Persbericht. Inkomen huishoudens gecorrigeerd voor inflatie licht gedaald. Meer inkomen uit vermogen en pensioen

Centraal Bureau voor de Statistiek. Persbericht. Inkomen huishoudens gecorrigeerd voor inflatie licht gedaald. Meer inkomen uit vermogen en pensioen Centraal Bureau voor de Statistiek Persbericht PB06-074 13 juli 2006 9.30 uur Uitgaven huishoudens hoger dan inkomsten De Nederlandse economie is in 2005 met 1,5 procent gegroeid. Het voor inflatie gecorrigeerde

Nadere informatie

Hoofdstuk 5: Internationale betrekkingen

Hoofdstuk 5: Internationale betrekkingen Hoofdstuk 5: Internationale betrekkingen Economie VWO 2011/2012 www.lyceo.nl H5: Internationale betrekkingen Economie 1. Inkomen 2. Consument 3. Producenten 4. Markt en Overheid 5. Internationale betrekkingen

Nadere informatie

Jaarverslag Stichting Vrienden van het Juda Palache Instituut

Jaarverslag Stichting Vrienden van het Juda Palache Instituut Jaarverslag Stichting Vrienden van het Juda Palache Instituut 2014 Besproken en goedgekeurd door het Algemeen Bestuur van de Stichting op 16 maart 2015 De Stichting Vrienden van het Juda Palache Instituut

Nadere informatie

Aanwezig: - Wilgenhaege Fondsen Management B.V. vertegenwoordigd door de heer R.G.A. Steenvoorden en de heer R.L. Voskamp.

Aanwezig: - Wilgenhaege Fondsen Management B.V. vertegenwoordigd door de heer R.G.A. Steenvoorden en de heer R.L. Voskamp. NOTULEN van de jaarlijkse algemene vergadering van Participanten van Steady Growth Fund, gevestigd en kantoorhoudende te Polarisavenue 97, 2132 JH Hoofddorp (de vennootschap) gehouden te Hoofddorp op 28

Nadere informatie

Internationale handel visproducten

Internationale handel visproducten Internationale handel visproducten Marktmonitor ontwikkelingen 27-211 en prognose voor 212 Januari 213 Belangrijkste trends 27-211 Ontwikkelingen export De Nederlandse visverwerkende industrie speelt een

Nadere informatie

Marktwaarde van de pensioenverplichtingen in het derde kwartaal gestegen van 16.893 miljoen naar 17.810 miljoen ( 15.008 miljoen ultimo Q4 2013).

Marktwaarde van de pensioenverplichtingen in het derde kwartaal gestegen van 16.893 miljoen naar 17.810 miljoen ( 15.008 miljoen ultimo Q4 2013). Kwartaalbericht 2014 Samenvatting Marktwaardedekkingsgraad per 30 september 2014 130,4%, een toename van 0,9%-punt ten opzichte van 30 juni 2014. Over de eerste negen maanden steeg de marktwaardedekkingsgraad

Nadere informatie

Recepten voor duurzame groei Beschouwingen naar aanleiding van het Jaarverslag 2014 van de Nationale Bank van België

Recepten voor duurzame groei Beschouwingen naar aanleiding van het Jaarverslag 2014 van de Nationale Bank van België Recepten voor duurzame groei Beschouwingen naar aanleiding van het Jaarverslag 2014 van de Nationale Bank van België Financieel Forum Gent - 26 februari 2015 Jan Smets A. De stand van zaken 1. De (lange)

Nadere informatie

Halfjaarbericht Interim report 2003. Retail

Halfjaarbericht Interim report 2003. Retail Halfjaarbericht Interim report 2003 Retail Profiel VastNed Groep De VastNed Groep bestaat uit twee gespecialiseerde onroerendgoedbeleggingsmaatschappijen met veranderlijk kapitaal: VastNed Retail N.V.

Nadere informatie

Macro-economisch scorebord 2015K4

Macro-economisch scorebord 2015K4 Macro-economisch scorebord 2015K4 Saldo lopende rekening als % bbp Netto extern vermogen als % bbp Reële effectieve wisselkoers (36 handelspartners) 3-jaars voortschrijdend gemiddelde 3-jaars mutatie in

Nadere informatie

De economische groei bedraagt 0,3 % in het eerste kwartaal van 2015. De economische activiteit stijgt met 1,1 % over het hele jaar 2014

De economische groei bedraagt 0,3 % in het eerste kwartaal van 2015. De economische activiteit stijgt met 1,1 % over het hele jaar 2014 Instituut voor de nationale rekeningen 2015-04-29 Links: Publicatie NBB.stat Algemene informatie De economische groei bedraagt 0,3 % in het eerste kwartaal van 2015 De economische activiteit stijgt met

Nadere informatie

Regionale economische vooruitzichten 2014-2019

Regionale economische vooruitzichten 2014-2019 2014/6 Regionale economische vooruitzichten 2014-2019 Dirk Hoorelbeke D/2014/3241/218 Samenvatting Dit artikel geeft een bondig overzicht van enkele resultaten uit de nieuwe Regionale economische vooruitzichten

Nadere informatie

Eric Matto Onderdirecteur Monetaire en Economische Zaken Centrale Bank van Curaçao en Sint Maarten

Eric Matto Onderdirecteur Monetaire en Economische Zaken Centrale Bank van Curaçao en Sint Maarten Eric Matto Onderdirecteur Monetaire en Economische Zaken Centrale Bank van Curaçao en Sint Maarten Seminar Onzekere Pensioenzekerheid 17 november 2010 1 Inhoud 1. Beleggingsregel institutionele beleggers.

Nadere informatie

PERSBERICHT Brussel, 7 november 2014

PERSBERICHT Brussel, 7 november 2014 01/2010 05/2010 09/2010 01/2011 05/2011 09/2011 01/2012 05/2012 09/2012 01/2013 05/2013 09/2013 01/2014 05/2014 09/2014 Inflatie (%) PERSBERICHT Brussel, 7 november 2014 Geharmoniseerde consumptieprijsindex

Nadere informatie

ING Investment Office

ING Investment Office ING Investment Office Publicatiedatum: 12 november 2015 Sectorcommentaar Metaal en mijnbouw Door Marina Hagoort, beleggingsanalist van het ING Investment Office In dit rapport vindt u onze vooruitzichten

Nadere informatie

HET KAPITAALVERKEER CARICOM Interne Markt en Economie (CSME)

HET KAPITAALVERKEER CARICOM Interne Markt en Economie (CSME) HET KAPITAALVERKEER CARICOM Interne Markt en Economie (CSME) INLEIDING Regionale integratie bestaat uit vier hoofdpijlers: Economische Integratie, Ontwikkeling van Mens en Maatschappij, Coördinatie van

Nadere informatie

Internationale handel H7 1. Internationale handel. Waarom importeren: 25-2-2013. Waar komt het vandaan?

Internationale handel H7 1. Internationale handel. Waarom importeren: 25-2-2013. Waar komt het vandaan? Internationale handel H7 1 Waar komt het vandaan? Economie voor het vmbo (tot 8,35 m.) Internationale handel Importeren = invoeren (betalen) Exporteren = uitvoeren (verdienen) Waarom importeren: Meer keuze

Nadere informatie

Jaarrekening Stichting Vrienden van Dôme

Jaarrekening Stichting Vrienden van Dôme Jaarrekening 2014 Inhoudsopgave Jaarrekening 1 Balans per 31 december 2014 2 Staat van baten en lasten over 2014 3 Waarderingsgrondslagen 4 Toelichting op de Balans per 31 december 2014 5 Toelichting op

Nadere informatie

Conjunctuurenquête Nederland

Conjunctuurenquête Nederland Nieuw: metingen op provinciaal niveau Conjunctuurenquête Nederland Rapport eerste kwartaal 212 Conjunctuurenquête Nederland I rapport eerste kwartaal 212 Inhoud rapportage COEN in het kort Economisch klimaat

Nadere informatie

UITWERKING TOELICHTING OP DE ANTWOORDEN VAN HET EXAMEN 2002-I VAK: ECONOMIE 1,2

UITWERKING TOELICHTING OP DE ANTWOORDEN VAN HET EXAMEN 2002-I VAK: ECONOMIE 1,2 TOELICHTING OP DE ANTWOORDEN VAN HET EXAMEN 2002-I VAK: ECONOMIE 1,2 NIVEAU: EXAMEN: HAVO 2001-II De uitgever heeft ernaar gestreefd de auteursrechten te regelen volgens de wettelijke bepalingen. Degenen

Nadere informatie

Recepten voor duurzame groei Beschouwingen naar aanleiding van het Jaarverslag 2014 van de Nationale Bank van België

Recepten voor duurzame groei Beschouwingen naar aanleiding van het Jaarverslag 2014 van de Nationale Bank van België Recepten voor duurzame groei Beschouwingen naar aanleiding van het Jaarverslag 2014 van de Nationale Bank van België Financieel Forum West-Vlaanderen Kortrijk - 24 februari 2015 Jan Smets A. De stand van

Nadere informatie

HALFJAARBERICHT 2015 BNG VERMOGENSBEHEER B.V.

HALFJAARBERICHT 2015 BNG VERMOGENSBEHEER B.V. HALFJAARBERICHT 2015 BNG VERMOGENSBEHEER B.V. Inhoud 1 Profiel 1 2 Directieverslag 2 2.1 Beheerd vermogen 2 2.2 Financieel resultaat 2 2.3 Financiële markten 2 2.4 Personeel en organisatie 2 3 Financiële

Nadere informatie

30 310 (R1801) 31 2005 1 BRIEF VAN DE MINISTER VAN BUITENLANDSE ZAKEN

30 310 (R1801) 31 2005 1 BRIEF VAN DE MINISTER VAN BUITENLANDSE ZAKEN Staten-Generaal 1/2 Vergaderjaar 2004 2005A 30 310 (R1801) Verdrag inzake de bevordering en de wederzijdse bescherming van investeringen tussen het Koninkrijk der Nederlanden en de Republiek Suriname;

Nadere informatie

De handelsbetrekkingen van België met Bolivia

De handelsbetrekkingen van België met Bolivia De handelsbetrekkingen van België met Bolivia Algemeen: 2010 (schattingen) BBP 19,4 miljard USD Groeipercentage van het BBP 4,2% Inflatie 7,2% Uitvoer van goederen (FOB) Invoer van goederen (FOB) Handelsbalans

Nadere informatie

Oktober 2015. Macro & Markten. 1. Rente en conjunctuur :

Oktober 2015. Macro & Markten. 1. Rente en conjunctuur : Oktober 2015 Macro & Markten 1. Rente en conjunctuur : VS Zoals al aangegeven in ons vorig bulletin heeft de Amerikaanse centrale bank FED de beleidsrente niet verhoogd. Maar goed ook, want naderhand werden

Nadere informatie

PERSBERICHT Brussel, 19 januari 2016

PERSBERICHT Brussel, 19 januari 2016 01/2010 05/2010 09/2010 01/2011 05/2011 09/2011 01/2012 05/2012 09/2012 01/2013 05/2013 09/2013 01/2014 05/2014 09/2014 01/2015 05/2015 09/2015 Inflatie (%) PERSBERICHT Brussel, 19 januari 2016 Geharmoniseerde

Nadere informatie

PERSBERICHT Brussel, 11 december 2015

PERSBERICHT Brussel, 11 december 2015 PERSBERICHT Brussel, 11 december 2015 Geharmoniseerde consumptieprijsindex - november 2015 De Belgische inflatie volgens de Europees geharmoniseerde consumptieprijsindex stijgt in november naar 1,4%, ten

Nadere informatie

Outlook 2016. Figuur 1: Invloed van Chinese groei op wereldwijde groei. (bron: Capital Economics) december 2015 Pagina 2 van 7

Outlook 2016. Figuur 1: Invloed van Chinese groei op wereldwijde groei. (bron: Capital Economics) december 2015 Pagina 2 van 7 Outlook 2016 Inleiding 2016 is in China het jaar van de aap. Apen zijn de genieën van de Chinese dierenriem. Ze leven in groepen, zijn intelligent en geestig. Niets is voor hen te moeilijk. Als het wel

Nadere informatie

PERSBERICHT Brussel, 13 mei 2015

PERSBERICHT Brussel, 13 mei 2015 01/2010 05/2010 09/2010 01/2011 05/2011 09/2011 01/2012 05/2012 09/2012 01/2013 05/2013 09/2013 01/2014 05/2014 09/2014 01/2015 Inflatie (%) PERSBERICHT Brussel, 13 mei 2015 Geharmoniseerde consumptieprijsindex

Nadere informatie

Global Opportunities (GO) Capital Asset Management BV gevestigd te AMSTERDAM. Rapport inzake de jaarrekening 2014

Global Opportunities (GO) Capital Asset Management BV gevestigd te AMSTERDAM. Rapport inzake de jaarrekening 2014 Global Opportunities (GO) Capital Asset Management BV gevestigd te AMSTERDAM Rapport inzake de jaarrekening 2014 Inhoudsopgave Pagina Opdracht 1 Algemeen 1 Resultaten 1 Financiële positie 2 Kengetallen

Nadere informatie

Factsheet 1 WAAROM EEN INVESTERINGSPLAN VOOR DE EU?

Factsheet 1 WAAROM EEN INVESTERINGSPLAN VOOR DE EU? Factsheet 1 WAAROM EEN INVESTERINGSPLAN VOOR DE EU? Als gevolg van de wereldwijde economische en financiële crisis heeft de EU met een laag investeringsniveau te kampen. Alleen met gezamenlijke gecoördineerde

Nadere informatie

Instituut voor de nationale rekeningen

Instituut voor de nationale rekeningen Instituut voor de nationale rekeningen 2015-02-17 Links: Publicatie BelgoStat Online Algemene informatie Broos herstel in 2013 na krimp in 2012 in Brussel en Wallonië; verdere groeivertraging in 2013 in

Nadere informatie

Toetsopgaven VWO bij de euro-editie van het Onderdeel Geld van Percent Economie voor de tweede fase

Toetsopgaven VWO bij de euro-editie van het Onderdeel Geld van Percent Economie voor de tweede fase Toetsopgaven VWO bij de euro-editie van het Onderdeel Geld van Percent Economie voor de tweede fase Opgave 1 Sinds 1 juni 1998 maakt De Nederlandsche Bank (DNB) samen met de centrale banken van andere

Nadere informatie

BIJLAGE A bij het. voorstel voor een VERORDENING VAN HET EUROPEES PARLEMENT EN DE RAAD

BIJLAGE A bij het. voorstel voor een VERORDENING VAN HET EUROPEES PARLEMENT EN DE RAAD NL NL NL EUROPESE COMMISSIE Brussel, 20.12.2010 COM(2010) 774 definitief Bijlage A/Hoofdstuk 14 BIJLAGE A bij het voorstel voor een VERORDENING VAN HET EUROPEES PARLEMENT EN DE RAAD betreffende het Europees

Nadere informatie

P E R S B E R I C H T

P E R S B E R I C H T Rotterdam, 13 februari 2004 P E R S B E R I C H T DIM VASTGOED: OVER BOEKJAAR 2003 TOTAALRENDEMENT 13,7% DIM Vastgoed NV heeft in 2003 een totaalresultaat behaald van USD 11.697.000, overeenkomend met

Nadere informatie

Jaarcijfers 2012 Rabobank Groep. Persconferentie 28 februari 2013

Jaarcijfers 2012 Rabobank Groep. Persconferentie 28 februari 2013 Jaarcijfers 2012 Rabobank Groep Persconferentie 28 februari 2013 Jaarcijfers 2012 resultaten Piet Moerland, voorzitter raad van bestuur Rabobank Groep 28 februari 2013 Rabobank: winstdaling door economische

Nadere informatie

Macro Economic Outlook 2014-2018 Prijs-en volume- effectenten beinvloeden economische groei i

Macro Economic Outlook 2014-2018 Prijs-en volume- effectenten beinvloeden economische groei i Academic Journal of Suriname 2015, 6, 506-512 Social Sciences Short Communication Macro Economic Outlook 2014-2018 Prijs-en volume- effectenten beinvloeden economische groei i Prof. A. Caram¹, R. Woodly-

Nadere informatie

AEGON Equity Fund. vierde kwartaal 2006

AEGON Equity Fund. vierde kwartaal 2006 Profiel Het AEGON Equity Fund is een besloten fonds voor gemene rekening, waarin verzekeringsrelaties van AEGON kunnen participeren. Het AEGON Equity Fund belegt wereldwijd in aandelen met de nadruk op

Nadere informatie

ABN AMRO Investment Management B.V. Jaarrekening 2013

ABN AMRO Investment Management B.V. Jaarrekening 2013 Jaarrekening 2013 Pagina 1 van 12 INHOUD Pagina Directieverslag 3 Balans per 31 december 2013 4 Winst- en verliesrekening 2013 5 Toelichting algemeen 6 Toelichting op de balans per 31 december 2013 8 Toelichting

Nadere informatie

Kwartaalbericht Pensioenfonds KLM-Cabinepersoneel. Eerste kwartaal 2014-1 januari 2014 t/m 31 maart 2014. Samenvatting: stijgende aandelen

Kwartaalbericht Pensioenfonds KLM-Cabinepersoneel. Eerste kwartaal 2014-1 januari 2014 t/m 31 maart 2014. Samenvatting: stijgende aandelen Kwartaalbericht Pensioenfonds KLM-Cabinepersoneel Eerste kwartaal 2014-1 januari 2014 t/m 31 maart 2014 Samenvatting: stijgende aandelen Nominale dekkingsgraad gestegen van 123,0% naar 123,6% Reële dekkingsgraad

Nadere informatie

Absoluut Relatief = in verhouding = procentueel; procentuele verandering procentpunt; perunage, promille; juist afronden groei over groei

Absoluut Relatief = in verhouding = procentueel; procentuele verandering procentpunt; perunage, promille; juist afronden groei over groei Absoluut Relatief = in verhouding = procentueel; procentuele verandering procentpunt; perunage, promille; juist afronden groei over groei (groeifactoren) terugrekenen in de tijd (met groeifactoren) nominaal,

Nadere informatie

Coen in het kort. Inhoud rapportage. Toelichting. Provincie Limburg. Negatief beeld bij alle indicatoren

Coen in het kort. Inhoud rapportage. Toelichting. Provincie Limburg. Negatief beeld bij alle indicatoren Conjunctuurenquête Nederland I rapport eerste kwartaal 212 Inhoud rapportage COEN in het kort Economisch klimaat Omzet Export Personeelssterkte Investeringen Winstgevendheid Toelichting Hoe staat het Nederlandse

Nadere informatie

Eindexamen havo economie oud programma 2012 - I

Eindexamen havo economie oud programma 2012 - I Opgave 1 Beleggingen leiden tot inkomensverschillen Aangetrokken door voorspoedige ontwikkelingen op de effectenbeurs, zijn in een land de mensen steeds meer gaan beleggen in aandelen en obligaties. Mede

Nadere informatie

Triodos Custody bv JAARVERSLAG 2008. TlCustody

Triodos Custody bv JAARVERSLAG 2008. TlCustody Triodos Custody bv JAARVERSLAG 2008 TlCustody Inhoud 3 Directieverslag Jaarrekening 2008 4 Balans per 31 december 2008 5 Winst- en verliesrekening over 2008 6 Toelichting op de balans en de winst- en verliesrekening

Nadere informatie

Internationale Economie. Doorzettend, maar mager groeiherstel, veel neerwaartse risico s

Internationale Economie. Doorzettend, maar mager groeiherstel, veel neerwaartse risico s Internationale Economie Doorzettend, maar mager groeiherstel, veel neerwaartse risico s Wim Boonstra, 27 november 2014 Basisscenario: Magere groei wereldeconomie, neerwaartse risico s De wereldeconomie

Nadere informatie

HUNTER DOUGLAS N.V., Piekstraat 2, 3071 EL Rotterdam, Nederland, Tel. 010 4869911, Telefax 010-4850355 HUNTER DOUGLAS RESULTATEN 2011

HUNTER DOUGLAS N.V., Piekstraat 2, 3071 EL Rotterdam, Nederland, Tel. 010 4869911, Telefax 010-4850355 HUNTER DOUGLAS RESULTATEN 2011 Voor publicatie: 14 maart 2012 08.00 uur HUNTER DOUGLAS RESULTATEN 2011 Rotterdam, 14 maart 2012 - Hunter Douglas, wereldmarktleider in raambekleding (Luxaflex ) en een vooraanstaand producent van bouwproducten,

Nadere informatie

Rabobank Food & Agri. Opslagregeling en kleiner aanbod ondersteunen langzaam herstel Europese varkensmarkt. Kwartaalbericht Varkens Q1 2016

Rabobank Food & Agri. Opslagregeling en kleiner aanbod ondersteunen langzaam herstel Europese varkensmarkt. Kwartaalbericht Varkens Q1 2016 Rabobank Food & Agri Kwartaalbericht Varkens Q1 2016 Opslagregeling en kleiner aanbod ondersteunen langzaam herstel Europese varkensmarkt Na een teleurstellend vierde kwartaal in het vorige jaar, start

Nadere informatie

JAARRAPPORT 2011. Oyens & Van Eeghen Beheer B.V. Zuidplein 124 1077 XV AMSTERDAM

JAARRAPPORT 2011. Oyens & Van Eeghen Beheer B.V. Zuidplein 124 1077 XV AMSTERDAM JAARRAPPORT 2011 Oyens & Van Eeghen Beheer B.V. Zuidplein 124 1077 XV AMSTERDAM Vastgesteld door de Algemene Vergadering van Aandeelhouders d.d. 30 mei 2012. INHOUD 1 INLEIDING 2 JAARREKENING 3 OVERIGE

Nadere informatie

Rabobank boekt 2,0 miljard euro nettowinst in 2013

Rabobank boekt 2,0 miljard euro nettowinst in 2013 Persbericht 27 februari 2014 Rabobank boekt 2,0 miljard euro nettowinst in 2013 De Rabobank Groep boekte in 2013 een nettowinst van 2.012 miljoen euro. Dit is 46 miljoen euro of 2% minder dan in 2012.

Nadere informatie

SCHATTING BBO OPBRENGSTEN

SCHATTING BBO OPBRENGSTEN SCHATTING BBO OPBRENGSTEN 1. Opbrengsten BBO aan overheidsinkomsten Voordat wordt ingegaan op de opbrengsten die de BBO aan Lands kas zal bijdragen, wordt stilgestaan bij het gegeven dat het BBO-stelsel

Nadere informatie

Examen HAVO. economie. tijdvak 1 dinsdag 25 mei 13.30-16.00 uur. Bij dit examen hoort een bijlage.

Examen HAVO. economie. tijdvak 1 dinsdag 25 mei 13.30-16.00 uur. Bij dit examen hoort een bijlage. Examen HAVO 2010 tijdvak 1 dinsdag 25 mei 13.30-16.00 uur economie tevens oud programma economie 1,2 Bij dit examen hoort een bijlage. Dit examen bestaat uit 26 vragen. Voor dit examen zijn maximaal 56

Nadere informatie

TRIODOS CUSTODY BV Jaarverslag 2013

TRIODOS CUSTODY BV Jaarverslag 2013 1 TRIODOS CUSTODY BV Jaarverslag 2013 INHOUDSOPGAVE Directieverslag 3 Jaarrekening 2013 Balans per 31 december 2013 4 Winst- en verliesrekening over 2013 5 Toelichting op de balans en de winst- en verliesrekening

Nadere informatie

Global Opportunities (GO) Capital Asset Management BV gevestigd te AMSTERDAM. Rapport inzake de jaarrekening 2013

Global Opportunities (GO) Capital Asset Management BV gevestigd te AMSTERDAM. Rapport inzake de jaarrekening 2013 Global Opportunities (GO) Capital Asset Management BV gevestigd te AMSTERDAM Rapport inzake de jaarrekening 2013 Inhoudsopgave Pagina Opdracht 1 Algemeen 1 Resultaten 1 Financiële positie 2 Kengetallen

Nadere informatie

Accountantskantoor Bouman

Accountantskantoor Bouman Aloshikha Foundation heer. drs. H.M. Beurskens Watermunt 70 5931 TM TEGELEN Jaarrekening 2010 Aloshikha Foundation heer. drs. H.M. Beurskens Watermunt 70 5931 TM TEGELEN Jaarrekening 2010 INHOUDSOPGAVE

Nadere informatie

Slechts 1 antwoord is juist, alle andere zijn fout (en bevatten heel vaak onzin)!

Slechts 1 antwoord is juist, alle andere zijn fout (en bevatten heel vaak onzin)! Slechts 1 antwoord is juist, alle andere zijn fout (en bevatten heel vaak onzin)! Vragen aangeduid met een * toetsen in het bijzonder het inzicht en toepassingsvermogen. Deze vragenreeksen zijn vrij beschikbaar.

Nadere informatie