Datum: 18 augustus 2015 Gezondheidsinformatie inwoners gemeente Vlagtwedde Portefeuillehouder: mevrouw L.A.M. Kompier

Maat: px
Weergave met pagina beginnen:

Download "Datum: 18 augustus 2015 Gezondheidsinformatie inwoners gemeente Vlagtwedde Portefeuillehouder: mevrouw L.A.M. Kompier"

Transcriptie

1 Toezeggingen Aan: CC: Van: Opsteller: Raadsleden Leden van het college, DT, College van burgemeester en wethouders Jaap van der Zwaag Datum: 18 augustus 2015 Betreft: Gezondheidsinformatie inwoners gemeente Vlagtwedde Portefeuillehouder: mevrouw L.A.M. Kompier Vraagsteller: Vraag: E. van der Horst (Partij voor de Dieren) Afstemming: ja Is het mogelijk informatie te ontvangen over de gezondheidssituatie van inwoners van de gemeente Vlagtwedde. Antwoord: Mevrouw Kompier zegt toe n.a.v. een vraag van mevrouw Van der Horst (PvdD) informatie van de Gezondheidsregio/GGD op te vragen over de gezondheidssituatie van inwoners van de gemeente Vlagtwedde. Bijgaand ontvangt u het meest recente gezondheidsprofiel van GGD Groningen.

2 Gezondheidsprofiel Groningen 2012 Eemsmond De Marne Winsum Loppersum Delfzijl Bedum Appingedam Ten Boer Zuidhorn Grootegast Leek Marum Groningen Haren Slochteren Hoogezand- Sappemeer Menterwolde Veendam Oldambt Bellingwedde Pekela Stadskanaal Vlagtwedde Samen werken aan gezondheid

3 Colofon Gezondheidsprofiel Groningen 2012 is een uitgave van GGD Groningen Redactie epidemiologie Jan Broer, epidemioloog tel: mail: Jeroen Kuiper, onderzoeker tel: mail: Druk Repro HVD, november 2013 Correspondentie GGD Groningen epidemiologie Postbus AN Groningen

4 Gezondheidsprofiel Groningen

5 Inhoudsopgave SAMENVATTING... 5 INLEIDING WERKWIJZE Regio-indeling en steekproef Deelname BEVOLKING Leeftijdsopbouw Herkomstland Sociaal-economische status Sociaal-economische status naar postcodegebied Opleidingsniveau Moeite met rondkomen GEBOORTE EN STERFTE Geboorte en vruchtbaarheid Levensverwachting en gezonde levensverwachting Perinatale sterfte, zuigelingen en kindersterfte Oorzaken van sterfte Gestandaardiseerde sterfte per gemeente Doodsoorzaken Levensbeëindigend handelen LICHAMELIJKE EN PSYCHISCHE GEZONDHEID Chronische ziekten, aandoeningen en beperkingen Chronische ziekten en aandoeningen Beperkingen Subjectief ervaren gezondheid Psychische gezondheidszorg Psychosociale problemen bij jongeren Psychosociale problemen bij volwassenen Gevoelens van geluk Eenzaamheid Huiselijk geweld Kindermishandeling Suïcide ZORG Mantelzorg Mantelzorg geven Mantelzorg ontvangen Zorggebruik Gebruik van zorg Gebruik van en tevredenheid over de bereikbaarheid zorg Bevolkingsonderzoek baarmoederhalskanker Bevolkingsonderzoek borstkanker Langdurige zorg Huishoudelijke hulp (Wmo) Thuiszorg (AWBZ) Geestelijke gezondheidszorg (GGZ) Ziekenhuisopnamen Ambulancevervoer Verslavingszorg Gezondheidsprofiel Groningen

6 6. LEEFWIJZE Alcoholgebruik Alcohol drinken Overmatig alcoholgebruik Zwaar alcoholgebruik Jongeren en alcohol drinken Roken Volwassenen en roken Jongeren en roken Cannabis en harddrugs Overgewicht, lichaamsbeweging en voeding Overgewicht Lichaamsbeweging OMGEVING EN SOCIALE RELATIES Sociaal kapitaal Tevredenheid woonomgeving Vrijwilligerswerk Ervaren milieuproblemen in de woonbuurt LITERATUURLIJST Gezondheidsprofiel Groningen

7 SAMENVATTING Het Gezondheidsprofiel Groningen 2012 geeft inzicht in de staat van de publieke gezondheid in de provincie Groningen. Het gezondheidsprofiel levert de onderbouwing voor keuzes voor het preventief lokaal gezondheidsbeleid voor de 23 Groninger gemeenten. Het Gezondheidsprofiel 2012 bestaat uit gegevens van landelijke bronnen, de gezondheidsenquête voor volwassenen en de jeugdgezondheidsenquête. In totaal hebben ruim volwassenen en bijna evenveel jongeren in de leeftijd van 12 tot en met 18 jaar deelgenomen aan dit onderzoek. Belangrijkste bevindingen Levensduur is licht toegenomen, maar de achterstand ten opzichte van Nederland neemt toe De levensduur bij geboorte van Groningers is bijna 80 jaar. Vergeleken met de vorige meting is de levensverwachting met 2 maanden toegenomen. Tussen was het verschil tussen de provincie en Nederland 3 maanden, tussen is het verschil in levensverwachting bij geboorte opgelopen tot 6 maanden. Kanker is sinds 2009 de belangrijkste doodsoorzaak; levensjaren gaan vooral verloren door longkanker, maar ook door coronaire hartziekten, suïcide en borstkanker. Tussen stierven er in de provincie Groningen gemiddeld mensen per jaar aan kanker. Bijna evenveel mensen stierven in deze periode gemiddeld per jaar aan ziekten aan hart en vaatstelsel (zoals een hartinfarct en beroerte). Zowel de sterfte aan kanker als aan ziekten aan hart en vaatstelsel zijn in de provincie significant verhoogd ten opzichte van Nederland en zijn sterk gerelateerd aan leefstijl. Bijna de helft van de volwassenen heeft een chronische ziekte Evenals in 2010 heeft 45% van de volwassenen in de provincie Groningen een chronische ziekte. 13% van de volwassenen heeft een beperking op het gebied van zicht, gehoor of mobiliteit (landelijk: 15%). De kans op een functiestoornis en een chronische ziekte neemt toe naarmate men ouder wordt. Met het oog op de vergrijzing zal het beroep op zorg om die reden sterk toenemen is de verwachting. Van de volwassenen heeft 5,2% een hoog risicoprofiel op het ontstaan van depressie of angststoornis. Daarbij voelt 7,5% van de volwassenen zich (zeer) eenzaam. Achttien procent van de jongeren op het voortgezet vertoont psychosociale problematiek. Dit is hoger in vergelijking met de meting in 2008 (13%). Bereidheid om een ander te helpen is groot Ten opzichte van 2012 is het percentage volwassenen dat afgelopen jaar mantelzorg heeft gegeven toegenomen. Sinds deze editie van het Gezondheidsprofiel hanteert de GGD een strengere landelijke definitie voor mantelzorg. Gebruikmakend van deze definitie blijkt dat 13% van de Groningers mantelzorg geeft tegenover 12% gemiddeld in Nederland. Drie op de tien van deze mantelzorgers in de provincie Groningen voelt zich zwaar belast. Van de volwassenen in de provincie Groningen die mantelzorg geven voelen zich vergeleken met het Nederlandse referentiecijfer veel belast. In 2010 bleek dat de bereidheid om een ander te helpen bij kleine huishoudelijk taken (zoals het doen van boodschappen) onder de Groningers groot is. 54% van de volwassenen was hiertoe bereid. Afgelopen twee jaar is deze bereidheid verder toegenomen tot 59%. In Noord-Oost Groningen is het gebruik van huishoudelijke hulp, ook na correctie voor leeftijd en geslacht, hoger dan gemiddeld in Nederland. Dit geldt nog in sterkere mate voor zorg zonder verblijf (thuiszorg). In sommige gemeenten in de provincie Groningen is het gebruik van zorg zonder verblijf, na correctie voor leeftijd en geslacht, 20 tot 60% hoger vergeleken met het landelijke gemiddelde. Tenslotte is het aantal cliënten in de provincie Groningen dat is ingeschreven bij de verslavingszorg (62 per inwoners) beduidend hoger dan landelijk (42 per inwoners). Het totaal aan ingeschrevenen ligt 42% hoger in vergelijking met landelijk. Vooral het aantal cliënten woonachtig in de gemeente Groningen is hoog (102 per inwoners), ook in vergelijking met andere grote steden. Gezondheidsprofiel Groningen

8 Positieve en negatieve ontwikkelingen ten aanzien van leefstijl In 2010 was de GGD gematigd optimistisch ten aanzien van de verbetering van leefwijze in de provincie Groningen. De alcoholconsumptie onder jongeren daalde tussen 2004 en Tussen 2008 en 2012 is de alcoholconsumptie vooral onder 16-minners verder gedaald. Ook binge drinken nam af onder jongeren op het voortgezet onderwijs (op het MBO niet!). Bij volwassenen is overmatig en zwaar alcoholgebruik hoger dan landelijk (vooral in de stad). Waar bij alcohol positieve ontwikkelingen te melden zijn, is de ontwikkeling in het rookgedrag minder gunstig. Tussen 2008 en 2012 zijn meer jongeren op het voortgezet onderwijs gaan roken. Vanaf de eerste meting van de gezondheidsenquête onder volwassenen daalde het percentage rokers in de provincie van 39% in 1990 tot 24% in Tussen 2010 en 2012 is de dalende trend gestopt en lijkt het percentage rokers in de provincie weer iets toe te nemen. Ook met betrekking tot het gebruik van cannabis is de ontwikkeling allerminst positief. Zowel onder volwassenen als onder jongeren neemt het gebruik toe. Vooral onder 19- tot en met 34-jarigen in de provincie Groningen is het gebruik van cannabis toegenomen. Het actuele cannabisgebruik in deze groep is bijna verdubbeld tussen 2006 en Van de jongeren in de leeftijd van 12 tot en met 18 jaar is het gebruik van cannabis in de voorafgaande maand 15%, dit was 12% in Overgewicht wordt veroorzaakt door een onbalans tussen (verkeerd en/of teveel) voeding en (te weinig) beweging. Tussen 1990 en 2006 steeg het percentage volwassenen met overgewicht van 37% naar 51%. Tussen 2006 en 2012 is de mate van overgewicht licht gedaald en gestabiliseerd op 49%. Op het eerste gezicht een gunstige ontwikkeling. Echter, buiten het feit dat de helft van de volwassenen overgewicht heeft, neemt overgewicht binnen bepaalde leeftijdscategorieën nog steeds toe (35- tot en met 49-jarigen). Goed nieuws is dat in vergelijking met 6 jaar geleden voldoen meer volwassenen aan de Nederlandse norm voor gezond bewegen. Er wordt vooral meer bewogen in ongeorganiseerd verband. Tussen 2006 en 2012 is het percentage volwassenen dat lid is van een sportvereniging afgenomen van 41% naar 31%. Kwaliteit van de leefomgeving sinds 2006 onveranderd Gemiddeld zijn Groningers al jaren tevreden met hun woonomgeving. Het rapportcijfer voor de woonomgeving is een 7,8. Hondenpoep wordt traditioneel het vaakst genoemd als grootste milieuprobleem, ook in 2012 (24%). Wel wordt dit milieuprobleem minder vaak genoemd vergeleken twee jaar geleden. Ook geluidsoverlast wordt vaak genoemd (23%). De resultaten over geluids-, geuren lichthinder zijn beschreven in een afzonderlijk rapport. Sociaal kapitaal kan omschreven worden als de hulpmiddelen die in een gemeenschap aanwezig zijn om gemeenschapsactiviteiten en sociale steun te organiseren en participatie te stimuleren. Veel Groningers wonen in een buurt met laag sociaal kapitaal. Wel is het sociaal kapitaal in veel buurten in de provincie de afgelopen zes jaar verbeterd. Woonde in 2006 meer dan de helft van de respondenten in een buurt met laag sociaal kapitaal, 6 jaar later is dit gedaald naar 44%. Tot slot Veel verschillen tussen regio s in de provincie die in dit rapport zijn beschreven worden voor een groot deel verklaard door de sociaal-economische status van een regio en de mate van vergrijzing. Groepen met een lage sociaal-economische status hebben een minder gezonde leefwijze, bevinden zich in een minder gezonde fysieke en sociale omgeving en lopen daardoor meer gezondheidsrisico s, hebben een slechtere gezondheid en een kortere (gezonde) levensverwachting. Zo hebben de inwoners uit de provincie Groningen een lagere sociaal-economische status dan landelijk. Dit in combinatie met de vergrijsde bevolking, zorgt er voor dat de provincie dubbel is belast. Gezondheidsprofiel Groningen

9 INLEIDING De gemeente heeft allerlei taken en verantwoordelijkheden rond de volksgezondheid. Die staan in de Wet publieke gezondheid die aangeeft dat de gemeente de gezondheidstoestand van de burgers periodiek in kaart te brengen. Dit dient op basis van epidemiologische analyse te gebeuren. Dat doet GGD Groningen voor de gemeenten in de provincie Groningen. Om de gezondheid van burgers in kaart te brengen nam GGD Groningen in het najaar van 2012 deel aan een landelijk vragenlijstonderzoek. Bij dit grootschalige gezondheidsonderzoek werkten alle GGD en in Nederland samen met het Rijksinstituut voor Volksgezondheid en Milieu (RIVM) en het Centraal Bureau voor de Statistiek (CBS). In totaal kregen ruim inwoners van 19 jaar en ouder in Nederland een gezondheidsenquête van de GGD in de brievenbus. Hiervan waren ruim inwoners woonachtig in de provincie Groningen. Door deze samenwerking leverde het onderzoek naast regionale cijfers ook gelijktijdig landelijke informatie op waarmee de provincie Groningen zich kan vergelijken. GGD Groningen verzamelde informatie via een vragenlijst over gezondheid, zorggebruik, leefwijze en woonomgeving. Met de gegevens kunnen gemeenten en GGD en gerichte activiteiten organiseren om de leefwijze van inwoners te verbeteren. Zijn er veranderingen vergeleken met eerdere gezondheidsenquêtes? En hoe verhoudt de provincie Groningen zich tot het landelijke gemiddelde? Deze informatie is opgenomen in het Gezondheidsprofiel Groningen Naast de gegevens uit de gezondheidsenquête zijn diverse andere landelijke gegevensbronnen gebruikt en gepresenteerd in dit rapport. Verder zijn resultaten opgenomen van het jeugdgezondheidsonderzoek onder jongeren op het voortgezet onderwijs. Dit onderzoek is in het voorjaar van 2012 uitgevoerd. In hoofdstuk 1 wordt de onderzoeksopzet van het vragenlijstonderzoek onder volwassenen beschreven. Voor de onderzoeksopzet van het onderzoek onder jongeren op het voortgezet onderwijs verwijzen we naar het rapport Jeugdgezondheidsonderzoek Groningen U kunt dit rapport vinden op de website van GGD Groningen: Hoofdstuk 2 beschrijft kenmerken als leeftijd en opleidingsniveau van de volwassen populatie van de provincie Groningen. Met behulp van deze gegevens wordt bekeken in hoeverre de populatiekenmerken overeenkomen met die van de steekproef. Hoofdstuk 3 beschrijft de vruchtbaarheid, geboorte, levensverwachting en oorzaken van sterfte. Hoofdstuk 4 gaat in op de lichamelijke en psychische gezondheid van de Groningers. Hoofdstuk 5 geeft een beeld mantelzorg, zorggebruik, tevredenheid over zorgvoorzieningen en het bereik van zorgvoorzieningen. Ook gegevens over langdurige zorg (Wmo en thuiszorg), ziekenhuiszorg, geestelijke gezondheidszorg en verslavingszorg staan in dit hoofdstuk. Hoofdstuk 6 schetst een beeld van de leefwijze van jongeren en volwassenen: alcohol, cannabis, roken, lichaamsbeweging en overgewicht. In hoofdstuk 7 komen de leefomgeving en de sociale relaties aan de orde. Relevant omdat de leefomgeving en sociale relaties van invloed zijn op de (ervaren) gezondheid. Gezondheidsprofiel Groningen

10 1. WERKWIJZE 1.1. Regio-indeling en steekproef In oktober 2012 viel er bij inwoners van de provincie Groningen een enquête op de deurmat met een uitnodigingsbrief om een lange vragenlijst in te vullen. De maanden erop volgden nog twee herinneringen om niet-deelnemers te motiveren tot deelname. De uitgenodigde mensen zijn een representatieve steekproef van 2% van de bevolking van 19 jaar en ouder. Bij de verwerking zijn de 23 Groninger gemeenten geclusterd in negen regio s (zie tabel 1). Op verzoek van de gemeente Eemsmond wijkt de indeling iets af van de regio-indeling in 2010: gemeente Eemsmond is nu onderdeel van de regio Noord-West in plaats van Noord-Oost. Voor het opstellen van de vragenlijsten is gebruik gemaakt van landelijk gestandaardiseerde vragenmodules uit de Monitor Volksgezondheid (GGD-NL, RIVM, TNO). GGD en gebruiken in gezondheidsenquêtes, waar mogelijk, landelijk uniforme vraagstellingen. Daardoor kunnen gegevens vergeleken worden met gemeenten en regio s. De Groninger gegevens zijn ook anoniem ter beschikking gesteld aan het RIVM ten behoeve van de Volksgezondheid Toekomst Verkenning 2014 (VTV 2014). In de VTV rapporteert het RIVM elke vier jaar over de regionale en landelijke volksgezondheid. Daarmee is de VTV het landelijke equivalent van het provinciale Gezondheidsprofiel Groningen. De VTV 2014 is de zesde editie in de VTV-cyclus. Volwassenen van 19 tot en met 64 jaar en 65 jaar en ouder hebben verschillende vragenlijsten ontvangen. Beide vragenlijsten komen voor ongeveer 90% overeen. De vraag over het gebruik van (verdovende) middelen is enkel aan personen van 19 tot en met 64 jaar voorgelegd. Personen van 65 jaar en ouder kregen alleen aanvullende vragen over het ontvangen van mantelzorg. De reden is dat 19- tot en met 64-jarigen nauwelijks mantelzorg ontvingen en ouderen nauwelijks verdovende middelen gebruiken. Zo is gebleken uit voorgaande edities van de gezondheidsenquête. Tabel Indeling in regio s en gemeenten Regio-indeling Gemeente(n) Stad Groningen Haren Haren Westerkwartier Leek, Marum, Grootegast, Zuidhorn Noord-West De Marne, Winsum, Bedum, Ten Boer, Eemsmond Noord-Oost Delfzijl, Appingedam, Loppersum Centrum-West Hoogezand-Sappemeer, Slochteren Centrum-Oost Veendam, Menterwolde, Pekela Oldambt Bellingwedde, Oldambt Zuid-Oost Stadskanaal, Vlagtwedde Gezondheidsprofiel Groningen

11 1.2. Deelname In totaal hebben volwassenen in de provincie Groningen een vragenlijst ontvangen. Deze is door ingevuld teruggestuurd. De respons op de gezondheidsenquête kent sinds de start in 1990 een dalende trend. In 1990 was de respons 65%, in 2006 was deze 55%, twee jaar geleden was de deelname aan de gezondheidsenquête verder afgenomen naar 50%. In 2012 heeft 45% deelgenomen. De absolute en relatieve respons naar regio is weergegeven in tabel en Tabel Deelname naar regio, geslacht en leeftijd, 2012 (aantallen) Leeftijd jaar jaar jaar 65 en ouder Totaal Geslacht Regio Totaal Stad Haren Westerkwartier Noord-West Noord-Oost Centrum-West Centrum-Oost Oldambt Zuid-Oost Provincie Groningen De deelname bij vrouwen ligt beduidend hoger dan bij mannen. Vooral onder jongere mannen is het bereik van dit onderzoek laag: slechts een kwart van de mannen in de jongste leeftijdscategorie stuurde de vragenlijst ingevuld terug. Tabel Deelname naar regio, geslacht en leeftijd, 2012 (%) Leeftijd jaar jaar jaar 65 en ouder Totaal Geslacht Regio Totaal Stad 24% 42% 38% 40% 45% 56% 60% 69% 36% 48% 42% Haren 21% 21% 36% 61% 61% 70% 67% 87% 49% 63% 56% Westerkwartier 36% 42% 37% 47% 54% 53% 58% 58% 46% 50% 49% Noord-West 30% 39% 40% 67% 55% 80% 60% 44% 47% 58% 50% Noord-Oost 31% 41% 36% 33% 53% 50% 59% 52% 45% 44% 45% Centrum-West 16% 39% 29% 46% 47% 48% 61% 71% 38% 51% 43% Centrum-Oost 26% 37% 29% 35% 52% 58% 46% 73% 38% 49% 42% Oldambt 22% 42% 38% 39% 51% 60% 61% 62% 45% 52% 47% Zuid-Oost 23% 27% 35% 39% 46% 38% 58% 59% 41% 41% 43% Provincie Groningen 25% 40% 36% 43% 50% 56% 59% 62% 41% 49% 45% Ruim 2% van de respondenten heeft een niet westerse achtergrond. Daarmee is deze groep slecht vertegenwoordigd in het vragenlijstonderzoek, gezien het feit dat 6% van de Groningse bevolking een niet-westerse achtergrond heeft (zie figuur ) op pagina 12. Het CBS heeft in het kader van het Permanent Onderzoek Leefsituatie (POLS) gelijktijdig met GGD Groningen vragen voorgelegd aan Groningers die identiek zijn aan de vragen in de gezondheidsenquête. Vanwege de samenwerking met het CBS hebben wij eveneens gebruik kunnen maken van de antwoorden van respondenten die het CBS heeft geïnterviewd. In totaal heeft het CBS 374 Groningers geïnterviewd. Voor de analyse hebben wij gebruik gemaakt van antwoorden van in totaal respondenten. Gezondheidsprofiel Groningen

12 Gezondheidsprofiel Groningen

13 2. BEVOLKING Leeftijd en etniciteit zijn belangrijke voorspellers van gezondheid en zorgbehoefte. Dit hoofdstuk besteedt aandacht aan de leeftijdsstructuur en het herkomstland van de inwoners van de provincie Groningen. Daarnaast is de sociaal-economische status van de bevolking van belang. Het opleidingsniveau en de inkomenssituatie zijn in hoge mate bepalend voor gezondheid en zorgbehoefte. Regionale gezondheidsverschillen worden voor een belangrijk deel verklaard door sociale en economische factoren. Sociaal-economische gezondheidsverschillen (SEGV) vormen daarom een belangrijk aanknopingspunt voor lokaal gezondheidsbeleid. Het verkleinen van SEGV overstijgt het beleidsterrein van de volksgezondheid. Daarvoor zijn ook andere beleidsterreinen van belang (arbeid, huisvesting, uitkeringen, onderwijs, welzijn, etc.) Leeftijdsopbouw De bevolkingsopbouw van de provincie Groningen is vergelijkbaar met het Nederlandse patroon. Tussen regio s in de provincie Groningen zijn er echter wel verschillen. In het Westerkwartier en in Noord-West Groningen wonen relatief veel jongeren. In de stad Groningen zijn de 19- tot en met 34- jarigen, voornamelijk studenten, oververtegenwoordigd. In de regio s Haren, Noord-Oost, Oldambt en Zuid-Oost wonen verhoudingsgewijs veel ouderen. Tabel Leeftijdsopbouw bevolking naar regio, provincie Groningen en Nederland in 2012 (%) Regio Leeftijd 0-18 jaar jaar jaar jaar jaar 75+ Stad 17% 38% 18% 16% 6% 5% Haren 22% 10% 19% 22% 13% 13% Westerkwartier 25% 15% 23% 21% 10% 7% Noord-West 23% 15% 21% 23% 10% 7% Noord-Oost 21% 15% 21% 23% 11% 9% Centrum-West 22% 16% 23% 22% 10% 8% Centrum-Oost 21% 16% 22% 22% 10% 8% Oldambt 20% 15% 21% 23% 12% 9% Zuid-Oost 21% 15% 21% 22% 12% 10% Provincie Groningen 20% 23% 21% 20% 9% 7% Nederland 22% 20% 22% 20% 9% 7% Gezondheidsprofiel Groningen

14 De demografische druk is een maat voor de verhouding tussen groene druk en grijze druk. Beide elementen van demografische druk geven inzicht in de verhouding van het niet-werkende deel van de bevolking tot het werkende deel van de bevolking. Groen staat voor jong: het aantal personen in de niet-productieve leeftijdsgroep van 0 tot en met 19 jaar als percentage van de leeftijdsgroep 20 tot en met 64 jaar. Grijs zijn de mensen van 65 jaar en ouder als percentage van de 20- tot en met 64-jarigen. De groene druk in Haren en het Westerkwartier is verhoudingsgewijs hoog. De grijze druk is hoog in Haren, Oldambt en Zuid-Oost Groningen. In de gemeente Haren is het werkende deel van de bevolking relatief klein. In het kader van zorg is vooral de grijze druk van belang. Met het ouder worden nemen functiestoornissen toe en ontstaat vaker ziekte. Met name in de laatste levensfase wordt de zorgbehoefte groter. Figuur Groene en grijze druk naar regio s in provincie Groningen en Nederland, 2012 (%) groene druk grijze druk Stad Haren Westerkwartier Noord-West Noord-Oost Centrum-West Centrum-Oost Oldambt Zuid-Oost Provincie Groningen Nederland Gezondheidsprofiel Groningen

15 2.2. Herkomstland Door het Centraal Bureau voor de Statistiek (CBS) wordt iemand tot de groep allochtonen gerekend indien een of beide ouders niet in Nederland geboren is. Hierbij wordt een onderscheid gemaakt tussen de eerste en tweede generatie allochtonen. De eerste generatie bestaat uit personen die zelf in het buitenland geboren zijn en de tweede generatie uit personen die in Nederland zijn geboren met tenminste één in het buitenland geboren ouder. Van belang is ook het onderscheid tussen niet-westerse en westerse allochtonen: tot niet-westerse allochtonen worden gerekend personen die hun herkomst hebben in Turkije, Afrika, Azië en Latijns-Amerika. De gezondheidstoestand van niet-westerse allochtonen is anders dan die van de westerse allochtonen en autochtonen. De leeftijdsopbouw van deze bevolkingsgroepen is relatief jong. Door de emigratie, belaste voorgeschiedenis (geweldservaringen), de nieuwe omgeving, een andere levenswijze, culturele verschillen en maatschappelijke achterstand staat de gezondheidstoestand van deze allochtonen onder druk. Om voorgenoemde redenen vergt de medische zorg voor allochtonen en niet-nederlanders meer inspanning. In figuur is de omvang van de groep niet-westerse allochtonen ten opzichte van de totale bevolking weergegeven. Het percentage niet-westerse allochtonen in de provincie Groningen is lager dan het landelijk gemiddelde (6,0% versus 11,5%). De hoogste concentraties niet-westerse allochtonen zijn te vinden in de regio s Centrum-West (vooral gemeente Hoogezand-Sappemeer) en Stad (gemeente Groningen). Het aandeel inwoners van Marokkaanse en Turkse afkomst is in de provincie Groningen beduidend lager in vergelijking met landelijke referentiecijfers. Figuur Niet-westerse allochtonen naar regio en Nederland, CBS, 2012 (%) Turkije Marokko Suriname & Antillen overig niet-westers Stad 3,5 5,1 Haren 0,7 2,3 Westerkwartier Noord-West 0,5 0,5 1,3 1,3 Noord-Oost 1,9 2,1 2,2 Centrum-West 2,2 3,7 1,9 Centrum-Oost 0,9 1,8 Oldambt 1,8 Zuid-Oost 0,5 2,2 Provincie Groningen 0,8 0,3 1,9 3 Nederland 2,3 2,2 2,9 4, Gezondheidsprofiel Groningen

16 2.3. Sociaal-economische status De sociaal-economische status (SES) van personen wordt bepaald door de positie die mensen innemen in de maatschappij. Daarbij kan een klasse- en statuscomponent worden onderscheiden. De klassecomponent laat zien over welke materiële hulpbronnen iemand beschikt (inkomen, woning, bezit). De statuscomponent gaat over de verschillen in kennis, houding en gedrag (leefwijze, risicofactoren). In dit profiel hanteren wij de statuscomponent voor een indeling naar SES. Er bestaan in Nederland aanzienlijke verschillen in gezondheid naar sociaal-economische status, gemeten naar opleiding, inkomen of beroepsniveau. Iemand met alleen basisonderwijs leeft gemiddeld zes tot zeven jaar korter dan iemand met een hbo- of universitaire opleiding. Het gemiddelde verschil tussen hoog- en laagopgeleiden in het aantal jaren dat in minder goed ervaren gezondheid wordt doorgebracht, is zelfs zeventien jaar. Deze verschillen zijn de afgelopen jaren niet afgenomen. De minder goede gezondheid van mensen met een lage sociaal-economische status komt voor een deel doordat ze ongezonder gedrag vertonen. Daarnaast kan er ook sprake zijn van gezondheidsselectie; dat wil zeggen dat gezondheidsproblemen hebben geleid tot een lagere sociale positie. Veel ziekten en aandoeningen komen vaker voor bij mensen met een lage sociale status dan bij mensen met een hoge sociale status. De sociaal-economische verschillen in ziekten en aandoeningen bestaan zowel onder mannen als onder vrouwen. De sociaal-economische positie van de bevolking weerspiegelt zich ook in de ziekte- en sterftecijfers. Het gebruik van zorg wordt vooral bepaald door leeftijd, geslacht, sociaal-economische status en herkomstland. Ouderen en vrouwen gebruiken meer zorgvoorzieningen. Daarnaast hebben groepen met een lage sociaal-economische status een minder gezonde leefwijze (meer risicogedrag) en een hogere medische consumptie. Binnen sociale klassen bestaan weer verschillen naar geboorteland (CBS, 2013). Dit hogere gebruik van medische voorzieningen wordt vooral verklaard doordat betreffende groepen meer functiestoornissen hebben, zich zieker voelen, meer chronische ziekten hebben en een slechtere kwaliteit van leven hebben. Uit onderzoek van het RIVM blijkt dat de zorgconsumptie van lager opgeleide mensen beduidend hoger is dan van hoger opgeleide mensen (Nationaal kompas, 2013). Alleen tandartsbezoek is lager bij personen met een lagere sociaal-economische status. Gezondheidsprofiel Groningen

17 Sociaal-economische status naar postcodegebied Het Sociaal en Cultureel Planbureau (SCP) heeft voor elk vierpositie postcodegebied een sociaaleconomische statusscore berekend (Knol, 1998). Voor deze score worden vier variabelen gebruikt: gemiddeld inkomen; percentage huishoudens met een laag inkomen; percentage inwoners zonder betaalde baan; percentage huishoudens met gemiddeld een lage opleiding. In onderstaande figuur zijn de postcodegebieden ingedeeld in kwintielen. 20% (1 e kwintiel) van de postcode gebieden in Nederland heeft een zeer hoge sociaal-economische status. Deze gebieden komen vooral centraal in de provincie voor. De 20% (5 e kwintiel) van de postcodegebieden in Nederland met een zeer lage sociaal-economische status komen vooral in het noorden en oosten van de provincie voor. De provincie Groningen kenmerkt zich vooral door relatief veel rode postcodegebieden (lage sociaaleconomische status). Figuur Sociaal-economische status per postcodegebied, SCP/ bew. GGD Groningen, 2010 (%) Gezondheidsprofiel Groningen

18 Opleidingsniveau In figuur is de sociaal-economische status per regio en naar leeftijd weergegeven aan de hand van het zelf gerapporteerde hoogst voltooide opleidingsniveau. Vooral in de gemeente Haren en in de stad Groningen wonen naar verhouding veel hoog opgeleiden (ook t.o.v. het landelijk gemiddelde). Figuur Opleidingsniveau (hoogst voltooide opleiding) naar regio en naar leeftijd, 2012 (%) lager onderwijs mavo, lbo havo, vwo, mbo hbo, wo Stad 6, Haren 4, Westerkwartier 7, Noord-West Noord-Oost Centrum-West 7, Centrum-Oost Oldambt Zuid-Oost Provincie Groningen 8, Moeite met rondkomen Het inkomen van Groningers is gemiddeld lager dan landelijke. In het tabellenboek staat voor de deelnemers aan de gezondheidsenquête 2012 de verdeling van inkomens per gemeente (tabel ). Uit de gezondheidsenquête 2012 blijkt dat 24% van de respondenten enige tot grote moeite ervaart met rondkomen. Dit was twee jaar geleden 21%. Vooral in het noordoosten van de provincie en de stad Groningen hebben inwoners meer moeite gekregen met rondkomen de afgelopen twee jaar. Moeite met rondkomen komt beduidend minder voor bij personen van 65 jaar en ouder. Het landelijke referentiecijfer voor enige tot grote moeite met rondkomen bedraagt 23%. Tabel Deel van de bevolking dat moeite heeft met rondkomen naar regio, 2012 (%) Regio Leeftijd jaar jaar jaar plus 2012 Totaal 2012 Stad Haren Westerkwartier Noord-West Noord-Oost Centrum-West Centrum-Oost Oldambt Zuid-Oost Provincie Groningen Totaal 2010 Gezondheidsprofiel Groningen

19 3. GEBOORTE EN STERFTE In de laatste decennia is het aantal geboorten afgenomen en de levensverwachting sterk toegenomen. Dit wordt verklaard door een combinatie van factoren waarvan een verbetering in leefomstandigheden, hoger opleidingsniveau, hoger inkomen, verbeterde verkeersveiligheid en gezondere leefwijze de belangrijkste zijn. De sterfte rond de geboorte is in Nederland, in vergelijking met andere Europese landen, verhoudingsgewijs hoog en daalt ook langzamer dan in andere landen. De levensverwachting is een maat voor de lengte van het leven. De impact van infectieziekten op jonge en middelbare leeftijd is afgenomen. Chronische ziekten spelen een grotere rol in de levensloop hetgeen deels wordt verklaard door vroegere signalering (bijvoorbeeld diabetes). Daarom is informatie over alleen de levensverwachting niet meer voldoende. De gezonde levensverwachting is het aantal jaren dat de gemiddelde persoon kan verwachten te leven in een goede gezondheid Geboorte en vruchtbaarheid Er bestaan in Nederland regionale verschillen in vruchtbaarheid. In de provincie Groningen was en is de vruchtbaarheid van oudsher laag (figuur ). Na het beschikbaar komen van betrouwbare anticonceptie in de jaren zestig daalde het kindertal in heel Nederland snel tot gemiddeld 1,6 kind per vrouw. Dit is beduidend lager dan het benodigde niveau waarmee de bevolkingsomvang op termijn gelijk zou blijven (gemiddeld 2,1 kind). Na 1995 is de vruchtbaarheid weer toegenomen tot 1,8 in het jaar 2012 (tabellenboek tabel ). De gemiddelde leeftijd van de moeder bij de geboorte van het eerste kind is de afgelopen decennia toegenomen van 24,5 jaar in 1970 naar 29,5 jaar in 2010 (figuur 3.1.2). De gemiddelde leeftijd van moeders in Groningen is iets lager dan landelijk. Binnen de provincie Groningen is de leeftijd van de moeder in de stad Groningen hoger en in Oost-Groningen lager (figuur ). Een hoge leeftijd van de moeder geeft ook risico s. Oudere vrouwen lopen meer risico op complicaties tijdens de zwangerschap. Figuur Vruchtbaarheid per provincie Figuur Leeftijd moeder 1 e kind In Nederland zijn er weinig tienermoeders. Jong moederschap is overigens niet per definitie een probleem. In sommige gemeenschappen is het geaccepteerd om al op jonge leeftijd moeder te worden. Sinds 2004 is een daling te zien in het aantal tienermoeders, vanaf 2008 blijft het aantal stabiel. Landelijk is het percentage in 2010: 0,65% (aantal moeders van 15 t/m 19 ten opzichte van het totaal aantal 15 t/m 19-jarige vrouwen). Dit komt overeen met tienermoeders. Binnen de provincie Groningen zijn er in noordoost Groningen iets meer tienerzwangerschappen. Gezondheidsprofiel Groningen

20 De groei van de bevolking is ongelijk verdeeld zowel binnen Nederland als in de provincie Groningen. Met name in noordoost Groningen neemt de bevolkingsomvang af. Het aantal inwoners van de stad Groningen nam het afgelopen decennium sterk toe (deels door ontgroening van de omliggende gemeenten en deels door de aanwas van buitenlandse studenten). Het voor leeftijd gestandaardiseerde vruchtbaarheidscijfers van de inwoners van de stad Groningen ligt echter beduidend lager dan elders in de provincie en Nederland (tabellenboek tabel ). Het gestandaardiseerde vruchtbaarheidscijfer (berekend op het aantal vrouwen van 15 tot 50 jaar) in de provincie Groningen is 43 per inwoners vergeleken met 47 per 1000 als landelijk referentiecijfer. Het aantal geboorten in de gemeente Groningen is de afgelopen jaren toegenomen (figuur 3.1.3). Dit komt deels door de bevolkingsgroei van jong volwassenen in de stad (figuur 3.14). Deels ook doordat meer vrouwen uit het ommeland voor een bevalling naar een ziekenhuis in de stad worden verwezen voor een (poli)klinische bevalling. In het tabellenboek (figuur ) staan cijfers over het aantal geboorten per gemeente. Figuur Geboorten 2012 t.o.v (verhoudingsgetal) 120 stad Groningen provincie Groningen Nederland Figuur Bevolkingsgroei en krimp Gezondheidsprofiel Groningen

21 3.2. Levensverwachting en gezonde levensverwachting De levensverwachting bij geboorte is het aantal jaren dat iemand verwacht te leven als de huidige sterftekansen gelijk blijven. De levensverwachting is voor Nederlandse mannen 2 jaar hoger en voor Nederlandse vrouwen 0,1 jaar hoger dan het Europese gemiddelde. De gemiddelde levensverwachting bij geboorte in de periode in Nederland is 80,5 jaar en in de provincie Groningen 79,9 jaar (figuur ). De levensverwachting van Groningers bij geboorte is gemiddeld 6 maanden lager dan het Nederlandse referentiecijfer (tabel 3.2.). In de afgelopen 15 jaar is de levensverwachting met 3 jaar toegenomen. Binnen de provincie Groningen bestaat een spreiding in de levensverwachting. In het tabellenboek (tabel ) staat de levensverwachting per gemeente weergegeven. Figuur Levensverwachting Een gezonde levensverwachting is het gemiddeld aantal in gezonde gezondheid doorgebrachte levensjaren. Hierbij wordt de lengte en kwaliteit van leven in één getal gecombineerd. Er zijn meerdere maten: (i) in goede ervaren gezondheid (goed tot zeer goed), (ii) in goede geestelijke gezondheid (iii ) zonder beperkingen en (iv) zonder chronische ziekten In tabel 3.2. zijn deze voor de provincie Groningen weergegeven. De levensverwachting in goede ervaren gezondheid is in de provincie Groningen significant lager dan het landelijk gemiddelde. In Groningen worden de laatste 17 jaren in minder goede gezondheid doorgebracht. Mensen met een hogere opleiding hebben, dit geldt zowel voor mannen als voor vrouwen, een hogere levensverwachting. Het verschil in levensverwachting tussen mensen met als opleiding alleen basisonderwijs en mensen die hbo of universiteit hebben afgerond, is bij mannen 7,3 en bij vrouwen 6,4 jaar (Nationaal Kompas Volksgezondheid, 2013). De extra levensjaren die er in de afgelopen jaren zijn bijgekomen worden grotendeels in goede gezondheid en zonder lichamelijke beperkingen doorgebracht. Wel blijken steeds meer mensen meerdere ziekten te hebben en ook in de toekomst zal het aantal chronische ziekten toenemen. Dit gegeven heeft niet geleid tot een minder goed ervaren gezondheid. De toename van het aantal ziekten is het gevolg van vroegere opsporing en van een betere overleving. De toename van de levensverwachting komt ook door een toename van de welvaart, een meer gezonde leefwijze (minder rokers, stabilisatie overgewicht, afname alcoholgebruik), een veilige leefomgeving en een goede gezondheidszorg (vroege opsporing, preventieve medicatie, aandacht voor gezonde leefwijze door zorgverleners). Tabel Levensverwachting bij geboorte naar geslacht periode (%) provincie Groningen Nederland totaal totaal Totaal 77,5 ** 81,9 ** 79,9 ** 78,3 82,5 80,5 op 65-jarige leeftijd 17,0 * 20,3 ** 18,8 ** 17,3 20,7 19,2 In goede ervaren gezondheid 64,9 ** 60,7 ** 62,7 ** 63,7 63,5 63,4 In goede geestelijke gezondheid 73,5 72,7 73,2 Zonder beperkingen 68, ,7 Zonder chronische ziekte(n) 46,3 38,3 42,1 48,4 42,5 45,5 * significant lager >> ** 99% zeker; * 95% zeker Gezondheidsprofiel Groningen

22 3.3. Perinatale sterfte, zuigelingen en kindersterfte Al decennia daalt de sterfte rond en na de geboorte. Deze dalende trend in de perinatale sterfte (doodgeboren en sterfte 1 e week) en sterfte eerste levensjaar (zuigelingensterfte) zijn in de tweede helft van de jaren negentig afgevlakt. In andere Europese landen is de perinatale sterfte sterker gedaald dan in Nederland. Daardoor heeft Nederland nu een relatief hoge perinatale sterfte in vergelijking met andere landen in Europa. In Nederland daalde de perinatale sterfte van 2004 en 2010 van 10,5 naar 9 per duizend zwangerschappen (zwangerschapsduur 22 weken of langer). Dat betekent de 24 e plaats binnen een lijst van 29 Europese landen. Bij een berekening vanaf 28 weken zwangerschapsduur (waarmee verschillen in registratie tussen landen recht getrokken worden) is het Nederlandse cijfer 5,1 per (en dan staat Nederland op 18 e plaats). De daling van de perinatale sterfte in Nederland komt onder andere door minder roken door zwangeren en de invoering van de 20 weken echo en de combinatietest in Nederland was laat met het invoeren van deze testen (waarmee aangeboren afwijkingen eerder worden vastgesteld) waarna ouders kunnen besluiten tot onderbreking tot 24 weken zwangerschapsduur. De perinatale sterfte in de provincie Groningen ( ) was 11 per vergeleken met 9 per in Nederland (zie figuur ). In de provincie Groningen overleden per jaar 65 kinderen (43 doodgeboren en 22 baby s in de 1 e week na de geboorte). In het tabellenboek (tabel ) staan per regio een aantal kengetallen van de perinatale zorg opgesomd. Daaruit blijkt dat Groninger vrouwen vroeg starten met prenatale zorg. In noordoost Groningen zijn er meer premature bevallingen. In de hele provincie Groningen zijn baby s gemiddeld zwaar voor de zwangerschapsduur. In de stad Groningen zijn verhoudingsgewijs veel vrouwen die na 35 jaar van hun eerste kind bevallen en ook veel vrouwen die tijdens de bevalling naar een ziekenhuis worden verwezen. Figuur Perinatale sterfte per regio gemiddeld (aantal/ 1000 geboorten 22+ weken) Nederland Noord-West Groningen Stad Noord-Oost Groningen Provincie Groningen Binnen Nederland is de perinatale sterfte hoger in (achterstandswijken van) de 4 grote steden en daarnaast ook in enkele wijken in de stad Groningen en enkele gemeenten in noordoost Groningen. Uit landelijk onderzoek in 2010 blijkt dat 82% van de perinatale sterfte te maken heeft met 3 situaties: aangeboren afwijkingen, vroeggeboorte en groeivertraging (te laag gewicht van het kind voor de duur van de zwangerschap). Daarbij zijn onder andere de volgende risicofactoren van invloed: roken voor en tijdens de zwangerschap, hoge bloeddruk, onder- en overgewicht en een late start van de verloskundige zorg. De perinatale sterfte kan onder andere verder teruggedrongen worden door: (1) tijdige signalering van groeivertraging tijdens prenatale controles en (2) meer doelmatige ondersteuning van stoppen met roken. In 2012 is een samenwerkingsverband Zwangerschap en Geboorte Noord Nederland gestart waarin alle partijen in de keten van perinatale zorg deelnemen. GGD Groningen participeert actief in de stuurgroep. De doelstelling is de perinatale sterfte te verminderen door goede samenwerking in de keten van verloskundige zorg en betere risicosignalering. Hierdoor kunnen kwetsbare vrouwen betere begeleiding krijgen voor, tijdens en na de zwangerschap. Zorgdragen voor prenatale voorlichting is ook een verantwoordelijkheid van gemeenten. Mede vanwege de hogere perinatale sterfte in de provincie Groningen worden er preventieve interventieprojecten uitgevoerd. Om er enkele te noemen: ontwikkelen van een goede methode van prenatale voorlichting (centering pregnancy), doelmatige risicoselectie bij zwangeren (Healthy Pregnancy for All) en betere kwaliteit van perinatale zorg door het invoeren van verbeterpunten uit de perinatale auditbijeenkomsten. Gezondheidsprofiel Groningen

23 De zuigelingensterfte (kinderen 0-1 jaar) was in de periode in de provincie Groningen 4,7 per levendgeborenen, dit is vergelijkbaar met het Nederlandse referentiecijfer (CBS, 2013). Figuur Zuigelingensterfte in Nederland (aantal/ 1000 levendgeborenen) ,6 7,1 5,1 4,8 3,8 3, Gezondheidsprofiel Groningen

24 3.4. Oorzaken van sterfte Gestandaardiseerde sterfte per gemeente Na correctie voor leeftijd is de totale sterfte in de provincie Groningen significant hoger dan het landelijke referentiecijfer. De totale sterfte per gemeente is significant hoger in de stad Groningen en een aantal gemeenten in Oost-Groningen. In twee gemeenten (Bedum, Eemsmond) is de totale sterfte significant lager dan het Nederlands gemiddelde (zie figuur en in het tabellenboek tabel ). Figuur Totale sterfte per gemeente gemiddelde , referentiecijfer Nederland=100 (met 95% betrouwbaarheidsintervallen) 150 Verhoudingsgetal (SMR) Appingedam Bedum Bellingwedde ten Boer Delfzijl Eemsmond Groningen Grootegast Haren Hoogezand Leek Loppersum de Marne Marum Menterwolde Oldambt Pekela Slochteren Stadskanaal Veendam Vlagtwedde Winsum Zuidhorn provincie Groningen Doodsoorzaken In de provincie Groningen overleden in de periode gemiddeld mensen per jaar. Kanker is de belangrijkste doodsoorzaak (1.604 overledenen; 31%) gevolgd door hart- en vaatziekten (1.594 overledenen, 31%). Dan volgen ziekten aan de ademhalingswegen (497 overledenen, 10%) en uitwendige doodsoorzaken (205 overledenen, 4%). In de provincie Groningen was de sterfte na standaardisatie voor leeftijdsopbouw 5% hoger dan landelijk. In het tabellenboek is het aantal overledenen naar afzonderlijke doodsoorzaak weergegeven evenals het voor leeftijd gestandaardiseerd verhoudingsgetal (tabel ). De hogere sterfte in de provincie Groningen doet zich voor bij kanker (long, slokdarm, maag) en hartvaatziekten (hartinfarct, hartfalen). Deze doodsoorzaken worden mede veroorzaakt door roken. De sterfte is significant lager voor longontsteking, AIDS en accidentele val. Gezondheidsprofiel Groningen

25 De top-10 van belangrijkste doodsoorzaken is hieronder weergegeven (figuur ). Figuur Top-10 doodsoorzaken provincie Groningen (aantal doden per jaar) coronaire hartziekten (waaronder hartinfarct) 480 longkanker 376 beroerte psychische ziekten (waaronder dementie) cara 256 darmkanker longontsteking diabetes borstkanker prostaatkanker 96 In de provincie Groningen is de sterfte door coronaire hartziekten al sinds 1980 de belangrijkste doodsoorzaak. Vanaf het hoogtepunt van de epidemie van deze welvaartziekte, halverwege de jaren zeventig, is de sterfte aan coronaire hartziekten in Nederland en ook in Groningen met meer dan 50% gedaald. Erkende risicofactoren voor coronaire hartziekten zijn roken, hoge bloeddruk, verhoogd cholesterolgehalte in het bloed, overgewicht en te weinig lichaamsbeweging. De sterfte door diabetes is in de provincie Groningen significant hoger dan landelijk. De meest voorkomende vorm van diabetes wordt veroorzaakt door een te hoge energie-inname met als gevolg overgewicht (de helft van de volwassen Groningers heeft overgewicht; zie hoofdstuk 6.4.). De hoge sterfte door longkanker is in eerdere gezondheidsprofielen gesignaleerd. De belangrijkste oorzaak is roken. Het percentage rokers in de provincie Groningen is al decennia hoger dan het landelijk gemiddelde. Kanker door roken wordt 30 tot 40 jaar na het beginnen met roken zichtbaar en enkele jaren later in de sterftestatistieken. De daling in het aantal rokers zal zich op termijn in gezondheidswinst vertalen. Groningers roken anno 2012 meer dan gemiddeld in Nederland (zie figuur en ). De hogere maagkankersterfte in de provincie Groningen is al vele decennia bekend. De landelijke trend, ook in Groningen, is dat het aantal nieuwe gevallen van maagkanker geleidelijk afneemt waardoor ook de sterfte door maagkanker daalt. Per jaar overlijden in de provincie Groningen 8 vrouwen aan baarmoederhalskanker. Dat is conform het landelijke referentiecijfer. De sterfte door melanoom (de meest voorkomende vorm van kwaadaardige huidkanker) is vanaf 1980 sterk toegenomen. Melanoom komt vaker voor in Noord-Europa doordat mensen met een lichtere huidskleur, door de ultraviolette straling in het zonlicht, meer risico lopen. Nederland behoort tot de top- 3 landen binnen Europa waar deze kanker het meest voorkomt. Binnen Nederland komt melanoom vaker voor in de provincie Groningen. Een andere manier om de sterfte in beeld te brengen is door vroegtijdig verloren levensjaren te berekenen. Uitgaande van de bovengrens van 80 jaar wordt het aantal levensjaren geteld per doodsoorzaak. De impact van sterfte die zich op jonge leeftijd voordoet wordt dan zichtbaar (zie tabellenboek tabel ). De rangorde van doodsoorzaken verandert aanzienlijk. Hoe jonger sterfte gemiddeld optreedt hoe zwaarder dat meetelt. De vijf belangrijkste doodsoorzaken zijn dan longkanker, coronaire hartziekten, overige hartziekten, zelfdoding en borstkanker. Dit illustreert bijvoorbeeld dat de sterfte bij zelfdoding zich vaak op middelbare leeftijd manifesteert. Gezondheidsprofiel Groningen

26 Uitwendige doodsoorzaken Per jaar overlijden in de provincie Groningen ( ) gemiddeld 205 personen door een uitwendige doodsoorzaak en dat is vergelijkbaar met het landelijke referentiecijfer. Deze doodsoorzaak wordt niet door een behandelend arts vastgesteld, maar door een forensisch arts van de GGD. Per jaar gaat het om 124 gevallen (ongeval, suïcide, moord; zie tabellenboek tabel voor details). In de provincie Groningen overlijden (in de periode ) per jaar gemiddeld 60 personen aan zelfdoding. Het voor leeftijd gestandaardiseerde verhoudingsgetal is 16% hoger dan landelijk (SMR 116). Vooral in de gemeente Groningen (SMR=159) en Oldambt (SMR=168) is de sterfte door zelfdoding significant hoger dan landelijk. De hogere suïcidesterfte manifesteert zich vooral bij mannen. Personen met een langdurige psychiatrische ziekte hebben een hoger suïciderisico. Risicogroepen wonen vaker in een stedelijke omgeving. De toegepaste zelfdodingsmethode (afkomstig uit de registratie van Groninger forensisch artsen van de GGD) in de afgelopen jaren was: verhanging (51%), vergiftiging (13%), sprong van hoogte (9%), verdrinking (6%), vuurwapen of stekend voorwerp (5%) en overig (15%) Levensbeëindigend handelen In Nederland is het wettelijk toegestaan aan artsen om levensbeëindigend te handelen bij ondraaglijk en uitzichtloos lijden. Daarvoor is een vrijwillige weloverwogen wilsverklaring van een patiënt nodig. Voordat tot euthanasie mag worden overgegaan krijgt de patiënt bezoek van een onafhankelijk scenarts. Nadat deze arts heeft vastgesteld of aan de nodige zorgvuldigheidseisen is voldaan, kan de euthanasie worden uitgevoerd. Na het overlijden wordt de forensisch arts van de GGD geïnformeerd. Deze komt ter plekke voor de lijkschouw en beoordeelt of de levensbeëindiging zorgvuldig is uitgevoerd en welke middelen gebruikt zijn. De beschikbare documentatie wordt meegenomen en door de GGD verzonden naar de onafhankelijke regionale toetsingscommissie voor Noord-Nederland. In verreweg de meeste gevallen is er zorgvuldig gehandeld. In 2012 zijn er in Nederland euthanasiemeldingen gedaan (3.965 keer actieve levensbeëindiging door een arts, 185 keer hulp bij zelfdoding (waarbij de patiënt zelf een sterk slaapmiddel drinkt) en 38 gevallen van een combinatie van beide). Het aantal gevallen van euthanasie was in Noord-Nederland (2,7%) en is iets lager dan het landelijk referentiecijfer (3%). In Noord-Nederland (Groningen, Friesland, Drenthe gecombineerd) was de toetsingscommissie in 2012 slechts in 1 geval van mening dat niet aan de benodigde zorgvuldigheidseisen was voldaan. In Noord-Nederland werd in 2012 in 94% van de gevallen de melding gedaan door een huisarts. In de meeste gevallen ging het om patiënten met kanker (80%), hartvaatziekte (4%), zenuwstelsel (6%) en in 10% om een combinatie van aandoeningen. Meestal gebeurt euthanasie thuis (85%) en de overige gevallen deden zich voor in een ziekenhuis (3%), verzorgingshuis (5%), verpleeghuis (2%), hospice (3%) of bij familie (2%). Er is in het noorden sprake van een geleidelijke toename van gemelde euthanasie: van 1,5% (2006) naar 2,7% (2012) (zie figuur ). Dat is conform de landelijke trend. Figuur Aantal meldingen van euthanasie in Noord-Nederland, Gezondheidsprofiel Groningen

Gezondheidsprofiel Groningen 2010

Gezondheidsprofiel Groningen 2010 Gezondheidsprofiel Groningen 2010 Eemsmond De Marne Winsum Loppersum Delfzijl Bedum Appingedam Ten Boer Zuidhorn Grootegast Leek Marum Groningen Haren Slochteren Hoogezand- Sappemeer Menterwolde Veendam

Nadere informatie

Regionale VTV 2011. Levensverwachting en sterftecijfers. Referent: Drs. M.J.J.C. Poos, R.I.V.M.

Regionale VTV 2011. Levensverwachting en sterftecijfers. Referent: Drs. M.J.J.C. Poos, R.I.V.M. Regionale VTV 2011 Levensverwachting en sterftecijfers Regionale Volksgezondheid Toekomst Verkenning 2011 Hart voor Brabant Deelrapport Levensverwachting en sterftecijfers Auteurs: Dr. M.A.M. Jacobs-van

Nadere informatie

Samenvatting Twente. 2 van 6 Kernboodschappen Twente. Versie 2, oktober 2013

Samenvatting Twente. 2 van 6 Kernboodschappen Twente. Versie 2, oktober 2013 Samenvatting Twente Versie 2, oktober 2013 Twente varieert naar stad en platteland In Twente wonen 626.500 mensen waarvan de helft woont in één van de drie grote steden. Tot 2030 zal de Twentse bevolking

Nadere informatie

INFOKAART OUDEREN EN ROKEN

INFOKAART OUDEREN EN ROKEN INFOKAART OUDEREN EN ROKEN Roken Roken is de risicofactor die de meeste sterfte en het meeste gezondheidsverlies met zich brengt en zodoende ook zorgt voor veel verlies aan kwaliteit van leven (1). Vijftien

Nadere informatie

Samenvatting Jong; dus gezond!?

Samenvatting Jong; dus gezond!? Samenvatting Jong; dus gezond!? Deel III Gezondheidsprofiel regio Nieuwe Waterweg Noord, 2005-2008 Samenvatting rapport Jong; dus gezond!? Gezondheidssituatie van de Jeugd (2004-2006) Regio Nieuwe Waterweg

Nadere informatie

Alcoholgebruik onder jongeren in Noord en Oost Groningen

Alcoholgebruik onder jongeren in Noord en Oost Groningen Alcoholgebruik onder jongeren in Noord en Oost Groningen Alcoholgebruik op jonge leeftijd is schadelijk voor de gezondheid. In deze leeftijdsfase ontwikkelen de hersenen zich nog volop en kan er door overmatig

Nadere informatie

30 Gezondheid van volwassenen en ouderen in de regio Noord- en Oost-Gelderland

30 Gezondheid van volwassenen en ouderen in de regio Noord- en Oost-Gelderland 3 Gezondheid van volwassenen en ouderen in de regio Noord- en Oost-Gelderland resultaten van de monitor volwassenen en ouderen 12 13 Gezondheid is belangrijk! Mensen die zich gezond voelen kunnen beter

Nadere informatie

Ouderenmonitor 2011. Gezondheidsonderzoek 65-plussers regio Nijmegen. Gezondheidsonderzoek kinderen 0-12 jaar regio Nijmegen

Ouderenmonitor 2011. Gezondheidsonderzoek 65-plussers regio Nijmegen. Gezondheidsonderzoek kinderen 0-12 jaar regio Nijmegen Ouderenmonitor 2011 Gezondheidsonderzoek 65-plussers regio Nijmegen Gezondheidsonderzoek kinderen 0-12 jaar regio Nijmegen De Ouderenmonitor is een onderzoek naar de lichamelijke, sociale en geestelijke

Nadere informatie

Gezondheidsprofiel Groningen 2010

Gezondheidsprofiel Groningen 2010 Tabellenboek Gezondheidsprofiel Groningen 2010 Eemsmond De Marne Winsum Loppersum Delfzijl Bedum Appingedam Ten Boer Zuidhorn Grootegast Leek Marum Groningen Haren Slochteren Hoogezand- Sappemeer Menterwolde

Nadere informatie

Diversiteit en Gezondheid: Geslacht, SES, Etniciteit

Diversiteit en Gezondheid: Geslacht, SES, Etniciteit Diversiteit en Gezondheid: Geslacht, SES, Etniciteit Prof. Dr. Walter Devillé Nederlands Instituut voor Onderzoek van de Gezondheidszorg UvA Vluchtelingen en Gezondheid OMGEVING POPULATIE KENMERKEN GEZONDHEIDS-

Nadere informatie

Levensverwachting en sterfte

Levensverwachting en sterfte Levensverwachting en sterfte Tabel 1 Levensverwachting Utrecht bij geboorte, 4-jaarsgemiddelde 2005-2008 en 2007-2010 (Bron: Centraal Bureau voor de Statistiek, CBS) TOTAAL GESLACHT WIJK Man Vrouw West

Nadere informatie

IJsselland. Wijkgezondheidsprofiel Voorstad Deventer

IJsselland. Wijkgezondheidsprofiel Voorstad Deventer IJsselland Wijkgezondheidsprofiel Deventer Januari 2015 Wijkgezondheidsprofiel Dit wijkgezondheidsprofiel bestaat uit gegevens afkomstig van diverse bronnen, registraties en (bewoners)onderzoeken. Voor

Nadere informatie

IJsselland. Wijkgezondheidsprofiel Borgele en Platvoet Deventer

IJsselland. Wijkgezondheidsprofiel Borgele en Platvoet Deventer IJsselland Wijkgezondheidsprofiel Deventer Januari 2015 Wijkgezondheidsprofiel Dit wijkgezondheidsprofiel bestaat uit gegevens afkomstig van diverse bronnen, registraties en (bewoners)onderzoeken. Voor

Nadere informatie

Uit huis gaan van jongeren

Uit huis gaan van jongeren Arie de Graaf en Suzanne Loozen Jaarlijks verlaten bijna een kwart miljoen jongeren het ouderlijk huis. Een klein deel van hen is al vóór de achttiende verjaardag uit huis gegaan. De meeste jongeren gaan

Nadere informatie

Gezondheid en sterfte naar onderwijsniveau

Gezondheid en sterfte naar onderwijsniveau Gezondheid en sterfte naar onderwijsniveau Den Haag, 28 maart 212 Jan-Willem Bruggink (Centraal Bureau voor de Statistiek) Seminar: De opleidingsgradiënt in de demografie Wat gaat er komen? Gezondheid,

Nadere informatie

BIJLAGE TABELLEN & GRAFIEKEN GEZONDHEIDSPROFIEL GRONINGEN 2006

BIJLAGE TABELLEN & GRAFIEKEN GEZONDHEIDSPROFIEL GRONINGEN 2006 BIJLAGE TABELLEN & GRAFIEKEN GEZONDHEIDSPROFIEL GRONINGEN 2006 oktober 2006 GGD Groningen stafafdeling sectie epidemiologie Postbus 58 9700 AN Groningen Voor vragen: 050 367 126 j.broer@hvd.groningen.nl

Nadere informatie

Utrecht gezond!2008-2013

Utrecht gezond!2008-2013 Utrecht gezond!2008-2013 Utrecht Zuid Wijkgezondheidsprofiel 2010 Asn Actieplan fase 1, 2009-2010 1 2 Inhoud 1 Inleiding Wijkgerichte aanpak 4 Gerichte keuzes 4 Gebruikte gegevens 4 Utrecht Zuid en subwijken

Nadere informatie

Kernboodschappen Gezondheid Haaksbergen

Kernboodschappen Gezondheid Haaksbergen Kernboodschappen Gezondheid Haaksbergen De GGD Twente verzamelt in opdracht van de gemeente Haaksbergen epidemiologische gegevens over de gezondheid van de bevolking in Haaksbergen en de factoren die hierop

Nadere informatie

cijfers en feiten Hart- en vaatziekten bij vrouwen en mannen Uitgave van de Nederlandse Hartstichting februari 2011

cijfers en feiten Hart- en vaatziekten bij vrouwen en mannen Uitgave van de Nederlandse Hartstichting februari 2011 cijfers en feiten Hart- en vaatziekten bij vrouwen en mannen Uitgave van de Nederlandse Hartstichting februari 211 Sterfte bij vrouwen en mannen Hart- en vaatziekten zijn een belangrijke oorzaak van overlijden

Nadere informatie

Gezondheid en leefstijl jongeren verbeterd

Gezondheid en leefstijl jongeren verbeterd FEITEN & CIJFERS Gezondheid en leefstijl jongeren verbeterd Onlangs publiceerde GGD Groningen de resultaten van het Jeugdgezondheidsonderzoek 2015. Dit onderzoek wordt éénmaal in de vier jaar gehouden

Nadere informatie

deelrapport Levensverwachting en sterfte

deelrapport Levensverwachting en sterfte deelrapport Levensverwachting en sterfte Regionale Volksgezondheid Toekomstverkenning Zeeland 2012 Inhoud Kernboodschappen 3 Inleiding 4 Levensverwachting en sterfte in Zeeland 5 Wat brengt de toekomst?

Nadere informatie

Utrecht gezond!2008-2013

Utrecht gezond!2008-2013 Utrecht gezond!2008-2013 Utrecht Noordwest Wijkgezondheidsprofiel 2010 Asn Actieplan fase 1, 2009-2010 1 2 Inhoud 1 Inleiding Wijkgerichte aanpak 4 Gerichte keuzes 4 Gebruikte gegevens 4 Noordwest en subwijken

Nadere informatie

Werkgelegenheidsonderzoek 2010

Werkgelegenheidsonderzoek 2010 2010 pr ov i nc i e g r oni ng e n Wer kgel egenhei dsonder zoek Eenanal ysevandeont wi kkel i ngen i ndewer kgel egenhei di nde pr ovi nci egr oni ngen Werkgelegenheidsonderzoek 2010 Werkgelegenheidsonderzoek

Nadere informatie

Noord gezond en wel?

Noord gezond en wel? Factsheet Amsterdamse Gezondheidsmonitor 2012 gezond en wel? Meer dan twee derde van de inwoners van heeft een positief oordeel over de eigen gezondheid, zo blijkt uit de gegevens van de Amsterdamse Gezondheidsmonitor

Nadere informatie

Voorlopig tabellenboek Volwassenen- en seniorenenquête 2012 Flevoland

Voorlopig tabellenboek Volwassenen- en seniorenenquête 2012 Flevoland Voorlopig tabellenboek Volwassenen- en seniorenenquête 2012 Flevoland 1 Dit is een voorlopige uitgave. Na de zomer 2013 komen definitieve tabellen beschikbaar. Gezondheidsenquête: volwassenen en senioren

Nadere informatie

Gezond meedoen in Sittard-Geleen. Samenvatting Lokaal rapport Volksgezondheid Toekomst Verkenning 2014

Gezond meedoen in Sittard-Geleen. Samenvatting Lokaal rapport Volksgezondheid Toekomst Verkenning 2014 Gezond meedoen in Sittard-Geleen Samenvatting Lokaal rapport Volksgezondheid Toekomst Verkenning 214 Dit is de samenvatting van het lokaal rapport Volksgezondheid Toekomst Verkenning 214 Een nieuwe kijk

Nadere informatie

Demografische gegevens ouderen

Demografische gegevens ouderen In dit hoofdstuk worden de demografische gegevens van de doelgroep ouderen beschreven. We spreken hier van ouderen indien personen 55 jaar of ouder zijn. Dit omdat gezondheidsproblemen met name vanaf die

Nadere informatie

Op weg naar de speerpuntennotitie lokaal gezondheidsbeleid Boxmeer 2009 2011: Speerpunten voor Boxmeer?? Esther Hendriks 24 september 2009

Op weg naar de speerpuntennotitie lokaal gezondheidsbeleid Boxmeer 2009 2011: Speerpunten voor Boxmeer?? Esther Hendriks 24 september 2009 Op weg naar de speerpuntennotitie lokaal gezondheidsbeleid Boxmeer 2009 2011: Speerpunten voor Boxmeer?? Esther Hendriks 24 september 2009 Op weg naar speerpuntennotitie? Wat doen/deden we al? Welke gezondheidsproblemen

Nadere informatie

Cijfers & Feiten. Drs Fransje Grisnich, Sociaal Planbureau Groningen. Armoede in Groningen. over

Cijfers & Feiten. Drs Fransje Grisnich, Sociaal Planbureau Groningen. Armoede in Groningen. over Cijfers & Feiten over Armoede in Groningen Drs Fransje Grisnich, Sociaal Planbureau Groningen Wat is armoede? 1. Lage inkomensgrens: leven op of onder een vastgesteld laag inkomen (CBS) Koopkrachtbenadering.

Nadere informatie

Utrecht gezond!2008-2013

Utrecht gezond!2008-2013 Utrecht gezond!2008-2013 Utrecht Overvecht Wijkgezondheidsprofiel 2010 Asn Actieplan fase 1, 2009-2010 1 2 Inhoud 1 Inleiding Wijkgerichte aanpak 4 Gerichte keuzes 4 Gebruikte gegevens 4 Utrecht Overvecht

Nadere informatie

Samenvatting Losser. 2 van 5 Twentse Gezondheids Verkenning Losser. Versie 1, oktober 2013

Samenvatting Losser. 2 van 5 Twentse Gezondheids Verkenning Losser. Versie 1, oktober 2013 Samenvatting Losser Versie 1, oktober 2013 Lage SES, bevolkingskrimp en vergrijzing punt van aandacht in Losser In de gemeente Losser wonen 22.552 mensen; 11.324 mannen en 11.228 vrouwen. Als we de verschillende

Nadere informatie

Regionale VTV 2011. Ziekten in de toekomst. Regionale Volksgezondheid Toekomst Verkenning 2011 Hart voor Brabant Deelrapport Ziekten in de toekomst

Regionale VTV 2011. Ziekten in de toekomst. Regionale Volksgezondheid Toekomst Verkenning 2011 Hart voor Brabant Deelrapport Ziekten in de toekomst Regionale VTV 2011 Ziekten in de toekomst Regionale Volksgezondheid Toekomst Verkenning 2011 Hart voor Brabant Deelrapport Ziekten in de toekomst Auteurs: Dr. M.A.M. Jacobs-van der Bruggen, GGD Hart voor

Nadere informatie

Zorg in de G4; Verschillen tussen zorg in de G4 en daarbuiten

Zorg in de G4; Verschillen tussen zorg in de G4 en daarbuiten Zorg in de G4; Verschillen tussen zorg in de G4 en daarbuiten September 2013 Door: N. Rosendaal Introductie Amsterdam (A), Den Haag (DH), Rotterdam (R), en Utrecht (U) vormen samen de vier grootste steden

Nadere informatie

Zorg voor geest kost nog steeds het meest

Zorg voor geest kost nog steeds het meest Zorg voor geest kost nog steeds het meest Publicatiedatum: 28-11-2013 In is 19,6 miljard euro uitgegeven voor de behandeling van psychische stoornissen, 22% van de totale uitgaven voor zorg en welzijn

Nadere informatie

Sociaal Rapport en de Jeugdmonitor Provincie Groningen

Sociaal Rapport en de Jeugdmonitor Provincie Groningen Groningen, 1 maart 2011 Persbericht nr. 34 Sociaal Rapport en de Jeugdmonitor Provincie Groningen SPECIALE AANDACHT VOOR KRIMPGEBIEDEN EN VOOR JEUGD De Groninger bevolking groeit nog door tot 2020, en

Nadere informatie

23 65-plussers in de regio Gelre-IJssel. Resultaten van de ouderenmonitor 2010

23 65-plussers in de regio Gelre-IJssel. Resultaten van de ouderenmonitor 2010 23 65-plussers in de regio Gelre-IJssel Resultaten van de ouderenmonitor 2010 2011 Het gaat over het algemeen goed met onze 65-plussers. Zij voelen zich beter dan vijf jaar geleden en de deelname aan sportieve

Nadere informatie

CBS: Steeds minder mensen overlijden aan een acuut hartinfarct

CBS: Steeds minder mensen overlijden aan een acuut hartinfarct CBS: Steeds minder mensen overlijden aan een acuut hartinfarct Het aantal mensen dat overlijdt aan een acuut hartinfarct is in 2014 met 7 procent gedaald tot 5,3 duizend. Dit zijn er bijna 400 minder dan

Nadere informatie

Gezond meedoen in Stein. Samenvatting Lokaal rapport Volksgezondheid Toekomst Verkenning 2014

Gezond meedoen in Stein. Samenvatting Lokaal rapport Volksgezondheid Toekomst Verkenning 2014 Gezond meedoen in Stein Samenvatting Lokaal rapport Volksgezondheid Toekomst Verkenning 214 Dit is de samenvatting van het lokaal rapport Volksgezondheid Toekomst Verkenning 214 Een nieuwe kijk op gezondheid

Nadere informatie

Factsheet gezondheid van vrouwen en mannen

Factsheet gezondheid van vrouwen en mannen Factsheet gezondheid van vrouwen en mannen Aandeel vrouwen en mannen dat in het afgelopen jaar last heeft gehad van de 10 meest voorkomende langdurige aandoeningen/ziekten bij vrouwen*, 2011/2012 1 migraine

Nadere informatie

Kernboodschappen Gezondheid Hengelo

Kernboodschappen Gezondheid Hengelo Kernboodschappen Gezondheid Hengelo De GGD Twente verzamelt in opdracht van de gemeente Hengelo epidemiologische gegevens over de gezondheid van de bevolking in Hengelo en de factoren die hierop van invloed

Nadere informatie

10. Veel ouderen in de bijstand

10. Veel ouderen in de bijstand 10. Veel ouderen in de bijstand Niet-westerse allochtonen ontvangen 2,5 keer zo vaak een uitkering als autochtonen. Ze hebben het vaakst een bijstandsuitkering. Verder was eind 2002 bijna de helft van

Nadere informatie

Bijna 14.000 kinderen in de provincie Groningen groeien op in armoede

Bijna 14.000 kinderen in de provincie Groningen groeien op in armoede Feiten & Cijfers Bijna 14.000 kinderen in de provincie Groningen groeien op in armoede Opgroeien in armoede heeft nadelige gevolgen voor de ontwikkeling en de maatschappelijke participatie van kinderen.

Nadere informatie

Factsheet Amsterdamse Gezondheidsmonitor 2012

Factsheet Amsterdamse Gezondheidsmonitor 2012 Factsheet Amsterdamse Gezondheidsmonitor 2012 Zuid gezond en wel? Van de inwoners van Zuid heeft 81% een positief oordeel over de eigen gezondheid, zo blijkt uit de gegevens van de Amsterdamse Gezondheidsmonitor

Nadere informatie

oinleiding 1 c oovergewicht en ernstig overgewicht (obesitas) in Nederlandd

oinleiding 1 c oovergewicht en ernstig overgewicht (obesitas) in Nederlandd oinleiding 1 c Gewichtsstijging ontstaat wanneer de energie-inneming (via de voeding) hoger is dan het energieverbruik (door lichamelijke activiteit). De laatste decennia zijn er veranderingen opgetreden

Nadere informatie

Risico op sterfte door hart- en vaatziekten in 10 jaar tijd met 25 procent gedaald

Risico op sterfte door hart- en vaatziekten in 10 jaar tijd met 25 procent gedaald PERSMEDEDELING VAN JO VANDEURZEN, VLAAMS MINISTER VAN WELZIJN, VOLKSGEZONDHEID EN GEZIN 4 oktober 2012 Risico op sterfte door hart- en vaatziekten in 10 jaar tijd met 25 procent gedaald De kans dat Vlamingen

Nadere informatie

Monitor jongeren 12 tot 24 jaar

Monitor jongeren 12 tot 24 jaar Alcoholgebruik Psychosociale gezondheid Genotmiddelen Voeding, bewegen en gewicht Seksueel gedrag Samenvatting en aanbevelingen Monitor jongeren 12 tot 24 jaar Jongerenmonitor In 2011 is in de regio IJsselland

Nadere informatie

Migratiestromen en inkomensontwikkelingen in de provincie Groningen

Migratiestromen en inkomensontwikkelingen in de provincie Groningen Migratiestromen en inkomensontwikkelingen in de provincie Groningen Mensen verhuizen om allerlei redenen. Om samen te wonen, voor werk of studie of vanwege de woning zelf. Deze verhuizingen spelen een

Nadere informatie

Nieuw-West gezond en wel?

Nieuw-West gezond en wel? Factsheet Amsterdamse Gezondheidsmonitor 2012 Nieuw-West gezond en wel? Twee derde van de inwoners van Nieuw-West heeft een positief oordeel over de eigen gezondheid, zo blijkt uit de gegevens van de Amsterdamse

Nadere informatie

V O LW A S S E N E N

V O LW A S S E N E N GENOTMIDDELEN V O LW A S S E N E N Volwassenen 2009 5 Volwassenenonderzoek 2009 Om inzicht te krijgen in de gezondheid van de inwoners in haar werkgebied, heeft de GGD Zuid-Holland West in 2009 een schriftelijke

Nadere informatie

Gezond meedoen in Nuth. Samenvatting Lokaal rapport Volksgezondheid Toekomst Verkenning 2014

Gezond meedoen in Nuth. Samenvatting Lokaal rapport Volksgezondheid Toekomst Verkenning 2014 Gezond meedoen in Nuth Samenvatting Lokaal rapport Volksgezondheid Toekomst Verkenning 214 Dit is de samenvatting van het lokaal rapport Volksgezondheid Toekomst Verkenning 214 Een nieuwe kijk op gezondheid

Nadere informatie

Kernboodschappen Gezondheid Dinkelland & Tubbergen

Kernboodschappen Gezondheid Dinkelland & Tubbergen Kernboodschappen Gezondheid Dinkelland & Tubbergen De GGD Twente verzamelt in opdracht van Noaberkracht Dinkelland Tubbergen epidemiologische gegevens over de gezondheid van de bevolking in Noaberkracht

Nadere informatie

1 2 JUNI 2013. Raadsinformatie. Aan: CC: Onderwerp: Bijlagen:

1 2 JUNI 2013. Raadsinformatie. Aan: CC: Onderwerp: Bijlagen: Raadsinformatie Aan: CC: Onderwerp: Bijlagen: 1 2 JUNI 13 Raadsleden Fractieassistenten; Fractiemedewerkers; Raadsinformatie overig tactsheet gezondheidsmonitor MiniFactsheet_Gezondheidsonderzoek_Haarlemmermeer.pdf

Nadere informatie

Kinderen in Centrum gezond en wel?

Kinderen in Centrum gezond en wel? GGD Amsterdam Uitkomsten Amsterdamse gezondheidsmonitor basisonderwijs 13-14 Kinderen in Centrum gezond en wel? 1 Wat valt op in Centrum? Voor Centrum zijn de cijfers van de Jeugdgezondheidsmonitor van

Nadere informatie

VERMAAT- SCHAPPELIJKING VAN DE ZORG

VERMAAT- SCHAPPELIJKING VAN DE ZORG VERMAAT- SCHAPPELIJKING VAN DE ZORG BIJLAGE 4 Onderzoeksbureau CMO Groningen - Sociaal Rapport 4.1 Prevalentie (%) van chronische aandoeninge mannen vrouwen hoge bloeddruk gewrichtsslijtage (artrose, slijtagereuma)

Nadere informatie

Regionale VTV 2011. Roken. Regionale Volksgezondheid Toekomst Verkenning 2011 Hart voor Brabant Deelrapport Roken

Regionale VTV 2011. Roken. Regionale Volksgezondheid Toekomst Verkenning 2011 Hart voor Brabant Deelrapport Roken Regionale VTV 2011 Roken Regionale Volksgezondheid Toekomst Verkenning 2011 Hart voor Brabant Deelrapport Roken Auteurs: Drs. I.H.F. van Veggel, GGD Hart voor Brabant Dr. M.A.M. Jacobs-van der Bruggen,

Nadere informatie

Lesbische en biseksuele vrouwen & homoseksuele mannen in Amsterdam: gezond en wel?

Lesbische en biseksuele vrouwen & homoseksuele mannen in Amsterdam: gezond en wel? Lesbische en biseksuele vrouwen & homoseksuele mannen in Amsterdam: gezond en wel? Amsterdamse Gezondheidsmonitor 2012 Kernpunten 1. Minder lichamelijke problemen bij homomannen De gezondheidsverschillen

Nadere informatie

Feiten en cijfers. Beroerte. Aantal nieuwe patiënten met een beroerte. Definitie. Uitgave van de Nederlandse Hartstichting.

Feiten en cijfers. Beroerte. Aantal nieuwe patiënten met een beroerte. Definitie. Uitgave van de Nederlandse Hartstichting. Feiten en cijfers Uitgave van de Nederlandse Hartstichting November 211 Beroerte Definitie Beroerte (in het Engels Stroke ), ook wel aangeduid met cerebrovasculaire aandoeningen/accidenten/ziekte (CVA),

Nadere informatie

Kinderen in Zuid gezond en wel?

Kinderen in Zuid gezond en wel? GGD Amsterdam Uitkomsten Amsterdamse gezondheidsmonitor basisonderwijs 13-14 Kinderen in Zuid gezond en wel? 1 Wat valt op in Zuid? Voor Zuid zijn de cijfers van de Jeugdgezondheidsmonitor van schooljaar

Nadere informatie

Sterfte aan hart- vaatziekten in dertig jaar gehalveerd Minder sterfte vooral door betere diagnostiek en behandeling

Sterfte aan hart- vaatziekten in dertig jaar gehalveerd Minder sterfte vooral door betere diagnostiek en behandeling Forse daling sterfte Trends in sterfte en ziekenhuisopnamen Meer ziekenhuisopnamen Sterfte neemt af 12 Meer kankerpatiënten Meer nieuwe gevallen, minder sterfte Grootste sterfte door longkanker Sterke

Nadere informatie

Allochtonen op de arbeidsmarkt 2009-2010

Allochtonen op de arbeidsmarkt 2009-2010 FORUM Maart Monitor Allochtonen op de arbeidsmarkt 9-8e monitor: effecten van de economische crisis In steeg de totale werkloosheid in Nederland met % naar 26 duizend personen. Het werkloosheidspercentage

Nadere informatie

Samenvatting Volwassenen en hun gezondheid

Samenvatting Volwassenen en hun gezondheid Samenvatting Volwassenen en hun gezondheid Deel IV Gezondheidsprofiel regio Nieuwe Waterweg Noord, 2005-2008 Samenvatting rapport Volwassenen en hun gezondheid in de regio Nieuwe Waterweg Noord Vergelijking

Nadere informatie

Samenvatting Noaberkracht Dinkelland Tubbergen

Samenvatting Noaberkracht Dinkelland Tubbergen Samenvatting Noaberkracht Dinkelland Tubbergen Versie 1, oktober 2013 Bevolkingskrimp en vergrijzing punt van aandacht in Noaberkracht Dinkelland Tubbergen In Noaberkracht Dinkelland Tubbergen wonen 47.279

Nadere informatie

V O LW A S S E N E N

V O LW A S S E N E N LICHAAMSBEWEGING EN GEWICHT V O LW A S S E N E N Volwassenen 2009 4 Volwassenenonderzoek 2009 Om inzicht te krijgen in de gezondheid van de inwoners in haar werkgebied, heeft de GGD Zuid-Holland West in

Nadere informatie

Bevolking in Nederland

Bevolking in Nederland Bevolking in Nederland Ontwikkelingen in omvang en structuur Inleiding Institutionele Personen De in Nederland woonachtige bevolking kan op verschillende manieren worden beschreven. Onderzoekers onderscheiden

Nadere informatie

GEZONDHEID IN BEELD GEMEENTE HORST AAN DE MAAS

GEZONDHEID IN BEELD GEMEENTE HORST AAN DE MAAS GEZONDHEID IN BEELD GEMEENTE HORST AAN DE MAAS Resultaten uit de volwassenen- en ouderenmonitor 2012 INHOUDSOPGAVE INLEIDING: LEESWIJZER... 3 HOOFDSTUK 1: DEMOGRAFISCHE KENMERKEN GEMEENTE HORST AAN DE

Nadere informatie

Omgevingsanalyse Urk 19-11-2013

Omgevingsanalyse Urk 19-11-2013 Omgevingsanalyse Urk 19-11-2013 Programma Onderdeel Tijd Presentatie omgevingsanalyse 18.00-18.45 Interactief deel in twee groepen 18.45-19.30 Plenaire terugkoppeling 19.30-19.45 Afsluiting 19.45-20.00

Nadere informatie

Gezondheidsprofiel Boxtel Oost

Gezondheidsprofiel Boxtel Oost Gezondheidsprofiel Boxtel Oost Verbinden preventie-curatie Presentatie wijkteam 6 februari 2014 Marije Scholtens (GGD Hart voor Brabant), Nicole de Baat (Robuust) Programma 16.00 16.05 welkom en voorstelrondje

Nadere informatie

Gezondheidsenquête 2008

Gezondheidsenquête 2008 Gezondheidsenquête 008 De gezondheid van volwassenen in deelgemeente Hoogvliet Wijkrapportage (CBS-buurt) Augustus 009 GGD Rotterdam-Rijnmond Berdi Christiaanse Gea Schouten Bianca Stam Voorwoord In dit

Nadere informatie

GEZONDHEID IN BEELD GEMEENTE BERGEN. Resultaten uit de volwassenen- en ouderenmonitor 2012

GEZONDHEID IN BEELD GEMEENTE BERGEN. Resultaten uit de volwassenen- en ouderenmonitor 2012 GEZONDHEID IN BEELD GEMEENTE BERGEN Resultaten uit de volwassenen- en ouderenmonitor 2012 INHOUDSOPGAVE INLEIDING: LEESWIJZER... 3 HOOFDSTUK 1: DEMOGRAFISCHE KENMERKEN GEMEENTE BERGEN... 4 1.1. Algemene

Nadere informatie

Geestelijke gezondheid

Geestelijke gezondheid In dit onderdeel wordt ingegaan op de geestelijke gezondheid van ouderen. De onderwerpen die worden aangesneden zijn psychische stoornissen en eenzaamheid. Volgens gegevens uit de Rapportage 2001 van het

Nadere informatie

Gezondheid in de Achterhoek

Gezondheid in de Achterhoek Gezondheid in de Achterhoek Resultaten van de Monitor volwassenen en ouderen 2012 mw. A. de Lange Barsukoff, MSc., epidemioloog mw. ir. P. Boluijt, epidemioloog mw. ir. C. Capel, beleidsadviseur mw. dr.

Nadere informatie

Mannen geven veel vaker leiding dan vrouwen

Mannen geven veel vaker leiding dan vrouwen nen geven veel vaker leiding dan vrouwen Astrid Visschers en Saskia te Riele In 27 gaf 14 procent van de werkzame beroepsbevolking leiding aan of meer personen. Dit aandeel is de afgelopen jaren vrijwel

Nadere informatie

Samen tegen eenzaamheid

Samen tegen eenzaamheid Samen tegen eenzaamheid Van 25 september tot en met 4 oktober is de Week tegen de Eenzaamheid. Het thema dit jaar is: Herken eenzaamheid en handel op tijd. Hoe eerder eenzaamheid wordt gesignaleerd en

Nadere informatie

Ouderenonderzoek Kennemerland

Ouderenonderzoek Kennemerland Ouderenonderzoek Kennemerland Een onderzoek naar de gezondheid en het wel bevinden van 65-plussers en hun behoefte aan voor zieningen, zorg en vervoer. Ouderenonderzoek Kennemerland HET ONDERZOEK In het

Nadere informatie

Kinderen in West gezond en wel?

Kinderen in West gezond en wel? GGD Amsterdam Uitkomsten Amsterdamse gezondheidsmonitor basisonderwijs 13-14 Kinderen in West gezond en wel? 1 Wat valt op in West? Voor West zijn de cijfers van de Jeugdgezondheidsmonitor van schooljaar

Nadere informatie

GEZONDHEID IN BEELD GEMEENTE VENRAY

GEZONDHEID IN BEELD GEMEENTE VENRAY GEZONDHEID IN BEELD GEMEENTE VENRAY Resultaten uit de volwassenen- en ouderenmonitor 2012 INHOUDSOPGAVE INLEIDING: LEESWIJZER... 3 HOOFDSTUK 1: DEMOGRAFISCHE KENMERKEN GEMEENTE VENRAY... 4 1.1. Algemene

Nadere informatie

de bevolking van Aa en Hunze vergrijst, van 21% nu naar 35% in 2040.

de bevolking van Aa en Hunze vergrijst, van 21% nu naar 35% in 2040. Met deze factsheet biedt de GGD Drenthe u inzicht in de lokale gezondheidssituatie van de inwoners van de gemeente Aa en Hunze. U treft cijfers aan over de gezondheidsspeerpunten en risicogroepen. Hierbij

Nadere informatie

K I N D E R E N O N D E R Z O E K : 0-1 1 J A A R

K I N D E R E N O N D E R Z O E K : 0-1 1 J A A R VOEDING, BEWEGING EN GEWICHT K I N D E R E N O N D E R Z O E K : 0-1 1 J A A R Jeugd 2010 6 Kinderenonderzoek 2010 Om inzicht te krijgen in de gezondheid van de inwoners in haar werkgebied, heeft de GGD

Nadere informatie

matige alcohol consumptie gezondheid

matige alcohol consumptie gezondheid matige alcohol consumptie positief voor gezondheid R e s u l t a t e n v a n 3 j a a r w e t e n s c h a p p e l i j k o n d e r z o e k Matige en regelmatige alcoholconsumptie heeft overall een positief

Nadere informatie

V O LW A S S E N E N

V O LW A S S E N E N LICHAMELIJKE GEZONDHEID V O LW A S S E N E N Volwassenen 2009 2 Volwassenenonderzoek 2009 Om inzicht te krijgen in de van de inwoners in haar werkgebied, heeft de GGD Zuid-Holland West in 2009 een schriftelijke

Nadere informatie

Najaar 2012. Voorbeeldrapportage Wijkscan

Najaar 2012. Voorbeeldrapportage Wijkscan Najaar 2012 Voorbeeldrapportage Wijkscan Inhoudsopgave 1. Inleiding... 3 1.1 Gebiedsindeling... 4 2. Demografie... 5 2.1 Jeugd: 0 tot 14-jarigen... 6 2.2 Ouderen: 65-plussers... 6 2.3 Sociaal economische

Nadere informatie

GEZONDHEIDSPROFIEL GRONINGEN 2006

GEZONDHEIDSPROFIEL GRONINGEN 2006 GEZONDHEIDSPROFIEL GRONINGEN 2006 Gezondheidsprofiel Groningen 2006 Pagina 2 INHOUDSOPGAVE INLEIDING... 5 1. WERKWIJZE, REGIOINDELING EN RESPONS... 7 2. BEVOLKING... 9 2.1. BEVOLKINGSSTRUCTUUR... 9 2.2.

Nadere informatie

FORUM Monitor Allochtonen op de arbeidsmarkt: effecten van de economische crisis 2 e kwartaal 2009

FORUM Monitor Allochtonen op de arbeidsmarkt: effecten van de economische crisis 2 e kwartaal 2009 FORUM Monitor Allochtonen op de arbeidsmarkt: effecten van de economische crisis 2 e kwartaal 29 Groei van werkloosheid onder zet door! In het 2 e kwartaal van 29 groeide de werkloosheid onder (niet-westers)

Nadere informatie

Tabak, cannabis en harddrugs

Tabak, cannabis en harddrugs JONGERENPEILING 0 ZUID-HOLLAND NOORD De jongerenpeiling heeft als doel om periodiek op systematische wijze ontwikkelingen in gezondheid en gewoonten van jongeren in kaart te brengen. Dit is het eerste

Nadere informatie

Gezondheid in de Midden-IJssel/Oost-Veluwe Resultaten van de Monitor volwassenen en ouderen 2012

Gezondheid in de Midden-IJssel/Oost-Veluwe Resultaten van de Monitor volwassenen en ouderen 2012 Gezondheid in de Midden-IJssel/Oost-Veluwe Resultaten van de Monitor volwassenen en ouderen 2012 mw. A. de Lange Barsukoff, MSc., epidemioloog mw. ir. P. Boluijt, epidemioloog mw. ir. C. Capel, beleidsadviseur

Nadere informatie

Tabellenboek G4 gezondheidsmonitor 2012

Tabellenboek G4 gezondheidsmonitor 2012 Tabellenboek G4 gezondheidsmonitor 2012 GGD Amsterdam GGD Haaglanden GGD Rotterdam-Rijnmond Gemeente Utrecht, Volksgezondheid December 2014, herziene versie Tabellenboek G4 gezondheidsmonitor 2012 1 Het

Nadere informatie

Gezondheid in beeld: Gemeente Nuenen.

Gezondheid in beeld: Gemeente Nuenen. . Gezondheid in beeld: Gemeente Nuenen Gezondheidsmonitor 2012/2013 www.regionaalkompas.nl Inleiding Eind 2012 zijn de Volwassenenmonitor en Ouderenmonitor tegelijkertijd verzonden naar ongeveer 44.000

Nadere informatie

Sterfte in Drenthe. Sterfte over de periode 1999-2003

Sterfte in Drenthe. Sterfte over de periode 1999-2003 Sterfte in Sterfte over de periode 9-00 Sterfte in Sterfte over de periode 9-00 December 006 C.A. Bos, epidemioloog N. van Zanden, epidemioloog GGD Overcingellaan 90 LA tel. 059 0600 www.ggddrenthe.nl

Nadere informatie

Bewegen en overgewicht in Purmerend

Bewegen en overgewicht in Purmerend Bewegen en overgewicht in Purmerend In opdracht van: Spurd, Marianne Hagenbeuk Uitgevoerd door: Monique van Diest Team Beleidsonderzoek en Informatiemanagement Gemeente Purmerend mei 2009 Verkrijgbaar

Nadere informatie

Factsheet Demografische ontwikkelingen

Factsheet Demografische ontwikkelingen Factsheet Demografische ontwikkelingen 1. Inleiding In deze factsheet van ACB Kenniscentrum aandacht voor de demografische ontwikkelingen in Nederland en in het bijzonder in de provincie Noord-Holland.

Nadere informatie

K I N D E R E N O N D E R Z O E K : 0-1 1 J A A R

K I N D E R E N O N D E R Z O E K : 0-1 1 J A A R ROKEN EN ALCOHOLGEBRUIK Jeugd 2010 5 K I N D E R E N O N D E R Z O E K : 0-1 1 J A A R Kinderenonderzoek 2010 Om inzicht te krijgen in de gezondheid van de inwoners in haar werkgebied, heeft de GGD Zuid-Holland

Nadere informatie

Fact sheet. Monitor jeugdwerkloosheid Amsterdam. nummer 5 maart 2013

Fact sheet. Monitor jeugdwerkloosheid Amsterdam. nummer 5 maart 2013 Fact sheet nummer 5 maart 2013 Monitor jeugdwerkloosheid Amsterdam Er zijn ruim 133.000 jongeren van 15 tot en met 26 jaar in Amsterdam (januari 2012). Met de meeste jongeren gaat het goed in het onderwijs

Nadere informatie

Cijfers over dementie

Cijfers over dementie Cijfers over dementie Inleiding Door de demografische ontwikkelingen neemt het aantal mensen met dementie de komende decennia sterk toe. Mensen worden steeds ouder en er komen meer ouderen. Omdat dementie

Nadere informatie

Geestelijke Gezondheid (19 64 jaar)

Geestelijke Gezondheid (19 64 jaar) 3a Geestelijke Gezondheid (19 64 jaar) Deze factsheet beschrijft de resultaten van de gezondheidspeiling najaar 2005 van volwassenen tot 65 jaar in Zuid-Holland Noord met betrekking tot de geestelijke

Nadere informatie

Inkomsten uit arbeid van vrouwen en hun partners

Inkomsten uit arbeid van vrouwen en hun partners Inkomsten uit arbeid van vrouwen en hun s Karin Hagoort en Maaike Hersevoort In 24 verdienden samenwonende of gehuwde vrouwen van 25 tot 55 jaar ongeveer de helft van wat hun s verdienden. Naarmate het

Nadere informatie

Gezondheid in beeld: Gemeente Laarbeek

Gezondheid in beeld: Gemeente Laarbeek Gezondheid in beeld: Gemeente Laarbeek Gezondheidsmonitor 2012/2013 www.regionaalkompas.nl Inleiding Eind 2012 zijn de Volwassenenmonitor en Ouderenmonitor tegelijkertijd verzonden naar ongeveer 44.000

Nadere informatie

Gezondheidsenquête Drenthe 2003. Tabellenboek Borger-Odoorn

Gezondheidsenquête Drenthe 2003. Tabellenboek Borger-Odoorn Gezondheidsenquête Drenthe 2003 Tabellenboek Borger C.A. Bos, epidemioloog N. van Zanden, epidemioloog GGD Drenthe Overcingellaan 19 9401 LA Assen Tel.: 0592 306300 c.a.bos@ggddrenthe.nl n.van.zanden@ggddrenthe.nl

Nadere informatie