Cursusaanbod Gemeenten

Maat: px
Weergave met pagina beginnen:

Download "Cursusaanbod Gemeenten"

Transcriptie

1 Cursusaanbod Gemeenten Warmtepompen Praktijkgericht Klimaatbeleid Inspectiemethoden GPR EPC-verlaging Van visie naar praktijk GreenCalc + BREEAM NL Praktijkvoorbeelden gemeenten Duurzame gebiedsontwikkeling Energieprestatienormering Meten = weten Installatietechniek Gezonde gemeentelijke gebouwen Het verschil tussen kijken en zien.

2 1 Blok Tweedaagse Cursus Energie-efficiënte en gezonde gemeentelijke gebouwen Reductie van het energiegebruik in gemeentelijke gebouwen wordt in veel beleids- en uitvoeringsprogramma s genoemd. Een belangrijke vraag is hoe deze reductie op een efficiënte manier gerealiseerd kan worden. Door aandacht te schenken aan beheersing van Hoe krijg ik op een eenvoudige manier inzicht in het energiegebruik van gemeentelijke gebouwen? Hoe kan ik objectief vaststellen hoe gezond en comfortabel het gebouw is? Zijn klachten over het binnenklimaat terecht? Wat zijn efficiënte maatregelen om het energiegebruik te verminderen? Kunnen reductie van het energiegebruik en een gezond en comfortabel binnenklimaat samengaan? Wat kan ik als gebouwbeheerder nu al doen om het energiegebruik te beperken en het binnenklimaat te verbeteren? Voor facilitair managers, gebouwbeheerders van gemeentelijke gebouwen en energie- en klimaatcoördinatoren van gemeenten het energiegebruik kan gelijktijdig ook de kwaliteit van het binnenklimaat verbeterd worden. Dat heeft een positieve invloed op het draagvlak voor energiebesparing en opent vaak nieuwe financieringsmogelijkheden. kunt u het energiegebruik en binnencomfort van uw gemeentelijke gebouwen in kaart brengen en beoordelen. Ook weet u dan wat de juiste verbeterconcepten zijn en kunt u deze laten implementeren. Op basis daarvan ontwikkelt u een praktische aanpak voor energiebeheer en een gezond binnenklimaat in gemeentelijke gebouwen. Daarnaast kunt u de voordelen van uw aanpak benoemen op de thema s verduurzaming, geldbesparing en verbetering van het binnenklimaat. Stadhuis School MFC Gymzaal Bibliotheek Dag 1 Blok 1 Energiegebruik Welk deel van het energiegebruik en de energiekosten kunt u beïnvloeden en welk deel niet? Opbouw energiekosten Welke aspecten zijn van belang? Verschillende methodieken en labels; wat kunt u ermee? Gestructureerd energiebeheer Invloed groene energie Blok 2 Comfort en gezondheid Zin en onzin met betrekking tot gezond binnenklimaat Binnenmilieukwaliteit Gedrag van de gebruiker en consequenties daarvan Comfortabel binnenklimaat Bepalen van binnenmilieukwaliteit Wat levert een gezond en comfortabel binnenklimaat op? Blok 3 Interactie tussen energiegebruik en binnenmilieukwaliteit Energiezuinig en comfortabel/gezond gaat dat samen? Het belang en de consequenties van de gebouwgebruiker, zijn invloed en (on)- mogelijkheden De gebouwfunctie: wat kan er in de gebouwen wel of niet gedaan worden? Integrale concepten en opbrengsten Blok 4 Hoe krijgt u inzicht? Inzicht in de werkelijke status: praten over feiten of over beleving? Inzicht in energiegebruik Inzicht in binnenmilieukwaliteit Hoe te verbeteren? Wat kan nu, wat moet gebeuren bij vervanging en welke maatregelen vragen om een eigen aanpak? Analyse status quo Blok 5 Enkele praktijkvoorbeelden Daadwerkelijk aan de slag Gebruik van meetinstrumenten (praktische demonstratie) Resultaten uit voorbeeldprojecten Dag 2 6 Terugkoppeling ervaring Leren van elkaar Ervaringen terugkoppelen vanuit de eigen gebouwen Bespreken van enkele cases Blok 7 Oplossingen Een concreet plan van aanpak voor uw eigen gebouw(en) Welke oplossingen zijn er om knelpunten op te lossen of verbeteringen te implementeren? Monitoring Plan van aanpak en opbrengsten Blok 8 Aan de slag Een lastige hobbel: hoe betrekt u uw collega s bij het plan van aanpak? Hoe pakt u het morgen op in uw eigen gemeentelijke organisatie? Interactie met meerjarenonderhoudsplanning? Het belang van een integraal MOP Hoe kun je financieren? Relatie duurzaam inkopen Blok 9 De praktijk The proof of the pudding is in the eating Diverse metingen in het gebouw Analyse van de gegevens Verbetermogelijkheden Open inschrijving per deelnemer 795,- Incompany 7.950,- Incompany Bij de incompanycursus kan een gemeentelijk gebouw geanalyseerd worden als praktijkcase.

3 2 Eendaagse Cursus Succesvolle inzet warmtepompen bij realisatie klimaatdoelstellingen Warmtepompsystemen zijn geen bijzonderheid meer. Door de vraag naar duurzaam verwarmen én koelen en de EPC-verlaging ontstaat een steeds grotere vraag naar warmtepompen. Succesvolle toepassing van warmtepompen in woningen en utiliteitsbouw vraagt om een andere benadering dan Tijdens de cursus krijgt u antwoord op vragen als: Hoe werken warmtepompen? Wat is nodig om warmtepompsystemen goed toe te passen? Waar moet je rekening mee houden bij toepassing in woningen en utiliteitsgebouwen, woonwijken en bedrijfsterreinen? Wat kun je leren van andere projecten? Wat kun je en wat moet je als gemeente doen om warmtepompen op een goede manier toe te (laten) passen? Waar moet een gemeente rekening mee houden in het traject van structuurplan tot en met gebruiksfase? de traditionele systemen. Niet alleen in techniek, maar ook ten aanzien van gemeentelijk beleid in het hele traject van structuurplan tot en met de gebruiksfase. Zowel als het gaat om wijkontwikkeling, renovatie, als bij toepassing van warmtepompen in eigen gemeentelijke gebouwen. Na de cursus heeft u inzicht in de mogelijkheden en onmogelijkheden van warmtepompsystemen bij woningbouw- en utiliteitsprojecten. Ook herkent u de kansen binnen uw gemeente en weet u deze te benutten. Verder kent u de lessons learned van gerealiseerde projecten en kunt u de toepassing van warmtepompen in uw gemeente succesvol laten bijdragen aan uw klimaatdoelstellingen. Het gaat tijdens de cursus niet om het verkrijgen van technische diepgang, maar wel om inzicht in de (on)mogelijkheden van warmtepompsystemen. Blok 1 Warmtepompen algemeen De zin en onzin van warmtepompen Werking warmtepomp Consequenties toepassing warmtepomp Toepassingsmogelijkheden warmtepompsysteem Blok 2 Warmtepompen in de woningbouw Warmtepompen leveren een bijdrage aan de klimaatdoelstellingen en verbeteren de woonkwaliteit Individuele woningen Collectieve systemen Wat betekent toepassing van warmtepompsystemen voor toekomstige bewoners? Gevolgen van toepassing van individuele warmtepompsystemen in woonwijken Wat betekent dit voor gemeentelijke afdelingen? Onderscheid nieuwbouw/bestaande bouw Voorbeeldprojecten Blok 3 Warmtepompen in utiliteitsbouw Warmtepompen verlagen mits goed toegepast de energiekosten Individuele systemen Collectieve systemen Wanneer niet en wanneer wel aantrekkelijk vanuit economische overwegingen c.q. milieutechnische overwegingen? Voor welke gemeentelijke gebouwen zijn warmtepompen interessante opties? Wat betekent toepassing van warmtepompen in utiliteitsgebouwen voor gemeentelijke afdelingen? Voorbeeldprojecten Voor (beleids)medewerkers milieu/klimaat, projectleiders ontwikkeling (woon)wijken, projectleiders herstructurering (woon) wijken, medewerkers bouw- en woningtoezicht, medewerkers gebouwbeheer en projectleiders ontwikkeling bedrijventerreinen. Blok 4 Warmtepompen en gemeentelijk beleid Gemeente speelt cruciale rol bij toepassing van warmtepompen Relevante wet- en regelgeving AMvB Bodemenergie Welke randvoorwaarden kan de gemeente stellen om warmtepompen door marktpartijen op een goede manier toe te laten passen, zodat problemen worden voorkomen? Lessons learned van warmtepompprojecten Hoe kunnen warmtepompen binnen uw gemeente bijdragen aan de realisatie van klimaatdoelstellingen? Procesaanpak voor de succesvolle realisatie van warmtepompprojecten Hoe stimuleer je de toepassing van warmtepompen in de gemeente? Open inschrijving per deelnemer 425,- Incompany 4.250,- Deze cursus bieden wij aan in samenwerking met de Warmtepomp Academy.

4 3 Tweedaagse Cursus Energieprestatienormering voor toetsers en handhavers Het beoordelen van een bouwaanvraag is soms lastig door de vele technieken, kwaliteitsverklaringen en gelijkwaardigheidsverklaringen. Zijn alle regels rond de EPC-berekening correct toegepast? Bij oplevering blijken de woningen vaak niet te voldoen aan het Bouwbesluit, bijvoorbeeld op het gebied van ventilatie en energiezuinigheid. Dat heeft gevolgen Hoe controleer ik een ventilatieberekening? Hoe moet ik gelijkwaardigheids- en kwaliteitsverklaringen interpreteren? Hoe kan ik controleren of nieuwe technieken op de juiste manier in de EPC-berekening zijn opgenomen? Hoe controleer ik in de praktijk of de woning voldoet aan de EPC-eis? Voor medewerkers afdeling bouw- en woningtoezicht en beleidsmedewerkers milieu/klimaat. voor de gezondheid van de toekomstige bewoners, de energiekosten en de realisatie van de klimaatdoelstellingen van de gemeente. Beter toezicht op de energieprestatie is dus noodzakelijk. Het gesprek aangaan met ontwerpers en ontwikkelaars, maar ook praktijkervaringen van toetsing en handhaving komen aan de orde. heeft u inzicht in de achtergrond van de EPN, de plaats in het Bouwbesluit, het effect van maatregelen op de EPC, kostenconsequenties, gelijkwaardigheidsverklaringen en toetsing en handhaving. Open inschrijving per deelnemer 795,- Incompany 7.950,- Dag 1 Dag 2 Blok 1 EPN en Bouwbesluit Blok 4 Toetsing Lager energiegebruik goed voor zowel de portemonnee van de bewoners als voor het milieu Plaats EPN in Bouwbesluit (technisch en juridisch) Ontwikkelingen en EPN Effect van maatregelen op EPC (praktisch, financieel, veldervaringen) Welke ventilatiesystemen dragen echt bij aan een gezond en energiezuinig binnenklimaat? Evaluatie ventilatieberekeningen NEN 1087 Opstellen ventilatiebalans Krijtstreepmethode Kansen herkennen Gemeentelijke prestatie-eisen Blok 2 Ontwikkelingen Vraag om comfort/gezondheid Technisch kan (bijna) alles, maar is de bewoner er straks ook blij mee? Ontwikkelingen regelgeving en technische mogelijkheden Subsidieregelingen GPR Ontwerp van de ideaalwoning Ontwerpcase Relatie welbevinden Instrumenten & regelingen Blok 5 Handhaving EPC EPG EPBD Meer met minder Lente-akkoord Toolkit duurzame woning- en kantoorbouw Aanscherping EPC Woningbouw en utiliteitsbouw Vooruitzichten De praktijk is weerbarstiger dan de theorie Relatie tussen berekening en praktijk Diverse meet- en inspectiemethodes Thermografisch onderzoek Blowerdoorproef Ventilatiedebietmeting Glasinspectie Gevolgen van afwijkingen met betrekking tot energiegebruik en gezondheid Introductie EPG Blok 6 EPN in de dagelijkse praktijk Blok 3 Integrale aanpak Een comfortabel en gezond binnenmilieu gaan prima samen met een lage energierekening Integrale aanpak en voorbeelden Ontwerpfilosofie: goede en foute combinaties Binnenmilieu Concepten vanuit het Bouwbesluit Gelijkwaardigheids- en kwaliteitsverklaringen Juridische status gelijkwaardigheidsverklaringen Voorbeeldberekening Veelvoorkomende fouten Redeneren vanuit de ontwerper Redeneren vanuit de gebruiker Toetsing en handhaving Veelvoorkomende verkeerde combinaties Handige hulpmiddelen Voorkom dat de EPN een papieren tijger wordt Eerder meedenken, integraal bouwen Afwegingen over kosteneffectiviteit Toelichting op investeringskosten tot en met stijgende energieprijzen Bouwbesluit is de theoretische ondergrens voor kwaliteit. In de praktijk is dit vaak de bovengrens. Hoe ga je hiermee om? Procedure toetsing (interactief) Procedure handhaving (interactief) Oefening Als vervolg op deze cursus kunnen wij binnen uw gemeente Cursus 4 Toetsing EPC-aspecten bij woningbouw, inclusief de inspectie van een woning verzorgen. Cursist J.C. Provoost, inspecteur bouw- en woningtoezicht bij Gemeente Harderwijk: De cursus geeft naast een inhoudelijke doorkijk in de wereld van de EPN ook een verbreding in de toepasbaarheid van energiebesparingsmogelijkheden. De heldere voorbeelden maken je enthousiast en dagen je uit om het gedachtegoed breed toe te passen. Dankzij deze cursus heeft het werken met de EPN een eigen gezicht gekregen. Praktisch, doordacht en uitvoerbaar.

5 4 Blok 1 Opfrissen basisbegrippen EPC is geen doel, maar een middel om een woning daadwerkelijk energiezuiniger te maken EPN en Bouwbesluit EPC-berekeningen De vervanging van de EPC door de EPG? Wat nu? Blok 2 Integrale aanpak en voorbeelden Een goed binnenmilieu en een laag energiegebruik gaan prima samen Ontwerpfilosofie: goede en foute combinaties Een gezond en comfortabel binnenmilieu Concepten vanuit het Bouwbesluit Leren van praktijkvoorbeelden Blok 6 Praktijk Meten = weten Inspectie van een woning aan de hand van de methodiek van BouwTransparant. De volgende aspecten worden gecontroleerd: Controle of de EPC ook daadwerkelijk in de praktijk gerealiseerd is Controle schilkwaliteit met behulp van thermografisch onderzoek en een Blowerdoortest Controle kierdichting met behulp van thermografisch onderzoek en een Blowerdoortest Controle ventilatiesysteem (inclusief debietmetingen en geluidsmetingen) Controle glas Controle verwarmingssysteem Eendaagse Cursus Toetsing EPC-aspecten bij woningbouw Blok 3 Gelijkwaardigheids- en kwaliteitseisen Een gemeente hoeft een gelijkwaardigheidsverklaring niet te accepteren Juridische status van beide verklaringen Voorbeeldberekening Bij open inschrijving wordt blok 6 aan de hand van voorbeelden uit de praktijk ingevuld. Bij incompany kunnen in overleg de metingen daadwerkelijk worden verricht in een woning binnen uw gemeente. Inzicht in de gerealiseerde kwaliteit van nieuwbouwwoningen wordt steeds belangrijker. Bij verdere aanscherping van de EPC wordt het goed en deugdelijk bouwen steeds belangrijker om comfort-, gezondheidsproblemen en aantasting van constructies te voorkomen. Steeds meer gemeenten gaan dan Hoe kunt u controleren of maatregelen en technieken correct opgenomen zijn in de EPCberekening? Wat zijn logische combinaties van bouwkundige en installatietechnische maatregelen? Welke relaties liggen er tussen EPC-maatregelen en bewonersklachten vanuit nieuwbouwwoningen? Hoe kunt u bij de oplevering vaststellen of voldaan is aan de EPC-eis uit het Bouwbesluit? Hoe ga ik de architect of aannemer wijzen op te voorkomen problemen? ook over tot het meten van prestaties. Met het uitvoeren van metingen krijgt de gemeente inzicht in de realisatie van de energieprestatie die is vastgelegd in de bouwvergunning. Ook wordt hiermee gestimuleerd dat kopers de woning krijgen met de prestaties waarvoor zij betaald hebben. heeft u inzicht in effectieve combinaties van maatregelen. Ook kent u de denkwijze van de verschillende actoren in het bouwproces en kunt u hierop sturen. Daarnaast kunt u op basis van de theoretische achtergrond in de praktijk vooraf sturen en achteraf controleren voor optimaal presterende nieuwbouwwoningen. Deze cursus is een praktisch vervolg op de tweedaagse cursus Energieprestatienormering voor toetsers en handhavers. Blok 4 Veelvoorkomende fouten Voorkomen is beter dan genezen Redeneren vanuit de ontwerper Redeneren vanuit de gebruiker Veelvoorkomende verkeerde combinaties Handige hulpmiddelen Ventilatiebalans Blok 5 Inspectiemethodes Een goed begin is het halve werk Theoretische achtergrond Aandachtspunten bij gebruik en interpretatie Deze cursus bieden wij aan in samenwerking met BouwTransparant Open inschrijving 425,- Incompany 4.250,- Voor medewerkers van de afdeling bouwen woningtoezicht. Uitgangspunt: bij deze cursus gaan wij ervan uit dat u basiskennis heeft over de energieprestatienormering, bijvoorbeeld door de cursus EPN voor toetsers en handhavers.

6 5 Blok 1 Technieken Op technisch vlak is bijna alles mogelijk, maar is dit wenselijk? Principe en werking van technieken als (hybride) warmtepomp, HR-e ketel, lucht/ water warmtepomp, domotica, douche-wtw, (hybride) ventilatiesystemen die CO 2 - of klokgestuurd zijn Afgiftesystemen Individuele en collectieve systemen o.a. wko Technieken en comfort Blok 2 en besparen Wanneer wordt daadwerkelijk energie bespaard? van installaties Effect op EPC en werkelijke energiebesparing van installaties Terugverdientijd Blok 4 Concepten De samenhang tussen maatregelen bepaalt de uiteindelijke prestaties Denken in concepten Installatieconcepten en bouwkundige concepten Denken als ontwikkelaar, installateur, leverancier of ontwerper Blok 5 De praktijk Nieuwe technieken vragen om een eigen aanpak Toetsing en handhaving in de praktijk Praktijkvoorbeelden Zelf aan de slag Eendaagse Basiscursus Basiskennis installatietechniek Technische installaties vormen een steeds groter deel van woningen en gebouwen. Dit wordt veroorzaakt door de steeds hogere energiebesparingsen comforteisen. De installaties worden gecompliceerder en uitgebreider. Voor medewerkers van bouw- en woningtoezicht en afdeling Milieu een uitdaging om kennis te verwerven en ontwikkelingen bij te houden. Blok 3 Combineren van technieken 1+1 kan meer dan 2 zijn Maatregelen die elkaar verzwakken Juiste combinaties van maatregelen die elkaar versterken Relatie tussen gebouwschil en installatietechniek Experimentele technieken Open inschrijving per deelnemer 425,- Incompany 4.250,- Welke nieuwe installatietechnieken zijn er en wat zijn de aandachtspunten bij toepassing ervan? Hoe worden deze technieken gewaardeerd in de EPN-berekeningen? Wat zijn aandachtspunten met betrekking tot toetsing en handhaving? Voor medewerkers van bouw- en woningtoezicht, klimaat- en energiecoördinatoren heeft u inzicht in installatietechnieken en concepten. Ook kent u het effect van technieken in theorie en praktijk, wordt u zich bewust van comfortbeleving door de eindgebruiker en wat dat voor effect heeft op het energiegebruik. U leert wat het EPC-effect is van maatregelen en concepten en u krijgt inzicht in de denkwijze van ontwerpers, leveranciers en projectontwikkelaars.

7 6 Eendaagse Cursus Realistisch duurzaamheidsbeleid Veel gemeenten zijn bezig om vorm te geven aan duurzaamheid. Maar wat zijn de handvatten om Europese, landelijke en eigen visies om te zetten in een haalbaar duurzaamheidsbeleid? Met deze cursus krijgt u inzicht hoe u als Met welke beleidskaders moet ik rekening houden? Hoe vertaal ik een visie naar een praktisch beleids- en uitvoeringsplan? Hoe kan ik ambities concretiseren en ervoor zorgen dat ze ook daadwerkelijk gerealiseerd worden? Hoe hebben andere gemeenten dit succesvol opgepakt? Deze cursus bieden wij aan in samenwerking met de CO 2 -monitor CO 2 -monitor gemeente van visie naar beleid en van implementatie naar monitoring komt. In de cursus komen praktijkvoorbeelden aan de orde van gemeenten die de uitdaging zijn aangegaan om realistisch beleid te maken. Na de cursus heeft u inzicht in de ontwikkelingen op duurzaamheidsgebied en de consequenties ervan voor gemeenten. Op basis hiervan kunt u een vertaalslag maken naar een praktisch en realistisch duurzaamheidsbeleid. U heeft inzicht in de aanpak van verschillende andere gemeenten. Voor beleidsmedewerkers duurzaamheid, raadsleden en beleidsmedewerkers milieu Blok 1 Beleidskader Kaders geven de richting aan, de weg mag u zelf vormgeven Europees Nationaal Blok 2 Invloed gemeente Weet waar je staat, voordat je op pad gaat Nulmeting Huidige of te actualiseren woonvisies Huidige energetische kwaliteit Huidige kansen en mogelijkheden RO-documenten: masterplan bestemmingsplannen Wat doet u (al)? Basisbegrippen duurzaamheid en technische uitwerking Wat kunt u beïnvloeden? Kansen zoeken en benutten Bestaande bouw Nieuwbouw Verkeer en vervoer Wie zijn uw partners? Blok 3 Visievorming Van ambitie naar een realistisch en uitvoerbaar plan Visie Ambities Doelstellingen Uitvoeringsplan Blok 4 Rol van de gemeente en implementatie De gemeente legt de basis, marktpartijen moeten hierop verder kunnen bouwen Stimuleren of reguleren? Vastleggen van afspraken Organisatorische inbedding in relevante beleidsdocumenten Woonvisie Masterplan Bestemmingsplan Financiële haalbaarheid Blok 5 Instrumentarium Een instrument kan alleen resultaat opleveren als het op de juiste manier wordt gebruikt Meetinstrumenten duurzaamheid GPR BREEAM NL LEED GreenCalc DPL CO 2 -monitor Blok 6 Integrale aanpak Een praktische aanpak: de basis voor duurzame projecten Proces bij een ontwikkeling Ambitievorming Belang van duurzaamheid voor de verschillende stakeholders Voorbeeldwijken en hun gerealiseerde ambities Stappenplan en aspecten duurzaam (technisch, RO) Organisatorisch Procesopzet Marktprikkels Aanbestedingsmogelijkheden (duurzaam inkopen) Selectieprocedures Technisch Informatie vanuit de omgeving Kansen en mogelijkheden vanuit de omgeving ten aanzien van duurzaamheid (biomassa, warmtenetten, bodemgesteldheid) Afweging ten behoeve van kansen voor een collectieve energie-infrastructuur of niet Kansen voor kleine collectieve energiesystemen Woninggebonden mogelijkheden RO-traject Stedenbouwkundig plan Eventuele locatie-eisen (vanuit het exploitatieplan) Beeldkwaliteitsplan (vorm, materialen, verschijningsvorm) Samenwerkingsovereenkomst ontwikkelaars Bestemmingsplan Communicatie naar bewoners Open inschrijving per deelnemer 425,- Incompany 4.250,-

8 7 Blok Dag 1 Dag 2 Blok 1 Ontwikkelingen 5 Klimaatneutraliteit door innovatieve Duurzaamheid maakt deel uit van elk project Inleiding: ontwikkelingen Relatie welbevinden Instrumenten & regelingen Aanscherping EPC en invoering EPG Conclusies aanbesteding Leren van inspirerende voorbeeldprojecten Casus Biezenakker, gemeente Oude IJsselstreek Casus Veendendaal-Oost Succes- en faalfactoren Tweedaagse Cursus Duurzame ontwikkeling van ambitie naar concreet project Ambities op het gebied van duurzaamheid zijn vaak hoog. De vraag daarna is hoe deze daadwerkelijk gerealiseerd kunnen worden. De ervaring leert dat bij de ingebruikname regelmatig niet veel meer overgebleven is van de eerste Welke instrumenten zijn er om duurzaamheid te concretiseren? Wanneer kan welk instrument ingezet worden en waar moet dan rekening mee gehouden worden? Hoe geef je op een praktische wijze handen en voeten aan de ambitie? Hoe pakken andere gemeenten dit aan? Voor raadsleden, wethouders, afdelingshoofden, klimaat- en energiecoördinatoren, projectleiders gemeentelijke projecten, beleidsmedewerkers ruimtelijke ordening, milieu en bouw- en woningtoezicht. duurzaamheidsambitie. Deze cursus geeft handvatten om duurzame ambities vorm te geven, te bewaken en ervoor te zorgen dat er daadwerkelijk een duurzaam project wordt gerealiseerd. heeft u inzicht in de verschillende methoden die gebruikt worden om duurzame ambities daadwerkelijk te realiseren. Daarnaast herkent u de mogelijkheden om deze op een praktische manier in te zetten en te bewaken gedurende het proces van planvorming tot en met realisatie. Ook hebt u inzicht gekregen in een praktische aanpak om daadwerkelijk invulling te geven aan de ambities die in het begin zijn opgesteld. Open inschrijving per deelnemer 795,- Incompany 7.950,- Blok 2 Energie- en klimaatbeleid Duurzaamheid heeft veel gezichten Energie- en klimaatbeleid Basisbegrippen duurzaamheid en technische uitwerking Begrippen ruimtelijke duurzaamheid Stedenbouwkundige schetsen Wateropgaaf plangebied Grondbezit Bodemgesteldheid plangebied Woningopgaaf Bouwfasering Typologie woningen Verhouding koop/huur Verhouding grondgebonden/gestapelde woningen Typologie woningen Duurzaamheidmeetinstrumenten GPR, BREEAM NL, LEED, GreenCalc +, DPL Discussie: op welke manier heeft het thema energie/duurzaamheid momenteel een plaats binnen ruimtelijke ontwikkelingen? Blok 3 EPC, EPL en verder Veel nieuwe ontwikkelingen op het gebied van duurzame gebiedsontwikkeling Achtergrond EPN Ontwikkeling EPC en EPL Welke normen zijn relevant? Terminologie Ontwikkelingen Van EPC naar EPG Van EPL naar DPL of BREEAM gebied Blok 4 Kennisuitwisseling Theorie en praktijk komen bij elkaar Plenaire casus over Vathorst Blok 6 Integrale aanpak Een pragmatische en praktische procesaanpak is het halve werk Proces bij een ontwikkeling Ambitievorming Organisatorisch (procesopzet, marktprikkels, aanbestedingsmogelijkheden, selectieprocedures) Technisch Informatie vanuit de omgeving Kansen en mogelijkheden vanuit de omgeving ten aanzien van duurzaamheid (biomassa, warmtenetten, bodemgesteldheid) Kansen voor collectieve energiesystemen Gebouwgebonden mogelijkheden RO-traject Stedenbouwkundig plan Eventuele locatie-eisen (vanuit het exploitatieplan) Beeldkwaliteitplan (vorm, materialen, verschijningsvorm) Samenwerkingsovereenkomst ontwikkelaars Bestemmingsplan Communicatie naar bewoners Financieel Blok 7 Verankering in beleid Handen en voeten geven aan duurzaamheid In relevante beleidsdocumenten Woonvisie Masterplan Bestemmingsplan Organisatorische inbedding Financiële haalbaarheid

9 De insteek van dit cursusaanbod is ervaring opdoen met de realisatie van duurzaamheid binnen gemeenten. Tijdens de cursussen krijgt u inzicht in de theorie, praktijk, recente technieken en relevante ontwikkelingen. Discussies en opdrachten zetten u aan het denken over de juiste aanpak voor uw eigen projecten. Uitwisseling van ervaringen met collega s uit andere gemeenten en concrete praktijkvoorbeelden inspireren u om aan de slag te gaan. Maatwerk Diverse cursussen bieden wij ook als incompany aan. Hierbij is twaalf personen het maximale aantal deelnemers per cursusgroep. Voor meer informatie of het aanvragen van een intakegesprek kunt u contact opnemen met Rik Altena, eendaagse cursus Open inschrijving per deelnemer 425,-, exclusief btw (inclusief cursusmateriaal). Incompanycursus 4.250,-, exclusief btw (inclusief intakegesprek en cursusmateriaal). tweedaagse cursus Open inschrijving per deelnemer 795,-, exclusief btw (inclusief cursusmateriaal). Incompanycursus 7.950,-, exclusief btw (inclusief intakegesprek en cursusmateriaal). Aanmelden/open inschrijving U kunt zich aanmelden via. Voor de open inschrijving bepalen wij op basis van inschrijvingen de meest centraal gelegen cursuslocatie. Meer informatie Voor meer informatie en het aanvragen van een incompanycursus kunt u contact opnemen met Rik Altena, Beeldmateriaal DWA, Shutterstock, Jürgen Dott, Istock, Stiebel Eltron DWA werkt onder andere voor: Gemeente Rucphen Gemeente Den Haag Gemeente Utrecht Gemeente Enschede Gemeente Rotterdam Gemeente Zoetermeer Gemeente Oude IJsselstreek Gemeente Langedijk Gemeente Velsen Gemeente Castricum Gemeente Hilversum Gemeente Amsterdam Gemeente Rijssen-Holten Gemeente Hardenberg Gemeente Deventer Gemeente Hellendoorn Gemeente Woerden Gemeente Kampen Gemeente Eemsmond Gemeente Haarlem c 2011, DWA installatie- en energieadvies T E I

Duurzaam Gebouwbeheer

Duurzaam Gebouwbeheer 2-daagse cursus Duurzaam Gebouwbeheer Gemeenten hebben verschillende gebouwen in beheer, zoals gemeentehuizen, kantoren en brandweerkazernes. Ook zijn er gebouwen eigendom van de gemeente, maar worden

Nadere informatie

Nieuwe energieprestatienorm

Nieuwe energieprestatienorm Nieuwe energieprestatienorm >> Als het gaat om energie en klimaat De tools Uw weg vinden in de nieuwe energieprestatienorm, wie helpt u daarbij? Heeft u hem al in huis, de nieuwe energieprestatienorm NEN

Nadere informatie

Bevordering naleving Ventilatie en EPC regels. Verslag uitgevoerde activiteiten 2010. Datum 13 december 2010 Status Definitief

Bevordering naleving Ventilatie en EPC regels. Verslag uitgevoerde activiteiten 2010. Datum 13 december 2010 Status Definitief Bevordering naleving Ventilatie en EPC regels Verslag uitgevoerde activiteiten 2010 Datum 13 december 2010 Status Definitief Colofon Publicatienummer VROM-Inspectie Directie Uitvoering Programma Bouwen

Nadere informatie

Feiten en fabels rond de aanscherping van de EPC van 0,8 naar 0,6

Feiten en fabels rond de aanscherping van de EPC van 0,8 naar 0,6 Feiten en fabels rond de aanscherping van de EPC van 0,8 naar 0,6 Inleiding Per 1 januari 2011 gaat de wettelijk vereiste EPC voor nieuwbouwwoningen omlaag van 0,8 naar 0,6. De verandering van het Bouwbesluit

Nadere informatie

Gecontroleerde kwaliteits-/ gelijkwaardigheidsverklaringen ten behoeve van Nieuwbouw/Bestaande bouw. Kees Arkesteijn, ISSO

Gecontroleerde kwaliteits-/ gelijkwaardigheidsverklaringen ten behoeve van Nieuwbouw/Bestaande bouw. Kees Arkesteijn, ISSO Gecontroleerde kwaliteits-/ gelijkwaardigheidsverklaringen ten behoeve van Nieuwbouw/Bestaande bouw Kees Arkesteijn, ISSO Gecontroleerde kwaliteits-/ gelijkwaardigheidsverklaringen Programma Kennismaken

Nadere informatie

NVN 7125 Berekenen energiebesparende gebiedsmaatregelen als onderdeel van de EPC-eis

NVN 7125 Berekenen energiebesparende gebiedsmaatregelen als onderdeel van de EPC-eis NVN 7125 Berekenen energiebesparende gebiedsmaatregelen als onderdeel van de EPC-eis 11 oktober 2011 Bert Elkhuizen Cofely Energy Solutions Definities NEN 7120: nieuwe norm voor het bepalen van de energieprestatie

Nadere informatie

Energiebesparing. Betonkernactivering. Programma. Energiebesparing EPBD. Energy Performance Building Directive. Europese richtlijn.

Energiebesparing. Betonkernactivering. Programma. Energiebesparing EPBD. Energy Performance Building Directive. Europese richtlijn. Programma Energiebesparing & Betonkernactivering Energiebesparing Europa Nederland Besparingspotentieel Specialisten gevraagd? Betonkernactivering Publicatie Leergang Kees Arkesteijn 1 2 Energiebesparing

Nadere informatie

Hoe gaan zorginstellingen om met het energievraagstuk?

Hoe gaan zorginstellingen om met het energievraagstuk? Hoe gaan zorginstellingen om met het energievraagstuk? Conclusies nav onderzoek in Opdracht van agentschap NL Ministerie van Binnenlandse Zaken en Koninkrijksrelaties Dit rapport is bestemd voor de organisatie

Nadere informatie

Gecontroleerde kwaliteits-/ gelijkwaardigheidsverklaringen ten behoeve van Nieuwbouw/Bestaande bouw. Kees Arkesteijn, ISSO

Gecontroleerde kwaliteits-/ gelijkwaardigheidsverklaringen ten behoeve van Nieuwbouw/Bestaande bouw. Kees Arkesteijn, ISSO Gecontroleerde kwaliteits-/ gelijkwaardigheidsverklaringen ten behoeve van Nieuwbouw/Bestaande bouw Kees Arkesteijn, ISSO Gecontroleerde kwaliteits-/ gelijkwaardigheidsverklaringen Programma Kennismaken

Nadere informatie

1 Inleiding. 2 Doelstelling. 3 Cursustraject. 2.1 Doelgroep

1 Inleiding. 2 Doelstelling. 3 Cursustraject. 2.1 Doelgroep Project 12950 Dubo-adviseur Onderwerp Trainingstraject EPN in de praktijk Datum 05-03-2013 Status Definitief 12950622552ing. J. NeelemanDubo consulent18 februari 2013Cursustraject 1 Inleiding Met de invoering

Nadere informatie

Energie Bouwbesluit en het Activiteitenbesluit

Energie Bouwbesluit en het Activiteitenbesluit Rijkswaterstaat Ministerie van Infrastructuur en Milieu Energie Bouwbesluit en het Activiteitenbesluit Het behalen van energie-efficiëntieverbetering in een bepaald type gebouw wordt zowel door het Bouwbesluit

Nadere informatie

Uitvoeringsprogramma Klimaatbeleid Vaals 2012-2015

Uitvoeringsprogramma Klimaatbeleid Vaals 2012-2015 Uitvoeringsprogramma Klimaatbeleid Vaals 2012-2015 Projectcode GEMEENTE 1 Energiebesparing gemeentelijke gebouwen Doelstelling Het verbeteren van de energieprestatie van gemeentelijke gebouwen door 3%

Nadere informatie

Energieprestatie in de toekomst Verdouw Beurs 2.0

Energieprestatie in de toekomst Verdouw Beurs 2.0 Energieprestatie in de toekomst Verdouw Beurs 2.0 ing. A.F. (André) Kruithof Oktober 2015 Programma Op weg naar 2050: doelstellingen bestaande bouw & nieuwbouw BENG-indicatoren Energiezuinigheid in de

Nadere informatie

Trainingen: open inschrijvingen najaar 2012

Trainingen: open inschrijvingen najaar 2012 Trainingen: open inschrijvingen najaar 2012 Naast onze succesvolle in-company trainingen biedt Senze ook de mogelijkheid om je individueel in te schrijven voor verschillende trainingen. Wil je je kennis

Nadere informatie

Voorstel ontwikkeling duurzaamheidsparagraaf Zoetermeer. 1. Inleiding

Voorstel ontwikkeling duurzaamheidsparagraaf Zoetermeer. 1. Inleiding Voorstel ontwikkeling duurzaamheidsparagraaf Zoetermeer 1. Inleiding Zoetermeer wil zich de komende jaren ontwikkelen tot een top tien gemeente qua duurzaam leefmilieu. In het programma duurzaam Zoetermeer

Nadere informatie

Beoordelingssystematiek Gecontroleerde kwaliteitsverklaringen en gecontroleerde gelijkwaardigheidsverklaringen

Beoordelingssystematiek Gecontroleerde kwaliteitsverklaringen en gecontroleerde gelijkwaardigheidsverklaringen Beoordelingssystematiek gelijkwaardigheid- en kwaliteitsverklaringen 01-07-2010 Beoordelingssystematiek Gecontroleerde kwaliteitsverklaringen en gecontroleerde gelijkwaardigheidsverklaringen Inleiding

Nadere informatie

Slimme keuzes voor woningconcepten met warmtepompen

Slimme keuzes voor woningconcepten met warmtepompen Slimme keuzes voor woningconcepten met warmtepompen Interactie tussen gevelisolatie, ventilatiesystemen en capaciteit warmtepompsystemen Per 1 januari 2015 worden de EPCeisen aangescherpt. Voor woningen

Nadere informatie

Hans Bosch Hogeschool Rotterdam / Ex ambtenaar BWT

Hans Bosch Hogeschool Rotterdam / Ex ambtenaar BWT Energieprestatie naar 0.4. Hoe krijgen we dit nu Hans Bosch Hogeschool Rotterdam / Ex ambtenaar BWT Arthur Barendregt Gemeente Rotterdam 1 Werkgroep gezondheid & energiezuinigheid - Houdt zich bezig met

Nadere informatie

Rapport energiecijfers kantoren

Rapport energiecijfers kantoren Rapport energiecijfers kantoren Dit rapport is aangemaakt op 08/31/10 om 11:31. De website Energiecijfers van NL Energie en Klimaat levert u actuele gegevens over energieprijzen en alle aspecten van energiegebruik

Nadere informatie

Energieverspilling is zinloos

Energieverspilling is zinloos Aan de slag in de Bestaande Bouw Energieverspilling is zinloos in het verleden en daarna samengesteld door: Martin Liebregts Haico van Nunen Donderdag 13 september 2007 Milieu - Aandacht in de tijd 2/31

Nadere informatie

Een goede fundering voor uw bouwkennis

Een goede fundering voor uw bouwkennis Selectie trainingen najaar 2016 Ga voor kwaliteit met NEN Bouwtrainingen: Een goede fundering voor uw bouwkennis www.nen.nl/trainingbouw Meer maatwerk met een bedrijfstraining Wist u dat we in 2015 ruim

Nadere informatie

Energie- en prestatiemonitoring

Energie- en prestatiemonitoring Energie- en prestatiemonitoring Onderdeel van integraal gebouwbeheer 9 november 2011 Machiel Karels Agenda 1. Wat willen we? 2. Wat gebeurt er om ons heen? 3. Wat er mogelijk is? 4. Wat we zouden moeten

Nadere informatie

Passiefhuis gecertificeerd & Energieneutraal

Passiefhuis gecertificeerd & Energieneutraal Passiefhuis gecertificeerd & Energieneutraal Sportpark Kilder Meer betrokkenheid Meer keuze Meer kwaliteit MeerWaarde Het consortium Het consortium van Campen heeft reeds meerdere energetisch hoogwaardige

Nadere informatie

Verduurzaming gemeentelijk vastgoed

Verduurzaming gemeentelijk vastgoed Verduurzaming gemeentelijk vastgoed Toelichting op de aanpak van de gemeente Breda Marcel van Embden (projectleider afdeling Vastgoedbeheer) Inhoud Klimaatnota gemeente Breda Wat is de insteek bij het

Nadere informatie

Samenwerken, daar zijn we goed in. Met diverse andere professionals werken wij samen aan nieuwe ontwikkelingen en integrale oplossingen.

Samenwerken, daar zijn we goed in. Met diverse andere professionals werken wij samen aan nieuwe ontwikkelingen en integrale oplossingen. Vandaag de dag worden er steeds hogere eisen gesteld aan technische installaties van gebouwen. Op zich is dat niet vreemd, immers goed ontworpen installaties zorgen ervoor dat mensen zich in een gebouw

Nadere informatie

Concept Ecovision. Il sole come partner. Concept Ecovision. schermature solari Colt

Concept Ecovision. Il sole come partner. Concept Ecovision. schermature solari Colt Il sole come partner Concept Ecovision schermature solari Colt Concept Ecovision Verantwoord ondernemen, zorgvuldig omgaan met natuurlijke hulpbronnen en gebruik maken Energie besparen: een visie Energie

Nadere informatie

TER KENNISNAME. Onderwerp : Klimaatbeleid (energiebeleid) de commissie grondgebiedzaken

TER KENNISNAME. Onderwerp : Klimaatbeleid (energiebeleid) de commissie grondgebiedzaken CIE GZ 6 01-2007 TER KENNISNAME AAN Onderwerp : Klimaatbeleid (energiebeleid) de commissie grondgebiedzaken 1 Inleiding In 1997 zijn in Kyoto internationale afspraken gemaakt om tot een reductie van uitstoot

Nadere informatie

Presentatie de Zonnewoning. Kennismaken met een duurzaam, comfortabel en energiezuinig woonconcept

Presentatie de Zonnewoning. Kennismaken met een duurzaam, comfortabel en energiezuinig woonconcept Presentatie de Zonnewoning Kennismaken met een duurzaam, comfortabel en energiezuinig woonconcept 2006 Waarom een Zonnewoning? Aansluiten bij (Klimaat-) beleid: Met het concept de Zonnewoning kunnen wij

Nadere informatie

Het (vernieuwde) energielabel nu en in de toekomst

Het (vernieuwde) energielabel nu en in de toekomst Tweespraaklezing 26 maart 2009 Het (vernieuwde) energielabel nu en in de toekomst - deel 1 - ing. J.J.P. (Jan Pieter) van Dalen Adviesburo Nieman B.V. 1 Programma 1. Het energielabel Bronvermelding Functie

Nadere informatie

AT OSBORNE. Practice what you preach: Hoofdkantoor AT Osborne 3 jaar later. 19 september 2012. Gerhard Jacobs Directeur Huisvesting & Vastgoed

AT OSBORNE. Practice what you preach: Hoofdkantoor AT Osborne 3 jaar later. 19 september 2012. Gerhard Jacobs Directeur Huisvesting & Vastgoed AT OSBORNE www.atosborne.nl Practice what you preach: Hoofdkantoor AT Osborne 3 jaar later Gerhard Jacobs Directeur Huisvesting & Vastgoed 19 september 2012 AT Osborne Huisvesting en Vastgoed Infrastructuur

Nadere informatie

PROJECTPLAN METERS MAKEN IN DE ESHOF

PROJECTPLAN METERS MAKEN IN DE ESHOF PROJECTPLAN METERS MAKEN IN DE ESHOF De Eshof op weg naar energie neutraal! = woningen Eshof naar nul op de meter = Inhoud 1. Ambitie: naar meest duurzame wijk van Elst? 2. Meten is weten: per wijk per

Nadere informatie

Energieverspilling is zinloos

Energieverspilling is zinloos Aan de slag in de Bestaande Bouw Energieverspilling is zinloos in het verleden en daarna samengesteld door: Martin Liebregts Haico van Nunen Donderdag 13 september 2007 2/25 3/25 1. Praktijk van het verleden

Nadere informatie

www.bamtechniek.nl Stappenplan voor energiemanagement in bestaand vastgoed BAM Techniek - Energy Systems

www.bamtechniek.nl Stappenplan voor energiemanagement in bestaand vastgoed BAM Techniek - Energy Systems www.bamtechniek.nl Stappenplan voor energiemanagement in bestaand vastgoed BAM Techniek - Energy Systems BAM Techniek - Energy Systems Uw energie- en gebouwmanager Energie is absoluut onmisbaar voor de

Nadere informatie

We waren Intergemeentelijk en nu

We waren Intergemeentelijk en nu We waren Intergemeentelijk en nu Ruud Veen Gemeente Haarlem Bouwfysica Lid Werkgroep Gezondheid & Energiezuinigheid Bestuurslid Nederlands Vlaamse Bouwfysica Vereniging (NVBV) April 2011 Regiodagen 2011

Nadere informatie

Duurzaam Beheer en Onderhoud. Docentendag 2010. André Derksen Projectcoördinator. Duurzaam Beheer & Onderhoud. Algemene Technieken

Duurzaam Beheer en Onderhoud. Docentendag 2010. André Derksen Projectcoördinator. Duurzaam Beheer & Onderhoud. Algemene Technieken Docentendag 2010 Algemene Technieken André Derksen Projectcoördinator Inhoud Duurzaam Beheer en Onderhoud Zonne-energie Noodverlichtingsinstallaties Sprinklerinstallaties Duurzaam Beheer & Onderhoud Duurzaam

Nadere informatie

Duurzaamheid in Boswinkel Oost

Duurzaamheid in Boswinkel Oost Programma Waarom energiezuinig en duurzaam (ver)bouwen? Waarom energiemonitoring Duurzaamheid in Boswinkel Oost Energiemonitoring Velve Lindenhof, Enschede De energiezuinigste wijk van Enschede De uitvraag

Nadere informatie

23-10-2009 MiddenBeemster. Aanpak tussen gemeente en huurders. Duurzaam Woonbron

23-10-2009 MiddenBeemster. Aanpak tussen gemeente en huurders. Duurzaam Woonbron 23-10-2009 MiddenBeemster Aanpak tussen gemeente en huurders Duurzaam Woonbron Even voorstellen Jan Willem Croon, ambassadeur duurzaamheid Woonbron Ir. Bouwkunde TU Delft 10 jaar Stork contracting. 10

Nadere informatie

Duurzame kansen nieuwe grondexploitatiewet

Duurzame kansen nieuwe grondexploitatiewet Duurzame kansen nieuwe grondexploitatiewet Kansen voor energiezuinige en duuzame aanleg Workshop grondexploitatie SenterNovem, 10 oktober, Martijn Blom Inhoud presentatie Huidige situatie exploitatie grond

Nadere informatie

De keuze voor duurzaam bouwen

De keuze voor duurzaam bouwen De keuze voor duurzaam bouwen Ad Stas Woonbelang Veghel Wat aan de orde? Woonbelang Veghel beleid duurzaam (ver)bouwen en ervaringen instrumentarium, dilemma s en procesgang duurzaam concept; houtskeletbouw

Nadere informatie

Kansen voor warmtenetten in Noord-Holland

Kansen voor warmtenetten in Noord-Holland Kansen voor warmtenetten in Noord-Holland Parallelsessie Ambtelijk Café 2013 Roelof Potters (Alliander) en Eloi Burdorf (SDE) Agenda Welkom en introductie Presentatie: Aanpak verduurzaming gebouwde omgeving

Nadere informatie

Praktijkseminar implementatie nieuwe wetgeving

Praktijkseminar implementatie nieuwe wetgeving www.praktijkseminar-installatiesector.nl Praktijkseminar implementatie nieuwe wetgeving Duurzame energie en energiebesparing Wat zijn de consequenties voor installateurs en gebouwbeheerders? Beatrix Theater

Nadere informatie

Building4life. Wilt u weten hoe? Building4life. Jan van Polanenkade 26B1 4811 KM Breda Postbus 1069 4801 BB Breda

Building4life. Wilt u weten hoe? Building4life. Jan van Polanenkade 26B1 4811 KM Breda Postbus 1069 4801 BB Breda Wilt u weten hoe? Ga stap voor stap door onze aanpak: - Kennismaking Building4life - De Building4life werkwijze - Uitgewerkte case Amarant Tilburg Building4life Jan van Polanenkade 26B1 4811 KM Breda Postbus

Nadere informatie

Conceptoplossingen door samenwerking. Albert van Lohuizen Manager Installatieconcepten

Conceptoplossingen door samenwerking. Albert van Lohuizen Manager Installatieconcepten Conceptoplossingen door samenwerking Albert van Lohuizen Manager Installatieconcepten Waarom bouwen we zoveel muren en slaan we zo weinig bruggen? Brink Climate Systems 1903 Smederij te Assen 2013 Fabrikant

Nadere informatie

VAKGROEP KLIMAAT- EN DUURZAME TECHNIEK. Ventilatie: ruggengraat van het klimaatconcept. De techniek waarop Nederland draait

VAKGROEP KLIMAAT- EN DUURZAME TECHNIEK. Ventilatie: ruggengraat van het klimaatconcept. De techniek waarop Nederland draait VAKGROEP KLIMAAT- EN DUURZAME TECHNIEK Ventilatie: ruggengraat van het klimaatconcept De techniek waarop Nederland draait Het belang en de mogelijkheden van ventilatietechniek Woningen en gebouwen worden

Nadere informatie

Ontbijtbijeenkomst GRIC Gilze en Rijen 16 september 2015

Ontbijtbijeenkomst GRIC Gilze en Rijen 16 september 2015 Ontbijtbijeenkomst GRIC Gilze en Rijen 16 september 2015 Krijn Ratsma (architect en voorzitter Stichting Energieke Regio) inhoud: ontstaan Energieke Regio opzet van het project ook in Gilze en Rijen? ons

Nadere informatie

Subsidieregeling Energiebesparing in de Sociale Huursector, nr. 2006wem004996i.

Subsidieregeling Energiebesparing in de Sociale Huursector, nr. 2006wem004996i. Subsidieregeling Energiebesparing in de Sociale Huursector, nr. 2006wem004996i. Toelichting Inleiding Provinciale staten van Utrecht hebben besloten om 750.000,- in te zetten voor de reductie van CO 2

Nadere informatie

Het kan minder! ing. P. Hameetman

Het kan minder! ing. P. Hameetman Het kan minder! ing. P. Hameetman manager innovatie BAM Vastgoed bv Inleiding Afbakening: Presentatie is toegespitst op woningbouw Verdieping van technische mogelijkheden 2 Klimaatakkoord Gemeenten en

Nadere informatie

NOTA KWALITEIT WONEN DE KWALITEITSEISEN

NOTA KWALITEIT WONEN DE KWALITEITSEISEN NOTA KWALITEIT WONEN DE KWALITEITSEISEN OntwikkelingsDienst Breda Afdeling Regionale Ontwikkeling en Stedelijke Vernieuwing november 2005 2 Kwaliteit Wonen De Kwaliteitseisen INLEIDING Het is goed toeven

Nadere informatie

6-11-2012. Nut en noodzaak energieconcepten in renovatie. Visie renovatie & energiezuinigheid. Programma. Renoveren in bestaande bouw

6-11-2012. Nut en noodzaak energieconcepten in renovatie. Visie renovatie & energiezuinigheid. Programma. Renoveren in bestaande bouw Programma Nut en noodzaak energieconcepten in renovatie van visie tot concept renovatie & energiezuinigheid Voorbeeldprojecten Toekomst + gebruiker (bestaande) bouw ir. H.J.J. (Harm) Valk senior adviseur

Nadere informatie

Conceptoplossingen en samenwerking. Albert van Lohuizen Manager Installatieconcepten

Conceptoplossingen en samenwerking. Albert van Lohuizen Manager Installatieconcepten Conceptoplossingen en samenwerking Albert van Lohuizen Manager Installatieconcepten Waarom bouwen we zoveel muren en slaan we zo weinig bruggen? Brink Climate Systems 1903 Smederij te Assen 2013 Fabrikant

Nadere informatie

Collectief bouwen Vennedaal Grave

Collectief bouwen Vennedaal Grave Collectief bouwen Vennedaal Grave Agenda Introductie Collectief Particulier Opdrachtgeverschap Voordelen CPO Mogelijke subsidie Voordelen nieuwbouw t.o.v. bestaande woning Nul-op-de-meter Locatie Vennedaal

Nadere informatie

Welkom Themabijeenkomst Gezond Wonen

Welkom Themabijeenkomst Gezond Wonen Welkom Themabijeenkomst Gezond Wonen Gezond Wonen Jetske Thielen Programma Themabijeenkomst Gezond Wonen 12.30 Project Gezond Binnenklimaat (Jetske Thielen) 13.30 Gezond Wonen GGD (Ad Dilven) 14.00 Workshops

Nadere informatie

Presentatie titel. Hans van Oort Arno Harting Rob van der Westen

Presentatie titel. Hans van Oort Arno Harting Rob van der Westen Duurzaamheid bij onderwijshuisvesting Duurzaamheid bij onderwijshuisvesting Onderwijshuisvesting Binnenmilieu en energiebesparing Provinciale informatie bijeenkomst 2 februari 2011 Hans van Oort Arno Harting

Nadere informatie

Duurzame ontwikkeling:

Duurzame ontwikkeling: Duurzaam Tynaarlo Duurzame ontwikkeling: Een ontwikkeling die kan voorzien in de behoeften van de huidige generaties zonder die van de toekomstige generaties in gevaar te brengen. (Our common future 1987)

Nadere informatie

Bijlage I 20111278-07 Investeringen en energielasten Energiesprong woningbouw Maria van Bourgondiëlaan te Eindhoven. 1 Inleiding

Bijlage I 20111278-07 Investeringen en energielasten Energiesprong woningbouw Maria van Bourgondiëlaan te Eindhoven. 1 Inleiding Bijlage I 20111278-07 Investeringen en energielasten Energiesprong woningbouw Maria van Bourgondiëlaan te Eindhoven Datum Referentie Behandeld door 13 december 2011 20111278-07 P. Smoor/LSC 1 Inleiding

Nadere informatie

Advies: Akkoord te gaan met raadsvoorstel 16R.00239

Advies: Akkoord te gaan met raadsvoorstel 16R.00239 VOORSTEL AAN BURGEMEESTER EN WETHOUDERS & VOORSTEL AAN DE RAAD Van: B. Atema Tel nr: 8480 Nummer: 16A.00428 Datum: 17 mei 2016 Team: Vastgoed Tekenstukken: Ja Bijlagen: 2 Afschrift aan: N.a.v. (evt. briefnrs.):

Nadere informatie

Thermische prestatie contracten

Thermische prestatie contracten 10 november 2005 Thermische prestatie contracten Conform ISSO-publicatie 74 Bert Elkhuizen Chrit Cox TNO Bouw en Ondergrond te Delft Contactgegevens: 015 276 33 10 Bert.Elkhuizen@tno.nl Inhoudsopgave 1.

Nadere informatie

Learnshop. EN16001: Het kader voor uw energiemanagementsysteem? Nimaris b.v. Paul van Wezel Hertog van Brabantweg 15 5175 EA Loon op Zand

Learnshop. EN16001: Het kader voor uw energiemanagementsysteem? Nimaris b.v. Paul van Wezel Hertog van Brabantweg 15 5175 EA Loon op Zand Learnshop EN16001: Het kader voor uw energiemanagementsysteem? Nimaris b.v. Paul van Wezel Hertog van Brabantweg 15 5175 EA Loon op Zand tel: 0416-543060 Fax: 0416-543098 email: Web: paul.van.wezel@nimaris.nl

Nadere informatie

Energy Service Company: een kans voor u?

Energy Service Company: een kans voor u? 1 Energy Service Company: een kans voor u? Stand van zaken provinciale pilot & Kansen voor de installatiebranche Hans van der Heide Pilot provincie Friesland (1) Doel: Ervaring opdoen met het opzetten

Nadere informatie

Factsheet Energie en Klimaat

Factsheet Energie en Klimaat Factsheet Energie en Klimaat 1. Inleiding Deze factsheet heeft betrekking op het klimaatbeleid (de reductie van CO 2 )en het energiebeleid (inzetten op zeven speerpunten) van Den Haag. Voor deze factsheet

Nadere informatie

Tool Nieuwbouw Onderhoud & beheer Handleiding bouwen aan Frisse Scholen PVE Frisse Scholen Frisse Scholen Toets Ervaringen met de Frisse Scholen

Tool Nieuwbouw Onderhoud & beheer Handleiding bouwen aan Frisse Scholen PVE Frisse Scholen Frisse Scholen Toets Ervaringen met de Frisse Scholen Tools voor Frisse Scholen een overzicht Ir. Bert Meijering 07.11.2012 Tool Nieuwbouw Onderhoud & beheer Handleiding bouwen aan Frisse Scholen PVE Frisse Scholen Frisse Scholen Toets Ervaringen met de Frisse

Nadere informatie

Een kwaliteitsbeheersysteem. voor verbetering van binnenmilieu en energiegebruik bij renovatie van sociale meergezinswoningen

Een kwaliteitsbeheersysteem. voor verbetering van binnenmilieu en energiegebruik bij renovatie van sociale meergezinswoningen Een kwaliteitsbeheersysteem voor verbetering van binnenmilieu en energiegebruik bij renovatie van sociale meergezinswoningen 1 Renovatie van meergezinswoningen met behulp van het kwaliteitsbeheersysteem

Nadere informatie

Gebieden Energie Neutraal

Gebieden Energie Neutraal Gebieden Energie Neutraal Kennismaken met het programma GEN Liesbeth Schipper 27 september 2012 Inhoud Achtergrond Opzet GEN programma GEN Nieuwbouw Energieconcept Ontwikkel en businessmodel Omgeving GEN

Nadere informatie

WORKSHOP ENERGIEVISIE

WORKSHOP ENERGIEVISIE WORKSHOP ENERGIEVISIE STELLING 1 Wij werken al vanuit een energievisie WAT ZIT ER IN EEN ENERGIEVISIE Hoe gaan we om met energie in bestaande bouw en in nieuwbouw, in zowel woningbouw als utiliteit en

Nadere informatie

Energiebesparing bij nieuwbouw

Energiebesparing bij nieuwbouw Bas van de Griendt* en Jos de Vries** Energiebesparing bij nieuwbouw Als het gaat om energiebesparing staat de nieuwbouw in Nederland voor een opgave die er niet om liegt. Sinds 2011 immers moeten nieuwbouwwoningen

Nadere informatie

Verduurzaming Gouvernement

Verduurzaming Gouvernement Verduurzaming Gouvernement Agenda Welkomstwoord Omschrijving van de case door Provincie Limburg Van vraagstelling naar aanpak BREEAM als leidraad Analyse en scenario s Duurzaamheidskeuzes (interactief

Nadere informatie

Workshop 1: Kostenbesparing door energiezuinig gebouwbeheer door Bas Ambachtsheer, algemeen-directeur Cofely GDF-Suez

Workshop 1: Kostenbesparing door energiezuinig gebouwbeheer door Bas Ambachtsheer, algemeen-directeur Cofely GDF-Suez Gevraagd: Duurzaam commitment Klimaattop Amstelveen Donderdag 14 oktober 2010 Ambitie: Duurzaam in Amstelveen Tijdens de klimaattop staan inspiratie, matchmaking en commitment centraal. Amstelveense voorlopers

Nadere informatie

De intelligente oplossing

De intelligente oplossing De intelligente oplossing De laatste jaren zijn de energieprijzen toonbaar gestegen. Daar komt bij dat de voorraad fossiele brandstoffen ook niet onuitputtelijk is. Deze optelsom geeft aan dat we op alternatieve

Nadere informatie

Vaillant & rendement. Technisch Project Advies

Vaillant & rendement. Technisch Project Advies Vaillant & rendement Technisch Project Advies meer rendement van uw project? Begin bij Vaillant Technisch Project Advies tijdige inschakeling TPA Uw winst Hoe blijven we samen aan de voortdurend aangescherpte

Nadere informatie

Woningen met EPC ( 0,8

Woningen met EPC ( 0,8 Een initiatief van in samenwerking met 1 Woningen met EPC ( 0,8 Toelichting wijzigingen en bouwkundige aandachtspunten en duurzame energie - ontwerp- en adviesbureau BNA ir. F.W. den Dulk (Freek) 2 1 Onderwerpen

Nadere informatie

MIMI Testimonial. Wonen Limburg - Roermond

MIMI Testimonial. Wonen Limburg - Roermond MIMI Testimonial Wonen Limburg - Roermond Stephan Gross, projectleider Wonen Limburg Het MIMI-concept werkt! MIMI: Meer Isolatie en Minder Installaties. Met als resultaat een uitstekend wooncomfort en

Nadere informatie

FINANCIERINGSCONSTRUCTIES

FINANCIERINGSCONSTRUCTIES FINANCIERINGSCONSTRUCTIES Programma van Eisen Duurzaam bouwen en energiezuinigheid nieuwbouw en renovatie scholen/onderwijshuisvesting Programma Energiebesparingscampagne gedrag bestaande scholen/onderwijshuisvesting

Nadere informatie

Programma van Eisen Frisse Scholen april 2012

Programma van Eisen Frisse Scholen april 2012 Programma van Eisen Frisse Scholen april 2012 Voor u ligt het Programma van Eisen Frisse Scholen. Dit Programma van Eisen dient als leidraad voor opdrachtgevers van nieuw- en verbouw van scholen (schoolbesturen

Nadere informatie

De waarde van het energielabel voor Woonbron

De waarde van het energielabel voor Woonbron De waarde van het energielabel voor Woonbron Seminar Het Energielabel Nootdorp, 24 april 2008 Rik rashoff, duurzaamheidsambassadeur Woonbron De waarde van het energielabel voor Woonbron Lid Platform Energietransitie

Nadere informatie

Van der Maazen Duurzame Ontwikkeling BV

Van der Maazen Duurzame Ontwikkeling BV inhoud. Voorstelrondje Van der Maazen Duurzame Ontwikkeling BV UKR en UKP- NESK prijs Hart van Oijen Onze gedachte over biogas Zijn wij op de goede weg? Van der Maazen Duurzame Ontwikkeling BV Bewust en

Nadere informatie

R e n o v a t i e e n v e r d u u r z a m i n g S c h o o l m e t d e B i j b e l t e L a n g b r o e k

R e n o v a t i e e n v e r d u u r z a m i n g S c h o o l m e t d e B i j b e l t e L a n g b r o e k datum: 16-10-2013 ARCOM B.V. Postbus 381 3900 AJ Veenendaal Koningsschot 45 3905 PR Veenendaal T 0318 64 55 52 F 0318 66 88 52 E info@arcombv.nl I www.arcombv.nl Vraagstelling Door het bestuur van de school

Nadere informatie

Groen? Het is te doen! Audit.Tax.Consulting.Financial Advisory.

Groen? Het is te doen! Audit.Tax.Consulting.Financial Advisory. Groen? Het is te doen! Audit.Tax.Consulting.Financial Advisory. Een uitdagend klimaat 20 20 2020 In 2020 moet de uitstoot van CO 2 in de EU met 20% zijn teruggebracht ten opzichte van het 1990 niveau.

Nadere informatie

Energieprestatie. Energieprestatie van gebouwen en de rol van de installatiesector. Kees Arkesteijn (ISSO)

Energieprestatie. Energieprestatie van gebouwen en de rol van de installatiesector. Kees Arkesteijn (ISSO) Energieprestatie Energieprestatie van gebouwen en de rol van de installatiesector Kees Arkesteijn (ISSO) Programma 1. Inleiding Energieprestatie gebouwen 2. Methoden bepaling Energieprestatie 3. Wet en

Nadere informatie

Voorstel raad. Onderwerp. Voorstel. Inleiding GEWIJZIGD. Westerheul IV: warmte- en koudeopslag en ambitie duurzaamheid

Voorstel raad. Onderwerp. Voorstel. Inleiding GEWIJZIGD. Westerheul IV: warmte- en koudeopslag en ambitie duurzaamheid Voorstel raad GEWIJZIGD AAN de gemeenteraad REGISTRATIENUMMER 14G0000078 AGENDAPUNT 6 TER INZAGE Ja NUMMER 0043/14 BIJLAGE(N) Rapport W/E Adviseurs energie voor Westerheul (openbaar) RAADSVERGADERING 30

Nadere informatie

samen maken we de stad, toch?

samen maken we de stad, toch? samen maken we de stad, toch? informatiebijeenkomst 13, 22 en 29 april 2015 WAC bestaat uit vertegenwoordigers van Werkgroep Toegankelijkheid uit: GPPA gehandicapten en patiënten platform Werkgroep Geschikt

Nadere informatie

Op weg naar een beter binnenmilieu in bestaande schoolgebouwen

Op weg naar een beter binnenmilieu in bestaande schoolgebouwen Op weg naar een beter binnenmilieu in bestaande schoolgebouwen Seminar Swegon Air Academy 11 november 2008 ir. Froukje van Dijken BBA Binnenmilieu 010-2447025 www.binnenmilieu.nl Dagelijks 20.000 leerlingen

Nadere informatie

Bijlage 5A, AB vergadering 17 december 2013 Bevindingen en Aanbevelingen van de eerste 3 fasen van de Pilot Gezondheid en Energie Meerstad

Bijlage 5A, AB vergadering 17 december 2013 Bevindingen en Aanbevelingen van de eerste 3 fasen van de Pilot Gezondheid en Energie Meerstad Bijlage 5A, AB vergadering 17 december 2013 Bevindingen en Aanbevelingen van de eerste 3 fasen van de Pilot Gezondheid en Energie Meerstad Opgesteld door de werkgroep Pilot Gezondheid en Energie Meerstad

Nadere informatie

Resultaten. Nationale enquête duurzame prestaties Nederlandse gemeenten.

Resultaten. Nationale enquête duurzame prestaties Nederlandse gemeenten. Resultaten Nationale enquête duurzame prestaties Nederlandse gemeenten. 19 mei 2011 Inleiding De duurzame ambities verschillen per gemeente. Zo ook de daadwerkelijke invulling van deze ambities. Toch streven

Nadere informatie

'DE ZWAAN' vof. Inhoud. 01 Bouwmanagement. 02 Initiatieffase bij het kopen van een gebouw. 03 Initiatieffase bij bestaande bouw

'DE ZWAAN' vof. Inhoud. 01 Bouwmanagement. 02 Initiatieffase bij het kopen van een gebouw. 03 Initiatieffase bij bestaande bouw 0 T Inhoud 01 ouwmanagement 02 Initiatieffase bij het kopen van een gebouw. 03 Initiatieffase bij bestaande bouw 04 Initiatieffase bij nieuwbouw 05 Schetsfase bij verbouwing of nieuwbouw 06 Voorontwerp

Nadere informatie

Energiebesparing met mutatieaanpak

Energiebesparing met mutatieaanpak Thema uitgewerkt voor de corporatiesector: Energiebesparing met mutatieaanpak Bij planvorming voor energiebesparende maatregelen wordt vaak automatisch uitgegaan van een projectmatige complexgerichte aanpak.

Nadere informatie

OPZET KLIMAATPLAN 11-2-04

OPZET KLIMAATPLAN 11-2-04 OPZET KLIMAATPLAN 11-2-04 Samenvatting Deze notitie voorziet in de opzet van het klimaatplan voor Nijmegen. Dit is de voortzetting het Nijmeegse energiebeleid. Actualisering was sowieso nodig omdat oude

Nadere informatie

Nieuwveense Landen Meppel Diep onder Drenthe 12-6-2012 Door Wouter Deddens

Nieuwveense Landen Meppel Diep onder Drenthe 12-6-2012 Door Wouter Deddens Nieuwveense Landen Meppel Diep onder Drenthe 12-6-2012 Door Wouter Deddens MeppelEnergie Lokaal Duurzaam EnergieBedrijf MeppelEnergie Openingshandeling op 26-1-2012 Duurzame energie voor de woonwijk Nieuwveense

Nadere informatie

Nieuwsbrief nummer 95 (februari 2012) Voorstellen: Marco Fenu

Nieuwsbrief nummer 95 (februari 2012) Voorstellen: Marco Fenu Nieuwsbrief nummer 95 (februari 2012) Voorstellen: Marco Fenu Op 13 februari jl. is Marco Fenu ons team komen versterken. Na de HAVO en MTS heeft hij de HTS, richting duurzame bedrijfsvoering in Tilburg,

Nadere informatie

Prestatiecontracten voor bestaand maatschappelijk vastgoed: slim besparen én verduurzamen

Prestatiecontracten voor bestaand maatschappelijk vastgoed: slim besparen én verduurzamen Prestatiecontracten voor bestaand maatschappelijk vastgoed: slim besparen én verduurzamen 6 december 2011 Albert Hulshoff Ede 22 maart 2012 Prestatiecontracten - Prestatiecontracten - ESCo-eigenschappen

Nadere informatie

Vakopleidingen. Breng puur vakmanschap in uw organisatie!

Vakopleidingen. Breng puur vakmanschap in uw organisatie! Vakopleidingen Breng puur vakmanschap in uw organisatie! 1 Vakopleidingen Succesvol zijn. Resultaat boeken. Kansen pakken. Met gekwalificeerde medewerkers die het beste uit zichzelf halen. Die in een veilige

Nadere informatie

ENERGIECONCEPTEN. Advies op maat. vandorp.eu

ENERGIECONCEPTEN. Advies op maat. vandorp.eu ENERGIECONCEPTEN Advies op maat ENERGIE- KOSTEN Stelt u zich eens voor dat u 1,- per m 2 aan energiekosten kunt besparen in een pand van 5.000 m 2. In een tijd van stijgende energiekosten zal dit in 10

Nadere informatie

s-gravenhage 27 November 2012 Activiteit: OPRICHTEN BUURTENERGIEBEDRIJF IN DE STATIONSBUURT Aanvraag subsidieverlening Planontwikkeling 1

s-gravenhage 27 November 2012 Activiteit: OPRICHTEN BUURTENERGIEBEDRIJF IN DE STATIONSBUURT Aanvraag subsidieverlening Planontwikkeling 1 Subsidieaanvraag : oprichten buurtenergiebedrijf in de schilderswijk 1 s-gravenhage 27 November 2012 Activiteit: OPRICHTEN BUURTENERGIEBEDRIJF IN DE STATIONSBUURT Aanvraag subsidieverlening Planontwikkeling

Nadere informatie

KANSEN VOOR DUURZAME ENERGIE BIJ HERSTRUCTURERING VAN NAOORLOGSE WIJKEN

KANSEN VOOR DUURZAME ENERGIE BIJ HERSTRUCTURERING VAN NAOORLOGSE WIJKEN April 2002 ECN-RX--02-013 KANSEN VOOR DUURZAME ENERGIE BIJ HERSTRUCTURERING VAN NAOORLOGSE WIJKEN Nieuw Den Helder Centrum als praktijkvoorbeeld J.C.P. Kester E. Sjoerdsma H. van der Veen (Woningstichting

Nadere informatie

DUURZAAM BOUWEN: de moderne aanpak

DUURZAAM BOUWEN: de moderne aanpak DUURZAAM BOUWEN: de moderne aanpak 26 maart 2007 toelichting voor de Raadscommissie Wonen en Verkeer Van de gemeente VAALS Dubo-Centrum Limburg Will Zeedzen Duurzaam bouwen: wat is dat? Ten eerste: Wij

Nadere informatie

Energie Merenwijk. Wie ben ik?

Energie Merenwijk. Wie ben ik? Energie Merenwijk Wie ben ik? Marcel van Ewijk Makelaar & Taxateur SCVM Eigen kantoor Aangesloten bij VBO Makelaar Seniorkeur Makelaar EPA Adviseur Energielabel Woningbouw Erkend deskundige Energielabel

Nadere informatie

De bakens verzetten. Verduurzamen van commercieel vastgoed. Machiel Karels - consultant

De bakens verzetten. Verduurzamen van commercieel vastgoed. Machiel Karels - consultant De bakens verzetten Verduurzamen van commercieel vastgoed Machiel Karels - consultant Het glas is half leeg PROFIT 20-6- 20-6- Meer dan 25% van gebouwgebruikers klaagt over de huisvesting Ziekteverzuim

Nadere informatie

energiebesparing bestaande bouw Harderwijk 26 mei 2015

energiebesparing bestaande bouw Harderwijk 26 mei 2015 energiebesparing bestaande bouw Harderwijk 26 mei 2015 Marc Smijers M 06-23924330 www.smijers-energieadvies.nl info@smijers-energieadvies.nl 1 Onderwerpen Relatie tussen energielabel en energiegebruik

Nadere informatie

Waarom kiezen we voor een zonthermisch dak?

Waarom kiezen we voor een zonthermisch dak? Waarom kiezen we voor een zonthermisch dak? Proces en productintegratie in de keten Mohammed Bachri Projectleider Duurzaam, Vestia Energie 1 Ons oeuvre Vestia Besteedt aandacht aan alle woonthema s in

Nadere informatie

Geoptimaliseerd energieconcept basis voor installatieconcept

Geoptimaliseerd energieconcept basis voor installatieconcept installatieconcepten T.G. Haytink, H.J.J. Valk Toekomstgerichte installatieconcepten Geoptimaliseerd energieconcept basis voor installatieconcept Nu de energieprestatie-eisen voor de woning- en utiliteitbouw

Nadere informatie