Grenzenloos groeien. De staat van het Nederlands onderwijs in het buitenland. Nederlandse school de Boomkikker, Costa Rica

Maat: px
Weergave met pagina beginnen:

Download "Grenzenloos groeien. De staat van het Nederlands onderwijs in het buitenland. Nederlandse school de Boomkikker, Costa Rica"

Transcriptie

1 Grenzenloos groeien De staat van het Nederlands onderwijs in het buitenland Nederlandse school de Boomkikker, Costa Rica NOB 28 mei 2015

2 Inhoudsopgave Voorwoord 3 1. Historie 4 2. Geen wereldburger zonder moedertaal 6 3. Nederlandse onderwijs in het buitenland 3.1 Onderwijsniveaus Onderwijsvormen Trends & ontwikkelingen Wereldwijde spreiding Nationaliteiten Schoolorganisatie Kwaliteit & continuïteit Nederlands onderwijs op een Europese School Nederlands onderwijs in het buitenland # Nederlandse les in Indonesië De staat van het Nederlands onderwijs in het buitenland NOB mei /29

3 Voorwoord Goed Nederlands taal- en cultuuronderwijs biedt kinderen en jongeren kansen. Waar zij vandaag ook zijn of morgen naartoe gaan. Stichting Nederlands Onderwijs in het Buitenland (NOB) bestaat dit jaar 35 jaar. Sinds de oprichting van NOB in 1980 is er veel veranderd. De wereld is in overdrachtelijke zin kleiner geworden en grenzen zijn vervaagd. Steeds meer Nederlanders maken gebruik van de verruimde mogelijkheden om te wonen en te werken in het buitenland. Een stijgend aantal Nederlandse kinderen groeit daardoor op als wereldburger, met Nederlandse wortels. Uit eigen ervaring kan ik onderschrijven dat een vertrek naar het buitenland, hoewel nog steeds een uitdaging en een avontuur, veel minder definitief is dan 35 jaar geleden. We spreken niet voor niets over het migrerende kind. Een term die zeker ook van toepassing is op mijn eigen kinderen. Tijdens de 10 jaar dat wij met ons gezin in het buitenland woonden, maar zeker ook bij onze terugkeer naar Nederland, heb ik de meerwaarde van het Nederlands onderwijs in het buitenland aan den lijve ondervonden. Als bestuurder van Nederlandse scholen in het buitenland heb ik daarnaast gezien met welke uitdagingen de scholen te maken krijgen. Sinds begin 2014 mag ik samen met ons kleine maar kundige en sterk gepassioneerde team werken aan de ondersteuning van deze bijzondere vorm van onderwijs. Dat is iets waar ik reuze trots op ben. Dit rapport kijkt terug op de afgelopen 35 jaar, laat zien hoe het Nederlands onderwijs in het buitenland er anno 2015 uitziet en blikt vooruit naar de toekomst. Hoe de wereld er over nog eens 35 jaar uitziet, kan niemand voorspellen. Ongetwijfeld zijn er ook dan Nederlandse kinderen die in het buitenland opgroeien. Ik hoop dat zij in 2050 nog steeds gebruik kunnen maken van het Nederlands onderwijs in het buitenland. Deze prachtige en unieke vorm van onderwijs is in mijn ogen namelijk een onmisbare schakel voor de internationale ambitie van ons land. Nu, maar zeker ook in de toekomst. Dr. Karen Peters Directeur-bestuurder NOB De staat van het Nederlands onderwijs in het buitenland NOB mei /29

4 1. Historie NOB bestaat sinds 1980, Nederlands onderwijs in het buitenland bestaat echter al vele decennia langer. De Hollandse School Singapore werd opgericht in In 1930 opende de Negropontschool (sinds 1937 Schroederschool) op Curaçao. De Wereldschool start haar afstandsonderwijs in 1948 in Nederlands-Indië. In Duitsland waren begin jaren 50 al zogenaamde Nederlandse Defensiescholen. SHAPE Village School / NATO International School met Nederlandse afdeling in Frankrijk (sinds 1966 het Lycée International de Saint-Germain-en-Laye) startte in het begin van de jaren 50. In 1953 werd de eerste Europese School geopend in Luxemburg. De Nederlandse School in Jakarta bestaat al sinds de jaren 60. Negropont school Curaçao Hollandse School Singapore De staat van het Nederlands onderwijs in het buitenland NOB mei /29

5 Oprichting Stichting Nederlands Onderwijs in het Buitenland De toename van het aantal onderwijsinitiatieven in het buitenland leidde tot de wens om de ondersteuning van dit onderwijs centraal, vanuit Nederland, te regelen en ondersteunen. Na gezamenlijke initiatieven van onder andere het Ministerie van Onderwijs, het Ministerie van Buitenlandse Zaken, het bedrijfsleven (onder andere Shell en Philips) en organisaties als de Verenigde Bijzondere Scholen (VBS) en het Instituut voor Individuele Ontwikkeling (IVIO) werd op 18 december 1980 de Stichting Nederlands Onderwijs in het Buitenland (NOB) opgericht. In 1982 werd onder de toenmalige Minister van Onderwijs (de heer van Kemenade) besloten om het Nederlands onderwijs in het buitenland ook financieel te ondersteunen. Sinds 1983 ontvangen Nederlandse scholen in het buitenland subsidie voor het primair onderwijs. Met ingang van 1997 geldt de subsidie ook voor het voortgezet onderwijs. Eerste bestuur Stichting NOB In december 1994 besloot Minister Ritzen (Minister van Onderwijs van 1994 tot 1998) om een tweede deel van de taken en verantwoordelijkheden met betrekking tot een aantal Nederlandse onderwijsvoorzieningen in het buitenland, onder te brengen bij NOB. Dit pakket wordt het Overdrachtspakket genoemd. Tot op heden verzorgt NOB namens de Minister van Onderwijs het werkgeverschap van de Nederlandse leerkrachten aan de Europese scholen die formeel in dienst zijn bij het Ministerie, het groot onderhoud van de Europese school in Bergen, het werkgeverschap en bestuur van de Nederlandstalige afdeling van het Lycée International in St. Germain-en-Laye (Frankrijk) en het beheer van de subsidiemiddelen voor de onderwijsvoorziening van het Nederlands Astmacentrum in Davos. Sinds 2005 vertegenwoordigt NOB als plaatsvervangend voorzitter Nederland (de Minister van Onderwijs) in de Raad van Bestuur van de Europese Scholen. Dankzij de Nederlandse scholen in het buitenland, de Europese scholen en de organisaties voor afstandsonderwijs is Nederlands onderwijs wereldwijd mogelijk. De Inspectie van het Onderwijs beoordeelt de kwaliteit van het onderwijs op zowel de bij NOB aangesloten Nederlandse scholen, de organisaties voor afstandsonderwijs als de Nederlandse afdelingen van Europese Scholen. De bij NOB aangesloten Nederlandse scholen zijn geografische verspreid over de wereld, zijn veelal kleinschalig en er is veelvuldig roulatie van besturen, schoolleiders en leerkrachten. NOB is voor deze scholen vanaf haar oprichting de vaste basis en schakel met Nederland. De infrastructuur die wordt gevormd door NOB en de Inspectie van het Onderwijs, gecombineerd met de tomeloze inzet van de scholen in het buitenland zorgen er samen voor dat Nederlandse kinderen en jongeren al jaren wereldwijd gebruik kunnen maken van kwalitatief goed Nederlands taal- en cultuuronderwijs. De staat van het Nederlands onderwijs in het buitenland NOB mei /29

6 2. Geen wereldburger zonder moedertaal Een globaliserende wereld lijkt te vragen om een gemeenschappelijke taal. Veel migrerende ouders onderkennen het belang van de kennis van de taal van het land van bestemming of het Engels, de voertaal op de meeste internationale scholen. Wanneer kinderen echter de kans wordt geboden om meertalig op te groeien, waarbij de moedertaal één van de talen is die op hoog niveau wordt beheerst, is dit voor hen van grote meerwaarde. Voordelen van een goed ontwikkelde moedertaal Taal is een wezenlijk bestanddeel van de identiteit en is de meest directe uitdrukking van cultuur. Weten wie je bent en waar je vandaan komt, geeft je de kans om je te ontwikkelen tot wereldburger. Het goed beheersen van de moedertaal is daarnaast van belang voor het zelfvertrouwen 1 van een kind. Wanneer kinderen veel zelfvertrouwen hebben, verloopt het aanleren van nieuwe vaardigheden en kennis en daarmee het leren van een nieuwe taal beter. De erkenning van de thuis- c.q. moedertaal is daarvoor een belangrijke vereiste. Positieve cognitieve effecten van meertaligheid Onderzoek 2 heeft uitgewezen dat het behoud van de moedertaal meerdere belangrijke positieve cognitieve effecten heeft op de ontwikkeling van de meertaligheid. Meertalige kinderen beschikken over meer, bewuste en onbewuste, kennis van taal. Nederlandse les in het buitenland Kinderen in Nederland krijgen op de lagere school gemiddeld acht uur per week taalonderwijs. Daarnaast zien, horen en spreken zij vrijwel alleen Nederlands op school en daarbuiten. Nederlandse kinderen die opgroeien in het buitenland worden ondergedompeld in een andere, zeer waardevolle taalsituatie. Om hen de mogelijkheid te geven om in het buitenland hun moedertaal op niveau te blijven beheersen, zijn er wereldwijd diverse mogelijkheden voor Nederlands onderwijs. Nederlandse les in Kenia 1 Skutnabb-Kangas, T. & T.L. McCarty (2008). Key Concepts in Bilingual Education: Ideological, His-torical, Epistemological, and Empirical Foundations. In: Cummins, J. & N. Hornberger (eds.). Encyclopedia of Language and Education. Volume 5, Bilingual Education. 2nd edition. New York: Springer, Cummins, J. (2001). Bilingual Children s Mother Tongue: Why Is It Important for Education? Sprog-forum, 19, De staat van het Nederlands onderwijs in het buitenland NOB mei /29

7 Er zijn scholen voor volledig Nederlands onderwijs, maar ook aanvullend Nederlands onderwijs, naast de lokale of internationale school, is mogelijk. Het lesaanbod van dit zogenaamde NTC-onderwijs (Nederlandse Taal en Cultuur) is gemiddeld drie uur per week. Naast Nederlandse scholen en Europese scholen waar Nederlands wordt gegeven, kunnen kinderen ook vanuit huis hun Nederlands bijhouden via het zogenaamde afstandsonderwijs. Nederlandse taal Tijdens de Nederlandse taalles wordt met name aandacht besteed aan die taalcomponenten die voor een gewenste beheersing van de moedertaal op schoolniveau onvoldoende worden ontwikkeld wanneer een kind alleen thuis Nederlands spreekt. Denk aan woordenschat, technisch lezen, begrijpend lezen, spelling, mondelinge vaardigheid en stellen/schrijven. Overigens kan het één niet zonder het ander. Voor het ontwikkelen van de moedertaal is de ondersteuning door voldoende taalaanbod in de thuissituatie onmisbaar. Nederlandse cultuur Naast de Nederlandse taal wordt in het Nederlands onderwijs in het buitenland uitgebreid aandacht besteed aan de diverse aspecten van de Nederlandse cultuur. Taal is een belangrijke cultuurdrager. Het kennen van de eigen cultuur draagt bij aan wereldburgerschap en is een voorwaarde voor het ontwikkelen van een zo waardevolle international mindset. Alleen wanneer kinderen weten wie zij zijn en waar zij vandaan komen, kunnen zij werkelijk openstaan en begrip en respect ontwikkelen voor andere culturen. Investering Ouders die kiezen voor Nederlands onderwijs in het buitenland via een bij NOB aangesloten partij maken deze keuze zeer bewust. Koningsdag in Vietnam Zij investeren tijd en geld omdat zij het van belang vinden dat hun kinderen de band met Nederland behouden. Anno 2015 is een ouderbijdrage van euro per kind per jaar geen uitzondering. Een rekening die de meeste ouders niet meer kunnen declareren bij hun werkgever, omdat zij op persoonlijke titel (als zelfstandig ondernemer of werkend op lokaal contract) in het buitenland zijn. Daarnaast geldt, zeker voor het NTC-onderwijs, dat dit voor ouders vanwege de lestijden en locaties vaak een logistieke uitdaging met zich meebrengt. De staat van het Nederlands onderwijs in het buitenland NOB mei /29

8 Ambassadeurs Het is voor Nederland van grote waarde dat Nederlandse kinderen in het buitenland goed Nederlands taal- en cultuuronderwijs kunnen volgen. Deze kinderen kunnen wanneer het gezin gepland of ongepland terugkeert, vrijwel naadloos 3 instromen in het Nederlands onderwijssysteem. Daarnaast vertegenwoordigen de kinderen en jongeren die al sinds 1980 Nederlandse taal- en cultuur lessen volgen ons land op honderden plekken wereldwijd; van Vietnam tot Suriname en van Noorwegen tot Burundi. Deze wereldburgers met Nederlandse wortels, zijn ambassadeurs van ons land, nu en in de toekomst. Nederlandse cultuur in Afrika Nederlandse les in Israël Nederlandse les in Israël 3 Terug in Nederland, Onderwijsinspectie november De staat van het Nederlands onderwijs in het buitenland NOB mei /29

9 3. Nederlands onderwijs in het buitenland In totaal volgen in leerlingen Nederlands onderwijs in het buitenland via een bij NOB aangesloten Nederlandse school of organisatie voor afstandsonderwijs. In dit hoofdstuk informeren wij u over de onderwijsniveaus, onderwijsvormen, trends en ontwikkelingen, de wereldwijde spreiding, nationaliteiten, schoolorganisatie en de manier waarop de kwaliteit en continuïteit worden geborgd. Nog eens leerlingen volgen Nederlands onderwijs op de Nederlandstalige sectie van een Europese school. Hoofdstuk 4 licht deze bijzondere vorm van Nederlands onderwijs in het buitenland verder toe. 3.1 Onderwijsniveaus Nederlands onderwijs in het buitenland wordt (afhankelijk van de aanbieder) aangeboden op peuter-, primair- en voortgezet onderwijs niveau. Kinderen van 2,5 t/m 18 jaar zijn subsidiabel, het subsidiebedrag is voor alle vormen van onderwijs gelijk. In 2015 volgen 683 leerlingen peuteronderwijs, leerlingen primair onderwijs en leerlingen voortgezet onderwijs. Onderwijsniveaus Nederlandse scholen en afstandsonderwijs in 2015 Primair onderwijs Voortgezet onderwijs Peuters 5% 18% 77% De staat van het Nederlands onderwijs in het buitenland NOB mei /29

10 3.2 Onderwijsvormen In 2015 volgen leerlingen Nederlands onderwijs in het buitenland via een bij NOB aangesloten Nederlandse school of organisatie voor afstandsonderwijs. Er zijn dit jaar 194 Nederlandse scholen in het buitenland en 5 partijen voor afstandsonderwijs bij NOB aangesloten. Nog eens 168 leerlingen volgen Nederlands onderwijs op het Lycée international de Saint-Germain-en-Laye. Voor alle nu volgende cijfers geldt dat deze zijn gebaseerd op de leerlingtelling d.d. 1 oktober We onderscheiden 3 onderwijsvormen voor zowel primair als voortgezet onderwijs: - Nederlandse Taal- en Cultuurscholen (NTC-scholen) - Volledig Nederlandse scholen - Afstandsonderwijs Aantal leerlingen NOB per onderwijsvorm (2015) 11% 21% 68% NTC scholen Volledig Nederlandse scholen Afstandsonderwijs De staat van het Nederlands onderwijs in het buitenland NOB mei /29

11 Nederlandse taal en cultuur scholen (NTC) > Een aantal uur per week Nederlandse les De meest voorkomende vorm van Nederlands onderwijs in het buitenland vormen de Nederlandse taal- en cultuurscholen (NTCscholen). Op deze scholen krijgen leerlingen gemiddeld drie uur per week les in de Nederlandse taal en cultuur. Zij volgen dit onderwijs als aanvulling op of onderdeel van het lokale of internationale onderwijs. In 2015 volgen leerlingen onderwijs op een NTC-school. 4% volgt peuteronderwijs, 81% volgt primair onderwijs, 15% volgt voortgezet onderwijs. Regels op de Nederlandse School Quito In totaal wordt het NTC-onderwijs wereldwijd door 181 scholen aangeboden. 104 scholen bieden zowel primair als voortgezet onderwijs aan, 75 scholen bieden alleen primair onderwijs aan en 2 scholen alleen voortgezet onderwijs. Schoolgrootte De schoolgrootte van NTC-scholen varieert van zeer kleine scholen met 6 leerlingen, tot zeer grote scholen met 386 leerlingen. Aantal leerlingen Aantal scholen < > De 10 grootste scholen voor NTC-onderwijs Naam school Land Aantal leerlingen LanguageOne Dubai Verenigde Arabische Emiraten 386 t Klokhuis Verenigde Staten 318 Nederlandse School de Kangoeroe Australië 190 De Oranje Draak China 176 LanguageOne Singapore Singapore 169 NTC Genève De Taalfontein Zwitserland 151 Vereniging Nederlandse Taal Frankrijk 145 LanguageOne Perth Australië 142 Stichting Nederlandse Taal en Cultuur Barcelona Spanje 126 Dutch Cultural Centre De Bontekoe Maleisië 117 De staat van het Nederlands onderwijs in het buitenland NOB mei /29

12 Volledig Nederlandse scholen (dagscholen) > Een Nederlands curriculum in het buitenland Voor deze scholen geldt dat zij hetzelfde curriculum volgen als scholen in Nederland. Dit vergemakkelijkt het overstappen van de ene Nederlandse school in het buitenland naar de andere, en van een Nederlandse school in het buitenland naar Nederland. Uiteraard zijn deze volledig Nederlandse scholen in het buitenland in toenemende mate internationaal georiënteerd. In 2015 volgen leerlingen onderwijs op een volledig Nederlandse school. De 22 scholen voor volledig onderwijs bevinden zich in Singapore, België, Indonesië, Suriname, Brunei, Spanje, Kenia, Nigeria, Egypte, op Aruba en Curaçao. 14 scholen bieden alleen primair onderwijs aan, 5 scholen bieden alleen voortgezet onderwijs aan en 3 scholen bieden zowel primair als voortgezet onderwijs aan. Schoolgrootte De schoolgrootte van de volledig Nederlandse scholen varieert van een basisschool in Suriname met 19 subsidiabele leerlingen tot de Hollandse School in Singapore met 507 leerlingen. Aantal leerlingen Aantal scholen < > De 5 grootste scholen voor volledig Nederlandstalig onderwijs Naam school Land Aantal leerlingen Hollandse School Singapore Singapore 507 H.J.A. Schroederschool Curaçao 268 De Schakel Aruba 250 Klein College Curaçao 219 Burgemeester Marnixschool België 195 Er zijn 4 scholen wereldwijd die zowel NTC-onderwijs als volledig Nederlands onderwijs aanbieden. Dit zijn de Netherlands Inter-community School in Jakarta, de Dutch Stream van de New Cairo British International School in Egypte, The Netherlands School Lagos in Nigeria en de Panaga School in Brunei. De staat van het Nederlands onderwijs in het buitenland NOB mei /29

13 Afstandsonderwijs > Nederlands onderwijs vanuit huis Kinderen in het buitenland kunnen ook thuis Nederlands onderwijs volgen, onder begeleiding van hun ouders en/of met begeleiding vanuit Nederland. Via het afstandsonderwijs is het mogelijk om zowel het volledige Nederlandse programma als een programma vergelijkbaar met het programma van NTC-scholen te volgen. Ook het IB Nederlands wordt op afstand aangeboden. In 2015 volgen leerlingen afstandsonderwijs. 1% volgt peuteronderwijs, 63% volgt primair onderwijs, 36% volgt voortgezet onderwijs. De bij NOB aangesloten partijen voor afstandsonderwijs waren op 1 oktober 2014 (de leerlingtelling waar dit rapport op is gebaseerd) Edufax, de Wereldschool, Stichting IBID, Stichting INIO en World Wide Juf. Met ingang van 1 januari 2015 is ook Tweetalige Kids bij NOB aangesloten. De 5 partijen voor afstandsonderwijs Aantal leerlingen Percentage van het totaal Edufax % IVIO-Wereldschool % Stichting IBID 74 5% Stichting INIO 28 2% World Wide Juf 21 1% De staat van het Nederlands onderwijs in het buitenland NOB mei /29

14 3.3 Trends en ontwikkelingen > Aantal leerlingen stijgt Het aantal leerlingen dat Nederlands onderwijs volgt via een bij NOB aangesloten school of organisatie voor afstandsonderwijs is sinds 2000 met 67% toegenomen van leerlingen in 2000 tot leerlingen in Als we kijken naar de emigratiecijfers van kinderen tussen de 4 en 18 jaar sinds 2000, is te zien dat de groei van het Nederlands onderwijs in het buitenland de lijn van de emigratie van deze leeftijdsgroep grotendeels volgt. Totaal aantal leerlingen in het Nederlands onderwijs in het buitenland Emigratie van kinderen naar leeftijdsgroep jaar jaar Telling 1 oktober Bron: CBS Den Haag, mei 2015 De staat van het Nederlands onderwijs in het buitenland NOB mei /29

15 > NTC-onderwijs heeft vlucht genomen Sinds 2000 heeft met name het NTC-onderwijs een flinke vlucht genomen. Volgden in 2000 nog van de in totaal leerlingen NTC-onderwijs, nu komt het aandeel leerlingen op een totaal van Het aantal leerlingen dat volledig en afstandsonderwijs volgt is redelijk constant. Het NTC-onderwijs wordt door ouders ervaren als een waardevolle aanvulling op het lokale of internationale onderwijs. Er worden dan ook op een toenemend aantal plekken op initiatief van de ouders en met hulp van NOB scholen opgericht. Interessant om te zien is dat de groei van het aantal leerlingen en de oprichting van nieuwe locaties doorgaans de economische ontwikkelingen volgen Leerlingen op volledig Nederlandse scholen Leerlingen op NTC scholen Leerlingen afstandsonderwijs (volledig en NTC) De staat van het Nederlands onderwijs in het buitenland NOB mei /29

16 > Voorgezet onderwijs groeit Het aantal leerlingen dat voortgezet onderwijs volgt is de afgelopen 5 jaar gestegen. Dit heeft vooral te maken met de doorstroom van leerlingen, veel NTC-scholen starten met het aanbieden van primair onderwijs en bieden naarmate de kinderen ouder worden en de behoefte aan goed Nederlands onderwijs blijft, ook NTC voortgezet onderwijs aan. In het verleden keerden veel gezinnen wanneer de kinderen de voortgezet onderwijs leeftijd bereikten terug. Of kinderen woonden in een internaat in Nederland en volgden hier het voortgezet onderwijs terwijl de ouders in het buitenland bleven. Door de opkomst en ontwikkeling van het internationaal onderwijs (aangevuld met NTC-onderwijs) wordt dit aantal steeds minder Voortgezet onderwijs Primair onderwijs Peuters > Veranderde ouderpopulatie Waar de ouderpopulatie 35 jaar geleden nog vooral bestond uit expats die door hun werkgever voor een aantal jaar met hun gezin naar het buitenland werden uitgezonden, vormt deze groep ouders nu niet meer dan één derde van de totale ouderpopulatie. De groep ouders die op persoonlijke titel met het gezin naar het buitenland gaat (als zelfstandig ondernemer of werkend op lokaal contract) stijgt. Ook zijn er steeds meer gezinnen die met hun kinderen in de schoolleeftijd in meerdere landen buiten Nederland wonen en dus niet na één buitenlandavontuur terugkeren. De mogelijkheid om wereldwijd internationaal of lokaal onderwijs te volgen, aangevuld met NTConderwijs, draagt daaraan bij. Ook het aantal leerlingen dat afkomstig is uit ouderparen waarvan één van de ouders de Nederlandse nationaliteit heeft stijgt. De staat van het Nederlands onderwijs in het buitenland NOB mei /29

17 3.4 Wereldwijde spreiding In 2015 wordt in 120 landen buiten Nederland Nederlands onderwijs gevolgd. In 79 landen bevindt zich één of meerdere Nederlandse scholen. Dankzij het afstandsonderwijs is Nederlands onderwijs wereldwijd beschikbaar. Het continent met het grootste aantal leerlingen en scholen is Europa. Het tweede continent is Azië, waar het aantal leerlingen, in lijn met de economische ontwikkelingen, de laatste jaren ook sterk is gegroeid. Het aantal leerlingen in Zuid- Amerika is met name door de scholen op Curaçao en in Suriname groot. In de Verenigde Staten zijn relatief weinig scholen maar veel leerlingen, in Afrika is dit omgekeerd. Continent Aantal Nederlandse scholen Aantal leerlingen Europa Azië Zuid-Amerika Noord-Amerika Afrika Oceanië Top 10 landen met het grootste aantal leerlingen: 1. Verenigde Staten leerlingen 2. Curaçao 952 leerlingen 3. Singapore 734 leerlingen 4. Duitsland 617 leerlingen 5. China 509 leerlingen 6. Spanje 486 leerlingen 7. Verenigde Arabische Emiraten 470 leerlingen 8. België 465 leerlingen 9. Aruba 420 leerlingen 10. Griekenland 387 leerlingen De staat van het Nederlands onderwijs in het buitenland NOB mei /29

18 3.5 Nationaliteiten Momenteel heeft 86% van de door Nederland gesubsidieerde leerlingen de Nederlandse nationaliteit, 14% heeft een andere EU-nationaliteit. Top 10 nationaliteiten in het Nederlands onderwijs in het buitenland Nationaliteit Aantal leerlingen Nederlands Belgisch Spaans 113 Brits 81 Fins 51 Grieks 46 Duits 45 Frans 36 Italiaans 26 Portugees 13 Sinds 2008 kunnen bij NOB aangesloten onderwijsinstellingen voor alle leerlingen uit de Europese Unie subsidie aanvragen. Een voorwaarde is dat de leerling Nederlandstalig is. De meeste leerlingen met een andere nationaliteit dan de Nederlandse of de Belgische hebben één ouder die de Nederlandse nationaliteit heeft. Het grootste aantal leerlingen met een andere nationaliteit dan de Nederlandse zijn de Belgische leerlingen. Dankzij een overeenkomst tussen de Vlaamse en Nederlandse overheid kunnen zij al sinds 1991 deelnemen aan het Nederlands onderwijs en worden zij ook door de Nederlandse overheid gesubsidieerd. In deze overeenkomst werd afgesproken dat het omgekeerde zou gelden voor Nederlandse leerlingen op Belgische scholen (bijvoorbeeld in de grensstreek). De meeste Belgische leerlingen buiten Nederland en België vinden we in 2015 in de Verenigde Staten, Frankrijk, de Verenigde Arabische Emiraten, China, Singapore en Congo. Nederlandse en Vlaamse leerlingen in Dubai De staat van het Nederlands onderwijs in het buitenland NOB mei /29

19 3.6 Schoolorganisatie Autonome organisaties Anno 2015 zijn 194 Nederlandse scholen in het buitenland bij NOB aangesloten. De scholen zijn autonome schoolorganisaties, met een eigen bestuur en rechtspersoon. Het aantal bestuursleden is op dit moment 755. De grote diversiteit in schoolgrootte (van 6 tot 507 leerlingen) vertaalt zich uiteraard ook in de organisatie van de school. Personeel In 2015 geven op de Nederlandse scholen in het buitenland 835 leerkrachten les en zijn 169 schoolleiders betrokken. De leerkrachten en schoolleiders zijn in dienst van de school. Bekostiging Alle scholen vragen voor hun onderwijs een ouderbijdrage. Deze bijdrage varieert sterk afhankelijk van onder andere de grootte van de school, de locatie, de lokale levensstandaard en de ouderpopulatie. Gemiddeld is de ouderbijdrage 1.000,- per kind per jaar. Het aantal ouders dat op persoonlijke titel naar het buitenland gaat (als zelfstandig ondernemer of werkend op lokaal contract) stijgt sterk, waarmee het aantal ouders dat de kosten kan declareren bij de werkgever daalt. Een deel van de scholen differentieert dan ook in ouderbijdrage wanneer een deel van de ouderpopulatie de kosten kan terugvragen via de werkgever. Subsidie Tot en met 2016 kunnen scholen aanspraak maken op een tijdelijke subsidie van ongeveer 6 200,- per leerling per jaar. Deze tijdelijke subsidie is ook in 2014 en 2015 uitgekeerd. Voor de bezuiniging (2013) was het subsidiebedrag per leerling nog ruim 400,-. Nederlandse cultuur in Zwitserland 6 Het exacte subsidiebedrag is afhankelijk van het aantal leerlingen waarvoor op 1 oktober 2015 subsidie wordt aangevraagd. De staat van het Nederlands onderwijs in het buitenland NOB mei /29

20 3.7 Kwaliteit en continuïteit Aansluiting bij NOB NOB ondersteunt de bij haar aangesloten scholen op onderwijskundig en bestuurlijk gebied, helpt de scholen bij hun professionalisering en bij de borging van de onderwijskwaliteit en continuïteit. De Nederlandse onderwijsinspectie houdt, net als in Nederland, toezicht op de kwaliteit van het onderwijs. Daarnaast ontvangen scholen sinds begin jaren 80 een financiële bijdrage vanuit de Nederlandse overheid. De aansluiting bij NOB is een keurmerk voor kwaliteit. De belangrijkste voorwaarden voor aansluiting bij NOB zijn het verzorgen van Nederlands onderwijs (NTC of volledig) aan kinderen tussen 2,5 en 18 jaar, de aanwezigheid van tenminste één naar Nederlandse maatstaven bevoegd leerkracht op een NTC-school en een bevoegdheid voor alle leerkrachten op een school voor volledig Nederlands onderwijs. Daarnaast moeten de scholen een geldig schoolplan en een schoolgids kunnen overleggen 7. Dezelfde voorwaarden gelden voor partijen voor afstandsonderwijs. Inhoudelijke ondersteuning door NOB Anno 2015 variëren Nederlandse scholen wereldwijd sterk in ontwikkelingsfase, grootte en soort problematiek. De uitdagingen waar scholen voor staan komen echter vaak overeen. Voorbeelden zijn het vinden van bevoegd personeel, het in beperkte tijd met gebruik van beperkte middelen onderwijzen van leerlingen van zeer uiteenlopende taalniveaus, de grote diversiteit van het dagonderwijs van de leerlingen (internationale of lokale school), de meertalige omgeving waarin kinderen opgroeien en het grote verloop in de ouderpopulatie, het onderwijzend personeel en de (vrijwillige) bestuursleden. NOB adviseert scholen op maat. Dit gebeurt zowel telefonisch, via en Skype in beperkte mate op locatie. Daarnaast verbindt NOB de aangesloten scholen met elkaar, via bijvoorbeeld Facebookgroepen en betrokkenheid bij regioconferenties. Ter ondersteuning van het bestuur, de schoolleider en het onderwijsteam zijn praktische modellen, voorbeelden en adviezen beschikbaar via een digitaal platform. NOB onderwijsadviseur Marije van Kempen 7 Bron: Reglement van Aansluiting NOB De staat van het Nederlands onderwijs in het buitenland NOB mei /29

21 Ook voor de scholen in het buitenland maakt de leerkracht het verschil. Een goede leerkracht is in het buitenland echter vaak lastig te vinden. Zeker gezien het feit dat veel betrekkingen in het buitenland voor een beperkt aantal uren per week zijn. NOB ondersteunt de scholen dan ook bij de werving & selectie van leerkrachten. Nederlandse les in Qatar Voor medewerkers van Nederlandse scholen in het buitenland is het volgen van een cursus of training door de fysieke afstand met Nederland niet eenvoudig. Het komt bovendien zelden voor dat scholingsmogelijkheden aansluiten op de specifieke situatie in het buitenland. Een van de belangrijkste activiteiten van NOB is dan ook het zorgdragen voor een goed professionaliseringsaanbod. Voorbeelden zijn de organisatie van webinars (online seminars) en de jaarlijkse driedaagse NOB Bijscholing die in 2015 voor de 29 e keer wordt georganiseerd. Sinds 2015 is de Bijscholing een door Registerleraar geaccrediteerde professionaliseringsactiviteit. Daarnaast zijn in samenwerking met Hogeschool Inholland en Hogeschool Windesheim opleidingstrajecten ontwikkeld waarmee NTC PO- en VO-leerkrachten zich op afstand kunnen bekwamen in het NTC-onderwijs, de zogenaamde Bekwaamheidstrajecten. NOB vormt voor scholen in het buitenland een belangrijke schakel met Nederland, vooral daar waar diensten niet makkelijk over de Nederlandse landsgrens heen te organiseren zijn. Scholen kunnen een beroep doen op diensten zoals abonnementen (o.a. Nieuwsbegrip), collectieve kortingen (op onder andere toetsen, lesmateriaal en educatieve software) en verzekeringen (bijvoorbeeld de wettelijke aansprakelijkheidsverzekering), aansluiting bij de Landelijke Klachtencommissie en de mogelijkheid tot het opbouwen van pensioen bij het ABP. Ook behartigt NOB de belangen van de scholen in Nederland, een voorbeeld hiervan is de bemiddeling om ook Nederlandse scholen mee te kunnen laten doen aan de Koningsspelen. De staat van het Nederlands onderwijs in het buitenland NOB mei /29

22 Veranderingen sinds 2013 Het feit dat begin 2013 bekend werd dat de ondersteuning van het Nederlands onderwijs in het buitenland (infrastructuur, kwaliteitstoezicht en subsidie) door de Nederlandse overheid per 1 januari 2014 zou vervallen, was een grote schok voor de betrokken onderwijsinstellingen en NOB. Tegelijkertijd heeft deze maatregel onze organisatie en de scholen gedwongen nog sterker na te denken over het bestaansrecht en de meerwaarde van deze vorm van onderwijs. Halverwege 2013 werd duidelijk dat de infrastructuur als zodanig kon blijven bestaan, zij het in een fors afgeslankte vorm. NOB heeft als gevolg hiervan een derde van haar medewerkers moeten laten gaan en haar activiteiten teruggebracht tot het hoogst nodige om de scholen te kunnen ondersteunen in hun kwaliteit en continuïteit. Subsidie In 1982 werd onder de toenmalige Minister van Onderwijs (de heer van Kemenade) besloten om het Nederlands onderwijs in het buitenland ook financieel te ondersteunen. Sinds 1983 hebben de Nederlandse scholen in het buitenland via NOB subsidie ontvangen voor het primair onderwijs. Met ingang van 1997 gold de subsidie ook voor het voortgezet onderwijs. Begin 2013 leek alle subsidie voor de bij NOB aangesloten scholen te vervallen per 1 januari Als gevolg van het herfstakkoord begin 2014 werd een tijdelijke subsidie tot 2016 vrijgemaakt. Het jaarlijkse subsidiebedrag halveerde van ruim 400,- naar 200,- euro per leerling per jaar. Scholen hebben dankzij de vrijgekomen tijdelijke subsidie gelukkig veel van de geplande keuzes die gevolgen zouden hebben voor de te leveren kwaliteit kunnen uitstellen. Denk aan de reductie van het aantal lesuren en een beperktere investering in de bevoegdheid dan wel bekwaamheid van de vakdocent, het uitstellen van de aanschaf van nieuwe lesmaterialen en het afzien van zaken als goede leerlingvolgsystemen en toetsing. Het verminderde subsidiebedrag leidde op de scholen wel tot een verhoging van de, vaak al forse, ouderbijdrage op de scholen. Een verhoging die vanwege de veranderde ouderpopulatie ook zeker niet volledig gecompenseerd kon worden door meebetalende werkgevers. Op dit moment zijn er nog geen berichten dat de subsidie na 2016 wordt gecontinueerd. De Onderwijsinspectie 8 vreest voor de negatieve invloed die de te verwachten subsidiestop zal hebben op de kwaliteit van het onderwijs en diversiteit van het aanbod op langere termijn. Uiteraard maakt NOB zich sterk voor het belang van de voortzetting van een financiële ondersteuning van het Nederlands onderwijs in het buitenland. 8 Onderwijsverslag De staat van het Nederlands onderwijs in het buitenland NOB mei /29

23 Toezicht Inspectie van het Onderwijs Scholen in het buitenland die bij NOB zijn aangesloten (evenals de aangesloten organisaties voor afstandsonderwijs) staan onder toezicht van de Inspectie van het Onderwijs. Iedere school aangesloten bij NOB is verplicht om jaarlijks een schoolgids en eens in de vier jaar een schoolplan aan de onderwijsinspectie te sturen. Daarnaast worden de scholen eens per vier jaar bezocht, tenzij de kwaliteit van het onderwijs aanleiding is om het bezoek eerder te herhalen. Van elk onderzoek naar een school of organisatie maakt de onderwijsinspectie een rapport. Dit bevat een waardering van de kwaliteit en een opsomming van de specifieke activiteiten en problemen. Dit rapport wordt via internet openbaar gemaakt, zodat ouders en andere belangstellenden het kunnen lezen. Onderzoek naar aansluiting bij terugkeer Eind 2011 heeft de Onderwijsinspectie onderzocht hoe Nederlands onderwijs in het buitenland bijdraagt aan een goede terugkeer in het onderwijs in Nederland. De conclusie uit dit onderzoek is dat de aansluiting van het Nederlands onderwijs in het buitenland op het onderwijs in Nederland naar behoren tot goed verloopt 9. Huidige kwaliteit De Inspectie schrijft in haar Onderwijsverslag 2013/2014 het volgende over het de kwaliteit en continuïteit van het Nederlands onderwijs in het buitenland. (p. 77) Nederlands onderwijs in het buitenland (PO) Verbetering bij NTC-scholen In het schooljaar 2013/2014 zijn 37 scholen voor basisonderwijs in het buitenland bezocht, waarvan drie scholen voor volledig basisonderwijs. De overige bezoeken betroffen 34 leslocaties voor Nederlandse Taal en Cultuur (NTC) primair onderwijs. De kwaliteit van de volledige dagscholen is in het algemeen op orde. Bij de NTC-scholen blijkt jaarlijks rond de 5 à 10 procent in aanmerking te komen voor aangepast toezicht, maar dit percentage daalt wel. Vijf NTC-scholen die eerder zwak waren, vallen nu onder basistoezicht. Eén school voor NTC-onderwijs die zwak was, is niet opnieuw onderzocht vanwege mogelijke opheffing. In 2013/2014 is één NTC-school voor basisonderwijs zwak geworden. Onvoldoende continuïteit in de vaak kleinschalige leslocaties ligt vaak ten grondslag aan de teruglopende kwaliteit. Jaarlijks wisselt ongeveer een kwart van de leerlingen, leraren, ouders én bestuursleden. 9 Terug in Nederland, Inspectie van het Onderwijs, november 2011 De staat van het Nederlands onderwijs in het buitenland NOB mei /29

24 Invloed subsidiestop Per 1 januari 2014 is de subsidie voor Nederlands onderwijs in het buitenland weggevallen, waarna een tijdelijke en beperkte subsidie is toegekend. Dit heeft veel scholen en besturen tot maatregelen genoopt, die later weer deels konden worden teruggedraaid. Voor de kwaliteit van lesgeven heeft dit geen consequenties gehad, in die zin dat er niet meer zwakke scholen zijn. Wel zijn elf van de ongeveer tweehonderd NTC-locaties om financiële redenen gesloten, of niet meer aangesloten bij de Stichting Nederlands Onderwijs in het Buitenland (NOB) omdat men niet kon voldoen aan de subsidie- en/of kwaliteitseisen. Als in de nabije toekomst de subsidie verder vermindert of wordt stopgezet, is de verwachting dat dit wel invloed zal hebben op de onderwijskwaliteit, of op het beschikbare aanbod van Nederlands onderwijs in het buitenland. (p. 110) Nederlands onderwijs in het buitenland (VO) Kwaliteit onder druk door halvering subsidie Het Nederlands onderwijs in het buitenland vindt voornamelijk plaats op leslocaties voor Nederlandse Taal en Cultuur (NTC-scholen). Leerlingen op deze scholen krijgen ongeveer 120 uur per schooljaar les in Nederlandse taal en cultuur, als aanvulling op of onderdeel van lokaal of internationaal onderwijs. Bij veertien NTC-scholen voor voortgezet onderwijs hebben inspecteurs in het schooljaar 2013/2014 een bezoek afgelegd. Al deze locaties voldeden aan de basiskwaliteit. Naar verwachting zal de continuïteit en de kwaliteit van het Nederlands onderwijs in het buitenland onder druk komen te staan. Per 1 januari 2014 is de subsidie per leerling vrijwel gehalveerd en heeft ze bovendien een tijdelijk karakter gekregen, namelijk tot en met De inspectie zal dit proces volgen en in kaart brengen. Nederlandse les in Griekenland De staat van het Nederlands onderwijs in het buitenland NOB mei /29

25 4. Nederlands onderwijs op een Europese School 14 Europese Scholen in 7 landen bieden aan ruim leerlingen een unieke meertalige opleiding. 8 Europese Scholen hebben een Nederlandstalige sectie waar dit schooljaar in totaal leerlingen Nederlands onderwijs volgen. Aanvankelijk werden alleen kinderen van Europese ambtenaren toegelaten tot de Europese Scholen, inmiddels worden ook andere leerlingen toegelaten als er plaatsen voor hen beschikbaar zijn. Naast lessen in hun moedertaal volgen de leerlingen vanaf de eerste klas van de lagere school lessen in een tweede en later zelfs in een derde taal. Historie In 1953 is op initiatief van de European Coal and Steel Community en met de steun van de Europese instituten en de Luxemburgse overheid een start gemaakt met de ontwikkeling van de Europese scholen. Nederland is al vanaf de oprichting van de Europese scholen betrokken, net als België, Duitsland, Frankrijk, Luxemburg en Italië. Daar waar het initiatief van start ging met 6 lidstaten, bestond de Raad van Bestuur in 2005 uit 15 lidstaten en momenteel uit 28 lidstaten. De Raad van Bestuur is het bevoegd gezag van de Europese Scholen. De raad bestaat uit de (vertegenwoordigers van de) onderwijsministers van de 28 lidstaten. De Europese Commissie alsmede vertegenwoordigers van het personeelscomité, ouders en leerlingen hebben zitting in de raad. De Raad van Bestuur wordt geleid door de Secretaris-Generaal. Sinds 1994 voert NOB diverse activiteiten voor de Europese Scholen uit in opdracht en mandaat van de Minister van Onderwijs. Sinds 2005 neemt NOB daarnaast namens de Minister zitting in de Nederlandse delegatie van de Raad van Bestuur van de Europese Scholen. Het Europese Onderwijs Het Europese onderwijs is bedoeld voor kinderen tussen 4 en 18 jaar oud en wordt aangeboden op drie niveaus: een kleuterschool (twee leerjaren), een lagere- (vijf leerjaren) en een middelbare school (zeven leerjaren). Met het Europees Baccalaureaat diploma hebben leerlingen na afloop van de middelbare school toegang tot HBOopleidingen en universiteiten in alle EU-landen. Leerlingen volgen het onderwijs in de taal van de sectie waarin ze toegelaten zijn. Is de taal van de sectie niet de moedertaal (L1), dan ontvangen de leerlingen daarnaast nog moedertaalonderwijs. Daarnaast volgen zij lessen in een tweede taal vanaf de eerste klas lagere school, in een van de werktalen Engels, Frans of Duits (L2). Vanaf de tweede klas middelbare school kiezen de leerlingen een derde taal (L3). Het onderwijs wordt in principe gegeven door native speakers. De staat van het Nederlands onderwijs in het buitenland NOB mei /29

26 Europese Scholen hebben een uitgebreid zorgprogramma en besteden veel aandacht aan sport- en cultuuronderwijs. De meeste Europese Scholen hebben uitgebreide faciliteiten, zoals sportzalen, laboratoria, computerklassen, muziek- en kunstklassen, sportterreinen in de openlucht, een kantine, een medische dienst en een bibliotheek. De onderwijsprogramma s zijn goedgekeurd door de lidstaten en komen overeen met de pedagogische eisen van elke lidstaat. Hierdoor is overgang tussen Europese Scholen en nationale scholen mogelijk. Scholen De Europese Scholen zijn officiële onderwijsinstellingen die onder gezamenlijk toezicht staan van alle 28 lidstaten van de Europese Unie. De nationale ministeries van Onderwijs zijn verantwoordelijk voor de aanstelling en detachering van fulltime leerkrachten. Inspecteurs van de nationale Ministeries van Onderwijs stellen het curriculum vast, bezoeken de scholen regelmatig en beoordelen de leerkrachten samen met de directie van de school. Naast het gedetacheerde personeel is er ook zogenaamde Chargé de Cours-personeel, dat lokaal door de school wordt aangesteld. Nederland heeft in personeelsleden gedetacheerd aan de Europese scholen, bestaande uit 77 leerkrachten, 3 directieleden en 1 administrateur. NOB is in mandaat van de Minister hun werkgever. Daarnaast verzorgt NOB in opdracht van de Minister het (groot) onderhoud van de Europese school in Bergen. Taalsecties Alle Europese Scholen hebben een Duitse, Franse en Engelse taalsectie. Hoewel alle Europese Scholen Nederlandse moedertaallessen aanbieden, heeft niet elke Europese school een Nederlandstalige sectie waar ook andere vakken in de moedertaal worden gedoceerd. In 2015 hebben 8 van de 14 Europese scholen een Nederlandstalige sectie. Deze afdelingen zijn te vinden in Bergen (NH), Brussel (op 3 van de 4 Europese Scholen), Luxemburg (op 1 van de 2 Europese Scholen), Mol, München en Varese. Het Europees schoolsysteem hecht zeer veel belang aan moedertaalonderwijs. De huidige werkwijze op de Europese scholen is dan ook dat voor rechthebbende leerlingen altijd moedertaalonderwijs wordt georganiseerd, ook als er voor hen geen sectie voorhanden is. Deze leerling volgt dan vaak moedertaalonderwijs op afstand. Geaccrediteerde scholen Sinds 2005 hebben de Europese Scholen, op aanbeveling van het Europese Parlement, het curriculum en Baccalaureaat opengesteld voor nationale scholen. De zogenaamde geaccrediteerde scholen bieden Europees onderwijs binnen het nationaal onderwijssysteem en dus buiten het bestuurlijke en financiële kader van de reguliere Europese Scholen. De staat van het Nederlands onderwijs in het buitenland NOB mei /29

27 In Den Haag startte het Rijnlands Lyceum in augustus 2012 een dergelijke Europese school, die nog altijd een sterke groei doormaakt. Inmiddels zijn er binnen Europa 10 geaccrediteerde scholen en 3 scholen in een vergevorderd stadium van accreditatie. Vanwege de grote belangstelling voor dit type school, zal dit aantal naar verwachting toenemen. Leerlingen Het aantal leerlingen dat Nederlands onderwijs volgt aan de Nederlandstalige secties is op dit moment 1.386, waarvan 852 de Nederlandse en 534 leerlingen de Belgische nationaliteit hebben. Op de Europese Scholen waar geen Nederlandse sectie is volgen in totaal nog eens 148 leerlingen onderwijs. Er is sinds schooljaar 2009/2010 sprake van een licht dalend aantal Nederlandse leerlingen aan de Europese scholen. Vanwege de uitbreiding van de Europese Unie is het aantal Nederlandse ambtenaren verhoudingsgewijs afgenomen. Samenwerking met Vlaanderen Omdat Nederlandstalige secties bestaan uit Nederlandse én Vlaamse leerkrachten en leerlingen, werken de Nederlandse en Belgische delegatie nauw samen op het gebied van de bemensing van de afdelingen, onderwijskwaliteit en scholing. Europese School in Brussel De staat van het Nederlands onderwijs in het buitenland NOB mei /29

28 5. Nederlands onderwijs in het buitenland #2032 Waar de Nederlandse overheid zich samen met het onderwijs in Nederland buigt over de kennis en vaardigheden die onze leerlingen nodig hebben om deel te nemen aan de maatschappij anno 2032, stelt NOB zich deze vraag voor Nederlandse kinderen in het buitenland. Een stijgend aantal Nederlandse kinderen groeit in het buitenland op als wereldburger met Nederlandse wortels. NOB gelooft dat het voor deze kinderen en voor ons land van belang is dat zij ook in de toekomst gebruik kunnen blijven maken van wereldwijd goed Nederlands onderwijs. Deze leerlingen zijn de ambassadeurs van morgen die symbool staan voor de innovatiekracht en handelsgeest van Nederland. Zij plaatsen hun en onze culturele voetafdruk wereldwijd. Hoewel de ondersteuning door de Nederlandse overheid op het gebied van de infrastructuur (NOB en Inspectie) tot eind 2018 is vastgelegd, is het de vraag of scholen de kwaliteit kunnen garanderen zonder financiële ondersteuning. Naar het nu lijkt vervalt de subsidie (na een halvering in 2014) na 2016 volledig. NOB vindt dit niet acceptabel. Ouders, die er actief voor kiezen om tijd en geld te investeren in het behoud van de band met het Nederlands en Nederland, moeten de kans krijgen om hun kind ook in het buitenland goed (aanvullend) Nederlands onderwijs te laten volgen. Daarvoor is naast de infrastructuur juist ook het aanbod en de kwaliteit van het Nederlands onderwijs van belang. NOB zal zich dan ook blijven inzetten voor een structurele ondersteuning, zowel financieel als inhoudelijk, van het Nederlands onderwijs in het buitenland. Zodat Nederlandse kinderen in het buitenland ook in #2032 grenzenloos kunnen blijven groeien. De staat van het Nederlands onderwijs in het buitenland NOB mei /29

29 NOB 28 mei 2015 Voor meer informatie: Angelina van Weerdenburg +31 (0) De staat van het Nederlands onderwijs in het buitenland NOB mei /29

Nederlands onderwijs in het buitenland in cijfers anno 2013

Nederlands onderwijs in het buitenland in cijfers anno 2013 Nederlands onderwijs in het buitenland in cijfers anno 2013 Het aantal Nederlandse kinderen dat in het buitenland Nederlands onderwijs volgt, stijgt in 2013 licht. In 2013 volgt een kleine 13.000 leerlingen

Nadere informatie

Nederlands onderwijs in het buitenland anno 2012

Nederlands onderwijs in het buitenland anno 2012 Nederlands onderwijs in het buitenland anno 2012 Duizenden Nederlandse kinderen van alle leeftijden wonen een tijd van hun leven in het buitenland. Als zij terugkeren gaan ze in Nederland naar school of

Nadere informatie

Nederlands onderwijs in het buitenland anno 2014

Nederlands onderwijs in het buitenland anno 2014 Nederlands onderwijs in het buitenland anno 2014 De emigratie neemt toe. In 2013 emigreerden ruim 13.000 kinderen tussen de 4 en 18 jaar, een stijging van 6% ten opzichte van 2012. Goed moedertaalonderwijs

Nadere informatie

Kansen benutten! Jaarplan 2016 (compacte versie) Inhoud. NOB januari 2016

Kansen benutten! Jaarplan 2016 (compacte versie) Inhoud. NOB januari 2016 Kansen benutten! Jaarplan 2016 (compacte versie) NOB januari 2016 Inhoud 1. Inleiding...2 2. Strategie...3 3. Maatschappelijke ontwikkelingen...4 4. Wat doet NOB in 2016?...5 5. Tot slot...9 Inleiding

Nadere informatie

Hoofdstuk 8 ONDERWIJS IN HET BUITENLAND

Hoofdstuk 8 ONDERWIJS IN HET BUITENLAND Hoofdstuk 8 ONDERWIJS IN HET BUITENLAND INSPECTIE VAN HET ONDERWIJS ONDERWIJSVERSLAG 2006 / 2007 8 Onderwijs in het buitenland Samenvatting Er zijn 298 Nederlandse scholen in het buitenland, die onder

Nadere informatie

MISSIE DE STAAT VAN HET NEDERLANDS ONDERWIJS IN HET BUITENLAND 2015/2016

MISSIE DE STAAT VAN HET NEDERLANDS ONDERWIJS IN HET BUITENLAND 2015/2016 MISSIE DE STAAT VAN HET NEDERLANDS ONDERWIJS IN HET BUITENLAND 2015/2016 MISSIE GOED NEDERLANDS TAAL- EN CULTUURONDERWIJS BIEDT NEDERLANDSTALIGE KINDEREN EN JONGEREN DIE OPGROEIEN IN EEN INTERNATIONALE

Nadere informatie

A. DE SUBSIDIE. 1. Basissubsidie ten behoeve van: a. basisonderwijs b. voortgezet onderwijs c. NTC-PO d. NTC-VO e. Afstandsonderwijs (IVIO en Edufax)

A. DE SUBSIDIE. 1. Basissubsidie ten behoeve van: a. basisonderwijs b. voortgezet onderwijs c. NTC-PO d. NTC-VO e. Afstandsonderwijs (IVIO en Edufax) Bijlage behorend bij de Regeling Stichting Nederlands Onderwijs in het Buitenland, kenmerk PO/KO- 06-6456 van 23 april 2007, gepubliceerd in de Staatscourant van 9 mei 2007, nummer 89 A. DE SUBSIDIE 1.

Nadere informatie

Nederlands onderwijs over de grenzen

Nederlands onderwijs over de grenzen Nederlands onderwijs over de grenzen Nederlands onderwijs over de grenzen In deze brochure vindt u informatie over het Nederlandse onderwijs in het buitenland: de stand van zaken, belangrijke ontwikkelingen

Nadere informatie

Aanmeldingsboekje 2015-2016

Aanmeldingsboekje 2015-2016 Aanmeldingsboekje 2015-2016 Beste ouders, De NTC-school biedt in schooljaar 2015-2016 op vrijdagmiddag Nederlandse les van 14.30 tot 16.30 uur aan. Voor de indeling van de leeftijdgroepen: zie schoolgids

Nadere informatie

Intentieverklaring. inzake onderwijssamenwerking tussen Nederland en Vlaanderen

Intentieverklaring. inzake onderwijssamenwerking tussen Nederland en Vlaanderen Intentieverklaring van de Nederlandse minister van Onderwijs, Cultuur en Wetenschap, dr. Jet Bussemaker en de Vlaamse minister van Onderwijs en viceministerpresident van de Vlaamse Regering, Hilde Crevits,

Nadere informatie

Voorstel van resolutie. betreffende de ondersteuning van het Nederlandstalige onderwijs in het buitenland

Voorstel van resolutie. betreffende de ondersteuning van het Nederlandstalige onderwijs in het buitenland stuk ingediend op 485 (2009-2010) Nr. 1 6 april 2010 (2009-2010) Voorstel van resolutie van de dames Irina De Knop, Marleen Vanderpoorten en Fientje Moerman en de heren Marino Keulen en Herman Schueremans

Nadere informatie

Tweede Kamer der Staten-Generaal

Tweede Kamer der Staten-Generaal Tweede Kamer der Staten-Generaal 2 Vergaderjaar 2010 2011 32 795 Wijziging van de Wet op het primair onderwijs in verband met de wettelijke verankering van afdelingen voor internationaal georiënteerd basisonderwijs

Nadere informatie

Een Nederlands kind uit het buitenland. Handreiking voor de nieuwe school in Nederland

Een Nederlands kind uit het buitenland. Handreiking voor de nieuwe school in Nederland Een Nederlands kind uit het buitenland Handreiking voor de nieuwe school in Nederland www.stichtingnob.nl juni 2014 Een Nederlands kind uit het buitenland U ontvangt deze informatie van de ouders van een

Nadere informatie

evaluatie, monitoring, tevr effectonderzoek en datave

evaluatie, monitoring, tevr effectonderzoek en datave ijs arbeid data zorg onderwijs zekerheid etenschap rg welzijn mobiliteit jn beleids- Het ITS maakt deel uit van de Radboud Universiteit Nijmegen evaluatie, monitoring, tevr effectonderzoek en datave Nederlands

Nadere informatie

Beleidsregel bevoegdheid basisonderwijs, speciaal basisonderwijs en (voortgezet) speciaal onderwijs voor buitenlandse diploma s

Beleidsregel bevoegdheid basisonderwijs, speciaal basisonderwijs en (voortgezet) speciaal onderwijs voor buitenlandse diploma s Beleidsregel Betreft de onderwijssector(en) Informatie CFI/ICO Primair Onderwijs po 079-3232.333 Beleidsregel bevoegdheid basisonderwijs, speciaal basisonderwijs en (voortgezet) speciaal onderwijs voor

Nadere informatie

Tweede Kamer der Staten-Generaal

Tweede Kamer der Staten-Generaal Tweede Kamer der Staten-Generaal 2 Vergaderjaar 2014 2015 34 031 Wijziging van de Wet op het primair onderwijs en de Wet op de expertisecentra in verband met het regelen van de mogelijkheid een deel van

Nadere informatie

Salarissen leerkrachten berekenen

Salarissen leerkrachten berekenen Salarissen leerkrachten berekenen Dit document bestaat uit: 1. Modelberekening salaris leerkracht; 1.1. Voorbeeldberekening voor het PO; 1.2. Voorbeeldberekening voor het VO; 1.3. Meer informatie; 2. Correctiefactor

Nadere informatie

Uitgegeven: 3 februari 2010. 2010, no. 10 PROVINCIAAL BLAD VAN FRYSLAN

Uitgegeven: 3 februari 2010. 2010, no. 10 PROVINCIAAL BLAD VAN FRYSLAN Uitgegeven: 3 februari 2010 2010, no. 10 PROVINCIAAL BLAD VAN FRYSLAN BELEIDSREGEL voor het verkrijgen van een partiële ontheffing voor het vak Fries in het primair en voortgezet onderwijs in de provincie

Nadere informatie

Hong Kong, 28 mei 2014. Betreft: verzoek uitstel indienen schoolplan 2014-2018. Geachte Inspecteur,

Hong Kong, 28 mei 2014. Betreft: verzoek uitstel indienen schoolplan 2014-2018. Geachte Inspecteur, Hong Kong, 28 mei 2014 Betreft: verzoek uitstel indienen schoolplan 2014-2018 Geachte Inspecteur, Eind 2013 heeft u onze school een inspectiebezoek gebracht. U heeft geconstateerd dat wij om acceptabele

Nadere informatie

Tweede Kamer der Staten-Generaal

Tweede Kamer der Staten-Generaal Tweede Kamer der Staten-Generaal 2 Vergaderjaar 2014 2015 34 031 Wijziging van de Wet op het primair onderwijs en de Wet op de expertisecentra in verband met het regelen van de mogelijkheid een deel van

Nadere informatie

In artikel 18 van de Wet op de expertisecentra wordt na het tweede lid een lid

In artikel 18 van de Wet op de expertisecentra wordt na het tweede lid een lid Voorstel van Wet tot wijziging van de Wet op het primair onderwijs en de Wet op de expertisecentra in verband met het regelen van de mogelijkheid een deel van het onderwijs te geven in de Engelse, Duitse

Nadere informatie

In verband met de IPC accreditatie (zie Home) zal een aantal leerkrachten de komende week afwezig zijn. De vervanging is al volgt geregeld:

In verband met de IPC accreditatie (zie Home) zal een aantal leerkrachten de komende week afwezig zijn. De vervanging is al volgt geregeld: Deze week in Schoolnieuws - Oproep medewerking Singapore Celebrations - Afwezigheid leerkracht groep 4b, 7b en 8a - Schoolfoto's - Nederlands onderwijs in Singapore Oproep medewerking Singapore Celebrations

Nadere informatie

Meer kansen door internationaal basisonderwijs

Meer kansen door internationaal basisonderwijs Meer kansen door internationaal basisonderwijs Initiatiefvoorstel D66, VVD en Groenlinks Oktober 2013 Amsterdam is een wereldstad en de meest internationale stad van het land. De haven, het toerisme, de

Nadere informatie

Regeling Stichting Nederlands Onderwijs in het Buitenland

Regeling Stichting Nederlands Onderwijs in het Buitenland OCW Regeling Stichting Nederlands Onderwijs in het Buitenland Regeling van de Staatssecretaris van Onderwijs, Cultuur en Wetenschap van 23 april 2007, nr. (PO/KO-06.6456), houdende regels met betrekking

Nadere informatie

Nederlands onderwijs in het buitenland

Nederlands onderwijs in het buitenland Nederlands onderwijs in het buitenland Nederlands onderwijs in het buitenland Voorwoord De Inspectie van het Onderwijs heeft tot taak toe te zien op de kwaliteit van het Nederlandse onderwijs. Behalve

Nadere informatie

Primair Onderwijs po 079-3232.333 Voorgezet onderwijs vo 079-3232.444

Primair Onderwijs po 079-3232.333 Voorgezet onderwijs vo 079-3232.444 Voorlichtingspublicatie Betreft de onderwijssector(en) Informatie CFI/ICO Primair Onderwijs po 079-3232.333 Voorgezet onderwijs vo 079-3232.444 Wet van 9 december 2005, houdende opneming in de Wet op het

Nadere informatie

Tweetalig basisonderwijs in het Gooi. Learning Beyond Boundaries

Tweetalig basisonderwijs in het Gooi. Learning Beyond Boundaries Tweetalig basisonderwijs in het Gooi Learning Beyond Boundaries Tweetalig basisonderwijs in het Gooi Bent u op zoek naar een basisschool die tweetalig onderwijs in een internationale omgeving aanbiedt

Nadere informatie

RAPPORT VAN BEVINDINGEN THEMAONDERZOEK FRIES BIJ O.B.S. DE WIELEN, LOCATIE GALAMASTINS

RAPPORT VAN BEVINDINGEN THEMAONDERZOEK FRIES BIJ O.B.S. DE WIELEN, LOCATIE GALAMASTINS RAPPORT VAN BEVINDINGEN THEMAONDERZOEK FRIES BIJ O.B.S. DE WIELEN, LOCATIE GALAMASTINS Plaats: Leeuwarden BRIN-nummer: 16ZB Onderzoeksnummer: 116891 Onderzoek uitgevoerd op: 1 en 2 september 2009 Conceptrapport

Nadere informatie

RAPPORT VAN BEVINDINGEN KWALITEITSONDERZOEK. Basisschool Cosmicus

RAPPORT VAN BEVINDINGEN KWALITEITSONDERZOEK. Basisschool Cosmicus RAPPORT VAN BEVINDINGEN KWALITEITSONDERZOEK Basisschool Cosmicus Plaats : 's-gravenhage BRIN nummer : 15XZ C1 Onderzoeksnummer : 281806 Datum onderzoek : 16 februari 2015 Datum vaststelling : 17 mei 2015

Nadere informatie

Jaarverslag Stichting IBID 2008-2009

Jaarverslag Stichting IBID 2008-2009 jaarverslag08 09 Jaarverslag Stichting IBID 2008-2009 IBID-leerlingen In het schooljaar 2008-2009 hebben dertig leerlingen de Dutch A1 SL-lessen bij IBID gevolgd. Twintig leerlingen zijn het eindexamenjaar

Nadere informatie

RAPPORT KWALITEITSONDERZOEK NTC-PO. NTC-po Firenze

RAPPORT KWALITEITSONDERZOEK NTC-PO. NTC-po Firenze RAPPORT KWALITEITSONDERZOEK NTC-PO NTC-po Firenze Plaats : 50142 Firenze BRIN nummer : 30NP C1 Onderzoeksnummer : 278437 Datum onderzoek : 25 oktober 2014 Datum vaststelling : 5 januari 2015 Pagina 2 van

Nadere informatie

nr. 218 van WARD KENNES datum: 29 januari 2015 aan HILDE CREVITS Samenwerking Vlaanderen-Nederland - Onderwijs

nr. 218 van WARD KENNES datum: 29 januari 2015 aan HILDE CREVITS Samenwerking Vlaanderen-Nederland - Onderwijs SCHRIFTELIJKE VRAAG nr. 218 van WARD KENNES datum: 29 januari 2015 aan HILDE CREVITS VICEMINISTER-PRESIDENT VAN DE VLAAMSE REGERING, VLAAMS MINISTER VAN ONDERWIJS Samenwerking Vlaanderen-Nederland - Onderwijs

Nadere informatie

Protocol vrijstelling/aanpassing van onderwijs Frans/Duits op het Strabrecht College

Protocol vrijstelling/aanpassing van onderwijs Frans/Duits op het Strabrecht College Protocol vrijstelling/aanpassing van onderwijs Frans/Duits op het Strabrecht College Inleiding Dit protocol geldt voor het Strabrecht College, met ingang van het schooljaar 2010/2011. Scholen zijn verplicht

Nadere informatie

RAPPORT PERIODIEK KWALITEITSONDERZOEK STICHTING NTC BALI (PRIMAIR ONDERWIJS)

RAPPORT PERIODIEK KWALITEITSONDERZOEK STICHTING NTC BALI (PRIMAIR ONDERWIJS) RAPPORT PERIODIEK KWALITEITSONDERZOEK STICHTING NTC BALI (PRIMAIR ONDERWIJS) School : Stichting NTC Bali (primair onderwijs) Plaats : BALI - INDONESIE BRIN-nummer : 28RB Onderzoeksnummer : 123232 Datum

Nadere informatie

Beleidsplan/activeiten verslag/ financiele verantwoording

Beleidsplan/activeiten verslag/ financiele verantwoording Beleidsplan/activeiten verslag/ financiele verantwoording De Rioranjeschool (stichting) is een ANBI en de gevraagde gegevens zijn dan ook hieronder te vinden op de eigen internetsite www.rioranjeschool.nl.

Nadere informatie

RAPPORT KWALITEITSONDERZOEK NTC-VO NTC-VO DUTCH CULTURAL CENTRE DE BONTEKOE

RAPPORT KWALITEITSONDERZOEK NTC-VO NTC-VO DUTCH CULTURAL CENTRE DE BONTEKOE RAPPORT KWALITEITSONDERZOEK NTC-VO NTC-VO DUTCH CULTURAL CENTRE DE BONTEKOE School Plaats BRIN-nummer : ntc-vo Dutch Cultural Centre De Bontekoe : Kuala Lumpur, Maleisië : 30FC Datum schoolbezoek : 19

Nadere informatie

RAPPORT PERIODIEK KWALITEITSONDERZOEK NTC PRIMAIR ONDERWIJS NEDERLANDSE SCHOOL SAIGON

RAPPORT PERIODIEK KWALITEITSONDERZOEK NTC PRIMAIR ONDERWIJS NEDERLANDSE SCHOOL SAIGON RAPPORT PERIODIEK KWALITEITSONDERZOEK NTC PRIMAIR ONDERWIJS NEDERLANDSE SCHOOL SAIGON School : NTC primair onderwijs Nederlandse School Saigon Plaats : HO CHI MINH CITY - VIETNAM BRIN-nummer : 28MG Onderzoeksnummer

Nadere informatie

ADOPTIE Trends en Analyse Statistisch overzicht interlandelijke adoptie over de jaren 2011 tot en met 2015

ADOPTIE Trends en Analyse Statistisch overzicht interlandelijke adoptie over de jaren 2011 tot en met 2015 Ministerie van Veiligheid en Justitie ADOPTIE Trends en Analyse Statistisch overzicht interlandelijke adoptie over de jaren 211 tot en met 215 Februari 216 Overzicht van het aantal verleende beginseltoestemmingen

Nadere informatie

Factsheet Passend Onderwijs

Factsheet Passend Onderwijs Factsheet Passend Onderwijs November 2010 Inleiding Deze factsheet geeft feiten en cijfers over het passend onderwijs in Nederland. De factsheet is een vervolg op de Factsheet Passend onderwijs van januari

Nadere informatie

RAPPORT KWALITEITSONDERZOEK NTC-PO. 't Kofschip - Stichting De Lage Landen (NTC-po)

RAPPORT KWALITEITSONDERZOEK NTC-PO. 't Kofschip - Stichting De Lage Landen (NTC-po) RAPPORT KWALITEITSONDERZOEK NTC-PO 't Kofschip - Stichting De Lage Landen (NTC-po) Plaats : Rome BRIN nummer : 28FL C1 Onderzoeksnummer : 281786 Datum onderzoek : 6 februari 2015 Datum vaststelling : 7

Nadere informatie

De voorzitter van de Tweede Kamer der Staten-Generaal Postbus 20018 2500 EA DEN HAAG

De voorzitter van de Tweede Kamer der Staten-Generaal Postbus 20018 2500 EA DEN HAAG >Retouradres Postbus 16375 2500 BJ Den Haag De voorzitter van de Tweede Kamer der Staten-Generaal Postbus 20018 2500 EA DEN HAAG Primair Onderwijs Rijnstraat 50 Den Haag Postbus 16375 2500 BJ Den Haag

Nadere informatie

Onderwijs in een meertalige Brusselse omgeving Inhoud Stad en onderwijs: topdown bottom up

Onderwijs in een meertalige Brusselse omgeving Inhoud Stad en onderwijs: topdown bottom up Onderwijs in een meertalige Brusselse omgeving BEO-studiedag 16 maart 212 - Rudi Janssens Inhoud Stad en onderwijs Politiek-institutionele context Pedagogische context Demografisch-geografische context

Nadere informatie

Veranderingen in de internationale positie van Nederlandse banken

Veranderingen in de internationale positie van Nederlandse banken Veranderingen in de internationale positie van Nederlandse banken De Nederlandse bancaire vorderingen 1 op het buitenland zijn onder invloed van de economische crisis en het uiteenvallen van ABN AMRO tussen

Nadere informatie

Tweetalig Gymnasium Tweetalig Atheneum. Bilingual Education FOTO: PIETER TROOST

Tweetalig Gymnasium Tweetalig Atheneum. Bilingual Education FOTO: PIETER TROOST Tweetalig Gymnasium Tweetalig Atheneum 2015 CHRISTELIJK LYCEUM ZEIST Bilingual Education FOTO: PIETER TROOST Introductie leerjaar 1 FOTO: FOTO: JEROEN JEROEN SOETENS SOETENS Waarom tweetalig onderwijs?

Nadere informatie

RAPPORT PERIODIEK KWALITEITSONDERZOEK NTC-PO DUTCH LESSONS NIST (DLN) AT THE NEW INTERNATIONAL SCHOOL OF THAILAND

RAPPORT PERIODIEK KWALITEITSONDERZOEK NTC-PO DUTCH LESSONS NIST (DLN) AT THE NEW INTERNATIONAL SCHOOL OF THAILAND RAPPORT PERIODIEK KWALITEITSONDERZOEK NTC-PO DUTCH LESSONS NIST (DLN) AT THE NEW INTERNATIONAL SCHOOL OF THAILAND School : NTC-po Dutch Lessons Nist (DLN) at the new International School of Thailand Plaats

Nadere informatie

RAPPORT PERIODIEK KWALITEITSONDERZOEK STICHTING ADA, KUSADASI, TURKIJE

RAPPORT PERIODIEK KWALITEITSONDERZOEK STICHTING ADA, KUSADASI, TURKIJE RAPPORT PERIODIEK KWALITEITSONDERZOEK STICHTING ADA, KUSADASI, TURKIJE School : Stichting ADA, Kusadasi, Turkije Plaats : KUSADASI - TURKIJE BRIN-nummer : 28FH Onderzoeksnummer : 111345 Datum schoolbezoek

Nadere informatie

Tweede Kamer der Staten-Generaal

Tweede Kamer der Staten-Generaal Tweede Kamer der Staten-Generaal 2 Vergaderjaar 2015 2016 34 031 Wijziging van de Wet op het primair onderwijs en de Wet op de expertisecentra in verband met het regelen van de mogelijkheid een deel van

Nadere informatie

RAPPORT KWALITEITSONDERZOEK NTC-VO. : NTC-voortgezet onderwijs Jakarta. : Jakarta

RAPPORT KWALITEITSONDERZOEK NTC-VO. : NTC-voortgezet onderwijs Jakarta. : Jakarta RAPPORT KWALITEITSONDERZOEK NTC-VO NTC-voortgezet onderwijs Jakarta School Plaats BRIN-nummer : NTC-voortgezet onderwijs Jakarta : Jakarta : 28WV Datum schoolbezoek : 2 en 3 november 2015 Datum vaststelling

Nadere informatie

RAPPORT KWALITEITSONDERZOEK NTC-PO. NTC-school De Brug

RAPPORT KWALITEITSONDERZOEK NTC-PO. NTC-school De Brug RAPPORT KWALITEITSONDERZOEK NTC-PO NTC-school De Brug Plaats : 48455 Gildehaus BRIN nummer : 30HU C1 Onderzoeksnummer : 285605 Datum onderzoek : 3 en 4 november 2015 Datum vaststelling : 27 november 2015

Nadere informatie

Stand van zaken Nederlands onderwijs in het buitenland: kwaliteit en ontwikkelingen

Stand van zaken Nederlands onderwijs in het buitenland: kwaliteit en ontwikkelingen Stand van zaken Nederlands onderwijs in het buitenland: kwaliteit en ontwikkelingen (periode bestandsopname 2009 2013 en bezuinigingen schooljaar 2013-2014) Pagina 1 van 15 Inhoudsopgave SAMENVATTING...

Nadere informatie

Dyslexieprotocol Veurs Lyceum

Dyslexieprotocol Veurs Lyceum Dyslexieprotocol Veurs Lyceum Dyslexie is een stoornis die gekenmerkt wordt door een hardnekkig probleem met het aanleren en het accuraat aanleren en/of het vlot toepassen (automatiseren) van het lezen

Nadere informatie

RAPPORT Onderzoek in het kader van het vierjaarlijks bezoek bij Basisschool De Hoeve

RAPPORT Onderzoek in het kader van het vierjaarlijks bezoek bij Basisschool De Hoeve RAPPORT Onderzoek in het kader van het vierjaarlijks bezoek bij Basisschool De Hoeve Plaats : Hoevelaken BRIN-nummer : 03OU Onderzoeksnummer : 124256 Datum schoolbezoek : 27 Rapport vastgesteld te Utrecht

Nadere informatie

Ministerie van Sociale Zaken en Werkgelegenheid. Postbus 90801 2509 LV Den Haag Parnassusplein 5 T 070 333 44 44 F 070 333 44 00 www.rijksoverheid.

Ministerie van Sociale Zaken en Werkgelegenheid. Postbus 90801 2509 LV Den Haag Parnassusplein 5 T 070 333 44 44 F 070 333 44 00 www.rijksoverheid. Ministerie van Sociale Zaken en Werkgelegenheid Postbus 90801 2509 LV Den Haag Parnassusplein 5 T 070 333 44 44 F 070 333 44 00 www.rijksoverheid.nl Betreft Reactie op schriftelijke inbreng van de vaste

Nadere informatie

Gaat u met uw gezin naar het buitenland? De Wereldschool regelt het onderwijs voor uw kinderen.

Gaat u met uw gezin naar het buitenland? De Wereldschool regelt het onderwijs voor uw kinderen. Gaat u met uw gezin naar het buitenland? De Wereldschool regelt het onderwijs voor uw kinderen. verreweg het beste onderwijs De Wereldschool neemt uw zorgen over het onderwijs weg, zodat u zich volledig

Nadere informatie

e.o. I Leerkracht LB Intern Auteur M. van Ommeren 5616 RM Eindhoven 58VBA4382

e.o. I Leerkracht LB Intern Auteur M. van Ommeren 5616 RM Eindhoven 58VBA4382 e.o. Intern I Leerkracht LB Auteur M. van Ommeren 5616 RM Eindhoven 58VBA4382 Functienaam Organisatie Salarisschaal lndelingsniveau FUWASYS-advies Werkterrein Activiteiten Kenmerkscores Somscore Datum

Nadere informatie

Engels op topniveau. Cambridge Certificates voor alle leerlingen

Engels op topniveau. Cambridge Certificates voor alle leerlingen Engels op topniveau Cambridge Certificates voor alle leerlingen Waarom? De toename van het gebruik van het Engels in de wereld is een feit. Het is de taal van veel games en websites, van veel films, televisieseries

Nadere informatie

ENGELS als Tweede Taal

ENGELS als Tweede Taal ENGELS als Tweede Taal o.b.s. De Drift de Pol 4a 9444 XE Grolloo 0592-501480 drift@primah.org Inhoudsopgave Inhoud: 1. Inleiding 2. Keuze voor de Engelse taal (Why English?) 3. Vroeg vreemde talenonderwijs

Nadere informatie

Leraar basisonderwijs LA voor de onderbouw 0,4 fte

Leraar basisonderwijs LA voor de onderbouw 0,4 fte Stichting OZHW voor PO en VO zoekt per 22 augustus 2016 voor de openbare basisschool de Dolfijn in Zwijndrecht voor de onderbouw 0,4 fte Bestemd voor medewerkers van OZHW PO en VO en voor externe geïnteresseerden

Nadere informatie

Feiten cijfers over Nederlands onderwijs in het buitenland

Feiten cijfers over Nederlands onderwijs in het buitenland grenzenloos groeien Feiten en verhalen over 35 jaar Nederlands onderwijs in het buitenland Meertalig dankzij je moedertaal & Kwaliteit continuïteit in een internationale context 3x ouders in beeld Van

Nadere informatie

Taaltrainingen voor professionals. Engels Frans Spaans Duits Nederlands Italiaans Portugees

Taaltrainingen voor professionals. Engels Frans Spaans Duits Nederlands Italiaans Portugees Taaltrainingen voor professionals Engels Frans Spaans Duits Nederlands Italiaans Portugees European Language Centre > Professionele werkwijze met een persoonlijke aanpak Een ieder die een taal wil leren

Nadere informatie

Laat zien wat je waard bent. Sta in het register. Van, voor en door de leraar

Laat zien wat je waard bent. Sta in het register. Van, voor en door de leraar Laat zien wat je waard bent. Sta in het register. Van, voor en door de leraar De Onderwijscoöperatie bestaat uit de bovenstaande vijf lidorganisaties 2 Scan registerleraar.nl voor extra s! Heb je na het

Nadere informatie

Onderwijs. Hoofdstuk 10. 10.1 Inleiding

Onderwijs. Hoofdstuk 10. 10.1 Inleiding Hoofdstuk 10 Onderwijs 10.1 Inleiding Leiden kennisstad heeft een hoog opgeleide bevolking en herbergt binnen haar grenzen veel onderwijsinstellingen. In dit hoofdstuk gaat het zowel om de opleiding die

Nadere informatie

Resultaten VVNH monitoring 2008

Resultaten VVNH monitoring 2008 Resultaten VVNH monitoring 2008 Resultaten totaal In totaal is er door de leden van de VVNH in 2008 iets minder dan 2,3 miljoen m 3 naaldhout, hardhout en plaatmateriaal door de respondenten geïmporteerd.

Nadere informatie

2. Beter nu dan later

2. Beter nu dan later Daarom Duits 1. Engels is niet voldoende Natuurlijk is kennis van de Engelse taal essentieel, maar: Englisch ist ein Muss, Deutsch ist ein Plus. Uit een enquête onder bedrijven die actief zijn in Duitsland

Nadere informatie

Profielschets. Voorzitter College van Bestuur. Nije Gaast

Profielschets. Voorzitter College van Bestuur. Nije Gaast Profielschets Voorzitter College van Bestuur Nije Gaast DE ORGANISATIE Nije Gaast is een koepel van 15 basisscholen in Zuidwest Friesland. Deze combinatie bestaat uit 13 christelijke basisscholen en twee

Nadere informatie

TERUG IN NEDERLAND EEN ONDERZOEK NAAR DE AANSLUITING OP ONDERWIJS IN NEDERLAND

TERUG IN NEDERLAND EEN ONDERZOEK NAAR DE AANSLUITING OP ONDERWIJS IN NEDERLAND TERUG IN NEDERLAND EEN ONDERZOEK NAAR DE AANSLUITING OP ONDERWIJS IN NEDERLAND Utrecht, november 2011 Voorwoord Nederlands onderwijs in het buitenland wordt door de Nederlandse overheid voor een deel

Nadere informatie

RAPPORT VAN BEVINDINGEN THEMAONDERZOEK FRIES BIJ

RAPPORT VAN BEVINDINGEN THEMAONDERZOEK FRIES BIJ RAPPORT VAN BEVINDINGEN THEMAONDERZOEK FRIES BIJ O.B.S. "DE UTSKOAT" Plaats: Witmarsum BRIN-nummer: 08FI Onderzoeksnummer: 116890 Onderzoek uitgevoerd op: 22 en 23 juni 2009 Conceptrapport verzonden op:

Nadere informatie

Doorwerken na 65 jaar

Doorwerken na 65 jaar CvA-notitie februari 2008 Doorwerken na 65 jaar De levensverwachting en het gemiddelde aantal gezonde jaren na het bereiken van de 65-jarige leeftijd is toegenomen. Een groeiende groep ouderen heeft behoefte

Nadere informatie

Wat gaan we doen? Colofon. Almeerse Scholen Groep. Koersplan maart 2015

Wat gaan we doen? Colofon. Almeerse Scholen Groep. Koersplan maart 2015 Colofon De uitgebreide versie van het ASG Koersplan 2015-2018 kunt u vinden op www.almeersescholengroep.nl. Dit is een uitgave van de Almeerse Scholen Groep. Niets uit deze uitgave mag worden verveelvoudigd

Nadere informatie

Drentse Onderwijsmonitor

Drentse Onderwijsmonitor Drentse Onderwijsmonitor Feitenbladen Gemeente Midden- Kerncijfers uit de periode 2009-2014 Drentse Onderwijsmonitor 2014 Primair onderwijs Onlangs verscheen de 9 de editie van de Drentse Onderwijsmonitor.

Nadere informatie

TRACTATENBLAD VAN HET KONINKRIJK DER NEDERLANDEN. JAARGANG 1994 Nr. 266

TRACTATENBLAD VAN HET KONINKRIJK DER NEDERLANDEN. JAARGANG 1994 Nr. 266 15 (1965) Nr. 5 TRACTATENBLAD VAN HET KONINKRIJK DER NEDERLANDEN JAARGANG 1994 Nr. 266 A. TITEL Verdrag tot instelling van één Raad en één Commissie welke de Europese Gemeenschappen gemeen hebben, met

Nadere informatie

Pilot Tweetalig Basisonderwijs 2014-2019. Basisschool Haagsche SchoolVereeniging

Pilot Tweetalig Basisonderwijs 2014-2019. Basisschool Haagsche SchoolVereeniging Pilot Tweetalig Basisonderwijs 2014-2019 Basisschool Haagsche SchoolVereeniging Basisschool HSV Nassaulaan 26 2514 JT Den Haag Projectplan TPO HSV versie 2014 06 18 Pagina 1 Inleiding De Basisschool Haagsche

Nadere informatie

RAPPORT PERIODIEK KWALITEITSONDERZOEK RIJNLANDS LYCEUM SINGAPORE NTC-PO, LOCATIE HOLLANDSE SCHOOL LIMITED

RAPPORT PERIODIEK KWALITEITSONDERZOEK RIJNLANDS LYCEUM SINGAPORE NTC-PO, LOCATIE HOLLANDSE SCHOOL LIMITED RAPPORT PERIODIEK KWALITEITSONDERZOEK RIJNLANDS LYCEUM SINGAPORE NTC-PO, LOCATIE HOLLANDSE SCHOOL LIMITED School : Rijnlands Lyceum Singapore ntc-po, locatie Hollandse School Limited Plaats : Singapore

Nadere informatie

De voorzitter van de Tweede Kamer der Staten-Generaal Postbus 20018 2500 EA Den Haag

De voorzitter van de Tweede Kamer der Staten-Generaal Postbus 20018 2500 EA Den Haag >Retouradres Postbus 16375 2500 BJ Den Haag De voorzitter van de Tweede Kamer der Staten-Generaal Postbus 20018 2500 EA Den Haag.. Voortgezet Onderwijs Rijnstraat 50 Den Haag Postbus 16375 2500 BJ Den

Nadere informatie

2. Beter nu dan later

2. Beter nu dan later Daarom Duits 1. Engels is niet voldoende Natuurlijk is kennis van de Engelse taal essentieel, maar: Englisch ist ein Muss, Deutsch ist ein Plus. Onderzoek wijst uit dat 86 procent van de Nederlandse ondernemers

Nadere informatie

RAPPORT VAN BEVINDINGEN KORT ONDERZOEK SPECIAAL BASISONDERWIJS

RAPPORT VAN BEVINDINGEN KORT ONDERZOEK SPECIAAL BASISONDERWIJS Inspectie van het Onderwijs Ministerie van Onderwijs, Cultuur en Wetenschap RAPPORT VAN BEVINDINGEN KORT ONDERZOEK SPECIAAL BASISONDERWIJS SSBO De Prinsenhof Plaats nummer Onderzoeksnummer Datum onderzoek

Nadere informatie

RAPPORT Onderzoek in het kader van het vierjaarlijks bezoek bij Sint Antoniusschool

RAPPORT Onderzoek in het kader van het vierjaarlijks bezoek bij Sint Antoniusschool RAPPORT Onderzoek in het kader van het vierjaarlijks bezoek bij Sint Antoniusschool Plaats : Amsterdam BRIN-nummer : 10OW Onderzoeksnummer : 126401 Datum schoolbezoek : 31 mei 2012 Rapport vastgesteld

Nadere informatie

RAPPORT KWALITEITSONDERZOEK NTC-PO. NTC-po op International School of Aberdeen

RAPPORT KWALITEITSONDERZOEK NTC-PO. NTC-po op International School of Aberdeen RAPPORT KWALITEITSONDERZOEK NTC-PO NTC-po op International School of Aberdeen Plaats : Aberdeen Ab15 9pn BRIN nummer : 28EZ C1 Onderzoeksnummer : 284064 Datum onderzoek : 5-6 oktober 2015 Datum vaststelling

Nadere informatie

RAPPORT VAN BEVINDINGEN KWALITEITSONDERZOEK. Het Baken International School VWO

RAPPORT VAN BEVINDINGEN KWALITEITSONDERZOEK. Het Baken International School VWO RAPPORT VAN BEVINDINGEN KWALITEITSONDERZOEK Het Baken International School VWO Plaats : Almere BRIN nummer : 01FP C3 BRIN nummer : 01FP 06 VWO Onderzoeksnummer : 275538 Datum onderzoek : 15 april 2014

Nadere informatie

De buitenlandse handel van België - 2009 -

De buitenlandse handel van België - 2009 - De buitenlandse handel van België - 2009 - De buitenlandse handel van België in 2009 (Bron: NBB communautair concept*) Analyse van de cijfers van 2009 Zoals lang gevreesd, werden in 2009 de gevolgen van

Nadere informatie

Doorstroming van Nederlandstalige leerlingen uit Singapore naar Nederland

Doorstroming van Nederlandstalige leerlingen uit Singapore naar Nederland Doorstroming van Nederlandstalige leerlingen uit Singapore naar Nederland Voor doorstroming in Nederland zijn er twee opties: Internationaal onderwijs Nederlands onderwijs Doorstromen naar: Primair Onderwijs

Nadere informatie

Persvoorstelling Resultaten Europees Vreemdetalenonderzoek. 21 juni 2012

Persvoorstelling Resultaten Europees Vreemdetalenonderzoek. 21 juni 2012 Persvoorstelling Resultaten Europees Vreemdetalenonderzoek 21 juni 2012 1 Onderzoeksteam Hoofdpromotor: Rianne Janssen Co-promotoren: Piet Desmet, Sarah Gielen, Liesbet Heyvaert, Peter Lauwers, Ilse Magnus

Nadere informatie

DEFINITIEF RAPPORT VAN BEVINDINGEN ONDERZOEK NAAR KWALITEITSVERBETERING BIJ DS. G.H. KERSTENSCHOOL

DEFINITIEF RAPPORT VAN BEVINDINGEN ONDERZOEK NAAR KWALITEITSVERBETERING BIJ DS. G.H. KERSTENSCHOOL DEFINITIEF RAPPORT VAN BEVINDINGEN ONDERZOEK NAAR KWALITEITSVERBETERING BIJ DS. G.H. KERSTENSCHOOL Plaats : Borsele BRIN-nummer : 07KB Onderzoeksnummer : 119810 Arrangementsnummer : 86068 Onderzoek uitgevoerd

Nadere informatie

RAPPORT PERIODIEK KWALITEITSONDERZOEK NTC-VO DE NEDERLANDSE SCHOOL IN BETHESDA

RAPPORT PERIODIEK KWALITEITSONDERZOEK NTC-VO DE NEDERLANDSE SCHOOL IN BETHESDA RAPPORT PERIODIEK KWALITEITSONDERZOEK NTC-VO DE NEDERLANDSE SCHOOL IN BETHESDA School : Ntc-vo De Nederlandse School in Bethesda Plaats : Bethesda, MD - Verenigde Staten BRIN-nummer : 30HB Onderzoeksnummer

Nadere informatie

Verbeteren van de slechte schoolresultaten voor wiskunde en wetenschap blijft uitdaging voor Europa

Verbeteren van de slechte schoolresultaten voor wiskunde en wetenschap blijft uitdaging voor Europa EUROPESE COMMISSIE - PERSBERICHT Verbeteren van de slechte schoolresultaten voor wiskunde en wetenschap blijft uitdaging voor Europa Brussel, 16 november 2011 Beleidsmakers moeten scholen beter ondersteunen

Nadere informatie

Tweetalig Gymnasium Tweetalig Atheneum. Bilingual Education FOTO: JEROEN SOETENS

Tweetalig Gymnasium Tweetalig Atheneum. Bilingual Education FOTO: JEROEN SOETENS Tweetalig Gymnasium Tweetalig Atheneum Bilingual Education FOTO: JEROEN SOETENS CHRISTELIJK LYCEUM ZEIST 2013 Introductie leerjaar 1 FOTO: FOTO: JEROEN JEROEN SOETENS SOETENS Waarom tweetalig onderwijs?

Nadere informatie

Aan het door Nederland gedetacheerd personeel aan de Europese Scholen

Aan het door Nederland gedetacheerd personeel aan de Europese Scholen Aan het door Nederland gedetacheerd personeel aan de Europese Scholen Datum: 17 oktober 2007 Ons kenmerk: 07333/ES/lb/eg Betreft: Wijzigingsblad notitie Terugkeerbegeleiding Geachte mevrouw, mijnheer,

Nadere informatie

Allen, die deze zullen zien of horen lezen, saluut! doen te weten:

Allen, die deze zullen zien of horen lezen, saluut! doen te weten: Wijziging van de Wet op het primair onderwijs in verband met de wettelijke verankering van afdelingen voor internationaal georiënteerd basisonderwijs VOORSTEL VAN WET Allen, die deze zullen zien of horen

Nadere informatie

RAPPORT PERIODIEK KWALITEITSONDERZOEK NTC DE TAALTOEKEL, ADDIS ABEBA, ETHIOPIË

RAPPORT PERIODIEK KWALITEITSONDERZOEK NTC DE TAALTOEKEL, ADDIS ABEBA, ETHIOPIË RAPPORT PERIODIEK KWALITEITSONDERZOEK NTC DE TAALTOEKEL, ADDIS ABEBA, ETHIOPIË School : NTC De Taaltoekel, Addis Abeba, Ethiopië Plaats : ADDIS ABEBA - ETHIOPIË BRIN-nummer : 28ER Onderzoeksnummer : 118428

Nadere informatie

AANSLUITING PO-VO VIA ELEKTRONISCHE LEEROMGEVING (ELO)

AANSLUITING PO-VO VIA ELEKTRONISCHE LEEROMGEVING (ELO) PROCESBESCHRIJVING AANSLUITING PO-VO AANSLUITING PO-VO VIA ELEKTRONISCHE LEEROMGEVING (ELO) LEERLINGEN VAN GROEP 8 IN HET PO MAKEN KENNIS MET HET WERKEN IN EEN ELEKTRONISCHE LEEROMGEVING (ELO) ZOALS DIE

Nadere informatie

Jaarverslag 2012. Inhoudsopgave

Jaarverslag 2012. Inhoudsopgave Jaarverslag 2012 Jaarverslag 2012 Inhoudsopgave 1. Voorwoord 2. NOB - een introductie 3. Dienstverlening aan Nederlandse scholen in het buitenland 4. Nederlands onderwijs in het buitenland 5. Dienstverlening

Nadere informatie

Onderwijs en vluchtelingenkinderen

Onderwijs en vluchtelingenkinderen Onderwijs en vluchtelingenkinderen Zijn scholen en onderwijsgevenden voldoende toegerust om vluchtelingenkinderen onderwijs te bieden? Een enquête onder onderwijsgevenden van basisscholen, scholen voor

Nadere informatie

Voortgangsrapportage Onderwijs en Opleiding 2010 Beschrijving prestaties Nederland en andere lidstaten op EU benchmarks

Voortgangsrapportage Onderwijs en Opleiding 2010 Beschrijving prestaties Nederland en andere lidstaten op EU benchmarks ANNEX Voortgangsrapportage Onderwijs en Opleiding 21 Beschrijving prestaties Nederland en andere lidstaten op EU benchmarks 1. Deelname voor- en vroegschoolse educatie (VVE) De Nederlandse waarde voor

Nadere informatie

Tweede Kamer der Staten-Generaal

Tweede Kamer der Staten-Generaal Tweede Kamer der Staten-Generaal 2 Vergaderjaar 2002 2003 28 600 VIII Vaststelling van de begrotingsstaat van het Ministerie van Onderwijs, Cultuur en Wetenschappen (VIII) voor het jaar 2003 Nr. 127 BRIEF

Nadere informatie

RAPPORT PERIODIEK KWALITEITSONDERZOEK NTC-PO STICHTING NEDERLANDS ONDERWIJS IN BOTSWANA

RAPPORT PERIODIEK KWALITEITSONDERZOEK NTC-PO STICHTING NEDERLANDS ONDERWIJS IN BOTSWANA RAPPORT PERIODIEK KWALITEITSONDERZOEK NTC-PO STICHTING NEDERLANDS ONDERWIJS IN BOTSWANA School : ntc-po Stichting Nederlands Onderwijs in Botswana Plaats : GABORONE - BOTSWANA BRIN-nummer : 28HE Onderzoeksnummer

Nadere informatie

Passend onderwijs. Lid van het dagelijks bestuur, Liesbeth Verheggen

Passend onderwijs. Lid van het dagelijks bestuur, Liesbeth Verheggen Passend onderwijs De AOb heeft zich uitgesproken vóór het behouden van zoveel mogelijk leerlingen binnen het reguliere onderwijs. Maar de AOb voegde daar altijd aan toe dat passend onderwijs dan wel op

Nadere informatie

RAPPORT VAN BEVINDINGEN. Kwaliteitsonderzoek bij. De Verrekijker

RAPPORT VAN BEVINDINGEN. Kwaliteitsonderzoek bij. De Verrekijker RAPPORT VAN BEVINDINGEN Kwaliteitsonderzoek bij De Verrekijker Plaats : Julianadorp BRIN-nummer : 15ZK Onderzoeksnummer : 124154 Datum schoolbezoek : 24 oktober 2011 Rapport vastgesteld te Leeuwarden op:

Nadere informatie

Verbreding Techniek Basisonderwijs Achtergrondinformatie voor basisscholen

Verbreding Techniek Basisonderwijs Achtergrondinformatie voor basisscholen Verbreding Techniek Basisonderwijs Achtergrondinformatie voor basisscholen Een uitgave van het Programmabureau VTB November 2004 Nationaal Actieplan Verbreding Techniek Basisonderwijs Op 15 oktober 2003

Nadere informatie

Samenvatting eindvoorstel CAO PO 2014-1015

Samenvatting eindvoorstel CAO PO 2014-1015 Samenvatting eindvoorstel CAO PO 2014-1015 (20140411) Dit eindvoorstel komt voort uit de gesprekken die de PO-Raad en de werknemersorganisaties voerden tussen november 2013 en februari 2014. Het is de

Nadere informatie