Leren balanceren: omgaan met spanningsvelden bij cliëntgecentreerde zorg

Save this PDF as:
 WORD  PNG  TXT  JPG

Maat: px
Weergave met pagina beginnen:

Download "Leren balanceren: omgaan met spanningsvelden bij cliëntgecentreerde zorg"

Transcriptie

1 Leren balanceren: omgaan met spanningsvelden bij cliëntgecentreerde zorg Weten wat cliëntgecentreerde zorg is en wat het inhoudt wil nog niet zeggen dat je het - als verpleegkundige of verzorgende - ook kúnt, of sterker nog: dat je het wílt. Een onderzoek naar de ervaringen van zorgverleners met cliëntgecentreerde zorg maakt duidelijk dat zorgverleners spanningsvelden ervaren tussen enerzijds het tegemoet komen aan de wat de cliënt wil, en anderzijds andere rollen en verantwoordelijkheden die van hen verwacht worden. Tineke Schoot * Inleiding Als zorgverlener wil je de cliënt centraal stellen maar tegelijkertijd heb je een professionele verantwoordelijkheid en zijn er regels van de instelling waaraan je je dient te houden. Je wilt het beste resultaat van je werk en je weet hoe je dat moet bereiken, maar past dat ook bij wat de cliënt wil? Cliëntgecentreerde zorg bieden komt naar voren als balanceren tussen conflicterende rollen en verantwoordelijkheden, en dat vereist specifieke competenties van zorgverleners. Deze competenties, zo wijst het onderzoek van Schoot, Proot, Legius, Ter Meulen en De Witte (2006) uit, zijn niet altijd aanwezig. Na een korte inleiding op cliëntgecentreerde zorg en het hier beschreven onderzoek wordt ingegaan op de volgende vragen: Welke spanningsvelden ervaren zorgverleners die cliëntgecentreerde zorg willen geven in de dagelijkse situatie? En hoe gaan zorgverleners daarmee om? Het artikel wordt afgesloten met enkele aanbevelingen. Cliëntgecentreerde zorg Tegenwoordig wordt van verplegenden en verzorgenden verwacht dat zij cliëntgecentreerde zorg bieden. Benaderingen als aanbodgestuurde en diagnosegestuurde zorg beoordeelt de cliënt als betuttelend en paternalistisch. Vooral de individualisering van de maatschappij en toegenomen mondigheid van de cliënt dragen hieraan bij. Daarnaast wordt de aanbodgestuurde benadering beschouwd als duur, inefficiënt en bureaucratisch. Redenen te over waarom in de visie op zorg - van de samenleving, overheid en zorgverleners - meer en meer de cliënt centraal wordt gesteld. Andere benamingen voor cliëntgecentreerde zorg zijn bijvoorbeeld vraaggerichte zorg, behoeftegestuurde zorg, of vraaggestuurde zorg. Deze vormen van zorg hebben de volgende kenmerken gemeenschappelijk: niet de zorgverlener bepaalt het beschikbare aanbod, of de gestelde diagnose bepaalt rechtstreeks wat er precies binnen de zorg gedaan wordt, maar er wordt vooral gekeken naar wat de cliënt in zijn situatie en met zijn mogelijkheden nodig heeft en kan. De term cliëntgecentreerd drukt iets preciezer uit wat bedoeld wordt: de persoon van de cliënt staat centraal, niet de zorgverlener, niet het zorgaanbod, niet de zorginstelling, maar ook niet alleen de zorgvraag of -behoefte. Het begrip cliëntgecentreerde zorg is een overkoepelend begrip van alle vormen van zorg waarin de individuele cliënt mee vorm geeft aan zijn eigen zorg (Schoot, 2006). Met name mensen met een chronische ziekte hechten waarde aan cliëntgecentreerde zorg, omdat velen van hen voor lange tijd, zo niet tot het einde van hun leven, afhankelijk zijn van professionele zorg. Van zorgverleners in de thuiszorg wordt verwacht dat zij cliëntgecentreerde zorg bieden. Tegelijkertijd worden zij echter geconfronteerd met andere verwachtingen ten aanzien van de te verlenen zorg. Zo moet bijvoorbeeld zorg van een verantwoord kwalitatief goed niveau zijn, verder effectief en efficiënt zijn (Kwaliteitswet Zorginstellingen, BIG-Wet, WGBO). Onderzoek Op basis van een kwalitatief onderzoek volgens de gefundeerde theoriebenadering (Strauss & Corbin 1998) zijn de ervaringen van verpleegkundigen en verzorgenden met cliëntgecentreerde zorg in de dagelijkse praktijk onderzocht (Schoot, Proot, Legius, Ter Meulen, & De Witte, 2006). Het onderzoek vond plaats in drie thuiszorgorganisaties in het zuiden van Nederland. Hiertoe ging onderzoeker Schoot met verpleegkundigen en verzorgenden mee de praktijk in. Aansluitend op de participerende observaties werden interviews met betrokken zorgverleners gehouden. Resultaten: spanningsvelden Het blijkt niet zo eenvoudig om tegemoet te komen aan wat de cliënt wil. Zorgverleners ervaren namelijk diverse andere rollen en

2 verantwoordelijkheden die hiermee botsen. Je bent bijvoorbeeld een kritische professional en wilt evidence-based zorg verlenen; je wilt eenvoudigweg het beste bieden dat voorhanden is. Of je voelt je verantwoordelijk voor het bevorderen van de participatie van de cliënt, het bevorderen van zijn onafhankelijkheid. Je wilt cliënten stimuleren die niet gemotiveerd zijn voor zorg. Ook ben je werknemer van een zorgorganisatie en teamlid, en wil je efficiënt werken, je steentje bijdragen aan de productie en loyaal zijn. Figuur 1 biedt een overzicht van de in deze studie gevonden botsende verantwoordelijkheden. Het betreft vier categorieën van verantwoordelijkheden die botsen met het tegemoet komen aan de wens van de cliënt. Deze categorieën worden achtereenvolgens besproken. tegemoet komen aan de wensen van de cliënt Figuur 1 Spanningsvelden kritische professional bevorderen cliënt participatie individuele grenzen werknemer Spanningen met de rol als kritische professional Mevrouw D. vraagt die avond de verpleegkundige haar hielen eens goed te wrijven. Dat lijkt jou gezien je evidence-based kennis over beïnvloedende factoren bij decubitus geen goed idee Spanningen tussen wat de cliënt wil en de rol als kritische professional deden zich voor indien het respecteren van de autonomie van de cliënt botste met de keuze voor evidencebased interventies. Andere spanningsvelden in deze categorie betreffen korte termijn keuzes van de cliënt betreffende hun leefsituatie en de intentie van de zorgverlener om te anticiperen op te verwachten problemen in de toekomst. Het volgende voorbeeld maakt dit duidelijk. Twee hoogbejaarde zussen met diverse functionele beperkingen die op een geïsoleerde boerderij wonen lopen in de ogen van de zorgverlener serieus gevaar voor verwonding. De zorgverlener maakt zich serieus zorgen over deze situatie. De zussen geven aan in hun boerderij te willen blijven wonen. In deze categorie vielen ook wensen van de cliënt die in de ogen van de zorgverlener niet tot haar professionele verantwoordelijkheid vielen, zoals de vuilnis buiten zetten, de badkamer reinigen na gebruik, de was naar de wasserij brengen etc. Als de zorgverlener Mw. B. heeft geholpen met het klaarzetten van de medicatie voor komende week, blijkt dat de voorraad medicatie nodig aangevuld dient te worden. Mw. B. verzoekt de verpleegkundige even voor haar naar de apotheek te rijden. De zorgverlener vindt dat dit soort werkzaamheden niet binnen haar functieomschrijving vallen. Spanningen met het bevorderen van cliëntparticipatie Mevrouw C, 54 jaar, heeft door een recent CVA functieverlies aan haar rechter arm en been. Ze heeft haar aandoening nog niet geaccepteerd. De zorgverlener stelt voor een ommetje te maken met de driepoot, maar ze wil daar niets van weten: Ik ga toch niet met zo n ding lopen! Spanningen tussen het tegemoet komen aan de wens van de cliënt en het bevorderen van cliëntparticipatie deden zich met name voor bij cliënten die nog geen vraag om zorg stelden, terwijl er in de ogen van de zorgverlener wel degelijk wat aan de hand was. Dit was hetzij omdat de cliënt zich niet bewust waren van een zorgvraag doordat zij bijvoorbeeld nog midden in een verwerkingsproces van hun aandoening zaten ofwel door verminderde cognitieve competenties. Deze categorie omvat ook spanningen tussen het zelf uitvoeren van zorg door de cliënt en het overnemen door de zorgverlener. Sommigen cliënten zijn best in staat om een deel van de zorg over te nemen. Maar soms is dat zo moeilijk. Het lijkt alsof zij weigeren te begrijpen waarom wij denken dat het belangrijk voor hen is om zoveel mogelijk te blijven doen. Spanningen met individuele grenzen Spanningen tussen wat de cliënt wil enerzijds en anderzijds individuele grenzen deden zich m.n. voor rond de privacy van de zorgverlener. je moet opppassen dat zaken niet uit de hand lopen. Zo was er een cliënt die mijn vader kende. Hij moest naar het ziekenhuis en hij belde mij snachts thuis op Deze categorie omvat ook spanningen tussen het verlangen van de cliënt om zijn leefsituatie ongewijzigd te laten en de aanschaf van adequate middelen (verhoogd bed, tillift) ter voorkomen van rugklachten van de zorgverlener. Tot slot bevat deze categorie spanningen rond verschillen in waarden van de cliënt en de zorgverlener m.b.t. hygiëne en leefwijze. Als verpleegkundige V. aan het eind van de ochtend bij dhr. N. aanbelt voor verzorging van de wond, blijkt deze nog in bed te liggen. Hij verzoekt V. om s middags terug te komen. V. is zelf al vanaf op en heeft moeite met het leefritme van dhr.n. Spanningen met werknemer zijn Na de wekelijkse douchebeurt van dhr. V. barst hij in huilen uit. Een gesprek lijkt hoognodig, maar zorgverlener S heeft een strak schema. Op haar werkschema staan nog vijf mensen die verzorgd moeten worden. Spanningen in deze categorie betreffen conflicten tussen de belangen van de organisatie en die van de cliënt. De belangen van de organisatie betreffen met name het produceren van declareerbare zorguren, efficiency, het binnen de grenzen blijven van geïndiceerde

3 zorguren door het Centrum Indicatiestelling Zorg (CIZ). Deze belangen conflicteerden met het er zijn voor de cliënt en met de individuele behoefte van de cliënt. Het moeten declareren van gemaakte uren, en de eigen bijdrage van de cliënt stond op gespannen voet met zorg voor de cliënt. Bijvoorbeeld een bezoek aan de rouwende partner van een vrouw die ik heb verzorgd. Vanaf een bepaald moment worden de kosten niet langer vergoed, en moet de cliënt betalen voor deze bezoeken. Ik vind dat erg moeilijk, het lijkt alsof je jezelf moet verkopen Resultaten: Strategieën Duidelijk is dat zorgverleners moeten balanceren tussen deze botsende verantwoordelijkheden. Zij bleken dat te doen dat op verschillende manieren: Pleasen (behagen): de cliënt supercentraal stellen en doen wat hij vraagt; hiermee botsende verantwoordelijkheden worden vermeden of genegeerd. Een voorbeeld hiervan is geen nee kunnen zeggen tegen de cliënt en in je vrije Bewust van conflicterende verantwoordelijkheden Verantwoordelijkheid nemen Betrokkenheid bij wens cliënt Gevoel zorgverlener tijd vaak nog terug gaan. De zorgverleners die deze strategie lieten zien vertelden zich schuldig te voelen indien zij niet tegemoet kwamen aan de wens van de cliënt. Zich distantiëren: zich puur richten op de uitvoering van de taken die opgedragen zijn en die moeten gebeuren; bij deze strategie is er weinig oog voor de wensen van de cliënt. In de situaties waarin zorgverleners deze strategie lieten zien verschuilden zij zich achter de regels en gewoonten van de organisatie. Sturen: dominant handelen door de zorgverlener; bij deze strategie neemt de zorgverlener wel verantwoordelijkheid voor haar keuze, maar heeft hierbij weinig oog voor de wensen van de cliënt. Een voorbeeld hiervan is het dwingen van de cliënt om bepaalde handelingen zelf te doen. De zorgverleners die deze strategie lieten zien waren er van overtuigd dat zij de juiste weg kozen. Zij zochten bevestiging bij collega s. Dialoog: Zorgverleners zijn zich bewust van al hun verantwoordelijkheden en kiezen voor het actief oppakken van botsende verantwoordelijkheden in overleg met de cliënt. Zorgverleners die in dialoog gingen met de cliënt rapporteerden tevredenheid over de wijze waarop zij met een spanningsveld waren omgegaan, maar stelden zich tegelijkertijd open voor feedback. Condities en gevolgen De gevonden strategieën konden gekarakteriseerd worden op grond van de aan- afwezigheid van de volgende condities: bewustzijn van de diverse conflicterende verantwoordelijkheden, het verantwoordelijkheid nemen voor de diverse verantwoordelijkheden en betrokkenheid bij de wens van de cliënt (zie figuur 2). Ja Ja Nee Nee Ja ja Nee Ja Ja Nee Ja Nee Ja Ja Nee Nee Nee Nee Schuldgevoel vermijden Strategie Pleasen Dialoog Sturen Verschuilen Bevestiging zoeken achter regels Zelfvertrouwen Distantiëren Tevredenheid Sturen 2e keus Morele stress Distan tiëren 2e keus Figuur 2 Strategieën van zorgverleners bij het omgaan met botsende verantwoordelijkheden, en geïdentificeerde condities

4 Ook konden de strategieën gekarakteriseerd worden op grond van gevoelens van de betreffende zorgverlener. Deze varieerden van arbeidstevredenheid tot schuldig voelen en morele spanningen. Alhoewel zorgverleners meer dan één strategie demonstreerden, bleek iedere zorgverlener in zijn handelen te kiezen voor één bepaalde dominante strategie. Twee van de geïdentificeerde strategieën bleken met name gebruikt te worden als tweede keus, dat wil zeggen dat de betreffende strategie doorgaans niet de voorkeur had van de betreffende zorgverlener. Sturen als tweede keus. In dit geval is een zorgverlener zich wel degelijk bewust van wat de cliënt wil, maar kiest zij doelbewust toch voor sturen. Dit gebeurt vaak in situaties waarin de cliënt niet over de vereiste competenties beschikt. Zorgverleners die deze strategie lieten zien, toonden zelfvertrouwen en stelden hun gedrag ter discussie. Zich distantiëren als tweede keus. Zorgverleners die deze strategie lieten zien hadden veel oog voor de wensen van de cliënt, maar waren zich ook bewust van hiermee conflicterende verantwoordelijkheden. Deze zorgverleners rapporteerden frustraties en morele stress. Zij gaven aan wat de beste koers zou zijn voor deze cliënten, maar ervaarden barrières in de organisatie om deze koers uit te voeren. Conclusie Cliëntgecentreerde zorg kwam uit deze studie naar voren als een complex proces gericht op het effectief balanceren tussen de diverse verantwoordelijkheden die botsen met het tegemoet komen aan wat de cliënt wil. De dialoog kwam naar voren als een effectieve strategie waarin alle drie de genoemde condities (bewustzijn, verantwoordelijkheid en betrokkenheid) aanwezig waren en bovendien de verpleegkundige tevredenheid ervaarde. Ook sturen als tweede keus, een strategie die omschreven kan worden als gematigd paternalisme ten gevolge van verminderde competenties van de cliënt, kwam naar voren als een effectieve strategie. Bij deze laatste was er sprake van bewustzijn van de botsende belangen en nam de zorgverlener verantwoordelijkheid. Cliëntgecentreerd werken betekent dus niet je beperken tot de uitvoering van de taak (distantiëren), noch klakkeloos doen wat de cliënt vraagt (pleasen), daarentegen wel goed luisteren, je professionele mening geven en als het nodig is zelfs durven tegen spreken. Cliëntgecentreerde zorg betekent evenmin het op dominante wijze sturen van zorg door de zorgverlener. Aanbevelingen Deze studie geeft meer inzicht in individuele leerbehoeften van zorgverleners bij het leren balanceren tussen conflicterende verantwoordelijkheden. Het blijkt van belang dat zorgverleners (leren) kritisch (te) reflecteren op de zorg die zij cliënten bieden, op de zorgrelatie met de cliënt en op de morele waarden die aan de zorgrelatie ten grondslag liggen. Het voeren van moreel beraad (zie kader) draagt hieraan bij. Het leerproces richt zich dan op de bewustwording van zowel hetgeen de cliënt wil, als van strijdige rollen en taken en op verantwoording van keuzes en gedrag. De ontwikkeling van assertiviteit lijkt met name gewenst bij de zorgverleners die regelmatig de strategie pleasen laten zien. Het leerproces zal zich in dit geval richten op het nemen van verantwoordelijkheid voor keuzes. Ondersteuning van de professionele autonomie van de zorgverlener lijkt van belang, met name bij zorgverleners die regelmatig de strategie zich distantiëren als tweede keus laten zien. Zorgverleners zouden ondersteund dienen te worden in het zoeken van creatieve en gedurfde nieuwe oplossingen. In dit geval betreft het niet alleen een leerproces van de individuele zorgverlener, maar ook van de betrokken managers en de totale organisatie. Aandacht voor de professionele autonomie van de verpleegkundige beroepsgroep op politiek niveau wordt aanbevolen. De verpleegkundige beroepsgroep dient daar garanties voor verantwoorde keuzes tegenover te stellen. Het volledige onderzoek waarop dit artikel is gebaseerd is te lezen in Schoot et al (2006). Sterke kant van het hier beschreven onderzoek is het gekozen design dat leidt tot de ontwikkeling van inzichten die passen in de praktijk. De gerichte verzameling van data met behulp van diverse methoden en de betrokkenheid van meerdere onderzoekers bij de analyse dragen bij aan de betrouwbaarheid en validiteit van dit onderzoek. Ondanks dat er sprake is van een relatief kleine steekproef, draagt deze studie bij aan inzichten over cliëntgecentreerde zorg vanuit het perspectief van zorgverleners (Nichols, 2006). Verder onderzoek naar de beschreven thematiek, ook in andere zorgsettings, wordt aanbevolen.

5 Moreel beraad De in dit onderzoek beschreven spanningsvelden betreffen voor een deel ethische dilemma s samenhangend met cliëntgecentreerde zorg. Ethische dilemma s zijn spanningsvelden waarbij iemand verschillende keuzen tot goed handelen heeft. Voor beide handelingsopties is wat te zeggen en de persoon in kwestie zal tot een eigen overweging en gedragsbepaling dienen te komen. Moreel beraad is een ethische overlegvorm die geen kant en klare oplossing biedt, maar de reflectie op en verantwoording van het verpleegkundig gedrag ondersteunt (Manschot & van Dartel, 2003). De werkwijze bij moreel beraad wordt ingekleurd door de ethische stroming die wordt voorgestaan. Veel gehanteerde stromingen in de verpleegkunde zijn: de principe- ethiek, zorgethiek, fenomenologische benadering en verpleegkundige ethiek. In de principe-ethiek staan de principes van weldoen niet schaden, respect voor autonomie en rechtvaardigheid centraal. Deze benadering beoogt vanaf een afstand te kijken naar een situatie en een onafhankelijk oordeel over wat zou moeten gebeuren vanuit ethisch perspectief. Autonomie wordt volgens deze benadering opgevat als negatieve vrijheid, dat wil zeggen, vrijheid van inmenging door derden. Volgens deze benadering is het verpleegkundigen niet toegestaan te interveniëren indien de cliënt dit niet wil (Widdershoven, 2000). Volgens de fenomenologische benadering wordt autonomie benaderd als positieve vrijheid, gekenmerkt door autonomie als identificatie. Volgens deze benadering is respect voor autonomie niet beperkt tot non-interventie, maar wordt beoogd de identiteit van de cliënt te ontwikkelen bij het nemen van betekenisvolle beslissingen, in plaats van hem over te laten aan zichzelf. Met name bij cliënten met (tijdelijk) verminderde competenties legitimeert deze benadering een wat meer directieve, zacht paternalistische benadering door de verpleegkundige (Agich, 2003). Zacht paternalisme wil zeggen dat besluiten genomen door de zorgverlener die worden gerechtvaardigd door het welzijn van de cliënt en door de verminderde competenties van de cliënt (ten Have, ter Meulen, & van Leeuwen, 2003). De principe-ethiek en de fenomenologische benadering vullen elkaar aan. Beide benaderingen bieden inzicht en ondersteuning bij het helpen van de cliënt om zijn/ haar autonomie te realiseren. De fenomenologische benadering is onmisbaar waar het gaat om begrip voor het complexe en dynamisch karakter van de behoeften van de individuele cliënt in zijn/ haar context. De zorgethiek beoogt een meer persoonlijke benadering van een concrete situatie. De nadruk ligt op een relatie van wederzijdse betrokkenheid, respect en vertrouwen (Gastmans & Vanlaere, 2003). Verpleegethiek wordt beschouwd als een te onderscheiden gebied binnen de zorgethiek. Zorgethiek besteedt aandacht aan ethische dilemma s die zich voor kunnen doen in alledaagse zorgsituaties. Zorgethiek en verpleegkundige ethiek zijn met name waardevol bij het nadenken over de gewenste zorgrelatie met de cliënt in de context van de dagelijkse zorg. Deze benaderingen bieden meer inzicht in het wederkerige karakter van dagelijkse zorg. Moreel beraad stelt vanzelfsprekendheden aan de orde, draagt bij aan bewustwording van de vraag van de cliënt en van het eigen gedrag, en motiveert zorgverleners om verantwoordelijkheid te nemen. Literatuur - Agich, G. J. (2003). Dependence and Autonomy in Old Age: An ethical framework for long-term care. Cambridge: Cambridge University. - Gastmans, C., & Vanlaere, L. (2003). Verpleegkundige ethiek: Een onderscheiden domein binnen de ethiek van de gezondheidszorg. Tijdschrift voor Gezondheid en Ethiek, 13(3), Have, H. A. M. J., ten, Meulen, R. H. J., ter, & Van Leeuwen, E. (2003). Medische ethiek. Houten: Bohn Stafleu Van Loghum. - Manschot, H., & van Dartel, H. (Eds.). (2003). In gesprek over goede zorg: Overlegmethoden voor ethiek in de praktijk. Amsterdam: Boom. - Nichols, E. G. (2006). Commentary by Nichols. Clinical Nursing Research, 14(4), Schoot, T. (2006). Client-centred care: Balancing between perspectives of clients and nurses in home care. Dissertation. Maastricht: Universitaire Pers. - Schoot, T., Proot, I., Legius, M., ter Meulen, R., & de Witte, L. (2006). Client-centred home care: Balancing between competing responsibilities. Clinical Nursing Research, 15(4), Strauss, A. L., & Corbin, J. (1998). Basics of Qualitative Research. Techniques and Procedures for Developing Grounded Theory. Thousand Oaks: Sage Publications. - Widdershoven, G. (2000). Ethiek in de kliniek: Boom.

Informatieblad voor zorglandbouwsector over de cliënt staat centraal

Informatieblad voor zorglandbouwsector over de cliënt staat centraal Informatieblad voor zorglandbouwsector over de cliënt staat centraal De cliënt staat centraal is een uitspraak die we breed in de maatschappij tegen komen. Soms iets anders verwoordt; bijvoorbeeld klant

Nadere informatie

Cliëntgecentreerde zorg: leren balanceren

Cliëntgecentreerde zorg: leren balanceren Cliëntgecentreerde zorg: leren balanceren Brochure gebaseerd op het proefschrift van Tineke Schoot Deze brochure is gebaseerd op het proefschrift Cliëntgecentreerde zorg: balanceren tussen het perspectief

Nadere informatie

Misvattingen over patiëntgerichte zorg

Misvattingen over patiëntgerichte zorg en over patiëntgerichte zorg Patiëntgerichte zorg is een containerbegrip. Er is een wildgroei aan definities en samenhangende zorgconcepten. Desondanks is het vaak niet duidelijk wat er onder patientgerichte

Nadere informatie

Morele dilemma s in de tandheelkundige zorg voor ouderen

Morele dilemma s in de tandheelkundige zorg voor ouderen 1 Morele dilemma s in de tandheelkundige zorg voor ouderen Guy Widdershoven Amsterdam Center on Aging Take-home messages 1. Belang van mensvisie in de ouderenzorg: autonomie in afhankelijkheid 2. Kwaliteit

Nadere informatie

Ethische Dilemma s. Zorgboogberaad 11 januari 2010 Lea Peen specialist ouderengeneeskunde

Ethische Dilemma s. Zorgboogberaad 11 januari 2010 Lea Peen specialist ouderengeneeskunde Ethische Dilemma s Zorgboogberaad 11 januari 2010 Lea Peen specialist ouderengeneeskunde Deze presentatie Wat is ethiek Waarom ethiek Zorgethiek Casuïstiek Ethiek in de zorgorganisatie Ethiek: Nadenken

Nadere informatie

ETHISCHE REFLECTIE ETHISCHE REFLECTIE 20/05/2016

ETHISCHE REFLECTIE ETHISCHE REFLECTIE 20/05/2016 OP HET HANDELEN ALS ERGOTHERAPEUT Autonomie in verbondenheid Dit is voor mij persoonlijk het raakvlaak tussen ergotherapie en ethiek. De autonomie van de cliënt in relatie tot zijn omgeving Het handelen

Nadere informatie

Moreel Beraad. Roelie Dijkman, specialist ouderengeneeskunde SHDH

Moreel Beraad. Roelie Dijkman, specialist ouderengeneeskunde SHDH Moreel Beraad Roelie Dijkman, specialist ouderengeneeskunde SHDH Wat is goed handelen? Wat en wie bepaalt dat? Ethiek Het systematisch nadenken over normen en waarden die in handelings- en beslissituaties

Nadere informatie

Dilemmamethode. Formuleer het dilemma:

Dilemmamethode. Formuleer het dilemma: Dilemmamethode (zie: Jacques Graste, Omgaan met dilemma s. Een methode voor ethische reflectie hoofdstuk 2 in Henk Manschot en Hans van Dartel In gesprek over goede zorg. Overlegmethoden voor ethiek in

Nadere informatie

E-CURSUS 1: WELKE WAARDEN ZIJN VAN WEZENLIJK BELANG VOOR JOU?

E-CURSUS 1: WELKE WAARDEN ZIJN VAN WEZENLIJK BELANG VOOR JOU? E-CURSUS 1: WELKE WAARDEN ZIJN VAN WEZENLIJK BELANG VOOR JOU? Thuis en op school heb je allerlei waarden meegekregen. Sommigen passen bij je, anderen misschien helemaal niet. Iedereen heeft waarden. Ken

Nadere informatie

Gewetensvol handelen: Wat houdt dat in? Op zoek naar goede zorg. Claudicatiocongres 10 maart 2016 Mirjam Kleinveld

Gewetensvol handelen: Wat houdt dat in? Op zoek naar goede zorg. Claudicatiocongres 10 maart 2016 Mirjam Kleinveld Gewetensvol handelen: Wat houdt dat in? Op zoek naar goede zorg. Claudicatiocongres 10 maart 2016 Mirjam Kleinveld Mirjam Kleinveld? Praktiserend fysiotherapeut, m.n afdeling geriatrie van het Jeroen Bosch

Nadere informatie

Communicating about Concerns in Oncology K. Brandes

Communicating about Concerns in Oncology K. Brandes Communicating about Concerns in Oncology K. Brandes Nederlandse samenvatting Uit een recente rapportage van KWF Kankerbestrijding blijkt dat 64% van de (ex-) patiënten met kanker zorgen ervaart over psychosociale

Nadere informatie

Inclusie van mensen met een verstandelijke beperking: Reële mogelijkheden zelfbepaling en participatie. Petri Embregts

Inclusie van mensen met een verstandelijke beperking: Reële mogelijkheden zelfbepaling en participatie. Petri Embregts Inclusie van mensen met een verstandelijke beperking: Reële mogelijkheden zelfbepaling en participatie Petri Embregts Participatie Geplande ratificatie VN verdrag voor rechten van mensen met beperking

Nadere informatie

reflectieopdrachten en door middel van het toepassen van het analysemodel in praktijkcases.

reflectieopdrachten en door middel van het toepassen van het analysemodel in praktijkcases. Toelichting vooraf Een van onze auteurs, Pierre Winkler, heeft op verzoek van de landelijke kenniskring ethiek in het mbo, een lezing gehouden over plaats en vormgeving van ethiek in SLB, Burgerschap en

Nadere informatie

ETHIEK TAKE HOME TOETS

ETHIEK TAKE HOME TOETS ETHIEK TAKE HOME TOETS Naam: Danissa Loocks Studentennummer: 500621916 Groep: LV12-2F1 Datum: 18 Januari 2013 Blok naam: 2.2 Naam opleiding : HBO- V Hoge School van Amsterdam Naam docent: Paul Vleugels

Nadere informatie

Ouderschap strategieën van vaders en moeders met een psychische ziekte.

Ouderschap strategieën van vaders en moeders met een psychische ziekte. Bespreking artikel Ouderschap strategieën van vaders en moeders met een psychische ziekte. Auteurs: P.C. Van der Ende, MSc, J.T. van Busschbach, phd, J. Nicholson, phd, E.L.Korevaar, phd & J.van Weeghel,

Nadere informatie

Dwang(reductie) in de psychiatrie

Dwang(reductie) in de psychiatrie Dwang(reductie) in de psychiatrie Drs. Yolande Voskes Research Programme > Quality of Care Department of Medical Humanities Separatie: problematisch? Traumatische en emotionele ervaring Cliënten: angst,

Nadere informatie

Belevingsgericht werken binnen ZorgSaam

Belevingsgericht werken binnen ZorgSaam Belevingsgericht werken binnen ZorgSaam Een introductie Belevingsgericht werken binnen ZorgSaam Belevingsgericht werken is het centraal stellen van de cliënt en er voor zorgen dat de cliënt zich begrepen

Nadere informatie

Teamkompas voor Zelfsturing

Teamkompas voor Zelfsturing Teamkompas voor Zelfsturing Wat is het teamkompas: Met dit instrument kun je inzicht krijgen in de ontwikkeling van je team als het gaat om effectief samenwerken: Waar staan wij als team? Hoe werken wij

Nadere informatie

Beroepscode doktersassistent. Nederlandse Vereniging van Doktersassistenten

Beroepscode doktersassistent. Nederlandse Vereniging van Doktersassistenten Beroepscode doktersassistent Nederlandse Vereniging van Doktersassistenten Beroepscode Doktersassistent Wat is een beroepscode? Een beroepscode bevat ethische en praktische normen en waarden van het beroep.

Nadere informatie

34Vraaggericht werken

34Vraaggericht werken DC 34Vraaggericht werken 1Inleiding Vraag jij aan een cliënt wat zijn wensen en behoeften zijn of weet jij wat het beste is voor de cliënt? Denk jij dat je cliënt zelf weet wat goed voor hem is en daarover

Nadere informatie

" Eigen regie behouden " Regie overgeven met passief. " Regie toevertrouwen aan de

 Eigen regie behouden  Regie overgeven met passief.  Regie toevertrouwen aan de Zelfredzaamheid en Eigen regie bij dementie Welke factoren beïnvloeden de zorgrelatie tussen persoon met dementie, en zorgprofessional? Zelfredzaamheid De mate waarin iemand met dementie vaardigheden heeft

Nadere informatie

Samen maken wij het verschil!

Samen maken wij het verschil! Samen maken wij het verschil! Biest 43 6001 AP Weert T 0495 456 491 F 0495 456 499 www.landvanhorne.nl WAAR STAAN WE VOOR EN WAAR GAAN WE VOOR? inhoud onze identiteit 4 onze zorgvisie 6 onze kernwaarden

Nadere informatie

Een situatie kan lastig worden indien. - voor de bedrijfsarts als arts sommige waarden zwaarder wegen dan voor de bedrijfsarts als adviseur

Een situatie kan lastig worden indien. - voor de bedrijfsarts als arts sommige waarden zwaarder wegen dan voor de bedrijfsarts als adviseur Inleiding Sociaal Medisch Overleg (SMO) is een gestructureerd en multidisciplinair overleg over individuele casuïstiek tussen het management en diens adviseur(s) aangaande verzuim en re-integratie. Deelnemers

Nadere informatie

Welke factoren beïnvloeden de zorgrelatie tussen persoon met dementie, mantelzorger en zorgprofessional?

Welke factoren beïnvloeden de zorgrelatie tussen persoon met dementie, mantelzorger en zorgprofessional? Welke factoren beïnvloeden de zorgrelatie tussen persoon met dementie, mantelzorger en zorgprofessional? Zelfredzaamheid en Eigen regie bij dementie Zelfredzaamheid De mate waarin iemand met dementie vaardigheden

Nadere informatie

Toetsopdracht. Communicatieve vaardigheden 2 de stage(cova 2S) Naam: Sanne Terpstra. Studentnummer: 500646500. Klas: 2B2

Toetsopdracht. Communicatieve vaardigheden 2 de stage(cova 2S) Naam: Sanne Terpstra. Studentnummer: 500646500. Klas: 2B2 Toetsopdracht Communicatieve vaardigheden 2 de stage(cova 2S) Naam: Sanne Terpstra Studentnummer: 500646500 Klas: 2B2 Datum: 15 januari 2013 Reflectieverslag bijeenkomst 1,2 en 3 Zingevingsgesprekken Dit

Nadere informatie

Er is een transformatieproces in de ouderenzorg aan de gang

Er is een transformatieproces in de ouderenzorg aan de gang Er is een transformatieproces in de ouderenzorg aan de gang 3 issues: 1. Adequaat inspelen op demografische ontwikkelingen; 2. Normaal als het kan en bijzonder als het echt moet; 3. Kostenbeheersing en

Nadere informatie

SAMENWERKING TUSSEN MOREEL BERAAD IN HET SOCIALE TEAM PROFESSIONALS EN VRIJWILLIGERS

SAMENWERKING TUSSEN MOREEL BERAAD IN HET SOCIALE TEAM PROFESSIONALS EN VRIJWILLIGERS SAMENWERKING TUSSEN PROFESSIONALS EN VRIJWILLIGERS In het sociale domein wordt meer en meer gewerkt met werkwijzen die de morele oordeelsvorming ondersteunen. Werkwijzen die helpen morele kwesties te onderzoeken

Nadere informatie

Afgeronde onderzoeksprojecten Lectoraat Zorg voor Mensen met een Verstandelijke Beperking (periode 2008 2012)

Afgeronde onderzoeksprojecten Lectoraat Zorg voor Mensen met een Verstandelijke Beperking (periode 2008 2012) Afgeronde onderzoeksprojecten Lectoraat Zorg voor Mensen met een Verstandelijke Beperking (periode 2008 2012) In de periode 2008-2012 heeft het Lectoraat Zorg voor Mensen met een Verstandelijke Beperking

Nadere informatie

Eigen Regie Maakt Zorg Beter

Eigen Regie Maakt Zorg Beter Eigen Regie Maakt Zorg Beter 31 maart 2011 Siska de Rijke Beleidsmedewerker Zorg CG-Raad Termen Zelfmanagement Eigen regie Eigen verantwoordelijkheid Deelnemer in plaats van afnemer Verbindende schakel

Nadere informatie

Project Dimensie Kerndoelen Competenties

Project Dimensie Kerndoelen Competenties Overzicht per project: dimensies, kerndoelen en competenties Project Dimensie Kerndoelen Competenties Afspraak is afspraak Bepaal jij wat goed voor me is? het vermogen om een bijdrage te leveren aan het

Nadere informatie

Palliatieve Zorg. Onderdeel: Kwalitatief onderzoek. Naam: Sanne Terpstra Studentennummer: 500646500 Klas: 2B2

Palliatieve Zorg. Onderdeel: Kwalitatief onderzoek. Naam: Sanne Terpstra Studentennummer: 500646500 Klas: 2B2 Palliatieve Zorg Onderdeel: Kwalitatief onderzoek Naam: Sanne Terpstra Studentennummer: 500646500 Klas: 2B2 Inhoudsopgave Inleiding Blz 2 Zoekstrategie Blz 3 Kwaliteitseisen van Cox et al, 2005 Blz 3 Kritisch

Nadere informatie

Het goede GOED doen. Gerda van Brummelen - adviseur vereniging. 3 juli 2014 Verpleegkundigen & Verzorgenden Nederland

Het goede GOED doen. Gerda van Brummelen - adviseur vereniging. 3 juli 2014 Verpleegkundigen & Verzorgenden Nederland Het goede GOED doen Gerda van Brummelen - adviseur vereniging inhoud Professionele standaard Individuele professionaliteit Niet pluis gevoel Pak je invloed Professionele standaard Professionele standaard

Nadere informatie

Zorg om de zorg. Menselijke maat in de gezondheidszorg

Zorg om de zorg. Menselijke maat in de gezondheidszorg Zorg om de zorg Menselijke maat in de gezondheidszorg Prof.dr. Chris Gastmans Prof.dr. Gerrit Glas Prof.dr. Annelies van Heijst Prof.dr. Eduard Kimman sj Dr. Carlo Leget Prof.dr. Ruud ter Meulen (red.)

Nadere informatie

WIJNBERG& WIJNBERG voorbeeld REflEctIEvERslaG

WIJNBERG& WIJNBERG voorbeeld REflEctIEvERslaG & voorbeeld reflectieverslag Naam: - Betreft: Intake gesprek Datum: 2010 Inleiding: Op vrijdag vond mijn intake gesprek plaats bij dhr Wijnberg. De aanleiding tot dit bezoek komt voort uit dat op zeventien

Nadere informatie

Nederlandse samenvatting (Summary in Dutch)

Nederlandse samenvatting (Summary in Dutch) Nederlandse samenvatting (Summary in Dutch) 159 Ouders spelen een cruciale rol in het ondersteunen van participatie van kinderen [1]. Participatie, door de Wereldgezondheidsorganisatie gedefinieerd als

Nadere informatie

Hart voor je patiënt, goed in je vak, trots op je werk

Hart voor je patiënt, goed in je vak, trots op je werk Visie Verpleging & Verzorging VUmc 2015 Preventie Zorg plannen Pro-actief State-of-the-art zorg Samen Zorg uitvoeren Gezamenlijk verant wo or de lijk Screening & diagnostiek Efficiënt Zinvolle ontmoeting

Nadere informatie

ECTS-fiche. Graduaat Maatschappelijk werk Samenwerkingsvaardigheden. Lestijden. Ingeschatte totale studiebelasting (in uren) 1 Mogelijkheid tot

ECTS-fiche. Graduaat Maatschappelijk werk Samenwerkingsvaardigheden. Lestijden. Ingeschatte totale studiebelasting (in uren) 1 Mogelijkheid tot ECTS-fiche 1. Identificatie Opleiding Module Code Lestijden Studiepunten Ingeschatte totale studiebelasting (in uren) 1 Mogelijkheid tot Graduaat Maatschappelijk werk Samenwerkingsvaardigheden AC2 40 n.v.t.

Nadere informatie

D I A L O V O Van Referentie Datum Inleiding

D I A L O V O Van Referentie Datum Inleiding DIALOVO Van Kimpen Suzy, lector & praktijklector, Katholieke Hogeschool Leuven, dep. G&T/ stafmedewerker opleiding / NST, operatiekwartier, Universitaire Ziekenhuizen Leuven. Referentie Carlson, E., Pilhammer,

Nadere informatie

Begrippenkader Studieloopbaanbegeleiding en Reflectie

Begrippenkader Studieloopbaanbegeleiding en Reflectie Begrippenkader Studieloopbaanbegeleiding en Reflectie Kariene Mittendorff, lectoraat Innovatief en Effectief Onderwijs Studieloopbaanbegeleiding Binnen scholen wordt op verschillende manieren gewerkt aan

Nadere informatie

Leren van je eigen mores Spreken over waarden en normen met verpleegkundigen

Leren van je eigen mores Spreken over waarden en normen met verpleegkundigen Nurse Academy lustrumcongres 2014 Leren van je eigen mores Spreken over waarden en normen met verpleegkundigen Amersfoort, 17 november 2014 Jos de Munnink, gespreksleider moreel beraad GGNet Contact: j.demunnink@ggnet.nl

Nadere informatie

Goede zorg en dwang. Ethische vragen rond BOPZ kwesties in de ouderenzorg. Dr. Dorothea Touwen Ethiek en Recht van de Gezondheidszorg

Goede zorg en dwang. Ethische vragen rond BOPZ kwesties in de ouderenzorg. Dr. Dorothea Touwen Ethiek en Recht van de Gezondheidszorg Goede zorg en dwang Ethische vragen rond BOPZ kwesties in de ouderenzorg Dr. Dorothea Touwen Ethiek en Recht van de Gezondheidszorg DINSDAG 27 JUNI 2017 Thema s Waarden en wensen Betrokkenheid van naasten

Nadere informatie

Beroepscode OND. Verpleging en verzorging

Beroepscode OND. Verpleging en verzorging Beroepscode OND Verpleging en verzorging Inleiding Wat is een beroepscode? Een beroepscode bevat ethische en praktische normen en waarden van het beroep. Omdat verpleegkundigen en verzorgenden een belangrijke

Nadere informatie

Kennis van verpleegkundigen een probleem?

Kennis van verpleegkundigen een probleem? Kennis van verpleegkundigen een probleem? Jeroen Dikken Msc, BN jeroen.dikken@hu.nl Lectoraat Verpleegkundige en Paramedische Zorg voor Mensen met Chronische Aandoeningen Prof. dr. Marieke Schuurmans dr.

Nadere informatie

Ervaringsdeskundigheid in de zorg voor mensen met een verstandelijke beperking. Petri Embregts

Ervaringsdeskundigheid in de zorg voor mensen met een verstandelijke beperking. Petri Embregts Ervaringsdeskundigheid in de zorg voor mensen met een verstandelijke beperking Petri Embregts Inhoud Waarom een kans in de zorg voor mensen met een verstandelijke beperking? Inzetbaarheid en effectiviteit

Nadere informatie

Nikki van der Meer. Stage eindverslag. Stage Cordaan Thuiszorg.

Nikki van der Meer. Stage eindverslag. Stage Cordaan Thuiszorg. Nikki van der Meer. Stage eindverslag Stage Cordaan Thuiszorg. Klas: lv13-4agz2 Student nummer: 500631386 Docentbegeleider: Marieke Vugts Werkbegeleider: Linda Pieterse Praktijkopleider: Evelien Rijkhoff

Nadere informatie

kwaliteiten en motieven

kwaliteiten en motieven Project Kerntaken Werkprocessen Competenties Afspraak is afspraak Stuurt de eigen loopbaan Functioneert als werknemer in een arbeidsorganisatie Reflecteert op eigen kwaliteiten en motieven Gedraagt zich

Nadere informatie

Netwerk Ouderenzorg Regio Noord

Netwerk Ouderenzorg Regio Noord Netwerk Ouderenzorg Regio Noord Vragenlijst Behoefte als kompas, de oudere aan het roer Deze vragenlijst bestaat vragen naar uw algemene situatie, lichamelijke en geestelijke gezondheid, omgang met gezondheid

Nadere informatie

Opleidingsprogramma DoenDenken

Opleidingsprogramma DoenDenken 15-10-2015 Opleidingsprogramma DoenDenken Inleiding Het opleidingsprogramma DoenDenken is gericht op medewerkers die leren en innoveren in hun organisatie belangrijk vinden en zich daar zelf actief voor

Nadere informatie

Daan Schinning Dorothé van Slooten

Daan Schinning Dorothé van Slooten Ervaringswerkers: ervaringsdeskundigen als zorgverleners Daan Schinning Dorothé van Slooten Daan Schinning Ervaringswerker ACT Team Vroege Psychose Eindhoven Dorothé van Slooten Beleidsmedewerker Psycope

Nadere informatie

ECTS-fiche. Graduaat Sociaal-Cultureel werk Samenwerkingsvaardigheden. Lestijden. Ingeschatte totale studiebelasting (in uren) 1 Mogelijkheid tot

ECTS-fiche. Graduaat Sociaal-Cultureel werk Samenwerkingsvaardigheden. Lestijden. Ingeschatte totale studiebelasting (in uren) 1 Mogelijkheid tot ECTS-fiche 1. Identificatie Opleiding Module Code Lestijden Studiepunten Ingeschatte totale studiebelasting (in uren) 1 Mogelijkheid tot Graduaat Sociaal-Cultureel werk Samenwerkingsvaardigheden AC2 40

Nadere informatie

Palliatieve zorg: Ethiek

Palliatieve zorg: Ethiek Palliatieve zorg: Ethiek Hogeschool van Amsterdam Naam: Lauri Linn Konter Studentnr: 500642432 Klas: Lv12-2E2 Jaar: 2012-2013 Docent: P. Vleugels Inhoudsopgave Inleiding Blz: 3 Omschrijving praktijksituatie

Nadere informatie

Toekomstbestendige beroepen in de verpleging en verzorging

Toekomstbestendige beroepen in de verpleging en verzorging Toekomstbestendige beroepen in de verpleging en verzorging Beroepsprofiel verzorgende IG altijd dichtbij werkt voor DE ZORG www.nu91.nl Landelijk Overleg Opleidingen Verpleegkunde Een nieuw beroepsprofiel:

Nadere informatie

PATIËNTENPARTICIPATIE IN EEN PSYCHIATRISCH ZIEKENHUIS Betekenisgevende processen

PATIËNTENPARTICIPATIE IN EEN PSYCHIATRISCH ZIEKENHUIS Betekenisgevende processen PATIËNTENPARTICIPATIE IN EEN PSYCHIATRISCH ZIEKENHUIS Betekenisgevende processen Door Annelies Verkest Verpleegkundig specialist Kliniek Sint-Jozef Pittem Inhoud van de presentatie 1. Totstandkoming 2.

Nadere informatie

In verbinding zelf keuzes maken. Petri Embregts

In verbinding zelf keuzes maken. Petri Embregts In verbinding zelf keuzes maken Petri Embregts Cliënten eigen keuzes laten maken, ze regie geven over hun eigen leven, dat is wat we nastreven Dhr Hans Bouter Leidsch Dagblad Eigen regie, zelf keuzes maken

Nadere informatie

Leadership in Project-Based Organizations: Dealing with Complex and Paradoxical Demands L.A. Havermans

Leadership in Project-Based Organizations: Dealing with Complex and Paradoxical Demands L.A. Havermans Leadership in Project-Based Organizations: Dealing with Complex and Paradoxical Demands L.A. Havermans LEADERSHIP IN PROJECT-BASED ORGANIZATIONS Dealing with complex and paradoxical demands Leiderschap

Nadere informatie

Competentieprofiel MZ Opleider. Competentieprofiel voor mz-opleider.

Competentieprofiel MZ Opleider. Competentieprofiel voor mz-opleider. Competentieprofiel MZ Opleider Dit is een verkorte versie van het document dat is vastgesteld door de ledenvergaderingen van BVMP en BVMZ. In de volledige versie zijn enkele bijlagen toegevoegd, deze worden

Nadere informatie

Notitie. GGZ Rivierduinen. GGZ Rivierduinen Samen kiezen voor kwaliteit Zorgvisie 2015

Notitie. GGZ Rivierduinen. GGZ Rivierduinen Samen kiezen voor kwaliteit Zorgvisie 2015 Notitie GGZ Rivierduinen GGZ Rivierduinen Zorgvisie 2015 Blad 1 Inhoud 1. Inleiding... 2 2. Missie... 2 3. Visie... 2 3.1. Herstel als leidend principe... 2 3.2. Passende Zorg... 3 3.3 Hoge professionele

Nadere informatie

Ben Ik Tevreden? Meetinstrument cliënttevredenheid

Ben Ik Tevreden? Meetinstrument cliënttevredenheid Ben Ik Tevreden? Meetinstrument cliënttevredenheid De kracht van Ben ik tevreden? ligt in het hier en nu. Wensen van cliënten zetten direct aan tot actie. Meten is dus niet alleen weten, maar de start

Nadere informatie

2013-2017. Huiswerkbeleid

2013-2017. Huiswerkbeleid 01-017 Huiswerkbeleid Inhoudsopgave Beschrijving doelgroep Visie op onderwijs Basisvisie Leerinhouden/Activiteiten De voor- en nadelen van het geven van huiswerk Voordelen Nadelen Richtlijnen voor het

Nadere informatie

Richtlijn Gezonde slaap en slaapproblemen bij kinderen (2017)

Richtlijn Gezonde slaap en slaapproblemen bij kinderen (2017) Richtlijn Gezonde slaap en slaapproblemen bij kinderen (2017) Hechtingsrelatie Zelfregulatie en interactie tijdens de nacht Onderdeel van de discussie rond sensitief en responsief ouderschap richt zich

Nadere informatie

DIGITALE ZORG EN PRIVACY

DIGITALE ZORG EN PRIVACY DIGITALE ZORG EN PRIVACY MAARTEN VERKERK DANIEL TIJINK ALDERT DE JONGSTE INLEIDING 1 Samenleving wordt steeds complexer 2 Meer aandacht voor individu (pluriformiteit) 3 Grote hoeveelheden data 4 Steeds

Nadere informatie

Algemeen: Antwoorden in rood op vragen gesteld op de bijeenkomst over zorg in Stadsdorp Rivierenbuurt 13 december 2014.

Algemeen: Antwoorden in rood op vragen gesteld op de bijeenkomst over zorg in Stadsdorp Rivierenbuurt 13 december 2014. Antwoorden in rood op vragen gesteld op de bijeenkomst over zorg in Stadsdorp Rivierenbuurt 13 december 2014. Zie ook http://www.amsterdam.nl/zorg-welzijn/zorg-ouderen/ Algemeen: Wat betekenen de bezuinigingen

Nadere informatie

Palliatieve zorg. Onderdeel: Palliatieve verpleegkunde. Naam: Sanne Terpstra Studentennummer: 500646500 Klas: 2B2

Palliatieve zorg. Onderdeel: Palliatieve verpleegkunde. Naam: Sanne Terpstra Studentennummer: 500646500 Klas: 2B2 Palliatieve zorg Onderdeel: Palliatieve verpleegkunde Naam: Sanne Terpstra Studentennummer: 500646500 Klas: 2B2 Inhoudsopgave Inleiding Blz 2 Verpleegkundige diagnoses Blz 3 Beoogde resultaten Blz 3 Interventies

Nadere informatie

Obs de Bouwsteen. Notitie actief burgerschap en sociale integratie OBS DE BOUWSTEEN. actief burgerschap en sociale integratie

Obs de Bouwsteen. Notitie actief burgerschap en sociale integratie OBS DE BOUWSTEEN. actief burgerschap en sociale integratie Obs de Bouwsteen Notitie actief burgerschap en sociale integratie OBS DE BOUWSTEEN 1. Wat is actief burgerschap? Actief burgerschap is: de bereidheid en het vermogen om deel uit te kunnen maken van een

Nadere informatie

Het goede GOED doen. Gerda van Brummelen - adviseur vereniging. 9 december 2014 Verpleegkundigen & Verzorgenden Nederland

Het goede GOED doen. Gerda van Brummelen - adviseur vereniging. 9 december 2014 Verpleegkundigen & Verzorgenden Nederland Het goede GOED doen Gerda van Brummelen - adviseur vereniging V&VN Beroepsvereniging >60.000 leden, grootste beroepsvereniging Alle sectoren, alle transities Beroepsontwikkeling Wetenschappelijk onderzoek

Nadere informatie

Zorg voor kwetsbare ouderen ontrafeld

Zorg voor kwetsbare ouderen ontrafeld Zorg voor kwetsbare ouderen ontrafeld ZZP en gepast gebruik Op wiens maat? Dr. Kor Grit grit@bmg.eur.nl Waarom onderzoek naar ZZP s? De fascinatie van de onderzoeker (On)mogelijkheden versterking positie

Nadere informatie

Zelfmanagement ondersteuningsbehoeften. Bij mensen met EPA. Titus Beentjes Nationaal Congres GGz Verpleegkunde 16 juni 2016

Zelfmanagement ondersteuningsbehoeften. Bij mensen met EPA. Titus Beentjes Nationaal Congres GGz Verpleegkunde 16 juni 2016 Zelfmanagement ondersteuningsbehoeften Bij mensen met EPA Titus Beentjes Nationaal Congres GGz Verpleegkunde 16 juni 2016 Zelfmanagement ondersteuning behoeften & EPA Introductie Methode Bevindingen Discussie

Nadere informatie

Assistent en maatschappij

Assistent en maatschappij Assistent en maatschappij Assistent en maatschappij Burgerschap voor AG B. van Abshoven W. van Grootheest T. Verhoeven Bohn Stafleu van Loghum Houten 2008 2008 Bohn Stafleu van Loghum, onderdeel van Springer

Nadere informatie

Dr. Hilde Verbeek 15 april 2014. Department of Health Services Research Focusing on Chronic Care and Ageing 1

Dr. Hilde Verbeek 15 april 2014. Department of Health Services Research Focusing on Chronic Care and Ageing 1 Dr. Hilde Verbeek 15 april 2014 Department of Health Services Research Focusing on Chronic Care and Ageing 1 Doelstelling Nurses on the Move Bijdragen aan verbetering kwaliteit van zorg in verpleeg- en

Nadere informatie

Omgaan met kanker. Moeheid

Omgaan met kanker. Moeheid Omgaan met kanker Moeheid Vermoeidheid is een veelvoorkomende bijwerking van kanker of de behandeling ervan. Ruim 60% van alle mensen zegt last van vermoeidheid te hebben, zelfs dagelijks. De vermoeidheid

Nadere informatie

Motiverende gespreksvoering

Motiverende gespreksvoering Motiverende gespreksvoering Naam Saskia Glorie Student nr. 500643719 SLB-er Yvonne Wijdeven Stageplaats Brijder verslavingszorg Den Helder Stagebegeleider Karin Vos Periode 04 september 2013 01 februari

Nadere informatie

a. Welke van die vier principes wordt door de huidige politiek van de medische sector een beetje verwaarloosd?

a. Welke van die vier principes wordt door de huidige politiek van de medische sector een beetje verwaarloosd? Vraag 1 Wat is een ethische commissie? Waarom is het verpleeghuis Reggeland begonnen met een ethische commissie? Vraag 2 Welke drie zaken bij het personeel worden beïnvloed door het functioneren van de

Nadere informatie

Kwaliteit van zorg door georganiseerde reflectie en dialoog

Kwaliteit van zorg door georganiseerde reflectie en dialoog Kwaliteit van zorg door georganiseerde reflectie en dialoog Bert Molewijk (RN,MA, PhD) Voorbij de vrijblijvendheid Programmaleider Moreel Beraad, VUmc Associate professor Clinical Ethics, Oslo VWS, Week

Nadere informatie

De juiste zorg, prettig bij u thuis

De juiste zorg, prettig bij u thuis De juiste zorg, prettig bij u thuis Veelzijdig in zorg Care: Persoonlijke Verzorging en Verpleging Vérian, veelzijdig in zorg Vérian biedt u een breed aanbod aan zorgdiensten, 24 uur per dag, 7 dagen in

Nadere informatie

klaar voor de toekomst!

klaar voor de toekomst! Jongeren met chronische aandoeningen klaar voor de toekomst! gratis Training Transitie, Zelfmanagement en Participatie voor zorgverleners Training Transitie, Zelfmanagement en Participatie voor zorgverleners

Nadere informatie

HUISARTS EN TOEGENOMEN MONDIGHEID

HUISARTS EN TOEGENOMEN MONDIGHEID HUISARTS EN TOEGENOMEN MONDIGHEID Versie januari 2000 Docentendeel HUISARTS- OPLEIDING Algemene gegevens Dit onderwijsprogramma is ontwikkeld door de staf van de afdeling Huisartsopleiding van de Vrije

Nadere informatie

Achtergrond. Missie Onze missie op basis van deze situatie luidt:

Achtergrond. Missie Onze missie op basis van deze situatie luidt: Achtergrond Basisschool De Regenboog staat in de wijk Zuid-west in Boekel en valt onder het bestuur van Zicht PO. Evenals de andere scholen onder dit bestuur gaan wij de komende periode vorm geven aan

Nadere informatie

Psychologie Inovum. Informatie en productenboek voor cliënten, hun naasten en medewerkers

Psychologie Inovum. Informatie en productenboek voor cliënten, hun naasten en medewerkers Psychologie Inovum Informatie en productenboek voor cliënten, hun naasten en medewerkers Waarom psychologie Deze folder is om bewoners, hun naasten en medewerkers goed te informeren over de mogelijkheden

Nadere informatie

Stafmedewerkers ethiek. Christophe Demeestere & Sofie Vercoutere

Stafmedewerkers ethiek. Christophe Demeestere & Sofie Vercoutere Ethische speeddating Stafmedewerkers ethiek Christophe Demeestere & Sofie Vercoutere Inhoud Wat is ethiek? Morele intuïtie en ethische reflectie Verschillende ethische visies/theorieën Korte bespreking

Nadere informatie

SKPO Profielschets Lid College van Bestuur

SKPO Profielschets Lid College van Bestuur SKPO Profielschets Lid College van Bestuur 1 Missie, visie SKPO De SKPO verzorgt goed primair onderwijs waarbij het kind centraal staat. Wij ondersteunen kinderen om een stap te zetten richting zelfstandigheid,

Nadere informatie

AUTONOMIE: HOEKSTEEN OF STRUIKELBLOK?

AUTONOMIE: HOEKSTEEN OF STRUIKELBLOK? AUTONOMIE: HOEKSTEEN OF STRUIKELBLOK? PATIËNTENRECHTEN EN ETHIEK IN DE PSYCHIATRIE AXEL LIÉGEOIS Inleiding Verschillende benaderingen van de zorgrelatie Ethische beschouwingen bij de Wet Patiëntenrechten

Nadere informatie

Samenvatting G e z o n d e b e l a n g s t e l l i n g v o o r z i e k t e?

Samenvatting G e z o n d e b e l a n g s t e l l i n g v o o r z i e k t e? Samenvatting Gezonde belangstelling voor ziekte? Het begon ooit met een opname in de tv-studio, waarbij artsen of patiënten spraken over ziekte en zorg. Inmiddels is er een scala aan programma s waarin

Nadere informatie

1 Aanbevolen artikel

1 Aanbevolen artikel Aanbevolen artikel: 25 november 2013 1 Aanbevolen artikel Ik kan het, ik kan het zélf, ik hoor erbij Over de basisingrediënten voor het (psychologisch) welzijn Een klassieke motivatietheorie toegelicht

Nadere informatie

Samenvatting. Fouten en identiteitsbedreiging: Een intergroepsperspectief op het omgaan met fouten in organisaties

Samenvatting. Fouten en identiteitsbedreiging: Een intergroepsperspectief op het omgaan met fouten in organisaties Samenvatting Fouten en identiteitsbedreiging: Een intergroepsperspectief op het omgaan met fouten in organisaties In dit proefschrift stel ik dat fouten een bedreiging van de sociale identiteit kunnen

Nadere informatie

Samenvatting (Summary in Dutch)

Samenvatting (Summary in Dutch) Samenvatting (Summary in Dutch) Introductie In dit proefschrift evalueer ik de effectiviteit van de academische discussie over de ethiek van documentaire maken. In hoeverre stellen wetenschappers de juiste

Nadere informatie

E-QUALITY KENNISCENTRUM VOOR EMANCIPATIE, GEZIN EN DIVERSITEIT. Vaderschap 2.0 Opvoedingsondersteuning voor vaders van nu

E-QUALITY KENNISCENTRUM VOOR EMANCIPATIE, GEZIN EN DIVERSITEIT. Vaderschap 2.0 Opvoedingsondersteuning voor vaders van nu E-QUALITY KENNISCENTRUM VOOR EMANCIPATIE, GEZIN EN DIVERSITEIT Vaderschap 2.0 Opvoedingsondersteuning voor vaders van nu Vaderschap 2.0 E-Quality 55 UIT DE PRAKTIJK 3.3 Interview met Arno Janssen en Caroline

Nadere informatie

Verklarende woordenlijst

Verklarende woordenlijst Verklarende woordenlijst bij toetsingskader voor instellingen waar mensen verblijven die niet thuis kunnen wonen Utrecht, maart 2017 Behandeling Handelingen en interventies van medische, gedragswetenschappelijke

Nadere informatie

Effectieve samenwerking: werken in driehoeken

Effectieve samenwerking: werken in driehoeken Effectieve samenwerking: werken in driehoeken Werken in driehoeken is een wijze van samenwerking die in elke organisatie, projectteam en netwerk mogelijk is. Het maakt dat we kunnen werken vanuit een heldere

Nadere informatie

Ethische overwegingen en vraagstukken

Ethische overwegingen en vraagstukken Ethische overwegingen en vraagstukken Congres Domotica & E-Health 24 juni 2010 Claire Huijnen, Smart Homes Stichting Smart Homes, Nationaal Kenniscentrum Domotica & Slim Wonen Inhoud Domotica + Zorg +

Nadere informatie

leergang KLEUR BEKENNEN Kleedkamergesprekken over leiderschapsontwikkeling

leergang KLEUR BEKENNEN Kleedkamergesprekken over leiderschapsontwikkeling leergang KLEUR BEKENNEN Kleedkamergesprekken over leiderschapsontwikkeling editie 2011 Leiderschap zit vol met paradoxen. De tegenstelling tussen betrokkenheid en distantie, tussen innovatie en behoudendheid,

Nadere informatie

Missie van de Oosteinder: Het verzorgen van primair onderwijs in Aalsmeer Oost vanuit een integratieve aanpak en katholieke geloofsovertuiging.

Missie van de Oosteinder: Het verzorgen van primair onderwijs in Aalsmeer Oost vanuit een integratieve aanpak en katholieke geloofsovertuiging. Missie van de Oosteinder: Het verzorgen van primair onderwijs in Aalsmeer Oost vanuit een integratieve aanpak en katholieke geloofsovertuiging. Wij zijn een katholieke school en daarom vinden het belangrijk

Nadere informatie

ZGT Gedragscode. ZGT heeft ziekenhuizen in Almelo en Hengelo zgt.nl

ZGT Gedragscode. ZGT heeft ziekenhuizen in Almelo en Hengelo zgt.nl ZGT heeft ziekenhuizen in Almelo en Hengelo zgt.nl ZGT Gedragscode 2 In goede handen ZGT hecht aan een goede sfeer waarin medewerkers, patiënten en bezoekers tot hun recht komen. In de dagelijkse omgang

Nadere informatie

Levensbeschouwing, religie en zingeving in de zorgverlening. wat wel, wat niet? Workshop Week van de Reflectie René van Leeuwen 27 november 2012

Levensbeschouwing, religie en zingeving in de zorgverlening. wat wel, wat niet? Workshop Week van de Reflectie René van Leeuwen 27 november 2012 Levensbeschouwing, religie en zingeving in de zorgverlening wat wel, wat niet? Workshop Week van de Reflectie René van Leeuwen 27 november 2012 ik werk bij elke patiënt volgens de principes van therapeutic

Nadere informatie

Geven en ontvangen van steun in de context van een chronische ziekte.

Geven en ontvangen van steun in de context van een chronische ziekte. Een chronische en progressieve aandoening zoals multiple sclerose (MS) heeft vaak grote consequenties voor het leven van patiënten en hun intieme partners. Naast het omgaan met de fysieke beperkingen van

Nadere informatie

Hoe omgaan met een verzoek om euthanasie? Een leidraad

Hoe omgaan met een verzoek om euthanasie? Een leidraad Hoe omgaan met een verzoek om euthanasie? Een leidraad Groep Philippus Neri - VZW Sint-Lucia Deze leidraad geldt voor een verzoek om euthanasie door een patiënt bij ondraaglijk psychisch en fysisch lijden.

Nadere informatie

Traject Welzijn; Communicatie MZ. Inhoudsopgave (concept)

Traject Welzijn; Communicatie MZ. Inhoudsopgave (concept) Traject Welzijn; Communicatie MZ Inhoudsopgave (concept) 1 Traject Welzijn; Communicatie MZ Inhoudsopgave (concept) THEMA 1 Communicatie Hoofdstuk 1 Aspecten van communicatie 1.1 Inleiding 1.2 Communicatie

Nadere informatie

Toelichting De kerncompetentie vakinhoudelijk handelen vormt de rode draad van elke leerweg. De andere kerncompetenties zijn daarbij ondersteunend.

Toelichting De kerncompetentie vakinhoudelijk handelen vormt de rode draad van elke leerweg. De andere kerncompetenties zijn daarbij ondersteunend. Kerncompetenties Kerncompetentie 1 Vakinhoudelijk handelen De beroepsbeoefenaar integreert alle vakinhoudelijk kennis en vaardigheden en een professionele attitude t.b.v. optimale patiëntenzorg en werkprocessen.

Nadere informatie

Nicolien van Halem Sjaak Groot. Planmatig zorg verlenen

Nicolien van Halem Sjaak Groot. Planmatig zorg verlenen Nicolien van Halem Sjaak Groot Planmatig zorg verlenen Nicolien van Halem Sjaak Groot Planmatig zorg verlenen Houten 2014 ISBN 978-90-368-0587-2 2014 Bohn Stafleu van Loghum, onderdeel van Springer Media

Nadere informatie

Over een relatie met een (ex-)zorgvrager. Aanvulling bij Omgaan met aspecten van seksualiteit tijdens de beroepsuitoefening

Over een relatie met een (ex-)zorgvrager. Aanvulling bij Omgaan met aspecten van seksualiteit tijdens de beroepsuitoefening Over een relatie met een (ex-)zorgvrager Aanvulling bij Omgaan met aspecten van seksualiteit tijdens de beroepsuitoefening 1 Inleiding In 2011 heeft de V&VN Commissie Ethiek de notitie Omgaan met aspecten

Nadere informatie

Identiteit van de Koos Meindertsschool

Identiteit van de Koos Meindertsschool Identiteit van de Koos Meindertsschool 1. Identiteit - het karakter van de school Wij zijn een open school waarin een ieder gelijkwaardig is. Wij heten elk kind welkom op de Koos Meindertsschool, ongeacht

Nadere informatie