Preventie: maatschappelijke opgave én investering. Prof. dr. André Knottnerus Gezondheidsraad

Maat: px
Weergave met pagina beginnen:

Download "Preventie: maatschappelijke opgave én investering. Prof. dr. André Knottnerus Gezondheidsraad"

Transcriptie

1 1 Preventie: maatschappelijke opgave én investering Prof. dr. André Knottnerus Gezondheidsraad

2 2 Meneer de minister, dames en heren, Graag wil ik het met u hebben over de volgende punten: (+) Van waar komen wij wat betreft onze volksgezondheid en wat hebben we daarvan qua preventie geleerd? (+) Hoe staan we er nu voor? (+) Volksgezondheid als maatschappelijke investering; En (+) investeren in kennisontwikkeling. Daarbij leg ik de nadruk op de jeugd, die niet alleen aan het begin van het leven staat maar ook aan het begin van dit congres. Van waar komen wij? De trouwe deelnemers aan het Nationaal Congres Volksgezondheid behoren tot de erfopvolgers van de hygiënisten uit de negentiende eeuw: de beweging van gezondheidswerkers en later ook bestuurders die een cruciale rol hebben gespeeld in de verbetering van de volksgezondheid. En dat in de ruimste zin des woords, want het ging niet alleen om medische zorg, maar vooral ook om voeding, openbare hygiëne, infectieziektenbestrijding, en brede toegang tot preventieve en zorgvoorzieningen waaronder al snel vaccinaties. Dit bracht in de loop van decennia een enorme vooruitgang, die tot op de dag van vandaag doorwerkt. Sterfte in Nederland, , per (half logaritmisch) INFECTIEZ KRAAMVR TBC Bron: Doeleman. Ontwikkeling van de Gezondheidszorg in Nederland

3 3 Om dit te onderstrepen volstaat een voor u vast vertrouwd plaatje van één van de vroege hoogleraren sociale geneeskunde, Doeleman. Hij wees al op de indrukwekkende de afname zien van de sterfte aan infectieziekten sinds Die kwam vooral ten goede aan kraamvrouwen en aan kinderen, die daarmee uitzicht kregen op een kansrijke levensloop en maatschappelijk meedoen. Sterfte in Nederland, , per (half logaritmisch) 1000 HVZ KANKER 100 ONGEVAL LEN INFECTIEZ KRAAMVR TBC Bron: Doeleman. Ontwikkeling van de Gezondheidszorg in Nederland Doeleman constateerde ook al een toename van zogenoemde welvaartsziekten, wat ons ook vandaag zorgen baart. Maar de overall trend was zeer positief: een sterke stijging van de levensverwachting van vrouwen en mannen, en een navenante toename van de kwaliteit van leven.

4 4 Toename levensverwachting bij de geboorte Deze ontwikkeling, waarbij Nederland lange tijd in de Europese voorhoede zat, onderstreept de kracht van preventie. Onze negentiende eeuwse voorgangers zagen dat aanzienlijke investeringen in welzijn, openbare gezondheidszorg en kennisontwikkeling nodig waren om de volkgezondheid vooruit te brengen. Hun drijvende kracht was een vastberaden langetermijnvisie en een mentaliteit als die van de oude kathedralenbouwers: iets groots durven beginnen waarvan je de afronding vrijwel of geheel zeker niet mee zult vieren. Anno 2008 is lange termijngerichtheid bij veel vormen van preventie niet minder belangrijk. Maar dat wringt met de beperkte horizon van politieke commitments en de meeste onderzoekssubsidies. Het is daarom verheugend dat de kabinetsvisie op gezondheid en preventie en de meerjarenvisie van ZonMw die lange termijngerichtheid wel voluit uitstralen. Daarbij moeten we behouden wat bereikt is en tegelijk nieuwe stappen maken. Dat betekent ook verder kijken dan korte termijn boekhoudkundige doelmatigheid: als bijvoorbeeld de negentiende eeuwse samenleving strikt korte termijnboekhoudkundig had geredeneerd, had men de kinderarbeid niet aangepakt want dat werd destijds als economisch zeer ondoelmatig beschouwd.

5 5 Een ander historisch leerstuk is de intersectorale benadering: bevordering van de volksgezondheid vraagt een aanpak die dwars door alle beleidssectoren heen loopt: naast volksgezondheid heb je het dan over arbeid en economie, de voedingsector, en een gezond leefmilieu. Daarnaast is vaak een multi level strategie nodig, op verschillende niveaus tegelijk: public health praktijk, sociaal, beleidsmatig en politiek. Essentiëel tenslotte waren productie en implementatie van nieuwe kennis over gezondheid en ziekte. Die kennis vanuit het wetenschappelijk veld aanreiken was en is de kerntaak van de Gezondheidsraad. Maar liefst 80% van de 2300 Gezondheidsraadadviezen in de 20 e eeuw lag op het gebied van de maatschappelijke gezondheidszorg, waarbij infectieziekten en vaccinaties, milieu, voeding, veiligheid op de werkplek, en moeder&kindzorg hoog scoorden. Adviezen Gezondheidsraad (n = 2301) Maatschappelijke gezondheidszorg: 1843 (80,1%) Waarvan: Infectieziekten en vaccinaties 21,5% Milieu 18,1% Voeding 13,5% Veiligheid werkplek 9,4% Moeder/kind 7,3% Overige 10,3% Roken door jongeren werd al vanaf 1913 aan de orde gesteld, lang voor de grote epidemiologische studies op het gebied van roken. In 1957 drong de Gezondheidsraad aan op voorlichting aan de jeugd over de gevaren van roken en op het aanspreken van professionele organisaties. In 1975 adviseerde de Raad een multisectorale aanpak via het onderwijs, etikettering van rookwaren, een reclameverbod, en een rookverbod in openbare gebouwen en werkruimten. Het kostte veel tijd om met name dit laatste advies ten uitvoer te brengen, maar we mogen dit kabinet complimenteren met zijn voortvarende aanpak.

6 6 Hoe staan we ervoor? Hoewel we met wat bereikt is niet ontevreden mogen zijn, kunnen we niet achterover leunen. Aan het begin van mijn verhaal wees ik op de indrukwekkende toename van de levensverwachting in de afgelopen 150 jaar. Anno 2008 moeten we daarbij helaas een inmiddels overbekende kanttekening maken: de levensverwachting in Nederland eens in de top van Europa stijgt minder snel dan het Europese gemiddelde, bij vrouwen nog opvallender dan bij mannen. Ontwikkeling van de levensverwachting in Europa vanaf 1980 (RIVM, OECD) Als voormalig mede koploper zijn we zelfs in de middenmoot beland. Het gaat om enkele jaren verschil in levensverwachting. Hoewel de oorzaken hiervan nog onvoldoende geanalyseerd zijn, is een allesverklarend registratie artefact onwaarschijnlijk. Gezondheidsgedrag speelt vermoedelijk een rol. Omdat deze trend een resultante is van veel eerder ontstane risicofactoren (zoals het destijds meer gaan roken door vrouwen), is voor het keren van deze trend preventie op jongere leeftijd erg belangrijk. Want waar veel van de latere gezondheidsproblemen hun oorsprong vinden op jonge leeftijd, is bij een goede aanpak daarvan veel winst te boeken want jongeren hebben nog vele jaren voor zich.

7 7 De Nederlandse bevolking is minder gaan roken, en ook bij jongeren lijkt zich nu een vooralsnog bescheiden teruggang in te zetten. Maar internationaal zitten we nog aan de hoge kant. Gelukkig is het passief roken onder 0 4 jarigen thuis in de afgelopen 10 jaar meer dan gehalveerd, en dat is voor hun gezondheid uitstekend nieuws. Wat alcoholconsumptie betreft, zit onze jeugd bij de Europese top van het binge drinken. Steeds meer onderzoek laat zien dat dat serieuze langetermijn risico s oplevert, bijvoorbeeld ook voor hun cognitieve vermogens en dat betekent nogal wat voor hun toekomst en die van de samenleving. Een bekend maar daarom niet minder actueel probleem is ook overgewicht: van de 4 jarige kinderen heeft al 12% van de jongetjes en 16% van de meisjes daar last van, en 3% heeft ernstig overgewicht. Op jonge leeftijd hebben zij daar soms al klachten van, bijvoorbeeld ademhalingsklachten, ooraandoeningen, en huidproblemen. Ook hebben zij meer psychische en sociale problemen zoals eenzaamheid, verdriet, en gespannenheid. Ze hebben bovendien een duidelijk verhoogd risico op diabetes type 2 en latere hart en vaatziekten, en ook dat betekent nogal wat voor hun toekomst. Het probleem overgewicht heeft sterk te maken met het feit dat bijna 50% van de Nederlanders te weinig beweegt, en bij jongeren is dat nog een stuk meer. Dit zijn hardnekkige problemen die op verschillende niveaus moeten worden aangepakt: thuis, op school, door hulpverleners, en overheidsbeleid, maar ook het bedrijfsleven en de media spelen een belangrijke rol. Die hardnekkigheid vraagt bovendien om nieuwe oplossingen. Zo noem ik het recente initiatief van het Universitair Medisch Centrum Utrecht in samenwerking met AGIS en middelbare scholen in Bilthoven en Breda, om scholieren elkaar te laten coachen in het verstandig omgaan met drank en drugs en gezond bewegen. Daarnaast is bijvoorbeeld het werk van Haske van der Vorst belangrijk, die liet zien dat ook ouders veel en meer dan vaak gedacht kunnen bereiken bij het tegengaan van alcoholgebruik door jonge tieners. Terecht is er steeds meer aandacht voor psychische problemen van jongeren. Zo is de prevalentie van ADHD ongeveer 3% en ook autisme spectrum stoornissen (ASS) worden steeds vaker gezien (ASS), al dan niet gecombineerd met andere problemen en gedragsstoornissen. Deze problemen, ook in hun minder ernstige vorm, zijn een grote belasting voor de kinderen, hun ouders en sociale omgeving, en bedreigen de maatschappelijke kansen van deze kinderen.

8 8 In dit verband worden we geconfronteerd met een onrustbarend probleem: het beroep op de Wet Arbeidsongeschiktheidsvoorziening Jonggehandicapten (Wajong) is fors toegenomen. Verloop van het aantal Wajong uitkeringen, en in en uitstroom, MEV 2008, De collectieve sector De jaarlijkse instroom is tussen 2001 en 2006 bijna verdubbeld. Voor een cohort 18 jarigen is de kans om in de Wajong terecht te komen nu bijna één op de twintig, en bij de huidige in en uitstroompercentages zal het aantal verder blijven stijgen. Van het totaal aantal uitkeringen betreft 42% een verstandelijke, 40% een psychische en 18% een fysieke beperking. Toch zijn de oorzaken van de stijging onvoldoende duidelijk. Het is niet waarschijnlijk dat de mentale gezondheids toestand van de Nederlandse jongere zo snel achteruit is gehold. Behalve de toegenomen registratie van ziektebeelden als autisme spectrum stoornissen, lijken ook labelingsvraagstukken, gebrekkige samenwerking tussen instanties, en verschuivingen tussen typen uitkeringen een rol te spelen. Er ligt een grote verantwoordelijkheid voor hulpverleners, het onderwijs, overheden, uitkerings instanties, en natuurlijk ook de betrokken jongeren en hun ouders om gezamenlijk het tij te keren. Preventie van

9 9 maatschappelijke uitval is daarbij een sleutelterm, niet primair vanwege de kosten, maar in het belang van welzijn en de toekomst van deze jongeren. Inmiddels heeft de Gezondheidsraad de thema s overgewicht in relatie tot bewegen en autismestoornissen onder jongeren in behandeling genomen, na brede adviesaanvragen waarbij in wisselende samenstelling betrokken zijn de ministeries van Jeugd en Gezin, VWS, SZW, OCW, en VROM. Immers, deze onderwerpen vragen om effectieve intersectorale en multilevel interventies, ook gericht op verbetering op de lange termijn. Investeren in volksgezondheid Naar aanleiding van de achterblijvende trend van de levensverwachting in Nederland ten opzichte van het Europese gemiddelde moeten in elk geval twee zaken gebeuren: een nadere multidisciplinaire analyse van de achterliggende oorzaken, met daaraan gekoppeld een actieplan om deze trend gezien ook de internationaal gebleken ruimte voor verbetering weer bij te buigen. Die ambitie komt ook naar voren in de preventienota van de bewindspersonen Klink, Rouvoet, en Bussemaker. Dat betekent extra aandacht voor preventie, met name ook wat betreft jongeren want hun gezondheid is bepalend voor de trend op lange termijn. Dat is ook een belangrijke toekomstgerichte investering in ons human capital. Sommige onderzoekers hebben becijferd dat, onaangenaam gezegd, dikkerds en rokers goedkoper zijn want ze sterven eerder en hebben dan geen langdurige intensieve zorg op hoge leeftijd nodig. Een provocerende rekenkundige exercitie, ook om aan te geven dat je volksgezondheid als waarde op zich moet nastreven en niet uit een oogpunt van economisch gewin. Maar zulke analyses zijn vanuit maatschappelijk perspectief toch kortzichtig, want meer vermijdbare sterfte zal echt geen winst opleveren. Uit onderzoek waarin men ook kijkt naar indirecte effecten wordt steeds duidelijker dat een gezondere bevolking goed is voor de economie. Dat is historisch gebleken (dat bespraken we al) en het blijkt ook op pijnlijke wijze uit de vicieuze spiraal van economische malaise en ongezondheid in armere landen. Maar het positieve verband tussen volksgezondheid en economie is ook gevonden voor en binnen rijke landen. Dit verloopt onder meer via een hogere arbeidsproductiviteit, een sterkere en langer durende arbeids en maatschappelijke participatie onder jong en oud, maar ook door het aanjagen van via de volksgezondheid lopende innovaties en investeringen. Het economisch belang van volksgezondheid wordt door vooraanstaande wetenschappers vergelijkbaar geacht met dat van scholing. Zij wijzen erop dat investeringen in gezondheid in de westerse landen ongeveer een kwart van het

10 10 inkomen per capita en de arbeids productiviteit kunnen verklaren. Het is in dit verband ook aannemelijk dat reductie van sociaal economische gezondheidsverschillen hoe lastig ook te realiseren behalve gezondheidkundige ook economische winst oplevert. Met andere woorden, we moeten heel anders gaan denken over de kosten van de volks gezondheid: het gaat om een vitale investering in de samenleving, waardoor verdere verbeteringen in zicht komen. Dit inzicht klinkt ook door in de preventienota van de bewindslieden van VWS en Jeugd en Gezin. Het kunnen kapitaliseren ervan vraagt om een gezondheidseconomische bewijsvoering die de maatschappelijke winst ook in andere sectoren dan de volksgezondheid zichtbaar maakt. Dat is belangrijk om andere departementen, inclusief dat van financiën, te kunnen overtuigen dat investeren in volksgezondheid loont. Zo n bredere benadering kan ook de beslissing over individuele voorzieningen vergemakkelijken. Bijvoorbeeld, tegenover een investering van euro s per gewonnen Quality Adjusted Life Year bij invoering van HPV vaccinatie staat dat het gaat om te winnen gezonde levensjaren van relatief jonge vrouwen die veelal nog in de werkzame leeftijd zijn en per jaar een economische meerwaarde kunnen genereren die tegen de kosten opwegen (nog los van de verwachting dat de werkelijke kosten lager worden door onderhandelen en door prijsdaling op termijn). Met dit voorbeeld wil ik niet een dergelijke één op één toerekening per voorziening te bepleiten, want ook ethische en maatschappelijke overwegingen spelen ook bij voorzieningen waar nog hogere bedragen aan de orde zijn een rol. Het gaat erom de balans tussen investering en maatschappelijke winst in beeld te brengen. Goed georganiseerde preventie is een belangrijke maatschappelijke infrastructuur, die vraagt om investering, onderhoud, vernieuwing, en een telkens weer ver vooruitziende blik. Een illustratief onderdeel van die infrastructuur is ons internationaal vermaarde en succesvolle Rijksvaccinatieprogramma, dat al 50 jaar bestaat en zich voortdurend vernieuwt. Een voorbeeld van een nieuw op te zetten infrastructuur is het netwerk voor preconceptiezorg waartoe de Gezondheidsraad in 2007 adviseerde en waarover de minister van VWS binnenkort zijn standpunt bepaalt. Investeren in kennis Investeren vereist voortdurende ontwikkeling van kennis over bestaande en nieuwe mogelijkheden. Op het gebied van de volksgezondheid is de kennis de laatste

11 11 decennia sterk toeenomen. Alleen al het internationale wetenschappelijke literatuurbestand Medline laat tussen 1970 en 2005 een verdrievoudiging van het aantal jaarlijks gepubliceerde artikelen zien tot bijna per jaar, waarbij de laatste 10 jaar een even grote toename laat zien als de 25 jaar daarvoor. Als wij daarbij de zoekterm preventie invoegen zien we dat op dat maatschappelijk zeer brede gebied hoewel ook snel groeiend heel wat minder kennis wordt geproduceerd dan in de biomedische sfeer. Alle publicaties, en publicaties in relatie tot prevention, in Medline Alle Preventie Dat is niet bevreemdend, want de middelen daarvoor komen, veel meer dan in de medische en farmaceutische research, uit publieke middelen en die zijn voor preventie onderzoek nog relatief bescheiden. Dat uit zich ook in het geringe aandeel van preventiegerichte systematic reviews in de database van de Internationale Cochrane Collaboration. In een vorig jaar door mij genomen steekproef van 250 waren dat er nog geen 20.

12 12 Cochrane Database SR, April 2007 (n= 250 of 4655) Drug 133 Non drug 117 Surgery 28 Cure & care 26 Physical therapy & rehabilitation 10 Psychiatry/psychology 10 Behavioral/health promotion 9 Complementary/alternative 9 Tools/devices 7 Quality of care 6 Nutrition 5 Dental 5 Screening 4 Diagnostic 1 Stop/withdrawal study 1 Het Nederlandse ZonMw programma Preventie draagt inmiddels heel wat steentjes aan preventieonderzoek bij, ook wat betreft jeugd en gezondheid. Er zijn echter onvoldoende mogelijkheden voor bijvoorbeeld longitudinaal en determinantenonderzoek, en de onderzoeksinfrastructuur met betrekking tot jeugd en gezondheid is zwak. Daarom werkt de Raad voor Gezondheidsonderzoek, vanaf 2008 deel uitmakend van de Gezondheidsraad, aan een advies aan de ministers van OCW, VWS, en Jeugd en Gezin over belangrijke thema s voor toekomstig onderzoek, en wenselijke verbeteringen in het onderzoek. Ik verwacht dat intersectoraal, multilevel, en onderzoek doorlopend in volgende levensfasen daarbij de nodige aandacht krijgen. Een levensfasegeoriënteerde benadering is voor primaire en secundaire preventie immers een heel natuurlijke: van preconceptiezorg waarbij voorlichting, dragerschapsonderzoek, en anticipatie op bijzondere risico s bijvoorbeeld bij suikerziekte kunnen plaatsvinden tot health promotion, vaccinatie en zinvolle vormen van screening (zoals neonatale, baarmoederhals en borstkankerscreening) in diverse opeenvolgende levensfasen. Naarmate kennis en mogelijkheden zich uitbreiden wordt dit plaatje geactualiseerd en waar zinvol uitgebreid. Daarbij zal, naarmate men ouder wordt, de eigen verantwoordelijkheid toenemen, en bij toenemende mogelijkheden vraagt dat om bezinning over de vraag wie wanneer waarvoor verantwoordelijk draagt, en waar de grens ligt tussen algemeen aanbod en individueel en zelfgekozen maatwerk.

13 13 Preventie en Levensloop Primair PC Health Promotion Vaccinatie Secundair DM e.d. Screening Informatie SD /opties PGD PS Zelf verantwoordelijk jaar (PC: preconceptiezorg, D.M: diabetes mellitus moeder, SD: screening op dragerschap erfelijke aandoeningen, PGD: pre implantatie genetische diagnostiek, PS: prenatale screening) In alle gevallen zullen kwaliteit en veiligheid van preventief handelen voorop moeten staan, en het is bijvoorbeeld ook in dat kader dat de Gezondheidsraad vorige week heeft aanbevolen de kwaliteitsbeoordeling van het zich snel uitbreidende screeningsaanbod te moderniseren. Dames en heren, Op het gebied van de volksgezondheid hebben we al met al zeer veel bereikt hebben, maar tegelijkertijd is en blijft er heel wat te doen. Daarbij mogen en moeten burgers en professionals best hoge eisen stellen, want juist dat was en is de effectieve drijfveer voor vooruitgang. Daarbij is preventie, ofwel streven naar langer gezond leven, een ook door het kabinet geformuleerde maatschappelijke opgave, evenals bevordering van participatie. Goed georganiseerde preventie kan daarbij worden gezien als een belangrijke maatschappelijke infrastructuur, die het investeren waard is.

14 14 Daarbij gaat het om een goede balans tussen gezondheidsbevordering en bescherming aan de ene kant, en eigen verantwoordelijkheid aan de andere kant, waarbij overheid, de volksgezondheidssector, private partijen, en de burger een eigentijdse plaats moeten vinden. Een fascinerende ontwikkeling daarbij is dat verzekeraars zich nu ook werpen op de mogelijkheid van preventie als verstrekking. Dit alles natuurlijk zonder degene die ondanks preventie toch ziek wordt, en daarvan is niemand gevrijwaard, tekort te doen. Dat vraagt een goede afstemming van preventie en zorg, waar nodig in ketenverband, en dat maakt het mogelijk vanuit de zorg weer bij te dragen aan preventie. Want ook in het individuele zorgconsult kunnen motiverende bijdragen worden geleverd aan preventie, juist ook voor degenen die klachten en problemen hebben. De Gezondheidsraad put al meer dan honderd jaar uit uw expertisebron en wil die samenwerking met u, in het belang van de volksgezondheid, graag voortzetten. De thematiek van dit congres onderstreept het belang daarvan. Literatuur Arora S. Health, human productivity, and long term economic growth. J Econ Hist 2001;61(3). Centraal Planbureau. Macro economische verkenning Den Haag: CPB, Doeleman. Ontwikkeling van de Gezondheidszorg in Nederland Fogel RW. Economic growth, population theory, and physiology: the bearing of long term process on the making of economic policy. Am Econ Rev 1994;84: Gezondheidsraad. Honderd jaar Gezondheidsraad: een dozijn bespiegelingen. Den Haag: Gezondheidsraad, 2003; publicatie no. A03/02. Gezondheidsraad. De toekomst van het Rijksvaccinatieprogramma: naar een programma voor alle leeftijden. Den Haag: Gezondheidsraad, 2007; publicatie no. 2007/02. Gezondheidsraad. Preconceptiezorg: voor een goed begin. Den Haag: Gezondheidsraad, 2007: publicatie no. 2007/19. Gezondheidsraad. Vaccinatie tegen baarmoederhalskanker. Den Haag: Gezondheidsraad, 2008; publicatie no. 2008/08. Klink A, Rouvoet A, Bussemaker J. Kaderbrief Visie op gezondheid en preventie. Den Haag: Ministerie van VWS, 24 september 2007.

15 15 Ministerie van Volksgezondheid, Welzijn en Sport. Maatschappelijke Opgaven Volksgezondheid en Gezondheidszorg. Den Haag: Ministerie van VWS, Ministerie van Volksgezondheid, Welzijn en Sport. Niet van later zorg. Den Haag: Ministerie van VWS, Ministerie van Volksgezondheid, Welzijn en Sport. Visiedocument Gezond zijn en gezond blijven een visie op gezondheid en preventie. Den Haag: Ministerie van VWS, Otters JBM. Childhood morbidity in Dutch general practice. Epidemiology and management [Proefschrift]. Erasmus Universiteit Rotterdam, RIVM. Zorg voor gezondheid Volksgezondheid Toekomst Verkenning Eds: Hollander AEM de, Hoeymans N, Melse JM, Oers JAM van, Polder JJ. ISBN: , Bilthoven: Rijksinstituut voor Volksgezondheid en Milieu. RIVM rapport Strauss RS. Childhood obesity and self esteem. Pediatrics Jan;105(1):e15 Suhrcke M, McKee M, Sauto Arce R, Tsolova S, Mortensen J. Investment in health could be good foreurope s economies, BMJ 2006;333; Verloove Vanhorick SP. Jeugd, gezondheid en levensloop. Gezondheidsraadlezing 27 september ISBN Den Haag: Gezondheidsraad, Zeigler DW, Wang CC, Yoast RA, Dickinson BD, Stirling ML.The neurocognitive effects of alcohol on adolescents and college students. Prev Med 2005; 40:

Uitdagingen in de relatie tussen kennis en beleid

Uitdagingen in de relatie tussen kennis en beleid Uitdagingen in de relatie tussen kennis en beleid Gezondheidsraad (1902): Advisering regering en parlement over de stand van wetenschap inzake de volksgezondheid. Preventie, zorg, voeding, milieu & arbeid

Nadere informatie

Bestrijding ongezonde leefstijl hard nodig om forse stijging diabetes, hart- en vaatziekten en nierfalen te voorkomen.

Bestrijding ongezonde leefstijl hard nodig om forse stijging diabetes, hart- en vaatziekten en nierfalen te voorkomen. Amersfoort, Bussum, Den Haag, 5 april 2007 Bestrijding ongezonde leefstijl hard nodig om forse stijging diabetes, hart- en vaatziekten en nierfalen te voorkomen. Oproep aan de leden van de vaste commissie

Nadere informatie

Lokaal gezondheidsbeleid 2016-2020. Workshop 18 februari 2016

Lokaal gezondheidsbeleid 2016-2020. Workshop 18 februari 2016 Lokaal gezondheidsbeleid 2016-2020 Workshop 18 februari 2016 Programma 9.30 uur Welkom Toelichting VTV 2014 en Kamerbrief VWS landelijk gezondheidsbeleid Concept Positieve Gezondheid Wat is integraal gezondheidsbeleid?

Nadere informatie

Op weg naar de speerpuntennotitie lokaal gezondheidsbeleid Boxmeer 2009 2011: Speerpunten voor Boxmeer?? Esther Hendriks 24 september 2009

Op weg naar de speerpuntennotitie lokaal gezondheidsbeleid Boxmeer 2009 2011: Speerpunten voor Boxmeer?? Esther Hendriks 24 september 2009 Op weg naar de speerpuntennotitie lokaal gezondheidsbeleid Boxmeer 2009 2011: Speerpunten voor Boxmeer?? Esther Hendriks 24 september 2009 Op weg naar speerpuntennotitie? Wat doen/deden we al? Welke gezondheidsproblemen

Nadere informatie

oinleiding 1 c oovergewicht en ernstig overgewicht (obesitas) in Nederlandd

oinleiding 1 c oovergewicht en ernstig overgewicht (obesitas) in Nederlandd oinleiding 1 c Gewichtsstijging ontstaat wanneer de energie-inneming (via de voeding) hoger is dan het energieverbruik (door lichamelijke activiteit). De laatste decennia zijn er veranderingen opgetreden

Nadere informatie

Een gezonder Nederland VTV-2014. De Volksgezondheid Toekomst Verkenning 2014. Nancy Hoeymans, Jeanne van Loon, Casper Schoemaker

Een gezonder Nederland VTV-2014. De Volksgezondheid Toekomst Verkenning 2014. Nancy Hoeymans, Jeanne van Loon, Casper Schoemaker Een gezonder Nederland VTV-2014 Nancy Hoeymans, Jeanne van Loon, Casper Schoemaker, en vele anderen De Volksgezondheid Toekomst Verkenning 2014 1 Nancy Hoeymans, Jeanne van Loon, Casper Schoemaker 24 juni

Nadere informatie

Risico op sterfte door hart- en vaatziekten in 10 jaar tijd met 25 procent gedaald

Risico op sterfte door hart- en vaatziekten in 10 jaar tijd met 25 procent gedaald PERSMEDEDELING VAN JO VANDEURZEN, VLAAMS MINISTER VAN WELZIJN, VOLKSGEZONDHEID EN GEZIN 4 oktober 2012 Risico op sterfte door hart- en vaatziekten in 10 jaar tijd met 25 procent gedaald De kans dat Vlamingen

Nadere informatie

Voor het eerst is er een vaccin dat baarmoederhalskanker kan voorkomen

Voor het eerst is er een vaccin dat baarmoederhalskanker kan voorkomen Samenvatting Voor het eerst is er een vaccin dat baarmoederhalskanker kan voorkomen In Nederland bestaat al decennia een succesvol programma voor bevolkingsonderzoek naar baarmoederhalskanker. Daarmee

Nadere informatie

Duurzame inzetbaarheid tot 67 jaar: Hoe doe je dat? Prof Lex Burdorf Afdeling Maatschappelijke Gezondheidszorg Erasmus MC, Rotterdam

Duurzame inzetbaarheid tot 67 jaar: Hoe doe je dat? Prof Lex Burdorf Afdeling Maatschappelijke Gezondheidszorg Erasmus MC, Rotterdam Duurzame inzetbaarheid tot 67 jaar: Hoe doe je dat? Prof Lex Burdorf Afdeling Maatschappelijke Gezondheidszorg Erasmus MC, Rotterdam Duurzame inzetbaarheid in het nieuws Duurzame inzetbaarheid in het nieuws

Nadere informatie

Beschaving. Lang, gezond en gelukkig leven? Horizon 2050, 25 september 2015. Edwin De Boeck Hoofdeconoom KBC Groep

Beschaving. Lang, gezond en gelukkig leven? Horizon 2050, 25 september 2015. Edwin De Boeck Hoofdeconoom KBC Groep Beschaving Lang, gezond en gelukkig leven? Horizon 25, 25 september 215 Edwin De Boeck Hoofdeconoom KBC Groep Meer welvaart = langer leven Bbp per capita en levensverwachting 6 55 5 45 4 Wereld 8 7 6 17

Nadere informatie

Regionale VTV 2011. Ziekten in de toekomst. Regionale Volksgezondheid Toekomst Verkenning 2011 Hart voor Brabant Deelrapport Ziekten in de toekomst

Regionale VTV 2011. Ziekten in de toekomst. Regionale Volksgezondheid Toekomst Verkenning 2011 Hart voor Brabant Deelrapport Ziekten in de toekomst Regionale VTV 2011 Ziekten in de toekomst Regionale Volksgezondheid Toekomst Verkenning 2011 Hart voor Brabant Deelrapport Ziekten in de toekomst Auteurs: Dr. M.A.M. Jacobs-van der Bruggen, GGD Hart voor

Nadere informatie

Regionale VTV 2011. Levensverwachting en sterftecijfers. Referent: Drs. M.J.J.C. Poos, R.I.V.M.

Regionale VTV 2011. Levensverwachting en sterftecijfers. Referent: Drs. M.J.J.C. Poos, R.I.V.M. Regionale VTV 2011 Levensverwachting en sterftecijfers Regionale Volksgezondheid Toekomst Verkenning 2011 Hart voor Brabant Deelrapport Levensverwachting en sterftecijfers Auteurs: Dr. M.A.M. Jacobs-van

Nadere informatie

Opleiden voor Public Health. Prof dr Gerhard Zielhuis Epidemiologie, UMC St Radboud

Opleiden voor Public Health. Prof dr Gerhard Zielhuis Epidemiologie, UMC St Radboud Opleiden voor Public Health Prof dr Gerhard Zielhuis Epidemiologie, UMC St Radboud Public Health = alles wat we doen om de volksgezondheid te verbeteren Cellen > individuen -> maatschappij Preventie Effectiviteit

Nadere informatie

Antwoord van staatssecretaris Veldhuijzen van Zanten-Hyllner (Volksgezondheid, Welzijn en Sport) (ontvangen 9 december 2010)

Antwoord van staatssecretaris Veldhuijzen van Zanten-Hyllner (Volksgezondheid, Welzijn en Sport) (ontvangen 9 december 2010) AH 740 2010Z13219 Antwoord van staatssecretaris Veldhuijzen van Zanten-Hyllner (Volksgezondheid, Welzijn en Sport) (ontvangen 9 december 2010) 1 Bent u bekend met nieuw onderzoek van Michigan State University

Nadere informatie

Direct-to-consumer testing: Van autonomie naar keurmerk

Direct-to-consumer testing: Van autonomie naar keurmerk Direct-to-consumer testing: Van autonomie naar keurmerk Utrecht NACGG 20 november 2009 Martina Cornel Hoogleraar Community Genetics & Public Health Genomics Quality of Care EMGO Institute for Health and

Nadere informatie

Samenvatting. Omschrijving OGGz

Samenvatting. Omschrijving OGGz Samenvatting Naar schatting 150 000 mensen in Nederland hebben de greep op het eigen bestaan verloren, door een combinatie van psychische en andere problemen. Ze verkommeren, verloederen en veroorzaken

Nadere informatie

Waarom stijgen de uitgaven? Prijs- en volume. Vergrijzing als kostenbom. Kostenontwikkeling 1999-2003 Bron: Zorg voor euro s-2

Waarom stijgen de uitgaven? Prijs- en volume. Vergrijzing als kostenbom. Kostenontwikkeling 1999-2003 Bron: Zorg voor euro s-2 Zorguitgaven, 1972-2009 miljard euro (bron:cbs) Macro-economie, gezondheid en zorg Johan Polder 1 NVAG Jubileumcongres 19 november 2010 Zorguitgaven, 1972-2009 miljard euro Zorguitgaven, 1972-2009 miljard

Nadere informatie

VWS beleid screening & bevolkingsonderzoek

VWS beleid screening & bevolkingsonderzoek VWS beleid screening & bevolkingsonderzoek NACGG Utrecht, 27 juni 2013 Maaike Prins Publieke gezondheid Ministerie van VWS overheidsbeleid Preventie en vroegopsporing van belang voor een goede gezondheid

Nadere informatie

> Retouradres Postbus 20350 2500 EJ Den Haag. De Voorzitter van de Tweede Kamer der Staten-Generaal Postbus 20018 2500 EA DEN HAAG

> Retouradres Postbus 20350 2500 EJ Den Haag. De Voorzitter van de Tweede Kamer der Staten-Generaal Postbus 20018 2500 EA DEN HAAG > Retouradres Postbus 20350 2500 EJ Den Haag De Voorzitter van de Tweede Kamer der Staten-Generaal Postbus 20018 2500 EA DEN HAAG Bezoekadres: Rijnstraat 50 2515 XP DEN HAAG T 070 340 79 11 F 070 340 78

Nadere informatie

Dragerschap en erfelijke belasting

Dragerschap en erfelijke belasting Dragerschap en erfelijke belasting VSOP 17 mei 2010 Martina Cornel Hoogleraar Community Genetics & Public Health Genomics Quality of Care EMGO Institute for Health and Care Research Nieuwe technologische

Nadere informatie

Preventie Bevorderen van gezond gedrag

Preventie Bevorderen van gezond gedrag Preventie Preventie Bevorderen van gezond gedrag Marleen Mares Pepijn Roelofs Tweede druk Boom Lemma uitgevers Amsterdam 2015 Voorwoord In de Nederlandse Grondwet ligt vastgelegd dat de overheid verantwoordelijk

Nadere informatie

LANDELIJKE EN REGIONALE SCENARIO S VOOR TOEKOMST VAN ZORG EN GEZONDHEID

LANDELIJKE EN REGIONALE SCENARIO S VOOR TOEKOMST VAN ZORG EN GEZONDHEID LANDELIJKE EN REGIONALE SCENARIO S VOOR TOEKOMST VAN ZORG EN GEZONDHEID Momenteel zijn er veel veranderingen op het gebied van zorg en gezondheid. Het is daardoor moeilijk te voorspellen hoe dit veld er

Nadere informatie

Investeren in gezondheid Een gezonde investering! Symposium voor Leidinggevenden IZA Bedrijfszorg 27-03-2013

Investeren in gezondheid Een gezonde investering! Symposium voor Leidinggevenden IZA Bedrijfszorg 27-03-2013 1 Investeren in gezondheid Een gezonde investering! Symposium voor Leidinggevenden IZA Bedrijfszorg 27-03-2013 2 Bevorderen van de gezondheid, inzetbaarheid en productiviteit van medewerkers 4 werkmaatschappijen

Nadere informatie

2e Themasessie Gezondheid. September 2014

2e Themasessie Gezondheid. September 2014 2e Themasessie Gezondheid September 2014 Welkom bij 2 e themasessie Aanleiding Doelstelling Wie aanwezig? Locatie en coproductie Interactie Aan tafels en Digital Voting System In de browser intikken: www.klm.presenterswall.com

Nadere informatie

Samenvatting Twente. 2 van 6 Kernboodschappen Twente. Versie 2, oktober 2013

Samenvatting Twente. 2 van 6 Kernboodschappen Twente. Versie 2, oktober 2013 Samenvatting Twente Versie 2, oktober 2013 Twente varieert naar stad en platteland In Twente wonen 626.500 mensen waarvan de helft woont in één van de drie grote steden. Tot 2030 zal de Twentse bevolking

Nadere informatie

De gevolgen van een verminderd werkvermogen voor duurzame inzetbaarheid

De gevolgen van een verminderd werkvermogen voor duurzame inzetbaarheid De gevolgen van een verminderd werkvermogen voor duurzame inzetbaarheid Tilja van den Berg & Lex Burdorf Afdeling Maatschappelijke Gezondheidszorg Erasmus MC, Rotterdam Aanleiding Zorgsector Aanleiding

Nadere informatie

Vitale Vaten. Ineke Sterk projectleider Vitale Vaten 4 oktober 2011

Vitale Vaten. Ineke Sterk projectleider Vitale Vaten 4 oktober 2011 Vitale Vaten Ineke Sterk projectleider Vitale Vaten 4 oktober 2011 Dé Gezonde regio: waar? Dé Gezonde regio: wie? Verleiden Opbouw presentatie Inleiding hart- en vaatziekten Project Vitale Vaten Gorinchem

Nadere informatie

Gezonde groei en ontwikkeling voor ieder kind in Nederland

Gezonde groei en ontwikkeling voor ieder kind in Nederland Gezonde groei en ontwikkeling voor ieder kind in Nederland Februari 2017 Gezonde groei en ontwikkeling voor ieder kind in Nederland Ongezonde eet-, beweeg- en slaapgewoonten vormen een grote bedreiging

Nadere informatie

Tweede Kamer der Staten-Generaal

Tweede Kamer der Staten-Generaal Tweede Kamer der Staten-Generaal 2 Vergaderjaar 2006 2007 22 894 Preventiebeleid voor de volksgezondheid Nr. 130 BRIEF VAN DE MINISTER VAN VOLKSGEZONDHEID, WELZIJN EN SPORT Aan de Voorzitter van de Tweede

Nadere informatie

Tweede Kamer der Staten-Generaal

Tweede Kamer der Staten-Generaal Tweede Kamer der Staten-Generaal 2 Vergaderjaar 2016 2017 32 793 Preventief gezondheidsbeleid Nr. 255 BRIEF VAN DE MINISTER VAN VOLKSGEZONDHEID, WELZIJN EN SPORT Aan de Voorzitter van de Tweede Kamer der

Nadere informatie

Kinkhoest is gevaarlijk voor zuigelingen en jonge kinderen

Kinkhoest is gevaarlijk voor zuigelingen en jonge kinderen Samenvatting Kinkhoest is gevaarlijk voor zuigelingen en jonge kinderen Kinkhoest is een gevaarlijke ziekte voor zuigelingen en jonge kinderen. Hoe jonger het kind is, des te vaker zich restverschijnselen

Nadere informatie

Kansen voor gezondheid

Kansen voor gezondheid 10-6-2015 1 g Kansen voor gezondheid L a n g e r Jan Auke Walburg Vraagstelling Hoe kan je de gezondheid en het welbevinden van een populatie bevorderen zodanig dat: mentale en somatische ziektes afnemen

Nadere informatie

Hoe is het Nederlandse preventiebeleid gestoeld op wetenschappelijke evidentie? VGE-NVTAG Congres/ 210510. Frederiek Mantingh Ministerie van VWS

Hoe is het Nederlandse preventiebeleid gestoeld op wetenschappelijke evidentie? VGE-NVTAG Congres/ 210510. Frederiek Mantingh Ministerie van VWS Hoe is het Nederlandse preventiebeleid gestoeld op wetenschappelijke evidentie? VGE-NVTAG Congres/ 210510 Frederiek Mantingh Ministerie van VWS Policy (To decide: Integrated knowledge) Knowledge (To integrate:

Nadere informatie

Het belang van het eerstelijns preconceptieconsult voor (aanstaande) ouders en kind

Het belang van het eerstelijns preconceptieconsult voor (aanstaande) ouders en kind Het belang van het eerstelijns preconceptieconsult voor (aanstaande) ouders en kind Leo P ten Kate emeritus hoogleraar klinische genetica VUmc, Amsterdam Risico om hier te komen Per jaar 290.000 verkeersslachtoffers

Nadere informatie

Factsheet. Meet the Needs. Onderzoek naar de behoefte aan leefstijlaanbod van mensen met een lage SES in Maastricht

Factsheet. Meet the Needs. Onderzoek naar de behoefte aan leefstijlaanbod van mensen met een lage SES in Maastricht Factsheet Meet the Needs Onderzoek naar de behoefte aan leefstijlaanbod van mensen met een lage SES in Maastricht ZIO, Zorg in Ontwikkeling Regio Maastricht-Heuvelland Maart 2013 Colofon: Onderzoeksteam

Nadere informatie

Functiebehoud bij ouderen in levensloopperspectief

Functiebehoud bij ouderen in levensloopperspectief Functiebehoud bij ouderen in levensloopperspectief - Werkzame preventie door het leven heen - (To Do or not To Do) Openbare les Ton Bakker lector Functiebehoud bij Ouderen in Levensloopperspectief 9 oktober

Nadere informatie

Achtergronddocument Kennisinfrastructuur GGZ

Achtergronddocument Kennisinfrastructuur GGZ Achtergronddocument Kennisinfrastructuur GGZ Kennisinfrastructuur GGZ 1 2 Achtergronddocument bij advies Hoogspecialistische GGZ 1 Ontstaan van een kennisinfrastructuur in de GGZ In 1954 verzuchtte hoogleraar

Nadere informatie

Onderwerp Bijlage(n) Uw brief Kamervragen 19 februari 2008

Onderwerp Bijlage(n) Uw brief Kamervragen 19 februari 2008 De Voorzitter van de Tweede Kamer der Staten-Generaal Postbus 0018 00 EA Den Haag Ons kenmerk Inlichtingen bij Doorkiesnummer Den Haag Onderwerp Bijlage(n) Uw brief Kamervragen 19 februari 008 Hierbij

Nadere informatie

Deel 1: Positieve psychologie

Deel 1: Positieve psychologie Deel 1: Positieve psychologie Welkom bij: Positieve gezondheid. Jan Auke Walburg 2 Carla Leurs 3 4 Bloei Bloei is de ontwikkeling van het fysieke en mentaal vermogen. Welbevinden en gezondheid Verschillende

Nadere informatie

Ouderenmonitor 2011. Gezondheidsonderzoek 65-plussers regio Nijmegen. Gezondheidsonderzoek kinderen 0-12 jaar regio Nijmegen

Ouderenmonitor 2011. Gezondheidsonderzoek 65-plussers regio Nijmegen. Gezondheidsonderzoek kinderen 0-12 jaar regio Nijmegen Ouderenmonitor 2011 Gezondheidsonderzoek 65-plussers regio Nijmegen Gezondheidsonderzoek kinderen 0-12 jaar regio Nijmegen De Ouderenmonitor is een onderzoek naar de lichamelijke, sociale en geestelijke

Nadere informatie

Tweede Kamer der Staten-Generaal

Tweede Kamer der Staten-Generaal Tweede Kamer der Staten-Generaal 2 Vergaderjaar 2012 2013 31 015 Kindermishandeling Nr. 82 BRIEF VAN DE MINISTER VAN VEILIGHEID EN JUSTITIE Aan de Voorzitter van de Tweede Kamer der Staten-Generaal Den

Nadere informatie

Prioritering van Richtlijnen Jeugdgezondheidszorg t.b.v. de ZonMw call Inleiding. Verzoek. Procedure

Prioritering van Richtlijnen Jeugdgezondheidszorg t.b.v. de ZonMw call Inleiding. Verzoek. Procedure Prioritering van Richtlijnen Jeugdgezondheidszorg t.b.v. de ZonMw call 2010 Inleiding Het ZonMw programma Richtlijnen Jeugdgezondheid heeft tot doel om multidisciplinaire richtlijnen voor professionals

Nadere informatie

Bouwstenen nota volksgezondheid Renate Martens en Ivanka van der Veeken. Gemeente Drimmelen GGD West-Brabant:

Bouwstenen nota volksgezondheid Renate Martens en Ivanka van der Veeken. Gemeente Drimmelen GGD West-Brabant: Bouwstenen nota volksgezondheid 2013-2016 Gemeente Drimmelen GGD West-Brabant: Renate Martens en Ivanka van der Veeken Bouwstenen Evaluatieverslag nota volksgezondheid 2008-2011 Landelijke nota gezondheidsbeleid

Nadere informatie

deelrapport Levensverwachting en sterfte

deelrapport Levensverwachting en sterfte deelrapport Levensverwachting en sterfte Regionale Volksgezondheid Toekomstverkenning Zeeland 2012 Inhoud Kernboodschappen 3 Inleiding 4 Levensverwachting en sterfte in Zeeland 5 Wat brengt de toekomst?

Nadere informatie

FACTSHEET. Gezondheid en natuur

FACTSHEET. Gezondheid en natuur FACTSHEET Gezondheid en natuur M. van Santvoort Oktober 2014 Inleiding Waarom deze factsheet over gezondheid en natuur? Veel mensen geven aan dat zij zich ontspannen voelen in de natuur. Dit is een beleving

Nadere informatie

Samenvatting. Griepvaccinatie: wie wel en wie niet?

Samenvatting. Griepvaccinatie: wie wel en wie niet? Samenvatting Griepvaccinatie: wie wel en wie niet? Griep (influenza) wordt veroorzaakt door het influenzavirus. Omdat het virus steeds verandert, bouwen mensen geen weerstand op die hen een leven lang

Nadere informatie

Fysiotherapie bij patiënten met Hart-, Vaat- en / of Longaandoeningen, een blik naar de toekomst

Fysiotherapie bij patiënten met Hart-, Vaat- en / of Longaandoeningen, een blik naar de toekomst Fysiotherapie bij patiënten met Hart-, Vaat- en / of Longaandoeningen, een blik naar de toekomst 24 april 2013, Deventer Leendert Tissink Msc Fysiotherapeut Van Zuilichem / Partners Oud Gastel; Docent

Nadere informatie

Hierbij zend ik u de antwoorden op de vragen van het Kamerlid Wolbert (PvdA) over kinderen van allochtone afkomst die overgewicht hebben (2014Z07817).

Hierbij zend ik u de antwoorden op de vragen van het Kamerlid Wolbert (PvdA) over kinderen van allochtone afkomst die overgewicht hebben (2014Z07817). > Retouradres Postbus 20350 2500 EJ Den Haag De Voorzitter van de Tweede Kamer der Staten-Generaal Postbus 2008 2500 EA DEN HAAG Bezoekadres: Rijnstraat 50 255 XP Den Haag www.rijksoverheid.nl Bijlage(n)

Nadere informatie

Ons kenmerk Inlichtingen bij Doorkiesnummer Den Haag PG/ZP-2.781.583 9 juli 2007

Ons kenmerk Inlichtingen bij Doorkiesnummer Den Haag PG/ZP-2.781.583 9 juli 2007 De Voorzitter van de Tweede Kamer der Staten-Generaal Postbus 20018 2500 EA DEN HAAG Ons kenmerk Inlichtingen bij Doorkiesnummer Den Haag 9 juli 2007 Onderwerp Bijlage(n) Uw brief Standpunt op advies Gezondheidsraad

Nadere informatie

Factsheet gezondheid van vrouwen en mannen

Factsheet gezondheid van vrouwen en mannen Factsheet gezondheid van vrouwen en mannen Aandeel vrouwen en mannen dat in het afgelopen jaar last heeft gehad van de 10 meest voorkomende langdurige aandoeningen/ziekten bij vrouwen*, 2011/2012 1 migraine

Nadere informatie

Tweede Kamer der Staten-Generaal

Tweede Kamer der Staten-Generaal Tweede Kamer der Staten-Generaal 2 Vergaderjaar 2005 2006 22 894 Preventiebeleid voor de volksgezondheid Nr. 70 BRIEF VAN DE MINISTER VAN VOLKSGEZONDHEID, WELZIJN EN SPORT Aan de Voorzitter van de Tweede

Nadere informatie

Het wetenschappelijke bevolkingsonderzoek naar de vroege opsporing van hart- en vaatziekten.

Het wetenschappelijke bevolkingsonderzoek naar de vroege opsporing van hart- en vaatziekten. www.robinsca.nl INFORMATIEFOLDER VOOR HUISARTSEN Het wetenschappelijke bevolkingsonderzoek naar de vroege opsporing van hart- en vaatziekten. WBO-vergunning verleend door de minister van VWS op 27 augustus

Nadere informatie

vervolgonderwijs na de lagere school, waar men tot 14 jaar verblijft. Deze scholen zijn gelegen in Kosice, een stad in Oost-Slowakije met 240.

vervolgonderwijs na de lagere school, waar men tot 14 jaar verblijft. Deze scholen zijn gelegen in Kosice, een stad in Oost-Slowakije met 240. SAMENVATTING De aanwezigheid van sociaal-economische gezondheidsverschillen (SEGV) is bevestigd in bijna alle West Europese landen. Gedurende de vroege kinderleeftijd zijn de SEGV groot; ze blijven gedurende

Nadere informatie

Zorg voor geest kost nog steeds het meest

Zorg voor geest kost nog steeds het meest Zorg voor geest kost nog steeds het meest Publicatiedatum: 28-11-2013 In is 19,6 miljard euro uitgegeven voor de behandeling van psychische stoornissen, 22% van de totale uitgaven voor zorg en welzijn

Nadere informatie

Gezond meedoen in Sittard-Geleen. Samenvatting Lokaal rapport Volksgezondheid Toekomst Verkenning 2014

Gezond meedoen in Sittard-Geleen. Samenvatting Lokaal rapport Volksgezondheid Toekomst Verkenning 2014 Gezond meedoen in Sittard-Geleen Samenvatting Lokaal rapport Volksgezondheid Toekomst Verkenning 214 Dit is de samenvatting van het lokaal rapport Volksgezondheid Toekomst Verkenning 214 Een nieuwe kijk

Nadere informatie

Gezondheid dichtbij. Samenvatting landelijke nota gezondheidsbeleid 2011

Gezondheid dichtbij. Samenvatting landelijke nota gezondheidsbeleid 2011 Gezondheid dichtbij Samenvatting landelijke nota gezondheidsbeleid 2011 Auteur: team Lokaal Gezondheidsbeleid DMS: 92576 Titel: Gezondheid dichtbij Versie: 1 Datum: 26 mei 2011 GGD West-Brabant Inleiding

Nadere informatie

Bouw aan je gezondheid

Bouw aan je gezondheid Bouw aan je gezondheid Gratis leefstijladvies en begeleiding voor werknemers in de bouw Informatie voor de werknemer Hart- en vaatziekten Gezond en vitaal zijn; wie wil dat niet? Iedereen wil tenslotte

Nadere informatie

Kennissynthese arbeid en psychische aandoeningen. Dr. F.G.Schaafsma Dr. H. Michon Prof. dr. J.R. Anema

Kennissynthese arbeid en psychische aandoeningen. Dr. F.G.Schaafsma Dr. H. Michon Prof. dr. J.R. Anema Kennissynthese arbeid en psychische aandoeningen Dr. F.G.Schaafsma Dr. H. Michon Prof. dr. J.R. Anema Ernstige Psychische Aandoeningen (EPA) Definitie consensus groep EPA¹ - Sprake van psychische stoornis

Nadere informatie

Lokaal Gezondheidsbeleid Ten Boer. Kadernota 2012 2016. Edward Mackenzie, beleidsadviseur

Lokaal Gezondheidsbeleid Ten Boer. Kadernota 2012 2016. Edward Mackenzie, beleidsadviseur Lokaal Gezondheidsbeleid Ten Boer Kadernota 2012 2016 Edward Mackenzie, beleidsadviseur Lokaal Gezondheidsbeleid (LGb) Wettelijke verplichting voor gemeenten: Wet Publieke Gezondheid (WPG) Minister geeft

Nadere informatie

Inhoud Basispakket JGZ per 1-1-2015 (concept maart 2014)

Inhoud Basispakket JGZ per 1-1-2015 (concept maart 2014) Inhoud Basispakket JGZ per 1-1-2015 (concept maart 2014) Inhoud Advies Commissie De Winter Opmerkingen uit standpunt staatssecretaris Van Rijn Zat al in BTP Zat nog niet in BTP, maar deed JGZ al Nieuw

Nadere informatie

Ongezonde leefstijl: wiens zorg? Symposium Preventie in het pakket: een slimme zet? Tilburg, 13 mei 2011 Dirk Ruwaard

Ongezonde leefstijl: wiens zorg? Symposium Preventie in het pakket: een slimme zet? Tilburg, 13 mei 2011 Dirk Ruwaard Ongezonde leefstijl: wiens zorg? Symposium Preventie in het pakket: een slimme zet? Tilburg, 13 mei 2011 Dirk Ruwaard Outline 1. Waarom investeren in gezonde leefstijl? 2. Waar positioneren we interventies

Nadere informatie

Utrecht Gezond! Een succesvolle aanpak tussen gemeente en zorgverzekeraar

Utrecht Gezond! Een succesvolle aanpak tussen gemeente en zorgverzekeraar Utrecht Gezond! Een succesvolle aanpak tussen gemeente en zorgverzekeraar Utrecht gezond! Gemeente Utrecht en Door: Ellen van der Voorst en Victor Everhardt Achmea, divisie Zorg & Gezondheid werken samen

Nadere informatie

gewoon meedoen! Ketenzorg met toekomst

gewoon meedoen! Ketenzorg met toekomst gewoon meedoen! Ketenzorg met toekomst De basis van In voor zorg! Voor wie is JeugdzorgPlus? Door een gebrek aan aansluitende zorg vielen voorheen veel jongeren tussen wal en schip. Dit verkleinde hun

Nadere informatie

Een gezonde toekomst? Ouderen in 2030

Een gezonde toekomst? Ouderen in 2030 Een gezonde toekomst? Ouderen in 2030 peter achterberg, henk hilderink & nancy hoeymans Hoe zullen de volksgezondheid en zorg zich in Nederland tot 2030 ontwikkelen als er veel meer ouderen komen? We putten

Nadere informatie

Spiegeltje, spiegeltje in het land, wat is er in mijn wereldje aan de hand? Een persoonlijk verhaal over leven met diabetes

Spiegeltje, spiegeltje in het land, wat is er in mijn wereldje aan de hand? Een persoonlijk verhaal over leven met diabetes Spiegeltje, spiegeltje in het land, wat is er in mijn wereldje aan de hand? Een persoonlijk verhaal over leven met diabetes Eerste druk, februari 2012 2012 P. Edgar isbn: 978-90-484-2303-3 nur: 402 Uitgever:

Nadere informatie

Informele helper en o zo gelukkig Alice de Boer en Crétien van Campen

Informele helper en o zo gelukkig Alice de Boer en Crétien van Campen Informele helper en o zo gelukkig Alice de Boer en Crétien van Campen In krantenberichten wordt informele hulp vaak geassocieerd met overbelaste verzorgers die naast een baan ook nog veel tijd besteden

Nadere informatie

21-11-2010. Een tijd dat Nederland wereldkampioen volksgezondheid was. In de jaren 30 en 50 had Nederland de hoogste levensverwachting ter wereld

21-11-2010. Een tijd dat Nederland wereldkampioen volksgezondheid was. In de jaren 30 en 50 had Nederland de hoogste levensverwachting ter wereld JOHAN MACKENBACH Een tijd dat Nederland wereldkampioen volksgezondheid was In de jaren 30 en 50 had Nederland de hoogste levensverwachting ter wereld Door de lage zuigelingensterfte en de successen van

Nadere informatie

Sociaal-economische gezondheidsverschillen en werk: consequenties voor arbeidsparticipatie en pensionering

Sociaal-economische gezondheidsverschillen en werk: consequenties voor arbeidsparticipatie en pensionering Sociaal-economische gezondheidsverschillen en werk: consequenties voor arbeidsparticipatie en pensionering Lex Burdorf Hoogleraar Determinanten van Volksgezondheid Afdeling Maatschappelijke Gezondheidszorg

Nadere informatie

Bedrijfskundige opbrengsten van investeren in Vitaliteit en Gezondheid. Prof. Dr. Gerard I.J.M. Zwetsloot

Bedrijfskundige opbrengsten van investeren in Vitaliteit en Gezondheid. Prof. Dr. Gerard I.J.M. Zwetsloot Bedrijfskundige opbrengsten van investeren in Vitaliteit en Gezondheid Prof. Dr. Gerard I.J.M. Zwetsloot Programma Workshop Eerste deel: Presentatie Visie op Gezond Ondernemen Een paar voorbeelden van

Nadere informatie

Ruth Mangroe,MSc 20 maart 2013

Ruth Mangroe,MSc 20 maart 2013 Ruth Mangroe,MSc 20 maart 2013 Ontwikkelingen binnen de gezondheidszorg hebben direct invloed op de wijze waarop men verwacht dat de praktische dienstverlening zal worden uitgevoerd of geboden. Dat de

Nadere informatie

Kernboodschappen Gezondheid Enschede

Kernboodschappen Gezondheid Enschede Kernboodschappen Gezondheid Enschede De GGD Twente verzamelt in opdracht van de gemeente Enschede epidemiologische gegevens over de gezondheid van de bevolking in Enschede en de factoren die hierop van

Nadere informatie

Goede zorg van groot belang. Nederlanders staan open voor private investeringen

Goede zorg van groot belang. Nederlanders staan open voor private investeringen Goede zorg van groot belang Nederlanders staan open voor private investeringen Index 1. Inleiding p. 3. Huidige en toekomstige gezondheidszorg in Nederland p. 6 3. Houding ten aanzien van private investeerders

Nadere informatie

NVAG 16012014 Prof. Dr Marie Louise Essink-Bot en drs Marielle Jambroes MPH

NVAG 16012014 Prof. Dr Marie Louise Essink-Bot en drs Marielle Jambroes MPH NVAG 16012014 Prof. Dr Marie Louise Essink-Bot en drs Marielle Jambroes MPH Slide 5 Ik ga u een stukje van mijn oratie laten zien, die ik op 11-12-13 heb uitgesproken. Voor degenen die daar ook waren,

Nadere informatie

Genootschap. Verantwoord werken aan. Vitaliteit en inzetbaarheid

Genootschap. Verantwoord werken aan. Vitaliteit en inzetbaarheid Genootschap Verantwoord werken aan Vitaliteit en inzetbaarheid Landelijk werkende organisatie met 80 professionals in werkveld arbeid en gezondheid Bevorderen van de gezondheid, inzetbaarheid en productiviteit

Nadere informatie

Trimbos-instituut Binge drinken bij jeugd. Prof dr. Rutger Engels. Improving Mental Health by Sharing Knowledge

Trimbos-instituut Binge drinken bij jeugd. Prof dr. Rutger Engels. Improving Mental Health by Sharing Knowledge Trimbos-instituut 2015 Binge drinken bij jeugd Prof dr. Rutger Engels Improving Mental Health by Sharing Knowledge 1. Verandering in maatschappelijke normen over alcohol 2. Stijging in startleeftijd 3.

Nadere informatie

Toekomstprojecties voor vier kernindicatoren voor de Sport Toekomstverkenning. Onderdeel van Sport Toekomstverkenning Trendscenario

Toekomstprojecties voor vier kernindicatoren voor de Sport Toekomstverkenning. Onderdeel van Sport Toekomstverkenning Trendscenario Toekomstprojecties voor vier kernindicatoren voor de Sport Toekomstverkenning Onderdeel van Sport Toekomstverkenning Trendscenario M.H.D. Plasmans (RIVM) Dit onderzoek werd verricht in opdracht van VWS,

Nadere informatie

Gezond meedoen in Nuth. Samenvatting Lokaal rapport Volksgezondheid Toekomst Verkenning 2014

Gezond meedoen in Nuth. Samenvatting Lokaal rapport Volksgezondheid Toekomst Verkenning 2014 Gezond meedoen in Nuth Samenvatting Lokaal rapport Volksgezondheid Toekomst Verkenning 214 Dit is de samenvatting van het lokaal rapport Volksgezondheid Toekomst Verkenning 214 Een nieuwe kijk op gezondheid

Nadere informatie

In tijden van economische recessie zijn bezuinigingen

In tijden van economische recessie zijn bezuinigingen Health is wealth Zorg is veel meer dan zorg over de zorguitgaven De gezondheidszorg haalt dagelijks de krantenkolommen. De laatste tijd gaat het opvallend vaak over de zorguitgaven, en over de zorg die

Nadere informatie

Wat heeft u gisteren gedaan om uw gezondheid op peil te houden?

Wat heeft u gisteren gedaan om uw gezondheid op peil te houden? Wat heeft u gisteren gedaan om uw gezondheid op peil te houden? Nooit te oud om te leren Gelderse bijeenkomst Consultatiebureaus voor Ouderen, 12-01- 2010, Provinciehuis, Arnhem Bankjes, buurtsuper, betaalbaar

Nadere informatie

Programma Participatie en Gezondheid

Programma Participatie en Gezondheid Programma Participatie en Gezondheid TNO & VUmc met AWVN voor Ministeries SZW, VWS en BZK Donderdag 20 November 2008 1 Programma participatie en gezondheid 1. Behoud en bevorderen van een gezonde arbeidsparticipatie

Nadere informatie

GGD Hollands Noorden. en wijkverpleegkundigen met S1-taken

GGD Hollands Noorden. en wijkverpleegkundigen met S1-taken GGD Hollands Noorden en wijkverpleegkundigen met S1-taken Waarom een GGD? Wet Publieke Gezondheidszorg (WPG): Gezondheidsbeschermende en gezondheidsbevorderende maatregelen voor de bevolking of specifieke

Nadere informatie

Hoe haalt een extra productieve werknemer gezond en werkend zijn pensioen?

Hoe haalt een extra productieve werknemer gezond en werkend zijn pensioen? Hoe haalt een extra productieve werknemer gezond en werkend zijn pensioen? Lex Burdorf hoogleraar determinanten van volksgezondheid Afdeling Maatschappelijke Gezondheidszorg Erasmus MC Rotterdam Langer

Nadere informatie

Regionale VTV 2011. WPG / Ouderen. Regionale Volksgezondheid Toekomst Verkenning 2011 Hart voor Brabant Deelrapport WPG / Ouderen

Regionale VTV 2011. WPG / Ouderen. Regionale Volksgezondheid Toekomst Verkenning 2011 Hart voor Brabant Deelrapport WPG / Ouderen Regionale VTV 2011 WPG / Ouderen Regionale Volksgezondheid Toekomst Verkenning 2011 Hart voor Brabant Deelrapport WPG / Ouderen Auteurs: Drs. L. de Geus, GGD West-Brabant M. Spermon, GGD Brabant-Zuidoost

Nadere informatie

Aan de minister van Volksgezondheid, Welzijn en Sport Postbus 20350 2500 EJ Den Haag

Aan de minister van Volksgezondheid, Welzijn en Sport Postbus 20350 2500 EJ Den Haag Aan de minister van Volksgezondheid, Welzijn en Sport Postbus 20350 2500 EJ Den Haag Uw kenmerk : Bijlagen : Geachte minister, In de uitwerking van het coalitieakkoord is voor de Gezondheidsraad een taakstelling

Nadere informatie

Staatsblad van het Koninkrijk der Nederlanden

Staatsblad van het Koninkrijk der Nederlanden Staatsblad van het Koninkrijk der Nederlanden Jaargang 2002 468 Wet van 13 juli 2002 tot wijziging van de Wet collectieve preventie volksgezondheid Wij Beatrix, bij de gratie Gods, Koningin der Nederlanden,

Nadere informatie

Focus op gedrag & gezondheid

Focus op gedrag & gezondheid Focus op gedrag & gezondheid Twentse Expertmeeting Gezonde Leefstijl 7 februari 2011 Pascale Voermans, Menzis Inhoud Even voorstellen De meningen in Nederland Menzis & preventie Missie & Strategie Activiteiten

Nadere informatie

De Gezondheidsraad T.a.v. de Voorzitter Postbus BB DEN HAAG

De Gezondheidsraad T.a.v. de Voorzitter Postbus BB DEN HAAG De Gezondheidsraad T.a.v. de Voorzitter Postbus 16052 2500 BB DEN HAAG Raad voor de Volksgezondheid en Zorg T.a.v. de Voorzitter Postbus 19404 2500 CK DEN HAAG Ons kenmerk Inlichtingen bij Doorkiesnummer

Nadere informatie

34300 VIII Vaststelling van de begrotingsstaten van het Ministerie. van Volksgezondheid, Welzijn en Sport (XVI) voor het jaar 2016

34300 VIII Vaststelling van de begrotingsstaten van het Ministerie. van Volksgezondheid, Welzijn en Sport (XVI) voor het jaar 2016 34300 XVI Vaststelling van de begrotingsstaten van het Ministerie van Volksgezondheid, Welzijn en Sport (XVI) voor het jaar 2016 34300 VIII Vaststelling van de begrotingsstaten van het Ministerie van Onderwijs,

Nadere informatie

INFOKAART OUDEREN EN ROKEN

INFOKAART OUDEREN EN ROKEN INFOKAART OUDEREN EN ROKEN Roken Roken is de risicofactor die de meeste sterfte en het meeste gezondheidsverlies met zich brengt en zodoende ook zorgt voor veel verlies aan kwaliteit van leven (1). Vijftien

Nadere informatie

duurzame inzetbaarheid Afdeling Maatschappelijke Gezondheidszorg Erasmus MC Rotterdam

duurzame inzetbaarheid Afdeling Maatschappelijke Gezondheidszorg Erasmus MC Rotterdam De feiten en mythen van werkvermogen en duurzame inzetbaarheid Lex Burdorf Afdeling Maatschappelijke Gezondheidszorg Erasmus MC Rotterdam Het gaat uitstekend met ons.. 84 82 80 78 76 74 72 70 68 66 64

Nadere informatie

Hoogspanningslijnen. Antwoord op de meest gestelde vragen

Hoogspanningslijnen. Antwoord op de meest gestelde vragen Hoogspanningslijnen Antwoord op de meest gestelde vragen 2 Ministerie van Infrastructuur en Milieu Hoogspanningslijnen Antwoorden op de meest gestelde vragen Inhoudsopgave 1. Waarom deze brochure? 3 2.

Nadere informatie

Workshop sociale kwetsbaarheid van ouderen. Symposium Geriatrie - Gezond ouder worden of ouder gezond worden 17 november 2015 Drs.

Workshop sociale kwetsbaarheid van ouderen. Symposium Geriatrie - Gezond ouder worden of ouder gezond worden 17 november 2015 Drs. Workshop sociale kwetsbaarheid van ouderen Symposium Geriatrie - Gezond ouder worden of ouder gezond worden 17 november 2015 Drs. Steven Bunt Even voorstellen Steven Bunt Bachelor Fysiotherapie, Hanzehogeschool

Nadere informatie

VTV-2014: Participatie als rode draad

VTV-2014: Participatie als rode draad 1 VTV-2014: Participatie als rode draad Opzet VTV-2014 Basisinformatie op websites Vier themarapporten Gezondheid en maatschappelijke participatie Preventie in de zorg Maatschappelijke kosten en baten

Nadere informatie

SAMENVATTING Dijkstra, Coosje.indd :45

SAMENVATTING Dijkstra, Coosje.indd :45 SAMENVATTING Samenvatting INTRODUCTIE Grote sociaal economische gezondheidsverschillen zijn een groeiend probleem in bijna alle Westerse landen. In Nederland leven mensen met een lagere opleiding gemiddeld

Nadere informatie

ambitieakkoord stichting jongeren op gezond gewicht

ambitieakkoord stichting jongeren op gezond gewicht akkoord stichting jongeren op gezond gewicht De stichting Jongeren Op Gezond Gewicht en haar partners verbinden zich met dit akkoord gezamenlijk, elk vanuit de eigen verantwoordelijkheid, in de periode

Nadere informatie

Persoonsgerichte preventie: wie, wat, waar, hoe. Roderik Kraaijenhagen NIPED, Amsterdam

Persoonsgerichte preventie: wie, wat, waar, hoe. Roderik Kraaijenhagen NIPED, Amsterdam Persoonsgerichte preventie: wie, wat, waar, hoe Roderik Kraaijenhagen NIPED, Amsterdam Chronic disease burden - hart- en vaatziekten - diabetes - COPD - depressie / angst - obesitas Adequate preventie

Nadere informatie

Samenvatting Jong; dus gezond!?

Samenvatting Jong; dus gezond!? Samenvatting Jong; dus gezond!? Deel III Gezondheidsprofiel regio Nieuwe Waterweg Noord, 2005-2008 Samenvatting rapport Jong; dus gezond!? Gezondheidssituatie van de Jeugd (2004-2006) Regio Nieuwe Waterweg

Nadere informatie

Onbekend maakt onbemind

Onbekend maakt onbemind Onbekend maakt onbemind Huisarts en preventie Pim Assendelft, hoogleraar Huisartsgeneeskunde Hoofd afdeling Eerstelijnsgeneeskunde Radboudumc, Nijmegen 9 april 2015 Generalisme is ons specialisme NHG

Nadere informatie

Verslag regionale werkconferenties kiezen voor gezond leven

Verslag regionale werkconferenties kiezen voor gezond leven Verslag regionale werkconferenties kiezen voor gezond leven Aanleiding voor de werkconferenties Het Ministerie van Volksgezondheid, Welzijn en Sport (VWS) brengt in het najaar van 2006 een tweede Preventienota

Nadere informatie

Kosten en baten van lokale gezondheidspromotie

Kosten en baten van lokale gezondheidspromotie Kosten en baten van lokale gezondheidspromotie Prof. Dr. Lieven Annemans Ghent University, Brussels University Lieven.annemans@ugent.be Lieven.annemans@vub.ac.be VIGeZ April 2013 1 Growth 7% Eén van de

Nadere informatie