Baggeren; een goede investering voor u?

Maat: px
Weergave met pagina beginnen:

Download "Baggeren; een goede investering voor u?"

Transcriptie

1 Ministerie van Verkeer en Waterstaat Directoraat-Generaal Rijkswaterstaat Baggeren; een goede investering voor u? Verslag van de bijeenkomst op 10 december, 2003

2 BIBLIOTHEEK Bouwdienst Rijkswaterstaat Postbus LA Utrecht Ministerie van Verkeer en Waterstaat Directoraat-Generaal Rijkswaterstaat Advies- en Kenniscentrum Waterbodems Waterbodems Advies en Uitvoering (WAU) BIBLIOTHEEK BOUWDIENST RIJKSWATERSTAAT NR.Cr.ffi.aLfr.. BDU. Beste deelnemer, Op 10 december vond in Hotel Olid Londen in Zeist de bijeenkomst 'Baggeren; een goede investering voor u?' plaats. Het doel van deze bijeenkomst was om belangenorganisaties en overheden betrokken bij een oplossing voor het baggerprobleem in Nederland te informeren over het project 'Maatschappelijke Kosten en Baten Analyse van waterbodems' (MKBA Waterbodems) en inbreng te krijgen voor de studie. In totaal waren circa 30 vertegenwoordigers aanwezig. Onderstaand treft u een kort verslag aan van de dag, met als bijlage de verslagen van de workshops. Constructieve bijeenkomst Het programma bleek met drie inleidingen, meerdere workshops en plenaire discussies uitdagend en afwisselend, en is in een constructieve en positieve sfeer verlopen. Met name de workshops hebben een schat aan informatie opgeleverd voor de verschillende thema's van de studie. In afzonderlijke bijlagen zijn beknopte verslagen van de workshops opgenomen. De deelnemers benadrukten het belang van een goede afstemming van het project met de ideeen, concepten en gegevens die worden benut in onder andere de Kaderrichtlijn Water, Nota Ruimte en Nota Mobiliteit. Ook werd gewezen op de bestaande (inter)nationale kennis, inzichten en kengetallen op het gebied van de thema's scheepvaart en natuur. 'Betrek niet aanwezige organisaties actief De deelnemers benadrukten dat het jammer was dat een aantal partijen niet aanwezig kon zijn en adviseerde het projectteam om deze partijen alsnog te benaderen om hun inbreng niet verloren te laten gaan. Mede met het oog op de sterke betrokkenheid vanuit het rijk zou de vertegenwoordiging van maatschappelijke partners versterkt mogen worden. Het projectteam heeft de suggestie van de deelnemers actief opgepakt en benadert in de loop van januari de afwezige genodigden en enkele nieuwe partijen die zijn aangedragen door de deelnemers van 10 december. Inleidingen ochtendprogramma Het ochtendprogramma bestond uit inleidingen van Erik Kraaij, van de Unie van Waterschappen, Sjoerd Hoornstra, gedelegeerd opdrachtgever van Directoraat Generaal Water van het ministerie van Verkeer en Waterstaat uit Den Haag en Hans Eenhoorn, projectleider van de MKBA waterbodems en werkzaam bij het onafhankelijk kenniscentrum voor waterbodems van Rijkswaterstaat (AKWA). In de inleidingen werd nader ingegaan op de urgentie van de problematiek, de achtergronden, doelstellingen en aanpak van de MKBA Waterbodems, de organisatie van het project en de betrokkenheid vanuit de maatschappelijke omgeving. De presentaties van de inleidingen zijn op te vragen bij Marjan Brouwer, In 2004 meerdere workshops en expertmeetings Om de inbreng vanuit de omgeving te waarborgen organiseert het projectteam de komende tijd meerdere workshops en expertmeetings. De eerst volgende workshop zal op 21 april plaatsvinden. Noteert u deze datum vast in uw agenda. Te zijner tijd Waterbodems Advies en Uitvoering Griffioenlaan 2 Postbus LA Utrecht 3502 LA Utrecht Telefoon: (030) Telefax : (030)

3 ontvangt u een uitnodiging en een uitgebreid programma. Ook zal op het congres van het Tienjarenscenario op 7 april 2004 een tip van de sluier van de MKBA Waterbodems worden opgelicht. Verder komt op de website van AKWA zoveel mogelijk actuele informatie over het project te staan. Het loont om regelmatig een kijkje te nemen! Mocht u nog op- of aanmerkingen hebben over het verslag, dan kunt u contact opnemen met Marjan Brouwer. Uw wijzigingen zullen worden doorgegeven aan de betreffende thematrekkers. Met vriendelijke groet en tot ziens op de volgende workshop! Hans Eenhoorn Projectleider MKBA Waterbodems Waterbodems Advies en Uitvoering pagina 2 van 2

4 Bijlagen Programma bijeenkomst 10 december Pagina 3 Bijlage 1; Samenvatting van de drie ochtendworkshops Pagina 4 Bijlage 2; Verslag ochtendworkshop Pagina 6 Bijlage 3; Verslag ochtendworkshop Pagina 9 Bijlage 4; Verslag ochtendworkshop Pagina 12 Bijlage 5; Terugmelding van de middagworkshop Pagina 14 Bijlage 6; Verslag middagworkshop "Natuur, Ruimtelijke Pagina 15 kwaliteit en Menselijke gezondheid" Bijlage 7; Verslag middagworkshop "Scheepvaart, Pagina 18 Recreatie en Visserij" Bijlage 8; Verslag middagworkshop "Veiligheid, Afvoer, Pagina 20 Landbouw en Drinkwater"

5 Baggeren; een goede investering voor u? bijeenkomst 10 december - program ma Ontvangst en registratie deelnemers Welkom en opening door dagvoorzitter Frans de Bruijckere Erik Kraaij, Hoofd afdeling Waterbeleid, Unie van Waterschappen "De nut en noodzaak van baggeren in Nederland: wat levert baggeren eigenlijk op?" Sjoerd Hoornstra, Directoraat-generaal Water, Ministerie van Verkeer en Waterstaat "Waarom een economische en maatschappelijke studie over waterbodems en wie doen er mee?" Hans Eenhoorn, projectleider Maatschappelijke Kosten en Baten Analyse Waterbodems "Hoe bepaal je kosten en baten van baggeren?" Ruimte voor vragen Pauze * ronde workshops 'Inventarisatie van uw wensen en tips' "Waar moet de maatschappelijke kosten en baten analyse voor waterbodems zeker aandacht aan besteden en hoe ziet u uw bijdrage?" Lunch Plenaire terugmelding ochtendworkshops en ruimte voor vragen * ronde - thematische - workshops Subgroepen buigen zich over de maatschappelijke kosten en baten van baggeren van de volgende thema's: - scheepvaart; - recreatie; - natuur; - ruimtelijke kwaliteit - veiligheid; - afvoer; - landbouw; - visserij; - menselijke gezondheid - drinkwater Terugmelding, discussie en afsluiting Borreltijd 3

6 Bijlage 1 Samenvatting van de drie ochtendworkshops: 'Wat verwacht u van de MKBA?' (in de bijlagen 2, 3 en 4 is een uitgebreid verslag van de ochtendworkshops opgenomen) Aspecten die meegenomen moeten worden: Workshop 1 - facilitator Frans Maas Neem ook PPS-achtige constructies mee; Kijk naar de probleemeigenaar en naar degene die het meeste betaald en de meeste baten geniet. Workshop 2 - facilitator Frans van Dam - Wat is je probleem. Maak dit probleem inzichtelijk; - Stel eerst een kosten baten analyse uit van wel of niet baggeren. Richt je daarna op de kosten batenanalyse van de verwerking van baggerspecie; Er ontbreken vandaag veel belangrijke partijen. Workshop 3 - facilitator Folkert Terpstra - Neem ook individuele projecten mee in de MKBA. Voer de MKBA dus ook op lokaal niveau uit; Neem ook de effectiviteit van het bestaande beleid mee. Richt je ook op beleidsevaluaties; - Stem af met de internationale partners. Richt je daarbij op slib en scheepvaart; - Wie voelt zich verantwoordelijke voor het probleem/ Wie betrek je in het plan. Voer een stakeholdersanalyse uit; Er moet aandacht zijn voor commitment voor het probleem. Welke partijen zijn betrokken bij het waterbodemprobleem. Is dit alleen het Rijk?; - Wat wordt er met de uitkomsten van de MKBA gedaan; Draagvlak is belangerijk. Investeer in draagvlak; Bepaal de scope van het project. Hoe breed ga je in je project; Wie is het bevoegd gezag in het project; Er is gekozen voor een indeling in thema's. Hoe zit dit in verhouding tot de ketenbenadering. Dagvoorzitter Frans de Bruijckere legt naar aanleiding van deze terugmeldingen een aantal vragen voor aan de organisatie: 1 De opdrachtgever is het rijk en een belangrijke probleemhouder. Hoe zijn de belangen van de andere probleemhouders geborgd? 2 Wat wordt er uiteindelijk met het eindproduct gedaan? 3 Hoe kunnen we draagvlak creeren ook bij de partijen die vandaag niet gekomen zijn? 4

7 4 Waarom is gekozen voor een indeling per thema en niet voor de ketenbenadering? Antwoorden 1 Er is een duidelijke opdrachtgever en dit is het rijk. Ook de geldstromen voor het project komen van het rijk. De sturing van het project berust echter niet alleen bij de opdrachtgever. Alle betrokken overheids partijen nemen deel in de begeleidingsgroep, de stuurgroep waterbodems en het Bestuurlijk Overleg. Bovendien komt er een CPBadvies over het einddocument. Een evenwichtige benadering van alle relevante belangen wordt door deze manier van organiseren geborgd. 2 Als het document van de MKBA gereed is dan gaat het voor advies naar het Bestuurlijk Overleg Waterbodems waarin de betrokken ministeries, de Unie van Waterschappen, het IPO en de VNG vertegenwoordigd zijn, alsook naar het CPB. De MKBA zal met de adviezen door de Staatssecretaris van V&W in het kabinet worden gebracht. Het standpunt van het kabinet wordt vervolgens naar de Tweede Kamer gezonden, met hierin vermoedelijk voorstellen voor wijzigingen in begrotingen, die zowel verhogingen als verschuivingen kunnen inhouden. Bovendien ligt het in de rede dat het advies van het bestuurlijk overleg ook wordt geagendeerd in besturen van andere overheidslagen, ter onderbouwing van financiele besluitvorming aldaar. 3 Niet alle partijen zijn vandaag aanwezig. Er is echter een actorenanalyse uitgevoerd. Hieruit zijn circa 40 partijen gei'dentificeerd die mee moeten denken in het proces en inhoud. Deze 40 partijen zijn vandaag niet allemaal aanwezig. We moeten in ieder geval goed nadenken over hoe we de partijen actiever kunnen meenemen in het vervolg. (NB: inmiddels is besloten om alle niet aanwezige partijen in januari nogmaals te benaderen). 4 De Ketenbenadering is een bril die we zeker meenemen. We hebben de indeling in de thema's gemaakt op basis van de reden, cq. aanleiding voor baggeren en omdat de thematische indeling goed aansluit bij verschillende beleidsdossiers. We kijken echter wel degelijk naar de hele keten. 5

8 Bijlage 2 Verslag ochtendworkshop; groep van facilitator Frans van Dam Deelnemers: G. Arbouw (VROM), T. Kuipers-Oldenhuis (prov. Utrecht), J. Verslag van: Gubbens (Dusaltec), J. Dolman (NVPG), E.J. de Boer (AKWA/DWW), J. Hagendoorn (LNV), J. Gerardts (RWS/RDIJ), P. Janssen (AKWA/DWW), C. van Bladeren (UvW) Elmert de Boer AKWA/DWW Vraag 1 Waar moet de MKBA aanacht aan besteden? Door de groep werden de volgende opmerkingen gemaakt: De maatschappelijke weerstand tegen oplossingen in het algemeen; Communicatie; Wat is het probleem. Schets het probleem aan de politiek; Wat kost het oplossen; Is de bagger wel een probleem? Dat komt op de eerste plaats; wat is het nut van baggeren, op de tweede plaats; hoe snel moeten we baggeren en hoe behandelen we de baggerstromen efficient (methode van verwerking etc.). Wat betekent het inlopen van de achterstand in 10, 25, 40 jaar voor de kosten; Waar ligt de bagger; waar wel en niet baggeren van de watergang; Vaststellen van de kosten en baten van het baggeren zelf. Vervolgens kijken wat te doen; Trek de baggerproblematiek breder. Maak duidelijk dat bagger net als 'gewoon' afval in de afvalstroom past. Voor gewoon afval is veel geregeld. Voor bagger veel te weinig. Leg de relatie met andere afvalstoffen (huishoudelijk- en bedrijfsafval) maar alleen daar waar nodig en zinvol. Scheidt daarbij het schone(re) materiaal van het verontreinigde materiaal. Plaats het probleem in de juiste volume proporties. Betrek alleen dat deel wat werkelijk afval is; Vicieuze cirkels moeten worden doorbroken. Elke oplossing heeft wel pro's en contra's. Gewoon aan de slag gaan en het bewijs leveren via de praktijk; Logistiek punt, maakt product marktcombinaties; Afval wordt als gif ervaren, maar de burger vergeet dat hij medeverantwoordelijk is hiervoor. Het milieubesef moet worden overgebracht op de burger; Spreek een methode af hoe je niet kwantificeerbare baten kwantificeerbaar maak. Dit zal niet altijd eenvoudig zijn, omdat nog veel wetenschappelijke discussies hierover lopen; Elke baggerstroom/ partij heeft zijn eigen kenmerken. Per partij de bestemming bepalen volgens de 'handschoen methode'; 6

9 Bij bestemmingen moet niet alleen de verwerkingproblematiek onder de aandacht worden gebracht, maar eveneens de knelpunten rondom het storten van specie; Kosten en batenanalyses van diverse verwerkingsmethodes; Verschillende manieren van oplossen geven verschillende MKBA plaatjes; Wat kan de MKBA aan input leveren om een bijdragen te leveren aan de oplossing? Vraag 2 Hoe kunnen we het planproces inrichten en hoe wilt u erbij betrokken worden? Belangrijk bij de uitvoering van de MKBA is het prioriteren. Wees duidelijk voor de politiek en de bestuurders wat wel en niet kan. De tijd is beperkt. In zomer 2004 moet het product worden opgeleverd. Het uitwerken van de maatschappelijke rol moet als eerste worden uitgewerkt. Nu heerst het idee 'Bagger is het probleem van de overheid. Zij (moeten) betalen'! De oplossing moet dus worden gevonden in de politieke besluitvorming. Hierbij is het belangrijk te schetsen dat bagger de grootste afvalstroom is van Nederland en dat de besluitvorming hieromtrent momenteel stroperig is. Betrek steeds die groepen erbij die je nodig hebt. De huidige kringetjes zijn erg klein en al bekend met elkaar. Dit wekt de indruk dat we elkaar maar aan het werk houden. Betrek het Ministerie van Financien en het CPB bij het proces. Dit is uitermate belangrijk voor een geaccepteerd product. Ook groepen als ANWB, HISWA, de milieubeweging zoals milieudefensie, waterpakt worden als belangrijke actoren gezien. Hierbij wordt opgemerkt dat niet te veel discussie moet worden gevoerd in verband met de tijdsdruk, maar meer te concentreren op de hoofdlijnen. Laten we ook de discussie eenvoudig en helder houden. We moeten af van het "Herrebrugh-syndroom" van alles verwerken. Dit werkt als een verlammingsproces. Maak grote depots, vul deze zo spoedig mogelijk met specie, en bekijk later wat je er mee kunt doen. Laten we met elkaar zoeken naar betere sturingsmethoden. Kijk of van het Landelijk Afval beheerplan (LAP) als sturingsinstrument wat kan worden geleerd met betrekking tot de baggerproblematiek. Laten we van een overheidsaanpak naar een meer marktconforme aanpak gaan met product markt combinaties. Kijk voor de komende 20 jaar naar de gebruikfuncties van het water. Waar liggen de behoeftes. Richt daar de baggerinspanning op in. Wellicht moeten we komen tot herdefinities van waterfuncties. 7

10 Het aspect planologie met betrekking tot bestemmingen van bagger is belangrijk. Waar kunnen welke oplossingen worden gerealiseerd. De brancheverenigingen VBKO en NVPC hechten hier waarden aan. Misschien is het zinvol om MKBA's los te laten op reeds grote uitgevoerde projecten. Samenvatting plenaire sessie 13:30 uur: Wat is het probleem en communiceer dat. Voer een KBA met betrekking tot de verwerking ook uit Kijk of op uitgevoerde projecten alsnog een KBA kan worden uitgevoerd voor het verkrijgen van inzichten. Baken het project goed af, aangezien de looptijd slechts een half jaar bedraagt. Betrek de juiste groepen bij het proces. Wellicht is te leren van het LAP. 8

11 Bijlage 3 Verslag ochtendworkshop; groep van facilitator Frans Maas Deelnemers: Verslag van: G.E. van Berkel - VBKO, F. Buijs - IPO, S. Kats- RWS directie AW, J.Ketel - Stichting klasse 4 M. MeulenbergAKWA projectteam MKBA Frans Maas geeft na een kennismakingsronde aan wat het doel is van deze bijeenkomst: het kennisnemen van de wensen van de deelnemers t.a.v.: 1. de onderwerpen waar de MKBA aandacht aan zou moeten besteden; 2. het planproces en de bijdrage die de deelnemers aan het project willen leveren. Het is niet de bedoeling wensen te gaan bediscussieren. E.e.a. zal in een verslag worden vastgelegd. Onderstaand een opsomming van de onderwerpen waaraan de MKBA aandacht zou moeten schenken, gegroepeerd naar het onderwerp waarop zij betrekking hebben. De prioriteit (1 of 2) is daarbij vermeld. Onderwerp: regelgeving en organisatie baggeren en verwerken. Meer voor minder (vermindering van voorbereidingskosten bij uitvoeren baggerwerk). Winst kan worden behaald in voortraject uitvoering baggerwerk. Meetprotocollen kosten soms evenveel als het baggeren zelf. Prioriteit 1 Aandacht voor potentiele baten bij PPS constructies baggeren en verwerken. Slechts overheid en bedrijfsleven te samen kunnen problematiek oplossen. Prioriteit 1 Aandacht voor organisatie baggerwerken (hoe, wie heb je nodig en wat heb je nodig) teneinde potentiele baten te realiseren. Voorbeeld: baten en kosten baggerwerk in een hand. Prioriteit 2 Aandacht voor regelgeving (b.v. bouwstoffenbesluit en klasse indeling). De regelgeving bepaald in hoge mate de kosten van baggeren. Prioriteit 2 Wie bepaalt betaalt. Te vaak wordt nu alleen gekeken naar de kosten van het baggeren voor de probleemeigenaar en niet naar de totale maatschappelijke kosten-baten van baggeren - verwerken - hergebruik. Prioriteit 2 9

12 Thans vallen oplossingen weg omdat ze niet passen bij de probleemeigenaar. Prioriteit 2 Onderwerp: kosten en baten MKBA Bij baten ook de moeilijk in geld uit te drukken indirecte effecten meenemen: b.v de modal split: verkeer gaat van de weg naar het water en regionale ontwikkeling als havens weer voldoende diepgang hebben. Prioriteit 1 Bij baten ook meenemen het voorkomen van eventuele calamiteiten: verminderen kans op overstroming door onvoldoende afvoerend vermogen watergangen. Prioriteit 2 Baten: Voor zicht op totale baten is het gewenst alle baten bij baggeren goed op een rij te zetten (niet slechts de baten voor het belang dat de aanleiding tot baggeren levert). Prioriteit 2 Bij MKBA moet verder worden gekeken dan Nederland omdat deel vervuiling uit het buitenland komt. Europese aanpak is gewenst om kosten te verhalen op veroorzaker. Prioriteit 2 Onderwerp: Nulalternatief en projectalternatieven MKBA Bij MKBA zou de normale onderhoudsverplichting het referentiepunt moeten zijn. Niet wat je nu doet, maar wat je zou moeten doen. Prioriteit 1 Overige onderwerpen Maatschappelijke acceptatie depots neemt af en daarmee ook de politieke wil om depots te realiseren. Aanbevolen wordt verlies aan maatschappelijk draagvlak te compenseren door meer te communiceren. Prioriteit 2 Vervolgens wordt de deelnemers gevraagd of zij wensen hebben t.a.v. het planproces en welke bijdrage zij eventueel aan het project willen leveren. De heer Buijs (IPO) geeft aan eventueel wel te willen meedoen in een expert meeting. Overigens volstaat het gepresenteerde planproces met de daarbij behoren workshops. De heer Ketel (Stichting klasse 4) vraagt zich af of het projectplan wel voldoende gezamenlijkheid heeft. Hij vreest dat een aantal oplossingen weg valt doordat ze niet passen bij de probleemeigenaar. Het zou beter zijn indien b.v VROM integraal probleemeigenaar was in plaats van V. en.w. en waterschappen 10

13 Voor de Heer van Berkel (VBKO ) volstaat het planproces waarin hij middels de workshops zal participeren. De Heer Kats (AW) is inhoudelijk bij de MKBA betrokken voor het kwantificeren van de Scheepvaartbaten en heeft als zodanig een specifieke inbreng. 11

14 Bijlage 4 Verslag ochtendworkshop; groep van facilitator Folkert Terpstra Deelnemers: J. Stronkhorst (RIKZ), M. van Kruiningen (DGC), L. Bijlsma (NVPG), N. Oskam (IPO), G. van Eijsden (VROM), T. Louters (Klasse 4) Verslag van: Roy Brouwer, AKWA projectteam MKBA 1. Wat moet er zeker in? Scheepvaart: V&W bereikbaarheid, DGW efficiency (belading) Recreatie Natuur Landbouw Visserij - Waterkwaliteit Veiligheid (overstromen) - Verwerking K4 NVPG - Kosten tijdens en voorafgaand. (K4 NVPG) (K4) Beoordelingskader/afweging/prioritering (K4) Hoe om te gaan met aspecten niet in ec. Grootheden te verwoorden - (K4) Kijk naar KB juist op V&W projectniveau NVPG instrumenten vs resultaten consistentie, doeltreffendheid beleid (VROM - niet MKBA hiermee verzwaren) BSB - Bouwstoffenbesluit Hoe ga je ermee om met bagger. Hoe communiceer je dat Hoe plaats je het MKBA hierin - V&W Aandacht voor directe/indirecte baten V&W Internationaal - afstemming Recreatievaart V&W Prijs/baten discussie (pz) Saldo benadering Verspreiden van bagger tot aanv. Norm (pz) gebiedsgericht beheer Droge voeten als lange termijn effecten/baten baggeren voor functies wonen en werken (K4) Kosten/baten + risico's Inzicht in onaanvaardbaar niveau Wie voelt zich verantwoordelijk - Voor PP: stakeholdersanalyse 12

15 2. Proces: wat vindt u er van? (NVGP) Maak commitment kabinet duidelijk Wat wordt er met de resultaten van de MKBA ged Meer aandacht voor draagvlak - commitment - niet alleen Rijk Bepaal scope/afbakening bij begin wordt het hier over eens met stakeholders Verhouding tot grote nota's - maak dit helder Proces... BG versus mijlpalen Thema's keuze versus keten 3. Uw rol daarin - Rol anderen alien rijk of ook anderen Verantwoordelijkheden Wat zijn de wederzijdse verantwoordelijkheden Commitment - Provincie beperkte rol B.O. afwachtend vanwege financien - VNG ANWB LTO Lands' beheerders 13

16 Bijlage 5 Terugmelding van de middagworkshop Workshop 1 Scheepvaart, recreatie en visserij - Elmert de Boer In de workshop waren weinig exteme mensen aanwezig (lees: buiten het Rijk); - Relatie baggeren naar effect is lastig te kwantificeren. Richt je vooral op de directe effecten; - Maak zoveel mogelijk gebruik van de OEI. Ook voor de reeds uitgevoerde aspecten. Workshop 2 Natuur, ruimtelijke kwaliteit en menselijke gezondheid - Frans Maas - ledere slag die je moet maken bij de vertaling van m3 naar effecten heeft een risico van onnauwkeurigheid in zich; Er is veel bekend over natuur, er is veel informatie beschikbaar; Kijk ook bij dit thema vooral ook naar de sportvissers; - De term minimum kwaliteit komt hier naar voren. Het gaat om de minimale kwaliteit die je nog aanvaardbaar vindt. Dit is een niveau waar je niet onder mag zitten. Workshop 3 Veiligheid, Wateraan- en afvoer, visserij, landbouw en drinkwater - Folkert Terpstra - Er zijn diverse thema's in de workshop behandeld: Veiligheid, landbouw, wateraan- en waterafvoer, visserij en drinkwater. Conclusie van de workshop is dat waterhuishouding het belangrijkste thema is en dat de rest van de zaken hiervan afgeleid zijn; Verdroging is een belangrijk thema; - Maatschappelijke ontwrichting is een belangrijk aspect dat genoemd is onder veiligheid, maar hoort ook bij wateroverlast thuis; Het is een lastige opgave om van bagger-m3 naar effecten te komen; - Een studie die interessant kan zijn voor het thema van workshop 3 is Flyland. 14

17 Bijlage 6 Verslag middagworkshop "Natuur, Ruimtelijke kwaliteit en Menselijke gezondheid"; groep van facilitator Frans Maas deelnemers: mevr. G. van Eijsden (VROM), dhr J.M. Gobbens (Dusaltec), mevr. J. Hagendoorn (LNV), dhr H. Eenhoorn (AKWA, projectleider MKBA) Verslag van: dhr. M. Meulenberg (AKWA, trekken Natuur en Ruimtelijke Kwaliteit) Frans Maas geeft na een kennismakingsronde aan wat het doel is van deze bijeenkomst: inventariseren welke aspecten wel en niet moeten worden meegenomen bij de belangen Natuur, Ruimtelijke kwaliteit en Menselijke gezondheid. En daarnaast hoe je die aspecten kunt beoordelen. Opnieuw is het niet de bedoeling uitgebreid te gaan discussieren, maar gaat het er om de mening van de deelnemers te horen. E.e.a. zal in een verslag worden vastgelegd. In een korte uiteenzetting (5 minuten) geeft Meulenberg aan welke doelen het MKBA team bij de verschillende belangen nastreeft, welke aspecten daarbij een rol spelen en wat thans de gedachten zijn over het wel of niet kwantificeren van die aspecten. Een samenvatting daarvan is onderstaand per belang weergegeven. 1. Natuur Het doel is voldoende informatie te leveren voor politieke besluitvorming Daarbij kunnen twee subdoelen worden onderscheiden: Het bepalen van de landelijke Natuurbaten ( ) van uitvoering van alle achterstallig onderhoud, saneringen en nieuwe werken uit het tienjaren scenario middels interview en enquste. Het verdelen van de bovenstaande baten over de talloze baggerlocaties. Vervolgens kunnen deze baten worden hergegroepeerd voor het baggerwerk per type locatie. Het is uitdrukkelijk niet de bedoeling om zodanige detailinformatie te verschaffen dat besluitvorming voor acties per locatie mogelijk zijn Aspecten bij het bepalen van Natuurbaten door baggeren Een aantal aspecten is gerelateerd aan de Potentiele Natuurwaarde van het gebied waar gebaggerd wordt. Dit is de natuurwaarde van het gebied indien er geen belemmeringen voor natuurontwikkeling zijn t.g.v. al dan niet vervuilde baggerspecie. Aspecten daarbij zijn: de oppervlakte van het te baggeren gebied en de natuurfuncties die het gebied kan vervullen. 15

18 Andere aspecten zijn gerelateerd aan de rehabilitatie van de natuurwaarden door baggeren: tijdens baggeren: vertroebeling verwijderen leeflaag na baggeren: schonere bodem verdiepte bodemligging lange termijn tempo van hersedimentatie Het projectteam wil bij de MKBA studie bovengenoemde aspecten per baggerlocatie kwantificeren door de ecologische effecten te bepalen. Deze kunnen vervolgens als meetlat dienen voor verdeling van de landelijke natuurbaten over de vele baggerlocaties. De aspecten tijdens het baggeren (vertroebeling, verwijderen leeflaag) zullen niet worden gekwantificeerd omdat de invloed daarvan op de baten naar verwachting verwaarloosbaar zijn. Al spoedig blijkt dat er bij dit complexe onderwerp behoefte is aan een uitgebreidere toelichting dan die welke in vijf minuten kon worden gegeven en tevens dat er behoefte is aan inhoudelijke discussie. Daarbij gaat het in hoofdzaak om een drietal onderwerpen: is het zinvol en gewenst de natuurwaarde op de verschillende baggerlocaties per aspect te kwantificeren? wat is het kader (speelruimte voor prioritering op basis van kosten / baten)? hoe inhoud geven aan de ecologische waardering van de bovengenoemde aspecten? Onderstaand zijn de aanbevelingen van de deelnemers volgens dit kader gegroepeerd. Is het zinvol en gewenst de natuurwaarde op de verschillende baggerlocaties per aspect te kwantificeren? verlies je niet in eerste slag (iedere vertaalslag geeft risico's); kijk naar de totale effecten en verlies je niet direct te veel in details; denk aan totale systemen. Wat is het kader (speelruimte voor prioritering op basis van kosten I baten? houdt rekening met onaanvaardbare risico's en onomkeerbare effecten; houdt rekening met de minimum milieukwaliteit die in voorbereiding is. Dit is een kwaliteit waarbij functies van gebieden ernstig bedreigt worden en onomkeerbare processen optreden. Als de minimum milieukwaliteit wordt overschreden moet altijd gesaneerd worden. Een probleem bij het toepassen is wel, dat voor de minimum kwaliteit geen algemeen geldende normering bestaat; biodiversiteit garanderen over de looptijd. Hoe inhoud geven aan de ecologische waardering van de bovengenoemde aspecten? 16

19 maak zoveel mogelijk gebruik van bestaande kennis; aansluiten bij Kaderrichtlijn water voor gezondheid en nitraten / fosfaten; kennisbronnen zijn NWS en OVB (vis); Alterra; RIVM; Waterpact en Natuur en Milieu. Aanbevolen wordt overleg te voeren met Louise Slangen (Wageningen) t.a.v. waardebepalingen en met Alterra voor baten verdiepte bodem; baten koppelen aan functie; werk met specifieke gebieden om de baten zichtbaar te maken; denk ook aan deponie effecten; verdieping levert baten op. Nu haarvaten verstopt. Kansen voor ecologie (vogelen habitatrichtlijn); vertroebeling is geen aspect dat meegenomen hoeft te worden; natuurbaten koppelen aan doel van de sanering; houdt rekening met maatschappelijke beleving, maar kan ook leiden tot minder voedsel voor vogels en dus tot conflict met vogelrichtlijn (?). 2. Ruimtelijke kwaliteit Ruimtelijke kwaliteit wordt doorgaans gerelateerd aan grote landschappelijke ingrepen als gevolg van civiele werken, grondverzet of veranderingen in bestemmingen van gebieden. Hiervan is bij de alternatieven van de MKBA Waterbodem echter niet of nauwelijks sprake. In het landelijk gebied heeft sanering of uitvoeren van achterstallig baggerwerk invloed op de natuur en daardoor mogelijk ook op het landschap en de ruimtelijke kwaliteit. De verwachting is echter dat die invloed op de ruimtelijke kwaliteit zeer beperkt is. Bovendien is bij het bepalen van het totaal aan landelijke Natuurbaten middels interview en enquete een onderscheid tussen natuurbaten en ruimtelijke kwaliteit in praktijk niet mogelijk. Ruimtelijke kwaliteit wordt daardoor in het landelijk gebied impliciet meegenomen in de natuurbaten. Anders ligt het bij de ruimtelijke kwaliteit in het stedelijke gebied. Daar wordt onderscheid gemaakt tussen baggeren om redenen van afvoer en recreatie en baggeren ten behoeve van de ruimtelijke kwaliteit. Aspecten bij dit laatste zijn eventuele stankoverlast, het aanzien van het water en de beleving er van. De deelnemers aan de workshop kunnen zich vinden in deze aanpak en hebben geen specifieke aanbevelingen. 17

20 Bijlage 7 Verslag middagworkshop "Scheepvaart, Recreatie en Visserij"; groep van facilitator Frans van Dam Deelnemers: Verslag van: M. van Kruinigen (DGC), J. Stronhorst (DG-W), J. Dolman (NVPG), E.J. de Boer (AKWA/DWW), G. van Berkel (VBKO) J. Gerardts (RWS/RDIJ), P. Janssen (AKWA/DWW), S. Kats (AW) E.J. de Boer Vraag 7 Welke aspecten kunnen we well niet meenemen in MKBA Uit de brainstorm, die in groepjes van twee plaatsvond, kwam naar voren: Scheepvaart Bereikbaarheid/ toegankelijk havens Efficientie en beladingsgraad/ Lagere (goedkopere) transportkosten (schaalgrootte) Bedrijvigheid (pas op: geen herverdeling/ dubbeltelling) Luchtvervuiling Veiligheid in- en extern (direct en indirect baseren op OEI systematiek) Modal shift (kijken naar het totale netwerk) Niet meenemen?? Congestie en imago. Deze moeilijk meetbaar. Met name over het wel of niet meenemen van imago is nog discussie. Imago speelt een belangrijke rol bij modal shift, dus daarbij moet het mogelijk wel betrokken worden. Recreatie Veiligheid Bereikbaarheid/ toegankelijkheid Zwemwater Vissen Vraag 2 Hoe kun je de gekozen aspecten beoordelen. Wat zijn aansprekende indicatoren Het aspect bereikbaarheid zou kunnen worden beoordeeld aan de hand van type vaarwegen versus schepen die er kunnen varen. 18

21 Ook kan worden gekeken naar het aantal economisch relevante gebieden dat via het binnenvaartnet wordt ontsloten. Wat is de bijdrage aan het wegnemen van de knelpunten voor uitbreiding van het net? Gediscussieerd is over in hoeverre nieuwe werken moeten worden meegenomen. Door de groep is vastgesteld dat indien andere baggerwerkzaamheden worden uitgevoerd dan nodig zijn voor het inlopen van de achterstand, dit moet worden gerekend bij nieuwe werken (wellicht opgenomen in MIT-kader). Door samenloop met het inlopen van de achterstand kunnen extra baten ontstaan en kan wellicht een win-win situatie ontstaan (bijvoorbeeld door zeer kosten efficient te werken). Hoe dit kan worden meegewogen in de MKBA moet nader worden bekeken. Bereikbaarheid voor recreatie is een belangrijk item. Aantal bereikbare gebieden in relatie tot bepaald type boten is wellicht bepalend. Hoe groter de bereikbaarheid hoe meer welzijn. Onduidelijk is wie de kosten dragen voor de ontsluiting. Toename recreatie leidt tot omzet verhoging in ondermeer de horeca en toeleveranciers etc. Opmerking: wanneer de recreant zijn recreatie-euro niet in de waterrecreatie besteedt, zal deze voor een deel via andere recreatie toch in de Nederlandse economie terecht komen. Negatieve milieueffecten door recreatie ontstaan door zwerfvuil, fecalien, antifauling etc en de ontsluiting natuurgebieden. 19

22 Bijlage 8 Verslag van de middagworkshop "Veiligheid, Afvoer, Landbouw en Drinkwater"; groep van facilitator Folkert Terpstra Deelnemers: Verslag van: Cees van Bladeren (UvW), Nico Oskam (IPO), Theunis Louters (Stichting Klasse 4), Leonard Bijlsma (NVPG), Frans Buijs (IPO), Tineke Kuipers, Roy Brouwer (AKWA), Dirk Simon Beerda (AKWA). Dirk Simon Beerda (AKWA) De highlights van deze presentatie zijn hieronder weergegeven. Voor het thema veiligheid wordt zoveel mogelijk aangesloten bij het project Ruimte voor de Rivier (RvR). Bij dit project wordt al een MKBA uitgevoerd en hiervan zal zoveel mogelijk gebruik worden gemaakt. Het thema veiligheid is gerelateerd aan de grote rivieren. Als we in het kader van de MKBA spreken over waterafvoer (waterhuishouding) dan hebben we het over de binnenwateren exclusief de grote rivieren. Bij het onderdeel drinkwater spreken we over de aspecten extra zuiveringskosten of alternatieve inname. Het onderdeel visserij handelt vooral over de economische aspecten van de visserijsector. Het gaat dan om de economische effecten van verminderde visopbrengst. Het aspect van visconsumptie en daarmee het binnenkrijgen van schadelijke stoffen voor de mens wordt behandeld in een andere workshop Natuur, waar ook menselijke gezondheid een onderdeel van is. Vraag 1 Welke aspecten moeten van de lijst zoals deze is opgesteld op de flap worden toegevoegd, gewijzigd of worden afgevoerd? De aspecten verdroging en verspreiding kunnen worden toegevoegd aan de lijst. Menselijke gezondheid/blauwalg wordt genoemd maar dit is een aspect dat aan de orde komt in workshop 2 Natuur, etc. Bij het thema veiligheid moet niet alleen gedacht worden aan overstromingsrisico's, maar ook scheepvaartrisico's. Het gaat hierbij om het uit het roer lopen van schepen als gevolg van beperkte waterdiepte door achterstand in baggeren. Onder wateraanvoer en -afvoer moeten de volgende aspecten worden toegevoegd: peilbeheer, bodemdaling; voorraadbeheer, bufferend vermogen; er moet niet alleen gedacht worden aan landbouw, maar ook om veeteelt als het gaat om de agrarische sector. 20

23 Percelen die gebruikt worden voor landbouw of veeteelt is een ook een belangrijke ontvanger van baggerspecie. Het zogenaamde op de kant zetten van baggerspecie is vooral een goedkope oplossing van het verwerken van baggerspecie, waar we heel blij mee moeten zijn. Als deze oplossing er niet was dan moeten er veel extra kosten gemaakt worden om de baggerspecie te bergen of te verwerken. Als we spreken over landbouw dan hebben we in principe over alle ingelanden. Zoute kwel wordt ook genoemd als aspect. Als tip wordt meegegeven dat verzekeraars sommen maken met betrekking tot risico's in relatie tot schade. Om aan gegevens te komen zouden we ook hier kunnen buurten. Maatschappelijke ontwrichting is een belangrijk aspect dat genoemd is onder veiligheid, maar hoort ook bij wateroverlast thuis (lees bijvoorbeeld Wilnis). Het aspect verdroging heeft ingrijpende gevolgen voor de fundering (verzakkingen) in de stedelijke gebieden. Ook de industrie is een sector waar rekening mee gehouden moet worden. Als het gaat om de energievoorziening dan is een lage waterstand bedreigend voor de energieopwekking. Doordat minder koelwater geloosd mag worden, kan er ook minder energie opgewekt worden. Drinkwater voor vee wordt ook genoemd, maar dit hoort vooral thuis onder het thema natuur. Maak zoveel mogelijk gebruik van bestaande systematieken. Er wordt een sprong gemaakt naar vraag 3: Vraag 3 Welke studies zouden we kunnen gebruiken voor het thema van deze workshop? De volgende projecten/rapporten worden genoemd: Flyland; Depot studies Proses - Westerscheldeverbinding Delfts cluster - Schadeverwachtingsmodellen landbouw /HKV Schademodellen Bodemverontreiniging /RIVM Verzekeringskamer 21

24 AKWA het Advies- en Kenniscentrum Waterbodems is een samenwerkingsverband van Rijkswaterstaat op het gebied van vervuilde waterbodems. Hierin zijn DWW, Bouwdienst, RIZA, RIKZ en Directie Noordzee vertegenwoordigd. Voor meer informatie kan contact worden opgenomen met AKWA via RWS projectbureau WAU "Waterbodems Advies en Uitvoering Postbus 20000, 3502 LA Utrecht, telefoon , of via RIZA afdeling Beleidsuitvoering Onderzoek en Advisering (BOA), Postbus 17, 8200 AA Lelystad, telefoon

Reactie watersportsector n.a.v. bijeenkomst Rijkswaterstaat over bestaand gebruik IJsselmeergebied

Reactie watersportsector n.a.v. bijeenkomst Rijkswaterstaat over bestaand gebruik IJsselmeergebied Reactie watersportsector n.a.v. bijeenkomst Rijkswaterstaat over bestaand gebruik IJsselmeergebied Diverse belangenorganisaties waaronder HISWA Vereniging en een aantal watersportondernemers waren op 18

Nadere informatie

MKBA Waterbodems. eindversie. 15 november 2004

MKBA Waterbodems. eindversie. 15 november 2004 MKBA Waterbodems eindversie 15 november 2004 ........................................................................................ Colofon Uitgegeven door: Advies en Kenniscentrum Waterbodems: AKWA

Nadere informatie

TOPSURFLAND. 1. Waterschappen

TOPSURFLAND. 1. Waterschappen TOPSURFLAND Hieronder wordt beschreven wat de toegevoegde waarde is van Topsurf voor de samenleving en wat de effecten zijn van het gebruik van Topsurfland voor alle belanghebbenden. 1. Waterschappen De

Nadere informatie

Tweede Kamer der Staten-Generaal

Tweede Kamer der Staten-Generaal Tweede Kamer der Staten-Generaal 2 Vergaderjaar 2001 2002 26 401 Vierde Nota Waterhuishouding Nr. 28 BRIEF VAN DE STAATSSECRETARIS VAN VERKEER EN WATER- STAAT Aan de Voorzitter van de Tweede Kamer der

Nadere informatie

STUREN MET WATER. over draagvlak en draagkracht in de westelijke veenweiden

STUREN MET WATER. over draagvlak en draagkracht in de westelijke veenweiden STUREN MET WATER over draagvlak en draagkracht in de westelijke veenweiden STUREN MET WATER Het ontwerp Sturen met water van het Veenweide Innovatiecentrum Zegveld (VIC) zet in op actief, dynamisch grondwaterbeheer

Nadere informatie

Intentieverklaring Beheerplannen Natura 2000

Intentieverklaring Beheerplannen Natura 2000 1 Voor de rijkswateren het BPRW 1-8 Partijen: de minister van Landbouw, Natuur en Voedselkwaliteit de Staatssecretaris van Defensie de staatssecretaris van Verkeer & Waterstaat de voorzitter van de Adviescommissie

Nadere informatie

VERSLAG BELANGHEBBENDENSESSIE VBIJ IN AMSTERDAM

VERSLAG BELANGHEBBENDENSESSIE VBIJ IN AMSTERDAM VERSLAG BELANGHEBBENDENSESSIE VBIJ IN AMSTERDAM IN HET KADER VAN HET PROJECT DE MEERWAARDE VAN BIODIVERSITEIT 6 oktober 2011 Verslag belanghebbendensessie VBIJ in Almere in het kader van het project De

Nadere informatie

Sfeerverslag 18 november 2015 DOEN!

Sfeerverslag 18 november 2015 DOEN! Sfeerverslag 18 november 2015 DOEN! Waardevol Water? Doen! Woensdagavond 18 november organiseerde het hoogheemraadschap van Rijnland in de Stadsgehoorzaal in Leiden de avond Waardevol Water over het Waterbeheerplan

Nadere informatie

RAADSVOORSTEL. : Krediet baggerwerken. Toelichting

RAADSVOORSTEL. : Krediet baggerwerken. Toelichting RAADSVOORSTEL Onderwerp : Krediet baggerwerken Toelichting De Subbiedregeling is in het leven geroepen om het verrichten van baggerwerk in het stedelijk gebied te stimuleren. In veel Nederlandse gemeenten

Nadere informatie

VOORSTEL AB AGENDAPUNT :

VOORSTEL AB AGENDAPUNT : VOORSTEL AB AGENDAPUNT : CATEGORIE : A-STUK (Afdoeningsstuk) PORTEFEUILLEHOUDER : H.J. Pereboom AB 0 VERGADERING D.D. : 31 januari 2012 0 NUMMER : WS/ZOM/GVe/6946 OPSTELLER : ing. G. Verstoep, 0522-278621

Nadere informatie

Deltaprogramma I IJsselmeergebied. Atlas van het IJsselmeergebied

Deltaprogramma I IJsselmeergebied. Atlas van het IJsselmeergebied Deltaprogramma I IJsselmeergebied Atlas van het IJsselmeergebied Atlas van het IJsselmeergebied I Colofon Samengesteld door: MWH B.V. www.mwhglobal.nl Fotografie: Foto kaft: Foto s Flora en Fauna: Oplage:

Nadere informatie

Programma van Eisen - Beheerplannen

Programma van Eisen - Beheerplannen Programma van Eisen - Beheerplannen Eisen voor de inhoud Inventarisatie 1. Het beheerplan geeft allereerst een beschrijving van de natuurwaarden in het Natura 2000-gebied (de actuele situatie en trends,

Nadere informatie

Samen werken aan waterkwaliteit. Voor schoon, voldoende en veilig water

Samen werken aan waterkwaliteit. Voor schoon, voldoende en veilig water Samen werken aan waterkwaliteit Voor schoon, voldoende en veilig water D D Maatregelenkaart KRW E E N Z D E Leeuwarden Groningen E E W A IJSSELMEER Z Alkmaar KETELMEER ZWARTE WATER MARKER MEER NOORDZEEKANAAL

Nadere informatie

Opdrachtgever: Adviescommissie Water. Evaluatie van MKBA Waterbodems. Rapport. februari 2005. WL delft hydraulics Q3866

Opdrachtgever: Adviescommissie Water. Evaluatie van MKBA Waterbodems. Rapport. februari 2005. WL delft hydraulics Q3866 Opdrachtgever: Adviescommissie Water Evaluatie van MKBA Waterbodems Rapport februari 2005 Q3866 WL delft hydraulics Opdrachtgever: Adviescommissie Water Evaluatie van MKBA Waterbodems Herman van der Most,

Nadere informatie

In dat kader wordt nu gesproken over een pakket langs de volgende lijnen:

In dat kader wordt nu gesproken over een pakket langs de volgende lijnen: Eems en vaargeul september 2014/P. Brouns Er is een intentieovereenkomst opgesteld om het estuarium qua milieu/ leefsituatie te verbeteren en tegelijkertijd de procedures voor de vaargeulverdieping soepel

Nadere informatie

Maritieme ontwikkelingen vanuit de maritieme logistieke keten en de wind op zee keten.

Maritieme ontwikkelingen vanuit de maritieme logistieke keten en de wind op zee keten. Maritieme ontwikkelingen vanuit de maritieme logistieke keten en de wind op zee keten. Verslag van workshop 1 tijdens de bijeenkomst Denk mee over nieuwe project ideeën voor het noordelijk grensoverschrijdend

Nadere informatie

Watersysteem van de Toekomst: vervolg debat-diner

Watersysteem van de Toekomst: vervolg debat-diner Memo Aan deelnemers diner-debat Eye Kopie aan Contactpersoon Rik van Terwisga Datum 8 januari 2015 Onderwerp Vervolg Debat-diner "Watersysteem van de Toekomst" Watersysteem van de Toekomst: vervolg

Nadere informatie

Mensen en Natuur PLANNEN MET NATUUR! Inleiding

Mensen en Natuur PLANNEN MET NATUUR! Inleiding alterra lei landbouw, natuur en voedselkwaliteit PLANNEN MET NATUUR! Groene wet- en regelgeving en decentrale overheden Inleiding De veranderende natuurwetgeving heeft grote gevolgen voor gemeenten en

Nadere informatie

(070) 373 8393. Brief aan de leden T.a.v. het college en de raad. Samenvatting. informatiecentrum tel. ons kenmerk BAOZW/U201300267 Lbr.

(070) 373 8393. Brief aan de leden T.a.v. het college en de raad. Samenvatting. informatiecentrum tel. ons kenmerk BAOZW/U201300267 Lbr. Brief aan de leden T.a.v. het college en de raad informatiecentrum tel. (070) 373 8393 betreft Archiefconvenant; wijzigingen in de Archiefwet en -regelgeving Samenvatting uw kenmerk ons kenmerk BAOZW/U201300267

Nadere informatie

Meerjarig onderhoud vaargeulen Noordzee 2011-2014 Eindrapportage

Meerjarig onderhoud vaargeulen Noordzee 2011-2014 Eindrapportage Eindrapportage CO 2 -Prestatieladder Pagina 1 van 8 Van Oord CO 2 -Presatieladder Meerjarig onderhoud vaargeulen Noordzee 2011-2014 Eindrapportage 2.A.1. - 3.B.2. - 4.B.2. - 5.B.1. - 3.C.1. - 3.C.2. -

Nadere informatie

MELDINGENFORMULIER NADER ONDERZOEK EN/OF SANERINGSPLAN

MELDINGENFORMULIER NADER ONDERZOEK EN/OF SANERINGSPLAN MELDINGENFORMULIER NADER ONDERZOEK EN/OF SANERINGSPLAN Algemeen 1. Gegevens locatie Locatienaam 2. Melding betreft Nader onderzoek (art. 29 in samenhang met art. 37) Saneringsplan (art. 28/39) Deelsaneringsplan

Nadere informatie

Driedaagse Leergang. Kennisintensieve beleidsontwikkeling

Driedaagse Leergang. Kennisintensieve beleidsontwikkeling Driedaagse Leergang Kennisintensieve beleidsontwikkeling 6, 13 en 20 juni 2014 Den Haag Doelstellingen en doelgroep De doelgroep bestaat uit beleidsmedewerkers/stafmedewerkers bij beleidsinstanties (nationaal,

Nadere informatie

Verslag gebiedsatelier Windpark Spuisluis 28 september 2015

Verslag gebiedsatelier Windpark Spuisluis 28 september 2015 Verslag gebiedsatelier Windpark Spuisluis 28 september 2015 Algemeen verslag gebiedsatelier Spuisluis van 28 september 2015 Presentaties Op 28 september organiseerde de provincie een gebiedsatelier in

Nadere informatie

ACTUALISATIE MKBA ASBESTDAKEN

ACTUALISATIE MKBA ASBESTDAKEN ACTUALISATIE MKBA ASBESTDAKEN Datum: 28januari 2015 Onze ref. NL221-30019 Deze rapportage geeft de resultaten weer van de actualisatie van de maatschappelijke kosten-baten analyse (MKBA) daken en gevelpanelen,

Nadere informatie

Adviescomité SEA. Is er al dan niet een strategische milieubeoordeling (SEA) vereist voor het ontwerp beleidsplannen mariene beschermde gebieden?

Adviescomité SEA. Is er al dan niet een strategische milieubeoordeling (SEA) vereist voor het ontwerp beleidsplannen mariene beschermde gebieden? Directoraat-generaal Leefmilieu EUROSTATION Blok II 2 e verdieping Victor Hortaplein 40, bus 10 B 1060 BRUSSEL www.environment.fgov.be Secretariaat van het Adviescomité SEA: Sabine WALLENS t: + 32 2 524

Nadere informatie

ADVIES KLANKBORDGROEP RIJN- WEST AAN REGIONAAL BESTUURLIJK OVERLEG inzake opzet en inhoud gebiedsprocessen, op weg naar 2e Stroomgebiedbeheerplan

ADVIES KLANKBORDGROEP RIJN- WEST AAN REGIONAAL BESTUURLIJK OVERLEG inzake opzet en inhoud gebiedsprocessen, op weg naar 2e Stroomgebiedbeheerplan ADVIES KLANKBORDGROEP RIJN- WEST AAN REGIONAAL BESTUURLIJK OVERLEG inzake opzet en inhoud gebiedsprocessen, op weg naar 2e Stroomgebiedbeheerplan Inleiding Het RBO Rijn- West heeft procesafspraken gemaakt

Nadere informatie

6 Bouw en exploitatie van een depot

6 Bouw en exploitatie van een depot 5.3 Programma van eisen Het programma van eisen maakt onlosmakelijk deel uit van de overeenkomst. Het moet meetbare en functionele eisen bevatten. Techniek geavanceerde thermische techniek, waarbij verontreinigingen

Nadere informatie

De kustpolders: Hoe behoud een essentiële stap is richting duurzame ontwikkeling

De kustpolders: Hoe behoud een essentiële stap is richting duurzame ontwikkeling De kustpolders: Hoe behoud een essentiële stap is richting duurzame ontwikkeling Prof. dr. Patrick Meire Universiteit Antwerpen Ecosystem management research group De polders, tussen de kust en zandig/zandlemig

Nadere informatie

Het maken van een duurzaamheidsbeleid

Het maken van een duurzaamheidsbeleid Het maken van een duurzaamheidsbeleid Workshop Lekker Betrokken! Phyllis den Brok Projectleider Lekker Betrokken! phyllis@phliss.nl 06-22956623 hhp://www.phliss.nl/lb.html Duurzaamheid Definitie duurzaamheid:

Nadere informatie

Themabijeenkomst Beheerplannen voor Natura 2000 gebieden

Themabijeenkomst Beheerplannen voor Natura 2000 gebieden Themabijeenkomst Beheerplannen voor Natura 2000 gebieden Het opstellen van beheerplannen voor Natura 2000 gebieden ligt maatschappelijk gevoelig. Veel partijen hebben grote belangen bij de beheerplannen.

Nadere informatie

Programma Noordvleugel. schakelen en versnellen. A.H.M. Buffing. Dienst Infrastructuur Verkeer en Vervoer, Amsterdam. t.buffing@ivv.amsterdam.

Programma Noordvleugel. schakelen en versnellen. A.H.M. Buffing. Dienst Infrastructuur Verkeer en Vervoer, Amsterdam. t.buffing@ivv.amsterdam. Programma Noordvleugel schakelen en versnellen A.H.M. Buffing Dienst Infrastructuur Verkeer en Vervoer, Amsterdam t.buffing@ivv.amsterdam.nl Bijdrage aan het Colloquium Vervoersplanologisch Speurwerk 2006,

Nadere informatie

abcdefgh Rijkswaterstaat X Verkeer en vervoer zeescheepvaart

abcdefgh Rijkswaterstaat X Verkeer en vervoer zeescheepvaart abcdefgh Rijkswaterstaat X Verkeer en vervoer zeescheepvaart Contactpersoon: Joan Meijerink December 2003 Inhoudsopgave........................................................................................

Nadere informatie

Aan de Raad Raad Made, 20 mei 2014

Aan de Raad Raad Made, 20 mei 2014 Aan de Raad Raad Made, 20 mei 2014 Agendapuntnummer: 10 Raadsvergadering 26 juni 2014 Onderwerp: Baggeren havens Registratienummer: 14int02330 Casenr: 14.00797 Portefeuillehouder: Bijlagen: Ter inzage:

Nadere informatie

Gas geven voor duurzame energie

Gas geven voor duurzame energie Gas geven voor duurzame energie Programma Programma Thema Thema Workshops Workshops Lokatie Lokatie Gelders Gelders netwerk netwerk voor voor duurzame duurzame energie energie Uitnodiging Netwerkbijeenkomst

Nadere informatie

Op het voornemen tot opstellen van het Nationaal Waterplan 2016-2021 en Beheer- en Ontwikkelplan voor de rijkswateren 2016-2021

Op het voornemen tot opstellen van het Nationaal Waterplan 2016-2021 en Beheer- en Ontwikkelplan voor de rijkswateren 2016-2021 Hoofdlijnen uit de zienswijzen Op het voornemen tot opstellen van het Nationaal Waterplan 2016-2021 en Beheer- en Ontwikkelplan voor de rijkswateren 2016-2021 Zienswijzeperiode: 3 juni tot en met 30 juni

Nadere informatie

Staan de beste stuurlui aan wal?

Staan de beste stuurlui aan wal? Staan de beste stuurlui aan wal? ir. Harry Droog, voorzitter van het Energietransitie Platform Duurzame Elektriciteitsvoorziening / Jaap t Hooft, adviseur EOS Welkom, opening, doelen De heer Droog gaat

Nadere informatie

Projectplan Monitor bevordering arbeidsparticipatie (2009-2012)

Projectplan Monitor bevordering arbeidsparticipatie (2009-2012) -1- Projectplan Monitor bevordering arbeidsparticipatie (2009-2012) 1 Aanleiding voor het project Arbeidsparticipatie is een belangrijk onderwerp voor mensen met een chronische ziekte of functiebeperking

Nadere informatie

veel opgestoken! Programma voldeed niet aan mijn verwachting en half uur later beginnen stoorde mij.

veel opgestoken! Programma voldeed niet aan mijn verwachting en half uur later beginnen stoorde mij. prima Dat de hele keten was uitgenodigd. Goed om een beeld te hebben welk systemen er allemaal zijn en waar ze toe dienen. Afwisselende onderwerpen. De sfeer, locatie en informatie. iets meer inzicht in

Nadere informatie

Voortgangsbericht projectopdrachten en voortgang Strategische Agenda Versterking Veiligheidsregio's

Voortgangsbericht projectopdrachten en voortgang Strategische Agenda Versterking Veiligheidsregio's Aan Veiligheidsberaad Van DB Veiligheidsberaad Datum 17 september Voortgangsbericht projectopdrachten en voortgang Strategische Agenda Versterking Veiligheidsregio's Context en aanleiding Tijdens het Veiligheidsberaad

Nadere informatie

Bestuurlijke planning en control en concernsturing

Bestuurlijke planning en control en concernsturing Miniconferentie 19 september 2003 Bestuurlijke planning en control en concernsturing Respons voor provincies Hoe sluit de ambtelijke cyclus aan op de bestuurlijke? Wat is de balans tussen sturing en verantwoording?

Nadere informatie

Innovatieagenda Melkveehouderij

Innovatieagenda Melkveehouderij Innovatieagenda Melkveehouderij stappen naar een nieuwe melkweg samen met ketenpartijen in de melkveehouderij INLEIDING NL 20 Waarom een innovatieagenda? Innovatie is een belangrijke voorwaarde voor de

Nadere informatie

Minimum VerwerkingsStandaard (MVS) voor baggerspecie

Minimum VerwerkingsStandaard (MVS) voor baggerspecie Minimum VerwerkingsStandaard (MVS) voor baggerspecie Handreiking voor vastlegging in vergunningen Wet milieubeheer 29 juli 2004 sikb/stukken/04.3392 1 Inleiding De MVS voor baggerspecie houdt in dat baggerspecie

Nadere informatie

Toekomst voor eeuwenoud bos Samenvatting van het beheerplan Norgerholt Concept

Toekomst voor eeuwenoud bos Samenvatting van het beheerplan Norgerholt Concept Toekomst voor eeuwenoud bos Samenvatting van het beheerplan Norgerholt Concept a Toekomst voor eeuwenoud bos Samenvatting van het beheerplan Norgerholt Colofon Deze samenvatting is een uitgave van de

Nadere informatie

Verlengen stal op het perceel Dorpsstraat 74 te Zuidlaarderveen

Verlengen stal op het perceel Dorpsstraat 74 te Zuidlaarderveen Verlengen stal op het perceel Dorpsstraat 74 te Zuidlaarderveen NL.IMRO.1730.ABdorpsstr74zuidlv-0301 Projectgebied Situatie Dorpsstraat 74 Zuidlaarderveen 2 Inhoudsopgave 1. Inleiding 2. Huidige en beoogde

Nadere informatie

IAS SYMPOSIUM VAN DURBAN NAAR AMSTERDAM AMSTERDAM 22 JULI 2016 MEETING PROSPECTUS DEZE WORKSHOP WORDT GEZAMENLIJK GEORGANISEERD DOOR:

IAS SYMPOSIUM VAN DURBAN NAAR AMSTERDAM AMSTERDAM 22 JULI 2016 MEETING PROSPECTUS DEZE WORKSHOP WORDT GEZAMENLIJK GEORGANISEERD DOOR: IAS SYMPOSIUM VAN DURBAN NAAR AMSTERDAM AMSTERDAM 22 JULI 2016 MEETING PROSPECTUS DEZE WORKSHOP WORDT GEZAMENLIJK GEORGANISEERD DOOR: INHOUD Introductie... 3 Beschrijving bijeenkomst... Achtergrond...4

Nadere informatie

Toekomstvisie Waterrecreatie 2025 Samenvatting. 1 maart 2011

Toekomstvisie Waterrecreatie 2025 Samenvatting. 1 maart 2011 Toekomstvisie Waterrecreatie 2025 Samenvatting 1 maart 2011 Toekomstvisie Waterrecreatie 2025 Nederlanders leven met water. Grote delen van het land zijn veroverd op het water. Altijd zijn we alert op

Nadere informatie

1 Inleiding. Aan: Gemeente Nieuwegein T.a.v. de heer B.P. Asselt Postbus 1 3430 AA Nieuwegein. Geachte heer Asselt,

1 Inleiding. Aan: Gemeente Nieuwegein T.a.v. de heer B.P. Asselt Postbus 1 3430 AA Nieuwegein. Geachte heer Asselt, 1 Afdeling Handhaving Aan: Gemeente Nieuwegein T.a.v. de heer B.P. Asselt Postbus 1 3430 AA Nieuwegein Pythagoraslaan 101 Postbus 80300 3508 TH Utrecht Tel. 030-2583877 Fax 030-2582121 http://www.provincie-utrecht.nl

Nadere informatie

ļll II ii l i.»j 'i! l ľ l! l ľlľ l lľ l!ih»ll Deltacommissaris

ļll II ii l i.»j 'i! l ľ l! l ľlľ l lľ l!ih»ll Deltacommissaris Deltacommissaris > Retouradres Postbus 9Ũ653 2509 LR Den Haag Waterschap Peel en Maasvallei De weledelgestrenge heer mr. A.M.G. Gresel Postbus 3390 5902 RJ Venlo ii l i.»j 'i! l ľ l! l ľlľ l lľ l!ih»ll

Nadere informatie

Verbinden van onder- en bovengrond

Verbinden van onder- en bovengrond Verbinden van onder- en bovengrond Herontwikkeling industriële locaties Inhoud - Korte toelichting locaties - Ontwikkelopgave - Verbinden onder- en bovengrond - Discussie Deventer 18 november 2010 Gerben

Nadere informatie

Vormvrije m.e.r.-beoordeling Landgoed Hydepark, Doorn, gemeente Utrechtse Heuvelrug

Vormvrije m.e.r.-beoordeling Landgoed Hydepark, Doorn, gemeente Utrechtse Heuvelrug Notitie Contactpersoon Gosewien van Eck Datum 14 november 2013 Kenmerk N001-1220333GGV-evp-V01-NL Vormvrije m.e.r.-beoordeling Landgoed Hydepark, Doorn, gemeente Utrechtse Heuvelrug 1 Inleiding De gemeente

Nadere informatie

Maatschappelijke Kosten Baten Analyse Waarheen met het Veen

Maatschappelijke Kosten Baten Analyse Waarheen met het Veen Maatschappelijke Kosten Baten Analyse Waarheen met het Veen Ernst Bos en Theo Vogelzang (LEI) Opgave LEI: Beoordeel peilstrategieën Groene Hart op basis van Maatschappelijke Kosten en Baten Opbouw presentatie:

Nadere informatie

Olde Bijvank Advies Organisatieontwikkeling & Managementcontrol. Datum: dd-mm-jj

Olde Bijvank Advies Organisatieontwikkeling & Managementcontrol. Datum: dd-mm-jj BUSINESS CASE: Versie Naam opdrachtgever Naam opsteller Datum: dd-mm-jj Voor akkoord: Datum: LET OP: De bedragen in deze business case zijn schattingen op grond van de nu beschikbare kennis en feiten.

Nadere informatie

Projectformat Agenda van Twente, jaarschijf 2010 Aanvrager: gemeente Almelo Project : Transitiestrategie Noordflank Bijlagen:

Projectformat Agenda van Twente, jaarschijf 2010 Aanvrager: gemeente Almelo Project : Transitiestrategie Noordflank Bijlagen: Projectformat Agenda van Twente, jaarschijf 2010 Aanvrager: gemeente Almelo Project : Transitiestrategie Noordflank Bijlagen: Algemene informatie over het project Aanleiding voor het project Het Almelose

Nadere informatie

Instrument: Stakeholderanalyse van een ketenproject

Instrument: Stakeholderanalyse van een ketenproject Instrument: Stakeholderanalyse van een ketenproject 1. WAT IS EEN STAKEHOLDERS ANALYSE?...2 2. HET OPSTELLEN VAN EEN STAKEHOLDERANALYSE...2 Binnen de keten... 3 Buiten de keten... 3 Binnen het bedrijf...

Nadere informatie

Bereikbaarheid, MKBA en bekostiging

Bereikbaarheid, MKBA en bekostiging Bereikbaarheid, MKBA en bekostiging De MKBA is meer dan alleen maar een instrument om subsidie op te halen Dag van de lightrail, 28 Januari 2015 Barry Ubbels www.seo.nl - secretariaat@seo.nl - +31 20 525

Nadere informatie

Projectplan Slikken van Flakkee Ontwerpfase quick wins 28-5-2014 Projectnummer: 16508

Projectplan Slikken van Flakkee Ontwerpfase quick wins 28-5-2014 Projectnummer: 16508 Projectplan Slikken van Flakkee Ontwerpfase quick wins 28-5-2014 Projectnummer: 16508 Inhoudsopgave 1 Inleiding... 3 2 Overzicht van het Plangebied... 3 3 Ambitie... 3 4 Scope... 4 5 De opgave... 4 6 Fasering...

Nadere informatie

Een. ondernemende EHS. voor Brabant

Een. ondernemende EHS. voor Brabant Een ondernemende EHS voor Brabant Een ondernemende EHS voor Brabant Natuur- en landschapsontwikkeling is belangrijk voor een mooi, gevarieerd en aantrekkelijk Brabants platteland. Brabantse boeren en tuinders

Nadere informatie

Inhoud. Bagger: het onzichtbare goud? 7 Belangrijkste conclusies

Inhoud. Bagger: het onzichtbare goud? 7 Belangrijkste conclusies Inhoud Bron: Staatscourant 04-08-2004 Bagger: het onzichtbare goud? 7 Belangrijkste conclusies Bron: Cobouw 07-07-2004 1 Waarom een Maatschappelijke Kosten-Baten Analyse Waterbodems? 9 1.1 Een groeiende

Nadere informatie

De Keizer Kennismakelaar bij Haven Amsterdam

De Keizer Kennismakelaar bij Haven Amsterdam De Keizer Kennismakelaar bij Haven Amsterdam Afdelingsoverleg NS-Beleid Donderdag 9 april 2009 Haven Amsterdam is een bedrijf van de gemeente Amsterdam Inhoud presentatie De Keizer Kennismakelaar HAP -

Nadere informatie

Brief van de staatssecretaris van Volksgezondheid, Welzijn en Sport

Brief van de staatssecretaris van Volksgezondheid, Welzijn en Sport 27565 Alcoholbeleid Nr. 133 Herdruk 1 Brief van de staatssecretaris van Volksgezondheid, Welzijn en Sport Aan de Voorzitter van de Tweede Kamer der Staten-Generaal Den Haag, 6 mei 2015 Vanuit de Drank-

Nadere informatie

80597ddb-6939-48b8-b238-e40d818d7a77 1/5

80597ddb-6939-48b8-b238-e40d818d7a77 1/5 1. Vraagnummer 2010Z03358. Vragen van de leden Jacobi en Boelhouwer (beiden PvdA) aan de minister van Landbouw, Natuur en Voedselkwaliteit en de staatssecretaris van Verkeer en Waterstaat over grootschalige

Nadere informatie

Jaarverslag 2014 en. jaarprogramma 2015. Rekenkamercommissie AGV. Hoogheemraadschap Amstel, Gooi en Vecht Rekenkamercommissie

Jaarverslag 2014 en. jaarprogramma 2015. Rekenkamercommissie AGV. Hoogheemraadschap Amstel, Gooi en Vecht Rekenkamercommissie Hoogheemraadschap Amstel, Gooi en Vecht Rekenkamercommissie Jaarverslag 2014 en jaarprogramma 2015 Rekenkamercommissie AGV Korte Ouderkerkerdijk 7 Amsterdam Postbus 94370 1090 GJ Amsterdam T 0900 93 94

Nadere informatie

Hierbij bied ik u de antwoorden aan op de vragen die door Kamerlid dhr. Smaling van de SP zijn gesteld op 4 februari 2014.

Hierbij bied ik u de antwoorden aan op de vragen die door Kamerlid dhr. Smaling van de SP zijn gesteld op 4 februari 2014. De voorzitter van de Tweede Kamer der Staten-Generaal Binnenhof 4 2513 AA DEN HAAG Plesmanweg 1-6 2597 JG Den Haag Postbus 20901 2500 EX Den Haag Uw kenmerk 2014Z01908 Datum 19 februari 2014 Onderwerp

Nadere informatie

Co-creatie, een zoektocht naar de ultieme samenwerking in een projectomgeving

Co-creatie, een zoektocht naar de ultieme samenwerking in een projectomgeving Elk project of programma op het gebied van ruimte, water en mobiliteit is uniek en vraagt om een eigen aanpak. Maar als het om complexe opgaven gaat met meerdere bestuurlijke én omgevingspartijen, ziet

Nadere informatie

Opties voor productie van duurzame energie in de regio Helmond d.m.v. van mest en andere biomassa

Opties voor productie van duurzame energie in de regio Helmond d.m.v. van mest en andere biomassa Opties voor productie van duurzame energie in de regio Helmond d.m.v. van mest en andere biomassa Jennie van der Kolk, Alterra Helmond, 22-02-13 Nico Verdoes, Livestock Research Inhoud presentatie Wetenschapswinkel

Nadere informatie

-Klimaatverandering, klimaatscenario s en gevolgen voor beleid en beheer-

-Klimaatverandering, klimaatscenario s en gevolgen voor beleid en beheer- Klimaatverandering; wat komt er op ons af? -Klimaatverandering, klimaatscenario s en gevolgen voor beleid en beheer- Het klimaat in Nederland gaat veranderen. Op dit moment is dat nog niet te merken. De

Nadere informatie

Voorbeeldprogramma werksessie communicatiekalender

Voorbeeldprogramma werksessie communicatiekalender Voorbeeldprogramma - 1 Voorbeeldprogramma Voorbeeldprogramma werksessie communicatiekalender Hier vindt u een voorbeeldprogramma voor een werksessie/trainingsmodule communicatiekalender Factor C, met een

Nadere informatie

Handleiding Verbetercheck in teams

Handleiding Verbetercheck in teams Handleiding Verbetercheck in teams Praktisch hulpmiddel om de Verbetercheck in een team toe te passen 22 maart 2011 Betrokken partijen: Teksten en advies: Huub Pennock en Alex van der Wal 1 Inleiding De

Nadere informatie

Maatschappelijke structuurvisie 2013-2025. Projectopdracht / Plan van Aanpak

Maatschappelijke structuurvisie 2013-2025. Projectopdracht / Plan van Aanpak Maatschappelijke structuurvisie 2013-2025 Projectopdracht / Plan van Aanpak Afdeling Beleid, cluster Maatschappij januari 2013 Inhoudsopgave Aanleiding... 3 Doelstelling... 3 Resultaat... 3 Afbakening...

Nadere informatie

Goirle, Vennerode. Onderzoek externe veiligheid. Auteur(s) drs. M. de Jonge. Opdrachtgever Woonstichting Leyakkers Postbus 70 5120 AB Rijen

Goirle, Vennerode. Onderzoek externe veiligheid. Auteur(s) drs. M. de Jonge. Opdrachtgever Woonstichting Leyakkers Postbus 70 5120 AB Rijen Goirle, Vennerode Onderzoek externe veiligheid projectnr. 183803 revisie 02 31 maart 2009 Auteur(s) drs. M. de Jonge Opdrachtgever Woonstichting Leyakkers Postbus 70 5120 AB Rijen datum vrijgave beschrijving

Nadere informatie

Geachte heer/mevrouw,

Geachte heer/mevrouw, Van: Aan: Onderwerp: Brief gemeente Utrechtse Heuvelrug met zienswijze Noordvleugelprovincie Datum: dinsdag, 1 oktober 2013 14:05:40 Bijlagen: Verzonden brief UH met Zienswijze Noordvleugelprovincie.pdf

Nadere informatie

Willem Wijntjes (voorzitter commissie BBV) Melchior Kerklaan (secretaris commissie BBV) Henk Satter (lid commissie BBV) Elma van der Mortel (lid

Willem Wijntjes (voorzitter commissie BBV) Melchior Kerklaan (secretaris commissie BBV) Henk Satter (lid commissie BBV) Elma van der Mortel (lid Willem Wijntjes (voorzitter commissie BBV) Melchior Kerklaan (secretaris commissie BBV) Henk Satter (lid commissie BBV) Elma van der Mortel (lid adviescommissie BBV) Regiodagen gemeentefinanciën 2014 Eerste

Nadere informatie

STOWA dag Operationele Sturing

STOWA dag Operationele Sturing STOWA dag Operationele Sturing 30 september 2014 Resultaten sessie 2: wensput, klaagmuur, ideeënboom A. De Wensput: 1. Beter waterbeheer Een doel: juist peilbeheer in alle omstandigheden (Wim V.) Flexibel

Nadere informatie

Verslag van de bijeenkomsten voor leden van Natuurmonumenten over het project Marker Wadden, in Hoorn op 17 januari en 21 februari 2013.

Verslag van de bijeenkomsten voor leden van Natuurmonumenten over het project Marker Wadden, in Hoorn op 17 januari en 21 februari 2013. Verslag van de bijeenkomsten voor leden van Natuurmonumenten over het project Marker Wadden, in Hoorn op 17 januari en 21 februari 2013. Voorlichting en discussie over Marker Wadden De districtscommissie

Nadere informatie

SCAN. Profiel van medewerkers. 1. Algemeen. 2. Kwaliteiten van de medewerkers STICHTING COLLECTIEF AGRARISCH NATUURBEHEER

SCAN. Profiel van medewerkers. 1. Algemeen. 2. Kwaliteiten van de medewerkers STICHTING COLLECTIEF AGRARISCH NATUURBEHEER STICHTING COLLECTIEF AGRARISCH NATUURBEHEER SCAN Profiel van medewerkers 1. Algemeen Het collectief is verantwoordelijk voor de inrichting van een organisatie die professioneel werkt. Dat vraagt om deskundige

Nadere informatie

IenM begroting 2015: inzetten op betere verbindingen in een schonere leefomgeving

IenM begroting 2015: inzetten op betere verbindingen in een schonere leefomgeving IenM begroting 2015: inzetten op betere verbindingen in een schonere leefomgeving 16 september 2014-15:25 Het ministerie van Infrastructuur en Milieu besteedt in 2015 9,2 miljard euro aan een gezond, duurzaam

Nadere informatie

ONTWIKKEL EEN GEZAMENLIJKE VISIE OP HET DUURZAAM BODEMGEBRUIK. Bijeenkomst XXX dag-maand-jaar, Locatie

ONTWIKKEL EEN GEZAMENLIJKE VISIE OP HET DUURZAAM BODEMGEBRUIK. Bijeenkomst XXX dag-maand-jaar, Locatie ONTWIKKEL EEN GEZAMENLIJKE VISIE OP HET DUURZAAM BODEMGEBRUIK Bijeenkomst XXX dag-maand-jaar, Locatie OPZET VAN DE PRESENTATIE Bodemvisie Waarom? Doel Middel Ingrediënten SPRONG Wie, wat, waarom? Het proces

Nadere informatie

Verklaring van Hoog & Droog

Verklaring van Hoog & Droog Verklaring van Hoog & Droog Aangenomen bij acclamatie op woensdag 6 juni bij Burgers Zoo te Arnhem Over de andere kant van de Delta Verklaring van Hoog & Droog Conclusies en adviezen geformuleerd tijdens

Nadere informatie

Veelgestelde vragen schouw buitengewoon onderhoud

Veelgestelde vragen schouw buitengewoon onderhoud Veelgestelde vragen schouw buitengewoon onderhoud Wat is buitengewoon onderhoud? Het buitengewoon onderhoud omvat het op de juiste afmetingen (breedte, diepte en helling van taluds) houden van een watergang.

Nadere informatie

Programma Energie 2012-2015 Samenvatting Projectplan

Programma Energie 2012-2015 Samenvatting Projectplan Programma Energie 2012-2015 Samenvatting Projectplan Lokale Energie Lokale Energie - 4 Lokale energie-initiatieven - Een loket voor buurt- en dorpsinitiatieven Projectnaam : Lokale Energie Opdrachtgever

Nadere informatie

Handreiking waterbodemkwaliteitskaart Delfland

Handreiking waterbodemkwaliteitskaart Delfland Handreiking waterbodemkwaliteitskaart Delfland Inleiding Het Hoogheemraadschap van Delfland heeft op 19 februari 2015 een waterbodemkwaliteitskaart (WBKK) vastgesteld. De WBKK van Delfland is een belangrijk

Nadere informatie

Lokaal economisch beleid

Lokaal economisch beleid Lokaal economisch beleid Op weg naar een dynamische agenda voor de toekomst Tweede ondernemersavond 13 oktober 2014 Programma Opening 19:30 Doel van de avond 19:35 Terugblik 1 e ondernemersavond 19:40

Nadere informatie

Naar een kennisprogramma Bodem & Ondergrond

Naar een kennisprogramma Bodem & Ondergrond Naar een kennisprogramma Bodem & Ondergrond Douwe Jonkers Directoraat-Generaal Ruimte & Water COB-congres 30 oktober 2014 Inhoud Aanleiding Thema s Werkwijze Start Kennisprogramma Bodem & Ondergrond Vandaag:

Nadere informatie

Verbeteren afstemming en samenwerking bodem, water en ruimte

Verbeteren afstemming en samenwerking bodem, water en ruimte Verbeteren afstemming en samenwerking bodem, water en ruimte Project ondergrond - Team Implementatie Ondergrond Inleiding Het project ondergrond, onderdeel van het uitvoeringsprogramma (UP) van het convenant

Nadere informatie

Baggerspeciedepot Hollandsch Diep

Baggerspeciedepot Hollandsch Diep Baggerspeciedepot Hollandsch Diep Bijeenkomst CEDA-NL 20 januari 2009 Inhoud 1. Historie van het project 2. Scope van het werk 3. Samenwerking Opdrachtgever (OG) Opdrachtnemer (ON) 4. Toekomst Lars Teulings

Nadere informatie

Zeetoegang IJmond. Rijkswaterstaat Noord-Holland. Beter Benutten Brabant. Programmateam Beter Benutten Brabant. Oktober 2012 - heden

Zeetoegang IJmond. Rijkswaterstaat Noord-Holland. Beter Benutten Brabant. Programmateam Beter Benutten Brabant. Oktober 2012 - heden Zeetoegang IJmond Vormgeving en aansturing van risicomanagement ter voorbereiding op aanbesteding en realisatie van nieuwe zeesluis bij IJmuiden in een DBFM-contract, met toepassing van parallelle procedures

Nadere informatie

Maken dat natuur tegen een stootje kan Natuur combineren met

Maken dat natuur tegen een stootje kan Natuur combineren met Vooruit met natuur Stelt u zich voor een sterke, fitte, sprankelende natuur, waarvan je volop kunt genieten. Natuur dichtbij, die ontspant en die maakt dat je je prettig voelt op de plek waar je woont.

Nadere informatie

Waterbodems in de Waterwet

Waterbodems in de Waterwet Waterbodems in de Waterwet Baggernet Eefje Bruinsma (RWS Corporate Dienst) De Waterwet Integratie van de volgende sectorale wetten: Wet verontreiniging oppervlaktewateren (Wvo) Wet verontreiniging zeewater

Nadere informatie

BRG. De Bestuurlijke Regiegroep Dienstverlening en e-overheid,

BRG. De Bestuurlijke Regiegroep Dienstverlening en e-overheid, Instellingsbesluit voor de instelling van een dagelijks bestuur van de Bestuurlijke Regiegroep Dienstverlening en e-overheid, van de Programmaraad e-overheid voor Burgers en van de Programmaraad Stelsel

Nadere informatie

Doen of laten? Een dag zonder risico s is een dag niet geleefd

Doen of laten? Een dag zonder risico s is een dag niet geleefd Doen of laten? Een dag zonder risico s is een dag niet geleefd Wie, wat en hoe Eric Lopes Cardozo & Rik Jan van Hulst sturen naar succes Doel Delen van inzichten voor praktisch operationeel risico management

Nadere informatie

Scenario s samenwerking in de regio

Scenario s samenwerking in de regio Scenario s samenwerking in de regio Opmerkingen vooraf: * Drie varianten naast elkaar gezet; 1. Gemeente blijft zelfstandig verder gaan; 2. Samenwerking BCH met 3D brede blik (dus vizier is vanuit gehele

Nadere informatie

Portefeuillehouder: M.A.P. Michels Behandelend ambtenaar J. van der Meer, 0595 447719 gemeente@winsum.nl (t.a.v. J. van der Meer)

Portefeuillehouder: M.A.P. Michels Behandelend ambtenaar J. van der Meer, 0595 447719 gemeente@winsum.nl (t.a.v. J. van der Meer) Vergadering: 11 december 2012 Agendanummer: 12 Status: Besluitvormend Portefeuillehouder: M.A.P. Michels Behandelend ambtenaar J. van der Meer, 0595 447719 E mail: gemeente@winsum.nl (t.a.v. J. van der

Nadere informatie

Versie 28 februari 2014. Tijd voor een grondige aanpak, Fundering voor een nationale strategie.

Versie 28 februari 2014. Tijd voor een grondige aanpak, Fundering voor een nationale strategie. Versie 28 februari 2014 Tijd voor een grondige aanpak, Fundering voor een nationale strategie. 250 miljoen euro per jaar wordt geraamd als extra onderhoudskosten voor infrastructuur (wegen en rioleringen)

Nadere informatie

Ruimte om te leven met water

Ruimte om te leven met water Ruimte om te leven met water Het huidige watersysteem is volgens de nieuwe In de toekomst wil het waterschap een zoveel Om de benodigde ruimte aan hectares te verwerven inzichten niet meer op orde. Aanpassingen

Nadere informatie

Structuurvisie Noord-Holland. Achtergrondinformatie

Structuurvisie Noord-Holland. Achtergrondinformatie Structuurvisie Noord-Holland Achtergrondinformatie Structuurvisie: waarom en wat? - Inwerkingtreding Wro 1 juli 2008 - elke overheidslaag stelt eigen structuurvisie op (thema of gebied) - structuurvisies

Nadere informatie

Gebiedsavond Bodegraven-Noord

Gebiedsavond Bodegraven-Noord Gebiedsavond Bodegraven-Noord Programma 20.00 u Welkom door Jan Leendert van den Heuvel 20.10u Presentatie over schetsontwerp voor Bodegraven-Noord 20.30u Korte pauze, vragen inventariseren 20.45u Tafelgesprekken

Nadere informatie

Voorstel aan de commissie Integraal Waterbeheer van 30 november 2011:

Voorstel aan de commissie Integraal Waterbeheer van 30 november 2011: Datum: 16-11-2011 Voorstelnummer: I8025 Onderwerp: voorstel peilgestuurde drainage Voorstel aan de commissie Integraal Waterbeheer van 30 november 2011: 1. het dagelijks bestuur te adviseren over bijgevoegd

Nadere informatie

AL IN JANUARI 2007 BEREIKTEN WE MET HET MINISTERIE VAN ECONOMISCHE ZAKEN (EZ) VOLLEDIGE INSTEMMING OVER DE INHOUD VAN HET NIEUWE PROGRAMMA VOOR

AL IN JANUARI 2007 BEREIKTEN WE MET HET MINISTERIE VAN ECONOMISCHE ZAKEN (EZ) VOLLEDIGE INSTEMMING OVER DE INHOUD VAN HET NIEUWE PROGRAMMA VOOR 20 AL IN JANUARI 2007 BEREIKTEN WE MET HET MINISTERIE VAN ECONOMISCHE ZAKEN (EZ) VOLLEDIGE INSTEMMING OVER DE INHOUD VAN HET NIEUWE PROGRAMMA VOOR ECONOMISCHE STRUCTUURVERSTERKING KOERS NOORD: OP WEG NAAR

Nadere informatie

Aan de voorzitter van de Tweede Kamer der Staten-Generaal Postbus 20018 2500 EA DEN HAAG

Aan de voorzitter van de Tweede Kamer der Staten-Generaal Postbus 20018 2500 EA DEN HAAG a 1 > Retouradres Postbus 16375 2500 BJ Den Haag Aan de voorzitter van de Tweede Kamer der Staten-Generaal Postbus 20018 2500 EA DEN HAAG Datum: 22 april 2013 Betreft: Beleidsreactie op het advies "De

Nadere informatie