Krachtgerichte sociale zorg

Maat: px
Weergave met pagina beginnen:

Download "Krachtgerichte sociale zorg"

Transcriptie

1 Krachtgerichte sociale zorg Sociaal werk in de participatiesamenleving Een verkenning Kees Penninx Ard Sprinkhuizen

2 Auteurs: Kees Penninx (ActiveAge) en Ard Sprinkhuizen Eindredactie: afdeling communicatie MOVISIE Fotografie: Marc Bolsius (cover en pag. 8) Hollandse Hoogte/Sabine Joosten (pag. 17) Hollandse Hoogte/Gerhard van Roon (pag. 30) Bert Spiertz (pag. 49) Caroline Pagée/Mirte Staats (pag. 68) Vormgeving: Ontwerpburo Suggestie & illusie Drukwerk: Drukkerij Libertas ISBN: Bestellen: Overname van informatie uit deze publicatie is toegestaan onder voorwaarde van de bronvermelding: MOVISIE, kennis en advies voor maatschappelijke ontwikkeling. Mei 2011 Deze publicatie is tot stand gekomen dankzij financiering van het ministerie van VWS.

3 Krachtgerichte sociale zorg Sociaal werk in de participatiesamenleving Een verkenning Kees Penninx Ard Sprinkhuizen

4 Inhoudsopgave Voorwoord 5 Samenvatting 6 1 Inleiding Een blik over de schouder De volgende ronde Onvermijdelijk in een andere richting Het betoog 15 2 Van institutionele naar sociale zorg Van verzorgingsstaat naar participatiesamenleving Vermaatschappelijking van de zorg Dreigende stagnatie in aanvoer informele zorgverleners Toenemende (maar onevenwichtige) beleidsdrukte in de buurt Onzichtbaar en onstuitbaar: de nieuwe collectieven Sociale zorg als nieuwe kerntaak van sociaal werk 27 3 De stelselherziening AWBZ en de herinrichting van de participatiesamenleving De AWBZ en zijn omgeving: Zvw en Wmo Waarom wordt de AWBZ een probleem? Verkeerde prikkels Substitutie: het afpellen is begonnen Schrale tijden? 45

5 4 Stakeholders aan het woord De positie van en gevolgen voor cliënten Reacties van gemeenten (en positie zorgverzekeraars) Reacties van zorgaanbieders Betrokkenheid van woningcorporaties Betrokkenheid van Civil society 64 5 Krachtgerichte sociale zorg en het nieuw elan van sociaal werk Het paradigma: empowerment De bakens: Wmo en Welzijn Nieuwe Stijl De inzet: een sociale wijkagenda voor kwetsbare bewoners De bewijsvoering: het rendement van preventie 90 Geraadpleegde literatuur 94 Over de Auteurs 100

6

7 Voorwoord Zorg en welzijn zijn in Nederland flink in beweging. Opvattingen over de rol van betaalde krachten en burgers verschuiven. De betaalbaarheid van ons zorgstelsel staat ter discussie en er is een pleidooi voor het vervangen van duurdere vormen van zorgverlening door lichtere vormen van welzijn Nieuwe begrippen en nieuwe vormen van dienstverlening doen hun intrede, alsmede nieuwe wetten en nieuwe spelers. Substitutie van zorg naar welzijn is een hot issue. Substitutie van zorg naar welzijn: waar hebben we het dan over? Hoe ziet dat er uit? Hoe doen we dat? Waar gebeurt het al? Wat zijn betekenisvolle voorbeelden? Welke beleidsvoorstellen liggen voor en hoe zijn deze te duiden? Wat betekent dit voor de diverse regelsystemen en financiële kaders? Wat is de mening van de diverse belanghebbenden? Deze ontwikkelingen zijn al langer gaande en roepen veel vragen op in de sector en ook bij MOVISIE, het kennisinstituut en adviesbureau voor maatschappelijke ontwikkeling. Dit maakte de behoefte naar meer diepgaande en meer systematische inzichten op dit terrein steeds manifester. Kees Penninx, vroeger MOVISIE en nu onder eigen vlag (ActiveAge) heeft op ons verzoek deze verkenning kritisch, creatief en degelijk uitgevoerd en de resultaten samen met Ard Sprinkhuizen (MOVISIE) te boek gesteld. Het voorliggende resultaat is meer dan een verkenning geworden. Het is ook een essayistisch betoog over de nabije toekomst en opdracht van sociaal werk en sociale zorg. Een opdracht die wortelt in het beleid en de wetgeving maar ook een opdracht die wortelt in de urgente sociale kwesties. Deze verkenning geeft inspiratie en vergezichten om sociaal werk en krachtgerichte sociale zorg nieuw perspectief te bieden en cliënten, kwetsbare burgers, daarbij actief te betrekken. Inmiddels wordt de verkenning gebruikt om ons werkprogramma voor de komende jaren te vernieuwen. Natuurlijk willen wij u deze inzichten niet onthouden. Wij hopen dat het ook u helpt om de recente ontwikkelingen te duiden en dat het u inspireert om aan de gesignaleerde beweging bij te dragen. Marijke Steenbergen Raad van Bestuur MOVISIE Krachtgerichte sociale zorg 5

8 Samenvatting Vaak geeft beleid complexe antwoorden op complexe problemen. Het is moeilijk om, eenmaal verstrikt in complexe oplossingen nog een weg uit het doolhof te vinden van wet- en regelgeving, uitvoerende instanties, controlerende instellingen en indicatieorganen, goedwillende professionals, vrijwilligers, mantelzorgers, vrijwillige correctors op het beleid (voedselbanken, vluchtelingenwerk), verkokerde gemeentelijke beleidsafdelingen, visionaire bestuurders en boze burgers. Een weg die anders is dan te vluchten in nog hogere vormen van complexiteit. Het is een wonder dat er toch telkens weer iets van een sociale ordening ontstaat waar mensen in een kwetsbare positie de helpende hand kan worden gereikt. En waarin meestal burgers zelf, professionals en de sociale omgeving in brede zin hun rol spelen. Maar het gaat vaak gepaard met vallen en opstaan, met terugval en worstelen tegen de stroom in gepaard. Het zou toch eenvoudiger moeten kunnen, verzucht menig sociale professional die in een onontwarbare kluwen van oplossingen verstrikt is geraakt. Een van de meest pregnante voorbeelden van deze complexe ordening is het Nederlandse zorgstelsel en de belendende percelen rond maatschappelijke hulp- en dienstverlening, sociaal werk en sociale zorg. Al vanaf het begin van de jaren 80 van de vorige eeuw worden er pogingen ondernomen om een evenwichtig stelsel van hulp en dienstverlening en zorg te ontwikkelen, waarin de balans tussen informele en formele zorg, generalistische en specialistische hulp, intramurale en extramurale zorg zodanig is dat hulpbehoevende, kwetsbare burgers adequaat worden geholpen en ondersteund. Zonder dat zij onnodig afhankelijk worden. Tot voor kort wilde dat niet best lukken. De laatste jaren tekent zich echter een omslag af. Naast het feit dat er allerwegen een eind aan de rek van de verzorgingsstaat werd geconstateerd, vonden er een aantal cruciale wetsveranderingen plaats (zoals de introductie van de Wmo). En werden er aankondigingen gedaan om het loodzware stelsel van de AWBZ aan een grondige herziening te onderwerpen. Hierdoor werd het mogelijk de zorg op andere (lokale) niveaus in te richten. Ook verschoven door de Zorgverzekeringswet de machtscentra in de zorg. De demografische prognoses leidden tot een doordringend besef dat de inrichting van het professionele zorgcircuit onhoudbaar werd. En om het geheel af te maken volgde ook nog eens een extra vloedgolf van economische laagconjunctuur om het geheel af te maken. Deze verkenning, onder de titel Krachtgerichte sociale zorg, is een poging om dit complexe krachtenveld en de ontwikkelingen die zich erin afspelen, door te lichten, te duiden en de consequenties voor sociaal werk, sociale zorg en sociaal beleid voor de komende jaren te schetsen. Sociale zorg neemt langzaamaan en onvermijdelijk belangrijke delen van de institutionele zorg over. Sociale zorg definiëren we dan als zorg die dicht bij de (leef)wereld van de hulpvrager of kwetsbare burger kan worden georgani- 6 Krachtgerichte sociale zorg

9 seerd, vaak met inzet van sociale steunsystemen in de eigen omgeving. De onvermijdelijkheid van de sobere oplossingen die krachtgerichte sociale zorg biedt, blijkt ook uit de complexiteit van de AWBZ en de onhoudbaarheid van stapeling van oplossingen in de zorg. De noodzakelijke verschuivingen bekijken we vervolgens door de brillen van verschillende betrokkenen: financiers (gemeenten, zorgverzekeraars, zorgaanbieders, corporaties, cliënten, civil society). En hoewel de accentverschillen onvermijdelijk zijn, wijzen ook hier feitelijk alle vingers in dezelfde richting: meer nadruk op eigen kracht van burgers, minder technocratische en bureaucratische regelgeving, nabije zorg, met een centrale rol voor professionals en cliënten en hun netwerken om kwetsbare bewoners als het even kan weer de regie over het eigen leven terug te geven of ze daarbij, desnoods permanent, een steuntje bij in de rug te geven. In het laatste hoofdstuk van deze verkenning worden hiertoe een stevig aantal concrete voorbeelden aangereikt, van de presentiebenadering en de buurtkamers in Enschede, via de HEE-groepen voor GGZ-cliënten tot de Meitinkers in Boarnsterhim. De voorbeelden zijn onderdeel van een pleidooi voor een (gebiedsgerichte) agenda voor kwetsbare bewoners. Dit als een belangrijk deel van een oplossing om zorg vroeg, licht en gericht in de omgeving van bewoners vorm te geven. Samen met hen, en samen met voorzieningen in de buurt, van kerk tot bedrijfsleven. Een agenda die ook handvatten biedt voor lokale bestuurders om het lokale speelveld nieuwe impulsen te geven, op inhoud te regisseren en de schaarste creatief te verdelen. De verkenning eindigt met een pleidooi om het rendement van krachtgerichte sociale zorg met een open houding tegemoet te treden. Niet alle baten komen altijd (direct) terecht bij degene die investeert. Onder andere daarom is zorg ook een publieke verantwoordelijkheid. Zeker als zorg en sociaal werk op lokaal niveau steeds sterker met elkaar verweven raken. Want hierin ligt de sleutel voor tal van sociale kwesties en voor de nieuwe opdracht aan sociaal werk en sociale zorg. Daar ligt ook de kern van de analyse in deze verkenning: bundeling van sociaal werk en sociale zorg levert krachtgerichte sociale zorg. Krachtgerichte sociale zorg 7

10 1 Inleiding 8 Krachtgerichte sociale zorg

11 Deze verkenning gaat over een zeer actueel thema: de zoektocht naar een nieuwe balans tussen formele en informele zorg- en ondersteuning en de rol die sociaal werk en sociaal beleid daarin kunnen en zullen moeten spelen. Actueel vanuit het oogpunt van kostenreductie en de bezuinigingen die door de economische crisis en de invulling van de bezuinigingsopgave door het kabinet Rutte op alle lijstjes terecht zijn gekomen, zowel van de landelijke, provinciale en lokale overheden als van maatschappelijke organisaties. Actueel ook omdat er een scherp toenemend besef is dat de verzorgingsstaat anders moet worden ingericht. Een inrichting waarin de eigen verantwoordelijkheid van burgers (onderling) sterker benadrukt wordt, en waar de rol van de overheid en door de overheid gesubsidieerde maatschappelijke organisaties minder prominent zou moeten zijn. Hoe dit alles vorm moet krijgen is echter nog volstrekt onduidelijk. Afgezien van de decennia lange gewenning van overheden, maatschappelijke organisaties en burgers aan een onderling verankerd rolpatroon waarin verzorgen en verzekeren (WRR, 2006) centraal stond en in beleid, uitvoering gedachtegoed en gedrag verankerd is geraakt, is het de vraag welke nieuwe vormen kansrijk zullen zijn: Wat zal werken? Deze verkenning probeert een aantal basisnoties rond dit verschuivende denken op een rij te zetten. Maar eerst verlaten we de actualiteit even. Want vaak is er niets zo actueel als een blik over de schouder 1.1 Een blik over de schouder L histoire se repète? We schrijven De kosten van de AWBZ dreigen uit de hand te lopen. Op verzoek van het Ministerie van Welzijn, Volksgezondheid en Cultuur is door middel van zeven zogenoemde demonstratieprojecten nagegaan in hoeverre substitutie - het vervangen van intramurale zorg door thuiszorg en informele zorg - mogelijk is in de zorgverlening aan ouderen. De beoogde effecten zijn uitstel van intramurale opname, behoud van de kwaliteit van de zorg en reductie in de kosten van de zorgverlening. De experimenten wijzen uit dat besparingen inderdaad mogelijk zijn, maar in mindere mate dan was verwacht en gehoopt (Boot en Knapen, 2005, Huijsman, 1992). We schrijven 7 maart De kosten van de AWBZ zijn nog steeds niet beteugeld, integendeel, zij blijven stijgen. De rijksoverheid wil onderdelen van zorg en welzijn onderbrengen in een nieuwe wet voor maatschappelijke ondersteuning, te financieren door de gemeenten. Zij wil dat burgers meer verantwoordelijkheid nemen en rekent op een grotere inzet van buren, mantelzorgers en vrijwilligers. De geschiedenis herhaalt zich: er wordt een groter aandeel zorg in de thuissituatie beoogd en ook de inzet van mantelzorgers en vrijwilligers moet worden gestimuleerd. Dit keer wordt de operatie geschraagd door wetgeving: de Wet maatschappelijke ondersteuning (Wmo), die op 1 januari 2007 zou ingaan. Er wordt een compensatiebeginsel geïntroduceerd, dat inhoudt dat gemeenten voorzieningen moeten treffen, zodat burgers met beperkingen Krachtgerichte sociale zorg 9

12 zodanig gecompenseerd worden, dat zij een huishouden kunnen voeren, zich in en om de woning kunnen verplaatsen, zich lokaal kunnen verplaatsen en kunnen deelnemen aan het maatschappelijk verkeer. Ook nu worden experimenten aangekondigd, 26 stuks dit keer, via de Regeling Experimenten Wmo. Het welzijnswerk zou er een grote rol in moeten gaan spelen, is althans de intentie. Wat kunnen een kuiken en een duikelaar? Maar het Sociaal en Cultureel Planbureau is er op dat moment niet gerust op, zoals blijkt uit het rapport Aandacht voor welzijn dat die dag verschijnt (Van Dam en Wiebes, 2005). Doordat gemeenten weinig geld hebben en de overheid bezuinigt op de welzijnsorganisaties die de vrijwilligers ondersteunen, is het de vraag of het welzijnswerk hierin een rol van betekenis kan spelen. Lukt het niet, dan zullen burgers meer hulp vragen aan professionals, iets wat de overheid juist niet wil. Of komen degenen die hulp nodig hebben om te kunnen meedraaien in de samenleving in de kou te staan. Er rust dan ook een grote verantwoordelijkheid op een sector, die zichzelf in het verleden nog wel eens de rol van het kuikentje Calimero toebedeelde, aldus de auteurs. Als schrale troost komen zij met de metafoor van de duikelaar, waarvan zij menen dat die meer recht doet aan de werkelijkheid dan Zij zijn groot en ik is klein - Calimero: Het welzijnswerk is meer een duikelaartje; het krijgt slag na slag te verwerken, maar komt telkens overeind (Van Dam en Wiebes, 2005). 1.2 De volgende ronde We schrijven najaar De kosten van de AWBZ houden de gemoederen nog altijd bezig. En niet alleen dat. Nog vers in het collectieve geheugen ligt een ongekende economische crisis, die met astronomische bedragen uit de collectieve middelen voor even bezworen lijkt. Het Kabinet Rutte heeft inmiddels een ongeëvenaard pakket aan bezuinigingsmaatregelen op de collectieve middelen aangekondigd. 18 miljard, conform het advies dat de Studiegroep Begrotingsruimte van een aantal topambtenaren adviseerde. De verwachting is dat de bezuinigingen op sociaal werk onvermijdelijk en hard door zullen werken via het gemeentefonds. In ieder geval vanaf 2012, maar de inleidende beschietingen tekenen zich al af bij de gemeentelijke begrotingsbehandelingen in oktober Paradoxaal genoeg blijven de verwachtingen aan het adres van sociaal werk hoog gespannen. Er moet meer gedaan worden met minder geld. Hoe gaat de sector daarop reageren? Wordt het weer Calimero? Krijgen we opnieuw de soepele bewegingen van de duikelaar te zien, die steeds terugkomt in de oude positie? Of gaat er iets nieuws gebeuren, iets dat we nog niet eerder zagen? Zijn de bezuinigingen een zegen, zoals menigeen betoogt, en worden er kansen gepakt die voorheen niet werden gezien? Ligt er naast Calimero en de Duikelaar nog een andere, krachtiger verschijningsvorm in sociaal werk verscholen? 10 Krachtgerichte sociale zorg

13 Nieuwe toekomstagenda Tijdens het congres Wmo en Welzijn Nieuwe Stijl, 27 mei 2010, roept MOVISIE-bestuurder Marijke Steenbergen namens de branche Welzijn en Maatschappelijke Dienstverlening de honderden deelnemers op om mee te denken over een nieuwe toekomstagenda voor sociaal werk. Het hangt al een tijdje in de lucht. Een nieuw elan, een andere dynamiek, gebaseerd op een groeiend zelfbewustzijn in de sector, dat zegt dat het anders moet en anders kan. Welzijn Nieuwe Stijl geeft de richting aan. Substitutie van zorg naar welzijn, zo wordt gesteld, hoort in ieder geval op deze nieuwe agenda thuis:.de substitutie van zorg naar welzijn biedt kansen voor preventie, aansluiting op de vraag van burgers en kostenreductie: sociaal werk is immers goedkoper dan zorg of justitie (MOVISIE, 2010). Nabije oplossingen Al langer tonen innovatieve, maar nog niet breed doorgebroken praktijken de sporen van een nieuwe benadering, waarin niet langer het model, de diagnose en het aanbod van de medische, verzorgende en verplegende specialismen centraal staat. De nieuwe opgave is maatwerk, zo veel mogelijk samen met de cliënt besproken aan de keukentafel, voortbouwend op eigen competenties en nabije hulpbronnen die opgespoord, aangemoedigd, ontwikkeld en versterkt worden. Dat is de kern van de nieuwe toekomstagenda: oplossingen worden niet meer op voorhand in gestandaardiseerde pakketten aangedragen, maar in en door de samenleving zelf bedacht, bewerkt en gedragen. De sleutel ligt in handen van al die professionals en vrijwilligers in de frontlinies van sociaal werk, die hun werk doen dicht bij de burger en samen met de burger. Ze werken aan nieuwe verbindingen tussen participatie, zelfredzaamheid en zorg. Ze verbinden het formele en het informele, collectieve voorzieningen en individuele hulp. Ze opereren in de buurt, naast en met de burger. Ze worden gefaciliteerd door ruimte biedende, op vertrouwen sturende en samenwerking zoekende organisaties. En ze weten: zorg in en door de samenleving is niet altijd gemakkelijk. Maar met de nodige creativiteit en niet gehinderd door controlezucht en bureaucratie kan veel worden bereikt met relatief eenvoudige en goedkope oplossingen (Scholte en Sprinkhuizen, beginselprogramma Sociaal werk in de wijk, 2010). In de sector verloren gewaande waarden als compassie en soberheid - less is more beleven een revival (Scholte, 2009). Het zijn waarden die opnieuw glans krijgen en zich mengen met nuchtere zakelijkheid in een herrijzend professioneel zelfbewustzijn. Het is ook deze nieuwe nadruk op de relatie tussen professional en bewoners, cliënten, die in Welzijn Nieuwe Stijl de opmaat lijkt te vormen tot een wezenlijk andere manier van beleid ontwikkelen en professioneel handelen. Beleid gaat niet meer regievraagstukken, aanbesteding, opdrachtgever-opdrachtnemerrelaties, afrekensystematieken en budgetverantwoordelijkheden en ander technocratisch jargon. Het gaat weer over steun aan kwetsbare burgers en hoe professionals en steunnetwerken hiertoe zo goed mogelijk kunnen worden toegerust. Krachtgerichte sociale zorg 11

14 1.3 Onvermijdelijk in een andere richting Kostenreductie langdurige zorg Een van de katalysatoren in het denken over zorg in en door de samenleving is de pakketmaatregel AWBZ, die vraagt om een innovatieve invulling van het compensatiebeginsel. Bij deze pakketmaatregel zal het niet blijven. Om kostenbesparing mogelijk te maken zullen meer maatregelen volgen, gestoeld op principes van preventie, eigen verantwoordelijkheid en informele zorg. Zo heeft de ambtelijke werkgroep Brede Heroverwegingen Langdurige Zorg van het Ministerie van Financiën het laatste Kabinet Balkenende in april 2010 reeds voorzien van de nodige scenario s, met het oog op 20% kostenreductie (4,2 miljard euro) in de langdurige zorg. Balkenende IV kon het karwei niet afmaken, maar het kabinet Rutte heeft de stelselherziening van de AWBZ en de zorg ook weer hoog op de agenda gezet. Drie van de vier scenario s beogen een stelselwijziging. Het scenario Zorg dichtbij voorziet in een sterke regierol voor de gemeente, met incorporatie van AWBZ-zorg in de Wmo, waarbij verschuivingen plaatsvinden van formele naar informele zorg en van individuele naar collectieve voorzieningen (Ministerie van Financiën, 2010). Dit noopt sociaal werk om alle zeilen bij te zetten. Immers; het zijn de meest kwetsbaren die door deze maatregelen het eerst in de knel zullen komen (onder andere door een gebrek aan bureaucratische vaardigheden en relatief zwakke steunnetwerken). Daarbij is sociaal werk vaak het eerste (en laatste) toevluchtsoord voor kwetsbare bewoners. Ook biedt de verschuiving grote kansen voor sociaal werk, juist ook omdat zij van oudsher gepositioneerd is tussen formele en informele sociale infrastructuren. Ook het scenario Eigen regie biedt kansen; regieversterking is immers een handelsmerk van veel sociaal werkers. Erop af! Maar wie verder kijkt ziet harde domeingevechten en perverse afwentelmechanismen. Zo loont het voor gemeenten niet te investeren in preventie en lichte interventies aan de voorkant. Het is veel goedkoper kwetsbare burgers tot zwaardere zorgconsumptie te verleiden. Dat drukt immers niet op de gemeentelijke begroting. Het speelveld is complex, de omgeving turbulent. De weg zit vol hobbels en valkuilen. Met gezonde exploratiedrift en gedegen stuurmanskunst kunnen sociaal werkers heel goed inspelen op deze ontwikkeling. Zij staan vanouds dicht bij de burger; zij bewegen zich - als ze hun werk goed doen - in de haarvaten van de wijk. En mochten ze die kwaliteiten in de afgelopen jaren hebben laten liggen, zichzelf teveel op afstand van de kwetsbare burger hebben gezet, dan is het nu tijd om weer erop af te gaan (Van der Lans, 2010, Scholte en Sprinkhuizen, 2011). Om de kennis van en het contact met kwetsbare groepen te herstellen. Om op huisbezoek te gaan. Om onzichtbare krachten in de wijk op te sporen. Om sociale netwerken rond de cliënt te vitaliseren. Om gezonde leefstijlen te bevorderen. En om de samenwerking met burgers, zorgaanbieders en andere partijen nog meer ter hand te nemen. 12 Krachtgerichte sociale zorg

15 Sociaal werk is goedkoper dan (gezondheids)zorg Sociaal werk is goedkoper dan zorg of justitie, constateerde Marijke Steenbergen al. Dat wordt ook nog eens onderstreept in de recente verkenning die de MO-groep WMD liet verrichten (MO groep, 2011). Dat de sector zich hierop profileert is voor sommigen even wennen. Het gaat toch om de inhoud? Natuurlijk, maar voorkomen dat onnodig veel dure zorg moet worden ingekocht is geen schande. Het moet gaan lonen om met investeringen aan de voorkant van de zorg ( voorzorg ) het gebruik van duurdere, curatieve en specialistische zorg te beperken. Natuurlijk, er zal altijd een uiterst kwetsbare groep zijn die heel veel gespecialiseerde zorg nodig heeft. Om dat vangnet betaalbaar te houden, kan worden geprobeerd om die groep zo klein mogelijk te houden. Door preventieve maatregelen kun je met een relatief klein bedrag veel geld besparen. Met een klein aasvisje kun je een grote snoek vangen. Ter indicatie: de gemeente Den Haag. Den Haag: het aasvisje en de snoek Hoe kun je met een klein aasvisje een grote snoek vangen? Een voorbeeld: de gemeente Den Haag. Laten we de uitgaven per inwoner van Den Haag voor welzijn het aasvisje noemen en de uitgaven per inwoner voor (gezondheids)zorg de snoek. Een indicatief rekenvoorbeeld. De snoek In 2008 bedragen de uitgaven aan zorg in Nederland 56 miljard volgens het Budgettair Kader Zorg. Deze uitgaven zijn voor 80% gefinancierd uit premies AWBZ en ZVW (www.rivm.nl). Nederland heeft inwoners. De zorguitgaven per Nederlander bedragen dan 3.918,-. Laten we de Hagenaar even gelijkstellen aan de Nederlander, dan is de zorguitgave per Hagenaar eveneens 3.918,-. In werkelijkheid zal dit bedrag hoger zijn, gezien de relatief grote gezondheidsrisico s in stedelijke gebieden. Het aasvisje Haagse welzijnsinstellingen zoals vrijwilligersorganisaties, jongeren- en ouderenwerk, bewonersorganisaties en maatschappelijk werk krijgen volgens de plannen van de gemeente Den Haag in 2011, na een bezuiniging van 7,2%, zo n 95 miljoen euro subsidie. Den Haag heeft inwoners. Er gaat dus 191,- per Hagenaar naar welzijn. In verhouding gaat er dan per Hagenaar 21 keer zoveel geld naar (gezondheids) zorg als naar welzijn. Effectieve preventie door inzet van sociaal werk kan daarom al gauw grote bedragen aan besparingen in de (gezondheids)zorg opleveren. Krachtgerichte sociale zorg 13

16 Het Haagse voorbeeld is wel kort door de bocht opgebouwd. Zo is er in de verpleeghuiszorg waarschijnlijk weinig substitutie te bereiken. Ook aan de bedragen is waarschijnlijk wel een en ander af te dingen. Toch is de discrepantie tussen de bedragen zo groot, dat er met marginale investeringen aan de ene kant relatief grote kostenbesparingen aan de andere kant kunnen worden gerealiseerd. Neem het jongerenwerk. Jongerenwerkers die erin slagen om jongeren uit detentie te houden besparen de samenleving veel geld. Eén gedetineerde jongere kost de samenleving euro per jaar. Voor hetzelfde geld kun je minstens drie jongerenwerkers een jaar lang in dienst nemen (van der Lans, 2010). Zo zijn er talloze voorbeelden. Lastiger is het om de bewijsvoering ook inhoudelijk te staven. Hoe maak je het rendement van sociaal werk inzichtelijk? Misschien blijven sommige jongeren uit detentie omdat ze steeds slimmer worden in het verkleinen van de pakkans. Misschien zijn de jongeren die meedoen aan een leerwerktraject toch al meer gemotiveerd om op het rechte pad te blijven. Het is per definitie niet gemakkelijk om aan te tonen dat preventie werkt. Hoe bewijs je dat je ervoor hebt gezorgd dat iets niet is gebeurd? Niettemin zijn er goede aanwijzingen die erop wijzen dat preventie wel degelijk tot interessante reductie in kosten en substituties in zorgzwaarte leidt. In Eindhoven krijgen alle 75-plussers twee uur huishoudelijke hulp per week aangeboden, ook als ze er niet om hebben gevraagd. Het lijkt de (substitutie)wereld op zijn kop. De gemeente krijgt nu veel meer informatie over de behoeften van ouderen, kan problemen eerder signaleren en oplossingen bieden voordat de situatie verergert. Het project levert bovendien direct al een besparing op: de 75-plussers blijken per saldo minder uren zorg af te nemen dan voorheen. (Buddingh en Wammes, 2009). Een richting voor sociaal werk De hier in een notendop geschetste ontwikkelingen gaan snel en spelen zich af in een complex krachtenveld. Velen vragen velen zich af wat de stelselwijziging AWBZ nu precies behelst, wie er bij betrokken zijn, wat zij vraagt van betrokkenen, inclusief burgers, en wat het oplevert. De minister van VWS, Edith Schippers, heeft aangekondigd dat er voor de zomer van 2011 een brief over het Vernieuwingsprogramma Langdurige Zorg naar de Kamer zal worden gestuurd, waarin de contouren van de stelselherziening in samenhang zullen worden uitgewerkt. De relatie met de Wmo en lokaal sociaal beleid komt hiermee nog nadrukkelijker in beeld. Hierop vooruitlopend heeft MOVISIE in haar instellingsprogramma 2010 een verkenning opgenomen naar substitutie tussen collectieve arrangementen en individuele hulpverlening. Ook is MOVISIE benieuwd naar de kansen die uit deze ontwikkelingen voortkomen voor sociaal werk. Met achtergrondinformatie en veel praktijkvoorbeelden wil deze publicatie de ontwikkelingen in kaart brengen en inspiratie bieden waarmee sociaal werk zijn rol in deze ontwikkelingen kan pakken. De verkenning heeft geleid tot het formuleren en uitwerken van het concept krachtgerichte sociale zorg als nieuwe kans voor sociaal werk van deze tijd. 14 Krachtgerichte sociale zorg

17 1.4 Het betoog Enkele definities Deze verkenning gaat over de rol van sociaal werk in het licht van de stelselherziening AWBZ, het wettelijk kader voor de langdurige zorg, en de Zorgverzekeringswet (waarin eerstelijnsgezondheidszorg is opgenomen). In de praktijk raken sociaal werk, eerste lijnsgezondheidszorg en langdurige zorg meer en meer verweven en hebben kwetsbare mensen behoefte aan combinaties en/of tussenvormen. Is bijvoorbeeld het ondersteunen van mantelzorgers met informatie, advies en respijthulp nu sociaal werk of langdurige zorg? In de literatuur zijn niettemin afzonderlijke definities te vinden. De Internationale Federatie van Sociaal Werkers (IFSW) omschrijft sociaal werk als een beroep: De sociaal werker bevordert sociale verandering, probleemoplossing in menselijke relaties, empowerment en bevrijding van mensen met het oog op het bevorderen van hun welzijn. Door gebruik te maken van theorieën over menselijk gedrag en sociale systemen intervenieert sociaal werk daar waar mensen met hun omgeving in interactie treden. Principes van mensenrechten en sociale rechtvaardigheid zijn fundamenteel voor sociaal werk. In Nederland en Vlaanderen omvat sociaal werk de volgende werksoorten: maatschappelijk werk, sociaal-cultureel werk, sociaal-pedagogisch werk en samenlevingsopbouw (Bouverne-De Bie en Van Ewijk, 2008). Langdurige zorg is de verzorging, begeleiding en activering van mensen die niet op eigen kracht en met de kracht van het informele netwerk in staat zijn voldoende aan het maatschappelijk leven deel te nemen en/of het persoonlijk leven voldoende naar eigen hand te zetten. Afhankelijk van de situatie en veelal op basis van een indicatie, wordt zorg geboden, deels in meer institutionele zin, deels in zorg aan huis (Bouverne-De Bie en Van Ewijk, 2008). Leeswijzer De verkenning is als volgt opgebouwd. Hoofdstuk 2 beschrijft enkele maatschappelijke ontwikkelingen die een rol spelen bij de transitie van institutionele naar sociale zorg en die ook de achtergrond vormen van de stelselherziening AWBZ. Deze stelselherziening is het onderwerp van hoofdstuk 3, dat veel feitelijke informatie biedt, de AWBZ plaatst in de context van andere wettelijke kaders en ingaat op de belangrijkste knelpunten, waaronder de oplopende kosten en het probleem van de verkeerde prikkels. Het hoofdstuk mondt uit in een bespreking van de vier scenario s voor bezuinigingen AWBZ van de ambtelijke commissie Langdurige zorg. In hoofdstuk 4 komen de belangrijkste stakeholders van sociaal werk aan het woord: cliënten, gemeenten, zorgverzekeraars, zorgaanbieders, woningcorporaties en burgerverbanden (civil society). Wat betekent de stelselherziening voor hen? Hoe spelen zij in op de ontwikkelingen en wat is daarvan de betekenis voor het debat over de opgave van sociaal werk? Tot slot biedt hoofdstuk 5 een eerste schets van wat deze opgave zou kunnen zijn: krachtgerichte sociale zorg. Met empowerment als leidend paradigma, het gedachtegoed van de Wmo, Welzijn Krachtgerichte sociale zorg 15

18 Nieuwe Stijl en Erop af als bakens voor navigatie, de wijkagenda kwetsbare bewoners als bijbehorende praktijkopgave en een aantal flankerende, veelal reeds voorhanden zijnde, concepten waarmee sociale professionals het werk ter hand kunnen nemen en verder kunnen ontwikkelen in hun eigen werkgebied. 16 Krachtgerichte sociale zorg

19 2 Van institutionele naar sociale zorg Krachtgerichte sociale zorg 17

20 Dit hoofdstuk beschrijft enkele ontwikkelingen die het maatschappelijke decor vormen van de stelselherziening AWBZ-zorg en het in samenhang daarmee groeiend appèl op sociale zorg. Paragraaf 2.1 biedt een schets van de transitie van verzorgingsstaat naar participatiesamenleving die momenteel gaande is. Paragraaf 2.2. beschrijft het daarmee samenhangende proces van vermaatschappelijking van de zorg. Vervolgens schetst het hoofdstuk hoe deze - soms op idealen, dan weer op kostenbesparing gestoelde - beleidsdoelen op gespannen voet staan met andere ontwikkelingen. Zo gaat paragraaf 2.3 in op de stagnatie in de aanvoer informele zorgverleners en zien we in paragraaf 2.4 dat de gedroomde ontwikkeling naar meer community care illusoire trekken heeft. Paragraaf 2.5 beschrijft een heel andere trend, die meer los staat van al die beleidsinspanningen, maar die niet minder betekenisvol is voor het denken over krachtgerichte sociale zorg: het ontstaan van nieuwe collectieven waarin burgers het (zorgend) heft in eigen hand nemen. Voortbordurend op deze trends sluit paragraaf 2.6 het hoofdstuk af met een eerste blik op enkele kansrijke opgaven voor de ontwikkeling van sociale zorg. Institutionele en sociale zorg Met institutionele zorg wordt hier bedoeld het aanbod van gespecialiseerde vormen van jeugdzorg, gezondheidszorg, verpleging, verzorging en begeleiding (in de intramurale sfeer) voor mensen met beperkingen. Voor institutionele zorg worden mensen geïndiceerd en toegelaten op grond van objectiverende, procedurele filters die de aard en omvang van hun ziekte of beperking in kaart brengen. De cliënt gaat doorgaans naar het domein van de professionele zorgverlener toe, zijn rol is meewerken aan het zorgplan dat op grond van de indicatie is opgesteld. Sociale zorg is de lokaal georganiseerde welzijnszorg, aangeboden door zorgverleners, sociale professionals en vrijwilligers in de context van het eigen sociale systeem, de eigen leefwereld van de cliënt: de thuissituatie, de eigen woonomgeving, het eigen sociale netwerk en/of de eigen communities waarin mensen elkaar opzoeken rond gemeenschappelijke doelen en interesses. Hier krijgen mensen - met of zonder indicatie - zorg, ondersteuning en/of aandacht met als doel het vergroten van individuele competenties en participatiemogelijkheden en het benutten of ontwikkelen van beschermende en versterkende factoren in het omringende sociale systeem. De professionele zorgverlener trekt erop uit en betreedt de wereld van de cliënt. Samen zoeken zij naar mogelijkheden om de daarin aanwezige hulpbronnen te mobiliseren. Natuurlijk zijn beide vormen van zorg niet scherp van elkaar te onderscheiden en is er een grijs gebied tussen beide aanwezig. Zo zal een deel van sociale zorg binnen institutionele settings plaatsvinden, en vindt institutionele zorg ook meer en meer haar weg naar de (leef)wereld van de cliënt. 18 Krachtgerichte sociale zorg

VISIE WET MAATSCHAPPELIJKE ONDERSTEUNING 2012-2015 BOEKEL, LANDERD, SINT-OEDENRODE UDEN EN VEGHEL

VISIE WET MAATSCHAPPELIJKE ONDERSTEUNING 2012-2015 BOEKEL, LANDERD, SINT-OEDENRODE UDEN EN VEGHEL VISIE WET MAATSCHAPPELIJKE ONDERSTEUNING 2012-2015 BOEKEL, LANDERD, SINT-OEDENRODE UDEN EN VEGHEL Inhoudsopgave: Voorwoord... 1 1. Visie: door KANTELING in BALANS...2 1.1 De kern: Eigen kracht en medeverantwoordelijkheid

Nadere informatie

Wiens verantwoordelijkheid is het eigenlijk. Mythen en feiten rond de informele steunstructuren

Wiens verantwoordelijkheid is het eigenlijk. Mythen en feiten rond de informele steunstructuren Wiens verantwoordelijkheid is het eigenlijk Mythen en feiten rond de informele steunstructuren Tot slot: Meer doelmatigheid van het professionele aanbod valt te verkrijgen door het kritisch doorlichten

Nadere informatie

Seminariereeks sociaal werk de toekomst in!

Seminariereeks sociaal werk de toekomst in! Seminariereeks sociaal werk de toekomst in! De juiste balans. Over de complexe relatie tussen formele en informele zorg. Dr. Ir. Rick Kwekkeboom Hogeschool van Amsterdam Volgend gastcollege: 22 maart 2013

Nadere informatie

Mobiliseren van mensen met levenservaring

Mobiliseren van mensen met levenservaring Mobiliseren van mensen met levenservaring Zo lang mogelijk je kennis, kunde en levenservaring inzetten. Dat is de beste manier om gezond en plezierig ouder te worden. Ook de samenleving vaart er wel bij

Nadere informatie

Samen voor een sociale stad

Samen voor een sociale stad Samen voor een sociale stad 2015-2018 Samen werken we aan een sociaal en leefbaar Almere waar iedereen naar vermogen meedoet 2015 Visie VMCA 2015 1 Almere in beweging We staan in Almere voor de uitdaging

Nadere informatie

SAMENVATTING BOUWSTENEN ZELFMANAGEMENT EN PASSENDE ZORG

SAMENVATTING BOUWSTENEN ZELFMANAGEMENT EN PASSENDE ZORG SAMENVATTING ZELFMANAGEMENT EN PASSENDE ZORG INLEIDING ZELFMANAGEMENT EN PASSENDE ZORG In samenwerking met de deelnemers van het De Bouwstenen zijn opgebouwd uit thema s die Bestuurlijk Akkoord GGZ zijn

Nadere informatie

Workshop Introductie Wmo. Lesprogramma. Ontwikkelingen

Workshop Introductie Wmo. Lesprogramma. Ontwikkelingen Workshop Introductie Wmo Wmo-werkplaats Groningen-Drenthe 28 juni 2012 Lies Korevaar Lesprogramma Kennismaking en uitleg programma Wat is de Wmo? Doelen en uitgangspunten van de Wmo Uitwerking Wmo in de

Nadere informatie

Sociale netwerken. Waarom en hoe?

Sociale netwerken. Waarom en hoe? Sociale netwerken Waarom en hoe? Opbouw verhaal Zorg in Nederland -recente ontwikkelingen en hun achtergronden Verschijningsvormen en omvang informele zorg Zorg voor de informele zorg De kracht van netwerken

Nadere informatie

Niet alles verandert in de zorg

Niet alles verandert in de zorg Over wat blijft en wat er verandert in de zorg 15 september 2014, Hercules Diessen Niet alles verandert in de zorg. Gelukkig maar! Er gaat veel veranderen in de zorg. Maar er blijft gelukkig ook veel hetzelfde;

Nadere informatie

Workshop Krimpcafe XL Maatwerk op lokaal niveau. Jaap Ikink. 12 juni 2014

Workshop Krimpcafe XL Maatwerk op lokaal niveau. Jaap Ikink. 12 juni 2014 Workshop Krimpcafe XL Maatwerk op lokaal niveau Jaap Ikink 12 juni 2014 Maatwerk voor Sociale Wijkteams Waarom sociale wijkteams? Uitdaging op lokaal niveau! Adviezen voor beleid?! Maatwerk voor Sociale

Nadere informatie

Factsheet Veranderingen in de Zorg 2015 (AWBZ, LIZ, Zvw en Wmo):

Factsheet Veranderingen in de Zorg 2015 (AWBZ, LIZ, Zvw en Wmo): Factsheet Veranderingen in de Zorg 2015 (AWBZ, LIZ, Zvw en Wmo): Algemene Wet Bijzondere Ziektekosten (AWBZ): Collectieve Volksverzekering voor ziektekostenrisico s, waarvoor je je niet individueel kunt

Nadere informatie

Welzijn en (gezondheids)zorg

Welzijn en (gezondheids)zorg Hoofdstuk 14 Welzijn en (gezondheids)zorg 14.1 Inleiding Een belangrijke doelgroep voor het welzijns- en zorgbeleid zijn de ouderen. Dit hoofdstuk begint daarom met het in kaart brengen van deze groep

Nadere informatie

Bijlage 1 Vragenlijst websurvey

Bijlage 1 Vragenlijst websurvey Bijlage 1 Vragenlijst websurvey Wmo monitor 2011 - uw organisatie Vraag 1 Welk type organisatie vertegenwoordigt u? (meerdere antwoorden mogelijk) Professionele organisaties Welzijnsorganisatie Vrijwilligerscentrale

Nadere informatie

Onderzoeksopzet Vrijwilligers in de Wmo Wmo-werkplaats Noord Jolanda Kroes Hanzehogeschool Groningen

Onderzoeksopzet Vrijwilligers in de Wmo Wmo-werkplaats Noord Jolanda Kroes Hanzehogeschool Groningen Onderzoeksopzet Vrijwilligers in de Wmo Wmo-werkplaats Noord Jolanda Kroes Hanzehogeschool Groningen Inhoud 1. Inleiding 2 De Wmo-werkplaats 2 Schets van de context 2 Ontwikkelde producten 3 2. Doel onderzoek

Nadere informatie

Nieuwsflits 16 Aandacht voor iedereen. Hervorming Langdurige Zorg en Zorgakkoord. 8 mei 2013

Nieuwsflits 16 Aandacht voor iedereen. Hervorming Langdurige Zorg en Zorgakkoord. 8 mei 2013 Nieuwsflits 16 Aandacht voor iedereen 8 mei 2013 Hervorming Langdurige Zorg en Zorgakkoord Eind april presenteerde staatssecretaris Van Rijn zijn plannen voor hervorming van de langdurige zorg. Daarbij

Nadere informatie

Geachte lezer, Anne-Corine Schaaps directeur

Geachte lezer, Anne-Corine Schaaps directeur Geachte lezer, Fijn dat u even tijd neemt om kortweg kennis te maken met het beleid van stichting Welcom. Door het beleid voor de komende vier jaren te omschrijven, laat Welcom zien wat ze in de samenleving

Nadere informatie

Veranderingen in de langdurige ondersteuning en zorg. Februari 2014

Veranderingen in de langdurige ondersteuning en zorg. Februari 2014 Veranderingen in de langdurige ondersteuning en zorg. Februari 2014 Van een klassieke verzorgingsstaat naar een participerende samenleving klonk het vanaf de troon op Prinsjesdag. Dat klinkt best mooi,

Nadere informatie

SOC bijeenkomst, 26 november 2014

SOC bijeenkomst, 26 november 2014 1 Stijlvol Ouder Jeannette Dijkman Anders kijken naar ouder worden Onderzoek, marketing, communicatie, seniorenmakelaar Inhoud: Algemene trends en toekomstperspectief Demografische ontwikkelingen De nieuwe

Nadere informatie

Notitie scheiden van wonen en zorg Kenmerk 13s043

Notitie scheiden van wonen en zorg Kenmerk 13s043 Notitie scheiden van wonen en zorg Kenmerk 13s043 Inleiding De overheid heeft besloten over te gaan het scheiden van de financiering van wonen en zorg. De overheid heeft ook besloten tot hervormingen van

Nadere informatie

wonen met zorg vanuit een nieuw perspectief

wonen met zorg vanuit een nieuw perspectief wonen met zorg vanuit een nieuw perspectief scheiden van Verblijf van wonen naar Wonen en zorg & van verblijf naar wonen door extramuralisering en scheiden wonen/zorg Programma Doel van vandaag Meer grip

Nadere informatie

De Wmo Ontwikkelingen en uitdagingen voor de Wmo-raad

De Wmo Ontwikkelingen en uitdagingen voor de Wmo-raad De Wmo Ontwikkelingen en uitdagingen voor de Wmo-raad September 2010 Doel van de Wmo: Participatie Iedereen moet op eigen wijze mee kunnen doen aan de samenleving 2 Kenmerken van de Wmo - De Wmo is gericht

Nadere informatie

Factsheet AWBZ, 24 februari 2014. AWBZ naar Wmo: langdurige zorg per 1 januari 2015 naar gemeenten

Factsheet AWBZ, 24 februari 2014. AWBZ naar Wmo: langdurige zorg per 1 januari 2015 naar gemeenten Factsheet AWBZ, 24 februari 2014 AWBZ naar Wmo: langdurige zorg per 1 januari 2015 naar gemeenten Het Rijk draagt op 1 januari 2015 een deel van de zorg voor ouderen, chronisch zieken en gehandicapten

Nadere informatie

Ontwikkelingen. in zorg en welzijn. Wij houden daarbij onverkort vast aan de Koers 2010-2013,

Ontwikkelingen. in zorg en welzijn. Wij houden daarbij onverkort vast aan de Koers 2010-2013, KOERS 2014-2015 3 Het (zorg)landschap waarin wij opereren verandert ingrijpend. De kern hiervan is de Kanteling, wat inhoudt dat de eigen kracht van burgers over de hele breedte van de samenleving uitgangspunt

Nadere informatie

Ouderen(zorg) van de toekomst. Opkomst verzorgingsstaat Ontwikkelingen Grenzen aan de groei Ouderen van de toekomst Ouderenzorg van de toekomst

Ouderen(zorg) van de toekomst. Opkomst verzorgingsstaat Ontwikkelingen Grenzen aan de groei Ouderen van de toekomst Ouderenzorg van de toekomst Ouderen(zorg) van de toekomst Opkomst verzorgingsstaat Ontwikkelingen Grenzen aan de groei Ouderen van de toekomst Ouderenzorg van de toekomst VERZORGINGSSTAAT Opkomst verzorgingsstaat 1800-1870: liefdadigheid

Nadere informatie

Geef inhoud aan gemeentelijk beleid

Geef inhoud aan gemeentelijk beleid Geef inhoud aan gemeentelijk beleid met kennis, advies en trainingen van MOVISIE Decentralisatie van de jeugdzorg, de overheveling van de functie- begeleiding uit de AWBZ, de komst van de Wet Werken naar

Nadere informatie

Eigen Regie Maakt Zorg Beter

Eigen Regie Maakt Zorg Beter Eigen Regie Maakt Zorg Beter 31 maart 2011 Siska de Rijke Beleidsmedewerker Zorg CG-Raad Termen Zelfmanagement Eigen regie Eigen verantwoordelijkheid Deelnemer in plaats van afnemer Verbindende schakel

Nadere informatie

Transities in vogelvlucht de hervorming van de langdurige zorg. ZorgImpuls maart 2015 versie gemeente Rotterdam

Transities in vogelvlucht de hervorming van de langdurige zorg. ZorgImpuls maart 2015 versie gemeente Rotterdam Transities in vogelvlucht de hervorming van de langdurige zorg ZorgImpuls maart 2015 versie gemeente Rotterdam Inleiding Vanaf 1 januari 2015 is er veel veranderd in de zorg en ondersteuning. Het Rijk

Nadere informatie

Mantelzorg en vrijwilligerszorg is de basis

Mantelzorg en vrijwilligerszorg is de basis Mantelzorg en vrijwilligerszorg is de basis - Beuningen - - donderdag 19 november 2015 1 Van Binnenhof naar Beuningen een beeld 2 Waar hebben we het over zelfzorg gebruikelijke zorg Informele zorg professionele

Nadere informatie

Regeerakkoord bruggen slaan en de transitie AWBZ

Regeerakkoord bruggen slaan en de transitie AWBZ Regeerakkoord bruggen slaan en de transitie AWBZ De 12 gemeenten in Brabant Noordoost-oost (BNO-o) hebben samen met een groot aantal instellingen hard gewerkt aan de voorbereidingen voor de transitie AWBZ.

Nadere informatie

Actieplan 1 Informatie- en preventiebeleid naar de Zeelse bevolking toe op het vlak van o.m. (kinder)armoede, gezondheid, participatie

Actieplan 1 Informatie- en preventiebeleid naar de Zeelse bevolking toe op het vlak van o.m. (kinder)armoede, gezondheid, participatie DEEL ARMOEDEBESTRIJDING Actieplan 1 Informatie- en preventiebeleid naar de Zeelse bevolking toe op het vlak van o.m. (kinder)armoede, gezondheid, participatie Actie 1 : Het OCMW zorgt er, zelfstandig of

Nadere informatie

Zorg en ondersteuning voor mensen met ernstige psychische aandoeningen. Elly van Kooten. Directie Maatschappelijke Ondersteuning, Ministerie van VWS

Zorg en ondersteuning voor mensen met ernstige psychische aandoeningen. Elly van Kooten. Directie Maatschappelijke Ondersteuning, Ministerie van VWS Zorg en ondersteuning voor mensen met ernstige psychische aandoeningen Presentatie Congres Phrenos 13 november 2014 Elly van Kooten Directie Maatschappelijke Ondersteuning, Ministerie van VWS 1 Inhoud

Nadere informatie

Wat weet u na vanavond?

Wat weet u na vanavond? ROADSHOW Wijkzorg Wat weet u na vanavond?.wat er nu eigenlijk verandert en waarom Hoe bestaande samenwerking goed kan worden benut als basis voor Wijkzorg.Wat kansen zijn om welzijn en informele zorg aan

Nadere informatie

De Wmo en de decentralisaties

De Wmo en de decentralisaties De Wmo en de decentralisaties Presentatie Alice Makkinga Adviseur programma Aandacht voor Iedereen Inhoud Landelijk programma Aandacht voor iedereen Belangrijke maatschappelijke trends? Belangrijkste wettelijke

Nadere informatie

Inzet van WoonZorgTechnologie als antwoord op de nieuwe wetgeving

Inzet van WoonZorgTechnologie als antwoord op de nieuwe wetgeving Stichting KIEN Vitaal thuis werksessie Inzet van WoonZorgTechnologie als antwoord op de nieuwe wetgeving Lars Nieuwenhoff 12 november 2014 Lars Nieuwenhoff lars@inn4care.nl Beroepsofficier (KMA) Universiteit

Nadere informatie

De transities in vogelvlucht en hoe de toegang tot zorg georganiseerd is. ZorgImpuls maart 2015

De transities in vogelvlucht en hoe de toegang tot zorg georganiseerd is. ZorgImpuls maart 2015 De transities in vogelvlucht en hoe de toegang tot zorg georganiseerd is ZorgImpuls maart 2015 Inleiding Vanaf 1 januari 2015 is er veel veranderd in de zorg en ondersteuning. Het Rijk heeft veel taken

Nadere informatie

Notitie Velsen, vervolg Welzijn Nieuwe Stijl

Notitie Velsen, vervolg Welzijn Nieuwe Stijl Notitie Velsen, vervolg Welzijn Nieuwe Stijl C. Kolner, WNS adviseur, 14 juli 2011 Inleiding In de gemeente Velsen is, parallel aan de voorbereiding van het WMO-beleidsplan 2012-2015, sinds januari 2011

Nadere informatie

WMO-beleidsnotitie van het Land van Cuijk participatie en vrijwilligers

WMO-beleidsnotitie van het Land van Cuijk participatie en vrijwilligers WMO-beleidsnotitie van het Land van Cuijk participatie en vrijwilligers 05.12.2011 In de WMO-beleidsnotitie van Land van Cuijk is het volgende in hoofdstuk 6 opgenomen: 6.3.2 Vrijwilligers in de zorg Voor

Nadere informatie

De Wmo: een kans voor de fysiotherapeut?!

De Wmo: een kans voor de fysiotherapeut?! De Wmo: een kans voor de fysiotherapeut?! RGF Zuidwest Nederland 24 september 2013 Cor Langedijk Gerrold Verhoeks Aantal maatschappelijke ontwikkelingen komen samen Afname sociale cohesie: proces van 50

Nadere informatie

Mijn naam is Popko Hooiveld. Ik werk als leidinggevende bij de Stichting Welzijn en Dienstverlening.

Mijn naam is Popko Hooiveld. Ik werk als leidinggevende bij de Stichting Welzijn en Dienstverlening. Ouderenzorg - zorgen voor later? Beste mensen, Mijn naam is Popko Hooiveld. Ik werk als leidinggevende bij de Stichting Welzijn en Dienstverlening. Heel kort iets over de stichting. De Stichting Welzijn

Nadere informatie

De Verpleging en verzorging in beweging; ontwikkelingen in wonen, welzijn en zorg

De Verpleging en verzorging in beweging; ontwikkelingen in wonen, welzijn en zorg De Verpleging en verzorging in beweging; ontwikkelingen in wonen, welzijn en zorg Grande conference 2014 Henri Plagge, arts M&G MCM Voorzitter Raad van Bestuur De Zorgboog Zorgboog Voor alle generaties;

Nadere informatie

Veranderingen in delangdurige zorg, toegespitst op de begeleiding

Veranderingen in delangdurige zorg, toegespitst op de begeleiding Veranderingen in delangdurige zorg, toegespitst op de begeleiding Astrid Buis Stijgende kosten zorg Vergrijzing Vereenzaming Professionalisering Individualisering Bureaucratisering Wet- en regelgeving

Nadere informatie

Iedereen moet kunnen meedoen

Iedereen moet kunnen meedoen Nieuwe wet voor maatschappelijke ondersteuning in uw gemeente Ministerie van Volksgezondheid, Welzijn en Sport Inhoud 2 Voorwoord 5 Wat is de Wmo? 5 Waarom is de Wmo belangrijk? 9 Negen taken voor uw

Nadere informatie

Uitdagingen bij de vermaatschappelijking van de zorg

Uitdagingen bij de vermaatschappelijking van de zorg Uitdagingen bij de vermaatschappelijking van de zorg Koen Hermans LUCAS, Centrum voor zorgonderzoek en consultancy Centrum voor sociologisch onderzoek Professionele zorg in Vlaanderen is succesverhaal

Nadere informatie

Ook moet gekeken worden wat efficiënter kan. Hierdoor ontstaat inzicht waarop bezuinigingen kunnen worden gerealiseerd.

Ook moet gekeken worden wat efficiënter kan. Hierdoor ontstaat inzicht waarop bezuinigingen kunnen worden gerealiseerd. OPA Borsele Speerpunten Ondersteuning van mensen in kwetsbare situaties Mensen met een psychische, verstandelijke of lichamelijke beperking en ouderen worden steeds meer aangesproken op hun eigen kracht

Nadere informatie

Manifest. voor de intensieve vrijwilligerszorg

Manifest. voor de intensieve vrijwilligerszorg Manifest voor de intensieve vrijwilligerszorg Manifest voor de intensieve vrijwilligerszorg Meer dan 15.000 mensen zijn vrijwilliger bij een Waarom dit manifest? organisatie voor Vrijwillige Thuishulp,

Nadere informatie

Module Samen met jongeren nadenken over werken en leren voor Sociale Wijkteams

Module Samen met jongeren nadenken over werken en leren voor Sociale Wijkteams Module Samen met jongeren nadenken over werken en leren voor Sociale Wijkteams Tijd: 2 ½ uur Sociale Wijkteam leden Een collectieve leerbijeenkomst staat in het teken van participatie van jongeren die

Nadere informatie

Wat gaat er in de zorg veranderen en waarom?

Wat gaat er in de zorg veranderen en waarom? Wat gaat er in de zorg veranderen en waarom? Het ministerie van VWS heeft wee websites in het leven geroepen die hierover uitgebreid informatie geven www.dezorgverandertmee.nl en www.hoeverandertmijnzorg.nl

Nadere informatie

Inleiding. Doelen en uitgangspunten van het gemeentebestuur

Inleiding. Doelen en uitgangspunten van het gemeentebestuur Inleiding TRILL is een methodiek die de verantwoordelijkheden en de te leveren prestaties van betrokken partijen in kaart brengt. Zo moet de ambtenaar de beleidsdoelstellingen die door het gemeentebestuur

Nadere informatie

Veranderingen in het sociale domein en de rol van kerken Samenvatting

Veranderingen in het sociale domein en de rol van kerken Samenvatting Veranderingen in het sociale domein en de rol van kerken Samenvatting We bevinden ons midden in een grote verandering van verzorgingsstaat naar participatiesamenleving. Waar voorheen de overheid op het

Nadere informatie

eflectietool Reflectietool Reflectietool Reflectietool Test jezelf op professioneel ondersteunen

eflectietool Reflectietool Reflectietool Reflectietool Test jezelf op professioneel ondersteunen eflectietool Reflectietool eflectietool Reflectietool eflectietool Reflectietool Test jezelf op professioneel ondersteunen Redactie: Marieke Haitsma en Corrie van Dam Eindredactie: afdeling communicatie

Nadere informatie

Zorg en Ondersteuning aan mensen met een verstandelijke beperking. Wat verandert er in de zorg in 2015

Zorg en Ondersteuning aan mensen met een verstandelijke beperking. Wat verandert er in de zorg in 2015 Zorg en Ondersteuning aan mensen met een verstandelijke beperking Wat verandert er in de zorg in 2015 De zorg in beweging Wat verandert er in 2015? In 2015 verandert er veel in de zorg. Via een aantal

Nadere informatie

Participatiewiel: een andere manier van kijken

Participatiewiel: een andere manier van kijken Participatiewiel: een andere manier van kijken Ideeën voor gebruik door activeerders en hun cliënten Participatiewiel: samenhang in beeld WWB Schuldhulpverlening Wajong / WIA / WW / WIJ AWBZ en zorgverzekeringswet

Nadere informatie

Een hoop nieuwe verantwoordelijkheden. Decentralisaties in het Sociaal Maatschappelijk Domein

Een hoop nieuwe verantwoordelijkheden. Decentralisaties in het Sociaal Maatschappelijk Domein Louis Litjens - Projectdirecteur Ramon Testroote - Wethouder Louis Louis Litjens Ramon Testroote - Wethouder Ramon Testroote Litjens - Projectdirecteur Projectdirecteur Wethouder Een hoop nieuwe verantwoordelijkheden

Nadere informatie

Zelf doen wat kan en ondersteuning waar moet.

Zelf doen wat kan en ondersteuning waar moet. Zelf doen wat kan en ondersteuning waar moet. Op 1 januari 2015 wordt de Wet maatschappelijke ondersteuning 2015 (Wmo 2015) van kracht. De zes Drechtsteden zijn dan verantwoordelijk voor de ondersteuning

Nadere informatie

Stadskanaal: Samen met de burger Integraal beleidskader Sociaal Domein

Stadskanaal: Samen met de burger Integraal beleidskader Sociaal Domein Stadskanaal: Samen met de burger Integraal beleidskader Sociaal Domein Versie: 31 maart 2014 1. Inleiding: Wij kunnen ons in Nederland gelukkig prijzen met een van de sterkste sociale stelsels ter wereld.

Nadere informatie

Participatiesamenleving. WlZ, WMO, Zvw, Jeugdwet, Participatiewet. door Judith Hovius

Participatiesamenleving. WlZ, WMO, Zvw, Jeugdwet, Participatiewet. door Judith Hovius Participatiesamenleving WlZ, WMO, Zvw, Jeugdwet, Participatiewet. door Judith Hovius Inhoud 1) Wat is recht? 2) Mensenrechten 3) Verschuivende beroepsbeelden 4) Veranderingen per 2015 op een rij 5) Enkele

Nadere informatie

Manifest Zorgzaam ''s-hertogenbosch

Manifest Zorgzaam ''s-hertogenbosch Manifest Zorgzaam ''s-hertogenbosch 21 juni 2013 Onze samenwerking Vijftien organisaties doen de gemeente s-hertogenbosch op 28 juni 2013 tijdens de jaarlijkse Godshuizenlezing een aanbieding in het kader

Nadere informatie

Je steunsysteem is overal om je heen.

Je steunsysteem is overal om je heen. Je steunsysteem is overal om je heen. Kwartiermaken in de wijken in Oss en in de regio. Burgerkracht en Presentie Definitie kwartiermaken: Kwartiermaken gaat over het bevorderen van het maatschappelijk

Nadere informatie

Wordt de participatiesamenleving echt onze toekomst?

Wordt de participatiesamenleving echt onze toekomst? Wordt de participatiesamenleving echt onze toekomst? Groningen, 12 november 2015 Paul Schnabel Universiteit Utrecht Troonrede 2013... De klassieke verzorgingsstaat verandert langzaam maar zeker in een

Nadere informatie

We zijn in de buurt. Over het beleidsplan 2013-2017 van Partis

We zijn in de buurt. Over het beleidsplan 2013-2017 van Partis We zijn in de buurt Over het beleidsplan 2013-2017 van Partis We zijn in de buurt Over het beleidsplan 2013-2017 van Partis Over Partis Partis is de Brede Welzijnsinstelling in Sint-Michielsgestel. Partis

Nadere informatie

Startnotitie. Vrijwilligerswerk Vrijwilligers maken het verschil! 2011 2014. Versie: 21 april 2011 1

Startnotitie. Vrijwilligerswerk Vrijwilligers maken het verschil! 2011 2014. Versie: 21 april 2011 1 Startnotitie Vrijwilligerswerk Vrijwilligers maken het verschil! 2011 2014 Versie: 21 april 2011 1 1. Aanleiding 1.1. Voor u ligt de startnotitie vrijwilligersbeleid, directe aanleiding voor deze startnotitie

Nadere informatie

Maatschappelijk aanbesteden

Maatschappelijk aanbesteden Maatschappelijk aanbesteden in vogelvlucht Mark Waaijenberg B&A Groep Maatschappelijk aanbesteden IN PERSPECTIEF 2 Samenleving Terugtreden is vooruitzien Raad voor Maatschappelijke Ontwikkeling Verstikkende

Nadere informatie

AVI-activiteiten 2015. Transformatieagenda

AVI-activiteiten 2015. Transformatieagenda AVI-activiteiten 2015 Transformatieagenda Januari 2015 Inhoudsopgave Transformatieagenda... 3 Agendapunten transformatie 2015... 5 Aandacht voor iedereen Het programma Aandacht voor iedereen heeft als

Nadere informatie

Bestuur & Management Consultants. Katherine Boon Ester Rood

Bestuur & Management Consultants. Katherine Boon Ester Rood Bestuur & Management Consultants Katherine Boon Ester Rood 1 Presentatie Project!mpulsbijeenkomsten Samen in de wijk Themasessie Grenzen aan vermaatschappelijking en extramuralisering 2 Impressies Extramuralisering

Nadere informatie

Waarde en weerloosheidvermaatschappelijking. Rick Kwekkeboom Sociaal en Cultureel Planbureau Avans Hogeschool

Waarde en weerloosheidvermaatschappelijking. Rick Kwekkeboom Sociaal en Cultureel Planbureau Avans Hogeschool Waarde en weerloosheidvermaatschappelijking in de zorg Rick Kwekkeboom Sociaal en Cultureel Planbureau Avans Hogeschool Kernwoord in zorg voor mensen met beperkingen (sinds twee decennia): Vermaatschappelijking

Nadere informatie

1. Visieraadsleden op de overheveling van taken binnen het sociale domein naar de gemeente Erik Haverkort (fractievoorzitter VVD)

1. Visieraadsleden op de overheveling van taken binnen het sociale domein naar de gemeente Erik Haverkort (fractievoorzitter VVD) 1. Visieraadsleden op de overheveling van taken binnen het sociale domein naar de gemeente Bij de transitie en transformatie gaat het om een cultuurslag, wat is de visie van raadsleden? De voorzitter vraagt

Nadere informatie

De visie in de Wmo beleidsnota sluit aan bij landelijk en regionaal ontwikkelingen. ( SHEET 1)

De visie in de Wmo beleidsnota sluit aan bij landelijk en regionaal ontwikkelingen. ( SHEET 1) Presentatie raad Wmo beleidsnota 2013-2016 Inleiding Ik presenteer u de Wmo beleidsnota voor de periode 2013-2016. De nota is in een turbulente tijd tot stand gekomen. Landelijk wijzigt het beleid bijna

Nadere informatie

redenen om voor Sociaal Werkers te kiezen.

redenen om voor Sociaal Werkers te kiezen. 10 redenen om voor te kiezen. ociaal Werkers hebben een uiterst belangrijke rol in de participatiesamenleving. De effecten van het werk van deze professionals zijn niet voor iedereen even zichtbaar. Wel

Nadere informatie

Transitie Langdurige Zorg

Transitie Langdurige Zorg Transitie Langdurige Zorg Manager Inkoop Verpleging, Verzorging, Thuiszorg Manager Inkoop Verpleging, Verzorging, Thuiszorg AWBZ in historisch perspectief 1968 Ontstaan van de AWBZ voor langdurige onverzekerbare

Nadere informatie

Uw zorg in 2015 van TWB Thuiszorg met Aandacht

Uw zorg in 2015 van TWB Thuiszorg met Aandacht Uw zorg in 2015 van TWB Thuiszorg met Aandacht De zorgvraag in Nederland stijgt. De toename is zodanig, dat de overheid aangeeft de zorg anders te moeten organiseren. Anders houden we de zorg in Nederland

Nadere informatie

Aanvraag voorzieningen bij een terugtredende overheid

Aanvraag voorzieningen bij een terugtredende overheid Aanvraag voorzieningen bij een terugtredende overheid Medisch Maatschappelijk Werk SEIN Siebe Dijkgraaf Opbouw presentatie Nieuwe Wetgeving in 2015 Proces van aanvragen Vragen Links Wat veranderd er in

Nadere informatie

Angst voor afhankelijkheid Over wederkerigheid en (on)afhankelijkheid in relaties tussen burgers

Angst voor afhankelijkheid Over wederkerigheid en (on)afhankelijkheid in relaties tussen burgers Angst voor afhankelijkheid Over wederkerigheid en (on)afhankelijkheid in relaties tussen burgers L.linders@fontys.nl Lilian Linders Fontys Hogeschool Sociale Studies 06 50242166 Masterclass Humanitas Academie

Nadere informatie

Met elkaar voor elkaar

Met elkaar voor elkaar Met elkaar voor elkaar Publiekssamenvatting Oktober 2013 1 1 Inleiding Met elkaar, voor elkaar. De titel van deze notitie is ook ons motto voor de komende jaren. Samen met u (inwoners en beroepskrachten)

Nadere informatie

Natuurlijk... NUTH. NUTH... Natuurlijk DE WET MAATSCHAPPELIJKE ONDERSTEUNING (WMO)

Natuurlijk... NUTH. NUTH... Natuurlijk DE WET MAATSCHAPPELIJKE ONDERSTEUNING (WMO) DE WET MAATSCHAPPELIJKE ONDERSTEUNING (WMO) Natuurlijk... NUTH NUTH... Natuurlijk Gemeente Nuth - Deweverplein 1 - Postbus 22000-6360 AA Nuth - 045-5659100 - www.nuth.nl VOORWOORD wethouder J.J.C van den

Nadere informatie

Zorgvernieuwing in Middelburg

Zorgvernieuwing in Middelburg Zorgvernieuwing in Middelburg ERVARINGEN VAN EEN KOPLOPER Albert de Vries wethouder van o.a. wonen, zorg en welzijn Uitgangssituatie in 2002 Alle zorgverleners besloten te vernieuwen Woonbeleid Middelburg

Nadere informatie

De positie van de(thuis)zorg. Henri Plagge, arts M&G MCM voorzitter Raad van Bestuur de Zorgboog

De positie van de(thuis)zorg. Henri Plagge, arts M&G MCM voorzitter Raad van Bestuur de Zorgboog De positie van de(thuis)zorg Henri Plagge, arts M&G MCM voorzitter Raad van Bestuur de Zorgboog de Zorgboog Voor alle generaties; dus kraamzorg, Jeugdgezondheidszorg 0-4 jaar, behandelpraktijk (paramedici),

Nadere informatie

Een gezonder Nederland VTV-2014. De Volksgezondheid Toekomst Verkenning 2014. Nancy Hoeymans, Jeanne van Loon, Casper Schoemaker

Een gezonder Nederland VTV-2014. De Volksgezondheid Toekomst Verkenning 2014. Nancy Hoeymans, Jeanne van Loon, Casper Schoemaker Een gezonder Nederland VTV-2014 Nancy Hoeymans, Jeanne van Loon, Casper Schoemaker, en vele anderen De Volksgezondheid Toekomst Verkenning 2014 1 Nancy Hoeymans, Jeanne van Loon, Casper Schoemaker 24 juni

Nadere informatie

Presentatie De nieuwe WMO. Raimond de Prez Wethouder Zorg en Wijken

Presentatie De nieuwe WMO. Raimond de Prez Wethouder Zorg en Wijken Presentatie De nieuwe WMO Raimond de Prez Wethouder Zorg en Wijken Inhoudsopgave 1. De nieuwe WMO in Delft 2. De Delftse toegang tot zorg en ondersteuning Positie toegang: basis maatwerk vangnet Vangnet/

Nadere informatie

Dé mantelzorger bestaat niet

Dé mantelzorger bestaat niet Dé mantelzorger bestaat niet Deze notitie over mantelzorg is opgesteld is samenwerking met: Stichting Pulse, Plaatselijk Overleg Gehandicapten, het Nederlandse Rode Kruis, de Zonnebloem IJsselstein, de

Nadere informatie

Het project in fasen. Waarom dit project? Gebiedsgerichte Zorg. Resultaten fase 1 en 2. Dit Zorgbelang Fryslân project wil:

Het project in fasen. Waarom dit project? Gebiedsgerichte Zorg. Resultaten fase 1 en 2. Dit Zorgbelang Fryslân project wil: Waarom dit project? Dit Zorgbelang Fryslân project wil: Gebiedsgerichte Zorg Klaas de Jong & Trees Flapper Burgers meelaten denken in een pracht gebied met veel veranderingen (krimp, belangen e.d.) Hun

Nadere informatie

Gemeenten voor Wonen, Zorg en Welzijn

Gemeenten voor Wonen, Zorg en Welzijn Gemeenten voor Wonen, Zorg en Welzijn Gemeenten voor Wonen, Zorg en Welzijn De toenemende vergrijzing enerzijds en de extramuralisering anderzijds stellen eisen aan de kwantiteit en kwaliteit van zorg-

Nadere informatie

Welkom. Wmo beleidsplan 2015 2018 Drechtsteden. Papendrecht

Welkom. Wmo beleidsplan 2015 2018 Drechtsteden. Papendrecht Welkom Wmo beleidsplan 2015 2018 Drechtsteden Papendrecht Bevorderen van sociale samenhang, mantelzorg, vrijwilligerswerk en veiligheid en leefbaarheid in de gemeente, alsmede het van voorkomen en bestrijden

Nadere informatie

Signalering en zorgcoördinatie bij begeleiding in de Wmo voor specifieke groepen

Signalering en zorgcoördinatie bij begeleiding in de Wmo voor specifieke groepen Signalering en zorgcoördinatie bij begeleiding in de Wmo voor specifieke groepen Specifieke groepen voor de extramurale begeleiding vanuit Wmo zintuiglijk gehandicapten (ZG) mensen met complex niet aangeboren

Nadere informatie

Meerjarenvisie 2011-2014 Gelijkwaardige en maatschappelijke participatie van mensen met een functiebeperking in Arnhem

Meerjarenvisie 2011-2014 Gelijkwaardige en maatschappelijke participatie van mensen met een functiebeperking in Arnhem 2012 Meerjarenvisie 2011-2014 Gelijkwaardige en maatschappelijke participatie van mensen met een functiebeperking in Arnhem Arnhems Platform Chronisch zieken en Gehandicapten September 2011 Aanleiding

Nadere informatie

Verenso. Vereniging van specialisten ouderengeneeskunde en sociaal geriaters

Verenso. Vereniging van specialisten ouderengeneeskunde en sociaal geriaters Verenso Vereniging van specialisten ouderengeneeskunde en sociaal geriaters WetLz April 2014 Wet Langdurige Zorg (Wet LZ) Alleen de meest kwetsbare mensen hebben in de toekomst recht op passende zorg (en

Nadere informatie

Veranderingsprocessen en vernieuwing in het sociale domein. Marike Hafkamp, MSc Apeldoorn, 30 oktober 2014

Veranderingsprocessen en vernieuwing in het sociale domein. Marike Hafkamp, MSc Apeldoorn, 30 oktober 2014 Veranderingsprocessen en vernieuwing in het sociale domein Marike Hafkamp, MSc Apeldoorn, 30 oktober 2014 1 De landelijke ontwikkelingen Regeerakkoord: Decentralisaties naar gemeenten: 1. AWBZ begeleiding,inkomensondersteuning,

Nadere informatie

Heel het Kind Samenvatting van de concept kadernota

Heel het Kind Samenvatting van de concept kadernota Heel het Kind Samenvatting van de concept kadernota 2 Samenvatting van de concept kadernota - Heel het Kind Heel het Kind Op 18 februari 2014 heeft de Eerste Kamer de nieuwe Jeugdwet aangenomen. Daarmee

Nadere informatie

Kaartenboek Gezondheidszorg Editie 2015. Zó werkt de zorg in Nederland. inkijkexemplaar. dr Maaike de Vries en drs Jenny Kossen

Kaartenboek Gezondheidszorg Editie 2015. Zó werkt de zorg in Nederland. inkijkexemplaar. dr Maaike de Vries en drs Jenny Kossen Zó werkt de zorg in Nederland Kaartenboek Gezondheidszorg Editie 2015 dr Maaike de Vries en drs Jenny Kossen Inhoudsopgave Voorwoord VvAA 3 Voorwoord De Argumentenfabriek 7 Verantwoording 13 Lijst van

Nadere informatie

3) Verslag van de vergadering van 29 september 2014, zie bijlage 1 (16:05 uur)

3) Verslag van de vergadering van 29 september 2014, zie bijlage 1 (16:05 uur) Agenda voor de vergadering van het Platform Zelfredzaam Datum: Locatie: 12 januari 2015 van 16:00 uur tot uiterlijk 19:00 uur (voor een eenvoudige maaltijd wordt gezorgd) Kulturhus Lienden Koningin Beatrixplein

Nadere informatie

Eigen regie en eigen verantwoordelijkheid in de (ouderen) zorg.

Eigen regie en eigen verantwoordelijkheid in de (ouderen) zorg. Eigen regie en eigen verantwoordelijkheid in de (ouderen) zorg. Joop Blom, voorzitter commissie Zorg en Welzijn en Wonen NVOG VOOR: Vereniging Gepensioneerden DuPont Nederland op 23 april 2015. Ontwikkelingen.

Nadere informatie

Ik word verantwoordelijk geacht voor de AWBZ en daarom krijg ik veel van de kritiek op mijn bordje.

Ik word verantwoordelijk geacht voor de AWBZ en daarom krijg ik veel van de kritiek op mijn bordje. Directie Voorlichting en Communicatie Parnassusplein 5 Postbus 20350 2500 EJ Den Haag T 070 340 79 11 T 070 340 60 00 F 070 340 62 92 Hebt u 's avonds of in het weekend dringend een voorlichter nodig,

Nadere informatie

DE AANPAK VAN SOCIAAL ISOLEMENT. KNELPUNTEN EN DILEMMA S.

DE AANPAK VAN SOCIAAL ISOLEMENT. KNELPUNTEN EN DILEMMA S. DE AANPAK VAN SOCIAAL ISOLEMENT. KNELPUNTEN EN DILEMMA S. Presentatie DAK bijeenkomst 16 juni 2014 Dr. Marina Jonkers ONDERWERPEN Wat doet LESI? Aanpak sociaal isolement in gemeenten Beleidsurgentie en

Nadere informatie

Nieuwe arrangementen. Workshop 5

Nieuwe arrangementen. Workshop 5 Nieuwe arrangementen Workshop 5 De kaders (1) De 3 transities met minder middelen Geven mogelijkheden tot betere afstemming Meer preventie minder hulpverleners Meer lichter vormen van ondersteuning minder

Nadere informatie

Toeleg Meedoen & Samenwerken in Breda

Toeleg Meedoen & Samenwerken in Breda Toeleg Meedoen & Samenwerken in Breda 2012-2013 Inleiding M&S Breda bestaat uit acht organisaties die er voor willen zorgen dat de kwetsbare burger in Breda mee kan doen. De deelnemers in M&S Breda delen

Nadere informatie

november 2014 Informatiekaart Cliëntondersteuning ouderen TransitieBureau Wmo

november 2014 Informatiekaart Cliëntondersteuning ouderen TransitieBureau Wmo november 2014 Informatiekaart Cliëntondersteuning ouderen TransitieBureau Wmo Waarom deze informatiekaart? Het bieden van cliëntondersteuning aan oudere inwoners is niet nieuw voor gemeenten. Zowel professionals

Nadere informatie

VISIE OP DAGBESTEDING EN WERK DICHTERBIJ

VISIE OP DAGBESTEDING EN WERK DICHTERBIJ VISIE OP DAGBESTEDING EN WERK DICHTERBIJ Visie Dichterbij: Dichterbij schept voorwaarden waardoor mensen met een verstandelijke beperking: - leven in een eigen netwerk temidden van anderen - een eigen

Nadere informatie

De AWBZ en de VVT (verpleging, verzorging en thuiszorg) na de verkiezingen van september 2012.

De AWBZ en de VVT (verpleging, verzorging en thuiszorg) na de verkiezingen van september 2012. De AWBZ en de VVT (verpleging, verzorging en thuiszorg) na de verkiezingen van september 2012. Savant-Zorg Regionale gecertificeerde organisatie voor verpleging en verzorging. Wij bieden verpleging en

Nadere informatie

Huishoudelijke verzorging in de gemeente Lochem Door: Peter van der Mierden, Ruben Otemann en Tonnie Tekelenburg

Huishoudelijke verzorging in de gemeente Lochem Door: Peter van der Mierden, Ruben Otemann en Tonnie Tekelenburg Huishoudelijke verzorging in de gemeente Lochem Door: Peter van der Mierden, Ruben Otemann en Tonnie Tekelenburg Zorg naar behoefte werd een juridische gevecht Waarom dit alternatieve plan? De kaders voor

Nadere informatie

Ruud Janssen, Lectoraat ICT-innovaties in de Zorg, Hogeschool Windesheim

Ruud Janssen, Lectoraat ICT-innovaties in de Zorg, Hogeschool Windesheim Ruud Janssen, Lectoraat ICT-innovaties in de Zorg, Hogeschool Windesheim Netwerkbijeenkomst decentraliseren = innoveren, georganiseerd door Zorg voor Innoveren, Utrecht, 26 juni 2014 Zorgverzekeringswet

Nadere informatie