Zzzip 2. Onderzoek naar de levenskwaliteit van Vlaamse holebi s

Maat: px
Weergave met pagina beginnen:

Download "Zzzip 2. Onderzoek naar de levenskwaliteit van Vlaamse holebi s"

Transcriptie

1 Zzzip 2 Onderzoek naar de levenskwaliteit van Vlaamse holebi s Dr. Dagmar Versmissen (SGKB - Universiteit Antwerpen) Promotoren Dr. Alexis Dewaele (Universiteit Gent) Prof. dr. Petra Meier (Universiteit Antwerpen) Prof. dr. Mieke Van Houtte (Universiteit Gent) In samenwerking met: Steunpunt Gelijkekansenbeleid

2

3

4 Steunpunt Gelijkekansenbeleid Consortium Universiteit Antwerpen en Universiteit Hasselt 2011 ISBN Wettelijk Depot: D/2011/3680/06 NUR 740, 756 Niets uit deze uitgave mag worden verveelvoudigd en/of openbaar gemaakt door middel van druk, fotokopie, microfilm, geluidsband of op welke andere wijze ook, zonder voorafgaande schriftelijke toestemming van de uitgever. Druk- en bindwerk: Drukkerij Lithos ii

5 Zzzip 2 Onderzoek naar de levenskwaliteit van Vlaamse holebi s dr. Dagmar Versmissen (SGKB Universiteit Antwerpen) Promotoren dr. Alexis Dewaele (Universiteit Gent) Prof. dr. Petra Meier (Universiteit Antwerpen) Prof. dr. Mieke Van Houtte (Universiteit Gent) In samenwerking met: Steunpunt Gelijkekansenbeleid - Consortium Universiteit Antwerpen en Universiteit Hasselt iii

6

7 Inhoudstafel Inhoudstafel Situering van het onderzoek Executive summary Samenvatting Conclusies Aanbevelingen Theoretische inleiding Inleiding De levenskwaliteit van holebi s in Vlaanderen en de wereld Holebispecifieke kwetsbaarheidsfactoren Gender en genderidentiteit Homonegativiteit Discriminatie omwille van de minderheidsstatus Stigmabewustzijn Geïnternaliseerde homonegativiteit Wie is de Vlaamse holebi? De houding van de Vlaamse bevolking Percepties over bedrijfscultuur en schoolcultuur Samenvattend Methode Introductie Het onderzoeken van een verborgen populatie De feitelijke dataverzameling Potentiële deelnemers? Verleid ze! De rekrutering van kandidaten: Waar en hoe? Het gebruik van een online survey om data te verzamelen De gebruikte vragenlijst Statistische methodes Socio-demografie Geslacht Leeftijd Nationaliteit

8 5.4. Geloof Een progressieve heterosteekproef? Samenvattend Werk & Studie Opleidingsniveau Opleidingsniveau niet-studerende deelnemers Opleidingsniveau en studierichting studenten Tewerkstellingsgraad Beroepstaken Leidinggevende functies Samenvattend Relaties, seksuele identiteit, partner & gezin Seksuele identiteit Samenstelling van de steekproeven Coming-out Relatie en Partner Seksuele contacten Vaste partner Samenlevingsvorm Meer dan één vaste partner Kwaliteit van de relatie Kinderen en kinderwens Kinderwens Afkomst van de kinderen Samenvattend Stigma, attitudes & stereotypieën Homonegativiteit door hetero s Waardering van het holebi-ouderschap en -huwelijk door onbekenden Waardering van het holebi-ouderschap door familie en omgeving Perceptie van schoolcultuur en bedrijfscultuur Samenvattend Minderheidsstressoren & discriminatie Discriminatie Daders van discriminatie tegen holebi s

9 9.2. Minderheidsstressoren Genderidentiteit Genderidentiteit bij lesbische en biseksuele vrouwen Genderidentiteit bij homoseksuele en biseksuele mannen Genderidentiteit en discriminatie Genderidentiteit en discriminatie bij lesbiennes en biseksuele vrouwen Genderidentiteit en discriminatie bij homoseksuele en biseksuele mannen Geïnternaliseerde homonegativiteit Geïnternaliseerde homonegativiteit en discriminatie Stigmabewustzijn Zichtbaarheidsmanagement Zichtbaarheidsmanagement en discriminatie Sociale identiteit Samenvattend Mentaal welbevinden & middelengebruik Mentaal welbevinden en kwaliteit van leven Stemming Subklinische symptomen Klinische symptomen Psychosomatiek Kwaliteit van leven Mentaal welbevinden en minderheidsstressoren Mentaal welbevinden en stigmabewustzijn Mentaal welbevinden en geïnternaliseerde homonegativiteit Mentaal welbevinden en genderidentiteit Genderidentiteit & mentaal welbevinden bij lesbische en biseksuele vrouwen Genderidentiteit & mentaal welbevinden bij homoseksuele en biseksuele mannen Mentaal welbevinden en zichtbaarheidmanagement Het gebruik van tabak Het gebruik van alcohol Het gebruik van drugs Samenvattend

10 11. Algemene conclusie De mening van de hetero Mentale gezondheid en middelenmisbruik Kinderen van holebi s Aan het werk Discriminatie Minderheidsstressoren Aanbevelingen voor beleid, middenveld & onderzoek Tolerantie Mentale gezondheid en welzijn Kinderen en kinderwens: adoptie, draagmoederschap en pleegzorg Bijlagen Bibliografie

11 9

12 10

13 1. Situering van het onderzoek In Vlaanderen kennen we een lange traditie van holebi-onderzoek. De eerste grootschalige kwantitatieve studies gebeurden onder leiding van prof. dr. John Vincke ( ) en kwamen tot stand binnen de vakgroep Sociologie van de Universiteit Gent. In 2004 zag daar het eerste Zzzip-project, dat werd uitgevoerd in opdracht van de Vlaamse minister voor Welzijn, Gezondheid en Gelijke Kansen, het levenslicht. De publicatie volgde in In navolging van dit project werd in 2010 en 2011 gewerkt aan het Zzzip²-project. Waar de eerste Zzzip-studie werd omschreven als een statistisch onderzoek met het oog op het verzamelen van basismateriaal over de doelgroep holebi s, werd voor het Zzzip²-project tot doel gesteld de levenskwaliteit van de Vlaamse holebi s in kaart te brengen. De Vlaamse minister voor Gelijke Kansen, Pascal Smet, is opdrachtgever voor het onderzoek waarover we hier rapporteren en de studie werd door het Steunpunt Gelijke Kansenbeleid (S-GKB) uitgevoerd. De onderzoekster van het Steunpunt Gelijkekansenbeleid, dr. Dagmar Versmissen, en de promotor-coördinator van het Steunpunt Gelijkekansenbeleid, prof. dr. Petra Meier, vormden samen met dr. Alexis Dewaele, faculteit Psychologie en Pedagogische wetenschappen van de Universiteit Gent, en prof. dr. Mieke Van Houtte, vakgroep Sociologie van de Universiteit Gent, het onderzoeksteam. Voor de Zzzip 2 -studie werd een survey samengesteld door het onderzoeksteam, in samenwerking met de stuurgroep. Deze stuurgroep was samengesteld uit experten uit het middenveld, het beleid en de academische wereld. Concreet maakten volgende personen deel uit van de stuurgroep: Agna Smisdom (Gelijke Kansen Vlaanderen), Bob van den Broeck (raadgever Gelijke Kansen Kabinet Smet), Eva Dumon (çavaria), Jo Noppe (Studiedienst Vlaamse Regering), John Lievens (UGent), Josee Lemaitre (Studiedienst Vlaamse Regering), Marc Hooghe (KULeuven), Mark Sergeant (Sensoa), Sara Vissers (KULeuven), Nico Steegmans (Steunpunt Gelijkekansebeleid), Wim Vanden Berghe (Instituut voor Tropische Geneeskunde), Yves Aerts (çavaria) en Nele Cox (UGent). Nele Cox, die nauw betrokken was bij de eerste Zzzip-studie, leverde bovendien een belangrijke bijdrage tot het samenstellen van de Zzzip²-survey. In dit onderzoeksproject baseren we ons grotendeels gebaseerd op de vragenlijst van het eerste Zzzip-onderzoek. Op deze manier is het mogelijk bepaalde tendensen over de tijd te observeren. Aanvullend werden er vragen toegevoegd aan de survey om de levenskwaliteit van holebi s gedetailleerder in kaart te brengen. Concreet start dit rapport met een theoretische inleiding en een beschrijving van de gehanteerde onderzoeksmethode, waarna zes inhoudelijke hoofdstukken aan bod komen. Deze hoofdstukken behandelen socio-demografie, werk en studie, relaties, seksuele identiteit, partner en gezin, stigma, attitudes en stereotypieën, discriminatie en minderheidsstressoren, mentaal welbevinden en middelenmisbruik. We sluiten het rapport af met een concluderend hoofdstuk en beleidsaanbevelingen. 11

14 12

15 2. Executive summary 2.1. Samenvatting Het Zzzip²-project werd uitgevoerd met tot doel de levenskwaliteit van Vlaamse holebi s in kaart te brengen. De Vlaamse minister voor Gelijke kansen, Pascal Smet, is opdrachtgever voor het Zzzip²-onderzoek dat werd uitgevoerd door het Steunpunt Gelijkekansenbeleid. Dit project is een vervolg op eerder grootschalig kwantitatief holebi-onderzoek, de Zzzip-studie. Iedereen, zowel holebi als hetero, kon deelnemen aan de Zzzip²-studie. Hetero s werden gebruikt als controlegroep en om stigma, attitudes en stereotypieën te bevragen. De vragenlijst werd samengesteld door een stuurgroep die bestaat uit experten uit het middenveld, het beleid en de academische wereld. De data werden verzameld via een online survey die werd voorafgegaan door een sociale marketingcampagne. Verschillende analysemethoden werden op de data toegepast. Hiebij werd telkens gecontroleerd voor leeftijd, geslacht en opleidingsniveau. De Zzzip²-steekproef is samengesteld uit 3400 respondenten, waarvan 2397 holebi s en 1003 hetero s. De holebisteekproef en de heterosteekproef zijn gelijk verdeeld op vlak van opleidingsniveau, leeftijd, nationaliteit en levensbeschouwelijke strekking. De holebisteekproef bestaat voor 62% uit mannen, bij de heterosteekproef bedraagt hun aandeel 40%. De totale steekproef is niet representatief voor de Vlaamse bevolking, maar is wel zeer vergelijkbaar aan de eerste Zzzip-steekproef. De Zzzip²-respondenten zijn jong, hoog opgeleid en op de spreekwoordelijke uitzondering na, autochtoon. Een kwart van de respondenten zijn scholier of student en iets meer dan 65% heeft betaald werk. Na het bevragen van de respondenten met betaald werk (vroeger of nu) over hun beroepstaken blijkt een significant groter aandeel van de holebi s leidinggevende taken uit te voeren in vergelijking met hetero s. Meer holebi s (60,3%) dan hetero s (50,3%) hadden op het ogenblik van deelname een vaste partner. Holebi s (25,6%)met een vaste partner zijn minder vaak gehuwd in vergelijking met hetero s (40,1%) met een vaste partner. Op het ogenblik van deelname had 15,4% van de holebisteekproef één of meerdere kinderen of verwachtte hij/zij een kind. Van al deze kinderen is 61% afkomstig uit een heterorelatie. De waardering van het holebihuwelijk en holebi-ouderschap werd bevraagd bij hetero s en een inschatting van deze waardering werd nagevraagd bij holebi s. Deze inschatting sluit aan bij de werkelijke waardering. Op lesbiennes en biseksuele vrouwen die moeder zijn wordt significant beter gereageerd door personen in de directe omgeving in vergelijking met de reactie op homomannen en biseksuele mannen die vader zijn. Op beide wordt noch positief, noch negatief gereageerd. De perceptie van de schoolcultuur en de bedrijfscultuur is dat deze tolerant is ten aanzien van holebi s. Toch wordt er nog homonegativiteit gerapporteerd. Zo vindt 16,7% van de heterosteekproef dat holebi s abnormaal zijn. Er werd gepleid naar subtiele en expliciete discriminatie. Van de holebisteekproef gaf 17,7% aan in de afgelopen zes maanden gediscrimineerd te zijn geweest omwille van hun seksuele oriëntatie. De daders van deze discriminatie waren hoofdzakelijk van West-Europese afkomst, al was er een oververtegenwoordiging van Noord-Afrikaanse daders rekening houdend met het aandeel dat deze groep vertegenwoordigt in de 13

16 algemene Vlaamse bevolking. Het ervaren van discriminatie omwille van de seksuele oriëntatie bleek geassocieerd te zijn met alle minderheidsstressoren (genderidentiteit, geïnternaliseerde homonegativiteit, stigmabewustzijn, zichtbaarheidsmanagement en sociale identiteit) die werden bevraagd, zowel bij mannen als bij vrouwen. Het mentaal welzijn van holebi s werd via verschillende parameters bevraagd. Holebi s zijn kwetsbaarder voor subklinische symptomen van depressie, schatten hun kwaliteit van leven lager in en hebben een groter risico tot het ondernemen van een suïcidepoging in vergelijking met hetero s. Het suïciderisico is met name verhoogd bij jonge lesbische en biseksuele vrouwen. Problemen op vlak van mentaal welbevinden zijn geassocieerd met holebispecifieke minderheidsstressoren zoals geïnternaliseerde homonegativiteit, genderidentiteit, sociale identiteit en stigmabewustzijn. Als indicator voor mentaal welbevinden werd eveneens het gebruik van genotsmiddelen geïnventariseerd. Holebi s gebruiken vaker tabak in vergelijking met hetero s. Lesbiennes en biseksuele vrouwen gebruiken vaker drugs en lijken een verhoogd risico te hebben op het overmatig consumeren van alcohol Conclusies In grote lijnen zijn er twee conclusies te trekken uit het Zzzip²-onderzoek. Hoewel de holebisteekproef en de heterosteekproef vergelijkbaar zijn aan elkaar op vlak van leeftijd, opleidingsniveau en etnische herkomst, worden er toch duidelijke verschillen gevonden tussen beide groepen. Deze verschillen situeren zich op diverse levensdomeinen zoals gezin, discriminatie en mentaal welbevinden. Verder blijkt homonegativiteit nog steeds voor te komen bij een deel van de Vlaamse bevolking Aanbevelingen Op basis van de onderzoeksresulaten worden enkele aanbevelingen geformuleerd. Aangezien homonegativiteit nog steeds gerapporteerd wordt en heteronormativiteit nog steeds de norm blijkt te zijn, blijft sensibilisering noodzakelijk. Sensibilisering en vorming dient niet enkel te gebeuren bij de algemene bevolking, maar ook en vooral bij hulpverleners en welzijnswerkers. 14

17 3. Theoretische inleiding 3.1. Inleiding De term holebi verwijst naar iedereen die zich aangetrokken voelt tot personen van hetzelfde geslacht. Deze seksuele aantrekking hoeft niet exclusief tot personen van hetzelfde geslacht te zijn, maar kan ook afwisselend voorkomen met aantrekking tot personen van het andere geslacht. Holebi is een verzamelnaam voor iedereen met homoseksuele fantasieën en/of contacten. Concreet behoren alle homoseksuele en biseksuele mannen en lesbische en biseksuele vrouwen tot de holebipopulatie. Daarnaast behoort iedereen die zich niet volledig man of vrouw voelt en homoseksuele fantasieën en/of contacten heeft tot de holebipopulatie. In deze studie ligt de focus bewust op seksuele aantrekking en fantasieën, dus niet enkel op daadwerkelijke seksuele contacten. Iedereen die homoseksuele fantasieën heeft zonder deze te uiten in homoseksuele gedragingen willen we eveneens betrekken in de studie. Het afgelopen decennium is er veel veranderd op beleidsvlak voor holebi s in België. Er is een inhaalbeweging gerealiseerd met betrekking tot gelijke rechten voor holebi s in vergelijking met hetero s. Belangrijke voorbeelden hiervan zijn de antidiscriminatiewet van 10 mei 2007, de openstelling van het burgerlijk huwelijk voor koppels van hetzelfde geslacht (wet van 13 februari 2003) en het recht om kinderen te adopteren (wet van 18 mei 2006). Maar hebben deze veranderingen op beleidsvlak er ook voor gezorgd dat de levenskwaliteit van holebi s is verbeterd? 3.2. De levenskwaliteit van holebi s in Vlaanderen en de wereld Wereldwijd zien we twee belangrijke tendensen met betrekking tot de acceptatie en de rechten van holebi s die ontegensprekelijk een invloed hebben op hun levenskwaliteit. Aan de ene kant bestaat er nog steeds erg veel homofobie. In enkele landen is deze homofobe houding ingebed in de wetgeving. Naast het uitspreken van gevangenisstraffen die levenslang kunnen zijn en het toedienen van lijfstraffen zijn er landen waar holebi s worden veroordeeld tot de doodstraf. De wetgeving sluit aan bij de homohaat die in veel landen wijdverspreid is onder de algemene bevolking. Zo werd in januari van dit jaar de Oegandese homorechtenactivist David Kato door onbekenden vermoord in zijn eigen huis nadat zijn foto was verschenen in een krantenartikel getiteld Hang them. Dit artikel maakte de namen van tientallen Oegandese holebi s bekend met de toevoeging van de niet mis te verstane titel. Maar ook dichter bij huis zijn holebi s het slachtoffer van geweld en discriminatie omwille van hun seksuele geaardheid. In Groot- Brittanië werd zelfs een acteur het slachtoffer van agressie, omdat hij een homoseksuele man speelt in een serie. Het fysiek molesteren van holebi s zien we in Vlaanderen vooral in grootsteden als Brussel en Antwerpen. Recent nog werd een man aangevallen in Schaarbeek omdat hij homo is. Naar aanleiding van deze gebeurtenis werd de discussie omtrent geweld tegen holebi s opnieuw aangewakkerd. Maar ook andere, niet-fysieke, vormen van discriminatie hebben natuurlijk een niet te onderschatten invloed op iemands mentaal welbevinden. Om discriminerend gedrag gebaseerd op seksuele oriëntatie te kunnen inventariseren en alle vormen van discriminatie te melden, richtte het Centrum voor Gelijkheid van Kansen en 15

18 Racismebestrijding dit jaar de website op. Iedereen die gediscrimineerd wordt omwille van zijn of haar seksuele geaardheid kan de feiten melden bij dit laagdrempelig meldpunt. Aan de andere kant zien we een zeer gunstige tendens in zowel de Europese regelgeving als internationale conventies. Er wordt gestreefd naar een samenleving waarin de rechten van homo s, lesbiennes en biseksuele personen beschermd worden en holebi s een gelijkwaardige behandeling krijgen. Zo zijn er al zeven Europese landen (België, IJsland, Nederland, Noorwegen, Portugal, Spanje en het Verenigd Koninkrijk) waar het burgerlijk huwelijk werd opengesteld, en koppels van hetzelfde geslacht mogen huwen. Daarnaast zijn er 13 bijkomende EU lidstaten waar officieel geregistreerd partnerschap voor koppels van hetzelfde geslacht bestaat. Vlaanderen lijkt een goede plek te zijn voor holebi s om te leven gezien de reeds vermeldde wettelijke verwezenlijkingen. Want naast de antidiscriminatiewet, het openstellen van het burgerlijk huwelijk en de mogelijkheid voor koppels van hetzelfde geslacht om een kind te adopteren is het beleid niet opgehouden met de regelgeving aan te passen ten gunste van holebi s. Zo werd via de wet van 13 april 2011 het geboorteverlof van 10 dagen ook opengesteld voor meemoeders (vrouwelijke partner van de moeder van het kind die ook ouder is van het kind, hoewel er geen biologische verwantschap bestaat). Toch resulteren gelijke rechten niet altijd in een gelijkwaardige situatie en in een gelijk niveau van kwaliteit van leven. Volgend voorbeeld concretiseert één en ander. Een meemoeder uit Vlaanderen die gehuwd is met haar partner is niet onmiddellijk na de geboorte de tweede ouder van het kind. Dit is wel het geval bij gehuwde heterokoppels. Om een juridische band met het kind te verkrijgen zal de meemoeder een traditionele adoptieprocedure met maatschappelijk onderzoek moeten doorlopen. Deze procedure is dezelfde als diegene die adoptiekoppels die geen enkele band met het te adopteren kind hebben, dienen te doorlopen. Ten vroegste na zes maanden kan de feitelijke adoptie door de meemoeder plaatsvinden. Dit houdt ook in dat de meemoeder de geboorte van het kind niet kan gaan aangeven bij de burgerlijke stand zoals bij heterokoppels traditioneel gebeurt. Voor homokoppels is het verhaal nog vele malen complexer. Indien zij graag een biologische band willen hebben met hun kind is draagmoederschap de enige optie. In België bestaat geen wettelijk kader voor draagmoederschap met alle gevolgen van dien. Homoparen die kiezen voor adoptie moeten nog steeds op de goedkeuring van de biologische moeder rekenen vooraleer een kind aan hen zal worden toegewezen. In de praktijk blijkt dit ervoor te zorgen dat weinig tot geen kinderen bij homoparen terecht komen. Het is logisch dat deze ongelijkheid implicaties heeft op de kwaliteit van leven van personen die dit soort situaties doormaken. Omdat dus blijkt dat gelijke rechten niet automatisch resulteren in gelijkwaardige situaties en dit ongetwijfeld een invloed zal hebben op het leven van een individu, werd besloten de kwaliteit van leven van de Vlaamse holebi s grondig te bestuderen Holebispecifieke kwetsbaarheidsfactoren De noodzaak om de levenskwaliteit van holebi s te onderzoeken blijkt eveneens uit een aantal eerder uitgevoerde nationale en internationale studies. Een algemene conclusie op basis van dit eerder gevoerd onderzoekswerk is dat homoseksualiteit nog steeds niet als normaal wordt beschouwd (Dewaele, 2009, Keuzenkamp, 2010). Heteroseksualiteit blijft ook in onze, relatief progressieve, maatschappij de norm. Het niet beantwoorden 16

19 aan deze norm zorgt bij holebi s voor problemen op allerlei levensdomeinen, waaronder op vlak van mentaal welbevinden (Dewaele, 2010). Studies toonden knelpunten aan op vlak van stemming, angst en middelenmisbruik bij zowel homo s, lesbiennes en biseksuelen (Siever 1994; Friedman 1999; Herrell 1999; van Heeringen 2000; Sandfort 2001; Mustanski 2010). Deze problematiek op vlak van mentale gezondheid beïnvloedt significant de kwaliteit van leven (Masthoff, 2006). Ook in Vlaanderen werd specifiek onderzoek gedaan naar het mentaal welbevinden van holebi s (Schoonacker et al, 2009). Deze Welebi-studie focust op jonge lesbische en biseksuele meisjes tussen 18 en 23 jaar oud. De resultaten van de Welebi-studie tonen aan dat deze groep bijzonder kwetsbaar is. Uit een hele reeks onderzoeksresultaten is de onderzoeksbevinding over zelfdoding de meest opmerkelijke. De kans om een suïcidepoging te ondernemen blijkt 14 maal hoger te zijn (14,4% versus 1 %) bij jonge lesbiennes en biseksuele vrouwen in vergelijking met hun heteroseksuele leeftijdsgenoten. Hierbij moet nog rekening gehouden worden met het feit dat de suïcideaantallen voor de algemene populatie in Vlaanderen al 1,5 maal hoger liggen dan het Europese gemiddelde voor zowel mannen als vrouwen (WHO/EURO multicentre study of suicidal behaviour, 2008). Maar ook homoseksuele en biseksuele mannen hebben een verhoogd risico tot het ondernemen van een suïcidepoging. Toch is hun risico minder groot dan het risico van lesbiennes en biseksuele meisjes. Dubbel zoveel jonge homoseksuele mannen als jonge heteroseksuele mannen gaan over tot zelfdoding (Van Heeringen & Vincke, 2000; Brown, 2006; D Augeli, 2005). Aangezien verscheidene factoren invloed hebben op de levenskwaliteit en het mentaal welzijn van holebi s werd een uitgebreid spectrum van potentiële kwetsbaarheidsfactoren meegenomen in deze studie. Hieronder worden de meest belangrijke factoren opgesomd Gender en genderidentiteit Naast het biologische geslacht heeft ieder persoon ook een gender. Gender duidt dus niet op dit biologische geslacht, maar op de identiteit die iemand ervaart en de gedragsaspecten die hieraan gekoppeld zijn. Zoals de term geslacht wordt geassocieerd met het biologische, wordt de term gender geassocieerd met het psychologische en socio-culturele. Wanneer gender niet overeenkomt met geslacht wordt er gesproken over gendernonconformiteit. Bij holebi s wordt er over het algemeen meer gendernonconfrom gedrag geobserveerd dan bij hetero s (Skidmore, 2006). Dit kan zich uiten in bewegingen of spraak die meer overeenkomen met bewegingen of spraak die je verwacht te zien bij het andere geslacht (Ambady, 1999) of het uitoefenen van hobby s en professionele activiteiten die eerder door personen van het andere geslacht worden uitgeoefend (Lippa, 2002). Maar natuurlijk gedraagt niet iedere holebi zich gendernonconform. Zucker (1994) schreef dat vooral gender nonconfrome personen gestigmatiseerd worden. Gendernonconformiteit is geassocieerd met psychologische onrust (Skidmore, 2006) wat op zijn beurt geassocieerd is met mentaal welzijn. In internationaal onderzoek werd eerder de relatie tussen gendernonconformiteit en mentaal welzijn aangetoond (Garofalo, 1998; Fitzpatrick, 2005). 17

20 Homonegativiteit Alle negatieve opvattingen en attitudes over homoseksualiteit, alsook negatieve gedragingen ten opzichte van holebi s vallen onder de noemer homonegativiteit. Naast homonegativiteit die afkomstig is uit de samenleving bestaat er ook geïnternaliseerde homonegativiteit. Zowel de externe als de interne vorm van homonegativiteit worden in dit onderzoek bestudeerd Discriminatie omwille van de minderheidsstatus Verscheidene internationale studies tonen aan dat holebi s een hogere kans hebben om geconfronteerd te worden met discriminerend gedrag in vergelijking met hetero s (Mays, 2001). Discriminatie van holebi s wordt gerapporteerd op verschillende domeinen variërend van kleine dagdagelijkse gebeurtenissen tot ervaringen die impact hebben op de meest belangrijke gebeurtenissen in het leven zoals het krijgen van een baan of het vinden van een huis om te huren (Badgett, 1996, Corliss, 2011). Het ervaren van discriminatie is geassocieerd met indicatoren voor psychiatrische morbiditeit (Mays, 2001). Het ervaren van discriminatie leidt tot stress en deze stress verhoogt de kans op het ontwikkelen van stress-sensitieve psychiatrische problemen. Deze relatie werd aangetoond in verscheidene minderheidsgroepen (Kessler, 1999), waaronder holebi s Stigmabewustzijn Stigmabewustzijn refereert naar effecten door een minderheidsstatus. Iemand die deel uitmaakt van een minderheidsgroep (bv. holebi s) verwacht door personen die geen deel uitmaken van deze minderheidsgroep stereotiep behandeld te zullen worden. De perceptie over de te verwachten effecten door zijn of haar minderheidsstatus is individueel verschillend (Pinel, 1999). Holebi s zijn kwetsbaarder op vlak van mentaal welzijn indien ze zich in hogere mate bewust zijn van stigmatisering (Lewis et al, 2003). Naast het effect op mentaal welzijn blijkt een hoge mate van stigmabewustzijn een negatief effect te hebben op verschillende mechanismen en levensdomeinen zoals schoolresultaten en zichtbaarheidsmanagement (Pinel 2005, Pinel 1999) Geïnternaliseerde homonegativiteit Geïnternaliseerde homonegativiteit wordt veroorzaakt door het ervaren van negatieve attitudes ten opzichte van homoseksualiteit in de samenleving waarin holebi s functioneren. Dit beïnvloedt het zelfbeeld van een persoon negatief (Mayfield, 2001). Zowel groepsidentiteitprocessen als individuele seksuele identiteitsontwikkeling bepalen de mate van geïnternaliseerde homonegativiteit (Mayfield, 2001). Indien holebi s te kampen hebben met geïnternaliseerde homonegativiteit (Meyer, 1995, Horowitz, 2001) zijn ze kwetsbaarder voor problemen op vlak van mentaal welzijn Wie is de Vlaamse holebi? Vlaanderen is in vergelijking met de rest van de wereld een progressieve regio. Hoewel de coming-out (de eerste keer dat iemand zijn seksuele voorkeur bekend maakt aan belangrijke personen uit zijn of haar omgeving) nog steeds veel moed blijkt te vragen van holebi-jongeren (Dewaele, 2009), komen de meeste holebi s uit voor hun holebi- 18

21 zijn. Dit in tegenstelling tot vroeger toen holebi s nog in veel sterkere mate dan nu een verborgen bestaan moesten leiden. Het is daarom belangrijk om regelmatig een inventarisatie te doen bij Vlaamse holebi s om een correct beeld over deze populatie te krijgen. Een populatie in kaart brengen is pas echt zinvol indien je ook een andere (controle)populatie in kaart brengt. Op deze manier kunnen de gevonden resultaten met elkaar vergeleken worden. Daarom werd naast de holebipopulatie in deze studie ook de heteropopulatie onderzocht. Aangezien er werd getracht een zo volledig mogelijk beeld van iedere deelnemer te krijgen, werden verschillende levensdomeinen onderzocht. Zo stelden we bijvoorbeeld tot doel via de verzamelde gegevens het stereotiepe beeld over homomannen en lesbische vrouwen te toetsen. Is het inderdaad zo dat homomannen allemaal creatief bezig zijn en voor beroepen als kapper, acteur of interieurarchitect kiezen? En kiezen lesbiennes voor een meer mannelijke opleiding en baan dan heterovrouwen? Deze en andere stereotiepe ideeën werden onderzocht. Aangezien in de afgelopen jaren op beleidsvlak veel veranderd is voor holebi s in Vlaanderen wilden we via deze studie inventariseren in welke mate deze juridische veranderingen invloed hebben op de keuzes die holebi s maken in het leven. Is het huwelijk even populair bij holebi s als bij hetero s? Hoeveel kinderen groeien er op in een holebigezin? En wat is de afkomst van deze kinderen? Kiezen holebi s voor adoptie, voor een eigen biologisch kind of voor een pleegkind? 3.5. De houding van de Vlaamse bevolking Hoe is het gesteld met de houding van de Vlaamse bevolking tegenover holebi s? Rekening houdend met de veranderingen op beleidsvlak en ervan uitgaand dat deze een weerspiegeling zijn van de algemene opinie zou je kunnen veronderstellen dat ook de houding van de algemene bevolking verbeterd is. Anderzijds zijn er alarmerende verhalen over geweldincidenten in grootsteden. Naar alle waarschijnlijkheid verschillen personen in hun attitudes die ze aannemen over homoseksualiteit. Zou het niet zo zijn dat jonge mensen over het algemeen progressiever zijn dan oudere personen? Eerder onderzoek toont in ieder geval aan dat flagrante homonegatieve uitingen zeldzaam zijn bij jongeren (Dewaele, 2010). Bestaat er een effect van geslacht of opleidingsniveau? En heeft etniciteit een invloed op heersende ideeën over homoseksualiteit? Naast het schetsen van de algemene houding van de Vlaamse bevolking en het maken van een inventarisatie van bestaande stigma s en stereotypeën willen we dus ook nagaan of er groepen in Vlaanderen bestaan met een afwijkende houding tegenover homoseksualiteit in vergelijking met de algemene houding. We willen nagaan in welke mate kenmerken als leeftijd, geslacht of afkomst de attitude over homoseksualiteit beïnvloeden. Verder willen we eveneens nagaan welke mening holebi s denken dat hetero s over hen en hun leven hebben. Denken holebi s dat ze onvoorwaardelijk aanvaard worden in onze maatschappij of zijn zij van mening dat de algemene populatie misschien wel helemaal geen voorstander is van het holebihuwelijk en adoptie door een holebikoppel? Percepties over bedrijfscultuur en schoolcultuur Het dagelijks leven speelt zich voor veel personen voor een aanzienlijk deel af op het werk of op school. Uit eerder onderzoek blijkt dat uitingen van homofobie en homohaat in scholen en bedrijven niet frequent voorkomen (Dewaele, 2009), maar dit geldt niet 19

De Vlaamse overheid b(r)ouwt een diverse werkvloer

De Vlaamse overheid b(r)ouwt een diverse werkvloer De Vlaamse overheid b(r)ouwt een diverse werkvloer Holebi s & transgenders als collega s DIENST DIVERSITEITSBELEID Resultaten online enquête Om de situaties van homo s, lesbiennes, biseksuelen (holebi

Nadere informatie

Grafiek 26.1a Het vóórkomen van verschillende vormen van discriminatie in Leiden volgens Leidenaren, in procenten 50% 18% 19% 17% 29%

Grafiek 26.1a Het vóórkomen van verschillende vormen van discriminatie in Leiden volgens Leidenaren, in procenten 50% 18% 19% 17% 29% 26 DISCRIMINATIE In dit hoofdstuk wordt ingegaan op het vóórkomen en melden van discriminatie in Leiden en de bekendheid van en het contact met het Bureau Discriminatiezaken. Daarnaast komt aan de orde

Nadere informatie

Het Groninger Stadspanel over LGBT. Meningen over bi- en homoseksualiteit en transgender in Groningen stad

Het Groninger Stadspanel over LGBT. Meningen over bi- en homoseksualiteit en transgender in Groningen stad Het Groninger Stadspanel over LGBT Meningen over bi- en homoseksualiteit en transgender in Groningen stad Onderzoek en Statistiek Groningen heeft als kernactiviteiten instrumentontwikkeling voor en uitvoering

Nadere informatie

Homoseksuelen in Amsterdam

Homoseksuelen in Amsterdam Homoseksuelen in Amsterdam Projectnummer 9150 In opdracht van de Dienst Maatschappelijke Ontwikkeling Marlon Nieuwenhuis drs. Marcel Janssen dr. Willem Bosveld Oudezijds Voorburgwal 300 Postbus 658 1012

Nadere informatie

Opvattingen van Amsterdammers over tolerantie jegens homoseksuelen

Opvattingen van Amsterdammers over tolerantie jegens homoseksuelen FACTSHEET Thema: Veiligheid, Opvattingen van Amsterdammers over tolerantie jegens homoseksuelen Publicatiedatum: oktober 2010 Bron: Bureau O+S Toelichting Ingevoegd rapport geeft goed weer hoe Amsterdammers

Nadere informatie

Kenmerken van de Seksuele Start bij Holebi-jongeren in Vlaanderen: een Vergelijkend Perspectief

Kenmerken van de Seksuele Start bij Holebi-jongeren in Vlaanderen: een Vergelijkend Perspectief Kenmerken van de Seksuele Start bij Holebi-jongeren in Vlaanderen: een Vergelijkend Perspectief Dr. Alexis Dewaele (contact: alexis.dewaele@ugent.be) Dr. Katrien Symons Prof. dr. Ann Buysse Prof. dr. Mieke

Nadere informatie

ZOEM Steunpunt Gelijkekansenbeleid zoemt in op HOLEBI S Marjan Van Aerschot, september 2007

ZOEM Steunpunt Gelijkekansenbeleid zoemt in op HOLEBI S Marjan Van Aerschot, september 2007 ZOEM Steunpunt Gelijkekansenbeleid zoemt in op HOLEBI S Marjan Van Aerschot, september 2007 Verantwoording Zoem is een artikelenreeks over gelijke-kansen-thema s waarover binnen het Steunpunt Gelijkekansenbeleid

Nadere informatie

Roze Belweek Vlaanderen 2011 PERSRAPPORT. Persrapport Roze Belweek Vlaanderen 1

Roze Belweek Vlaanderen 2011 PERSRAPPORT. Persrapport Roze Belweek Vlaanderen 1 Roze Belweek Vlaanderen 2011 PERSRAPPORT 1 Wat is de Roze Belweek? Van 24 tot 30 september 2011 liep in Vlaanderen de eerste editie van de Roze Belweek. De Belweek is een initiatief in opdracht van Pascal

Nadere informatie

Beschrijving resultaten onderzoek biseksualiteit AmsterdamPinkPanel Oktober 2014 Joris Blaauw

Beschrijving resultaten onderzoek biseksualiteit AmsterdamPinkPanel Oktober 2014 Joris Blaauw Beschrijving resultaten onderzoek biseksualiteit AmsterdamPinkPanel Oktober 2014 Joris Blaauw Dit document beschrijft kort de bevindingen uit het onderzoek over biseksualiteit van het AmsterdamPinkPanel.

Nadere informatie

Fort van de Democratie

Fort van de Democratie Fort van de Democratie Stichting Vredeseducatie / peace education projects Het Fort van de Democratie WERKT! Samenvatting van een onderzoek door de Universiteit van Amsterdam naar de effecten van de interactieve

Nadere informatie

Biseksualiteit en onderzoek. Een categorie die zich niet zomaar in een hokje laat plaatsen

Biseksualiteit en onderzoek. Een categorie die zich niet zomaar in een hokje laat plaatsen Biseksualiteit en onderzoek Een categorie die zich niet zomaar in een hokje laat plaatsen Overzicht Waarom? Identiteit Gender Gezondheid 2 Waarom aandacht voor biseksualiteit? Categorische dogma s (verlichtingsdenken)

Nadere informatie

Holebi-jongeren in Vlaanderen

Holebi-jongeren in Vlaanderen Holebi-jongeren in Vlaanderen Een overzicht na meer dan 10 jaar onderzoek Alexis Dewaele, Nele Cox, Wim Vanden Berghe, Frederik Dhaenens, Saskia Aerts, Mieke Van Houtte en wijlen John Vincke Overzicht

Nadere informatie

hetero - bi - of homo/lesbisch. het maakt geen donder uit.

hetero - bi - of homo/lesbisch. het maakt geen donder uit. hetero - bi - of homo/lesbisch. het maakt geen donder uit. Bi, hetero en homojongeren in perspectief Inleiding Uit de kast is in het Nederlands het motto van de coming outday (COD) zoals die in 2009 voor

Nadere informatie

Aseksualiteit. ellen.vanhoudenhove@ugent.be

Aseksualiteit. ellen.vanhoudenhove@ugent.be ellen.vanhoudenhove@ugent.be Inhoud Wat is aseksualiteit? als seksuele oriëntatie? Kenmerken van aseksuele personen Identiteitsontwikkeling en coming-out Vooroordelen en moeilijkheden Hulpbehoefte Aseksuele

Nadere informatie

Grensoverschrijdend gedrag ten aanzien van kinderen in de sport in Vlaanderen en Nederland

Grensoverschrijdend gedrag ten aanzien van kinderen in de sport in Vlaanderen en Nederland Grensoverschrijdend gedrag ten aanzien van kinderen in de sport in Vlaanderen en Nederland Een retrospectieve zelfrapportering van ervaringen met psychisch, fysiek en seksueel in de sport voor de leeftijd

Nadere informatie

FACTSHEET. Buurtveiligheidsonderzoek AmsterdamPinkPanel

FACTSHEET. Buurtveiligheidsonderzoek AmsterdamPinkPanel Resultaten LHBT-Veiligheidsmonitor 2015: Kwart maakte afgelopen jaar een onveilige situatie mee; veiligheidsgevoel onder transgenders blijft iets achter. De resultaten van het jaarlijkse buurtveiligheidsonderzoek

Nadere informatie

Niet Normaal. Hetero s zijn niet normaal, ze zijn gewoon met meer.

Niet Normaal. Hetero s zijn niet normaal, ze zijn gewoon met meer. LEIDRAAD VOOR BEGELEIDERS Niet Normaal Hetero s zijn niet normaal, ze zijn gewoon met meer. Het project Niet Normaal wil seksuele diversiteit bespreekbaar maken bij (Gentse) jongeren van 14 tot 18 jaar.

Nadere informatie

Van Hulzen Public Relations Europees Jaar Gelijke Kansen voor Iedereen 0-meting en 1-meting

Van Hulzen Public Relations Europees Jaar Gelijke Kansen voor Iedereen 0-meting en 1-meting Van Hulzen Public Relations Europees Jaar Gelijke Kansen voor Iedereen en Management summary Amsterdam, 19 december 2007 Ronald Steenhoek en Stefan Klomp 1.1 Inleiding Dit jaar is door de Europese Commissie

Nadere informatie

Onderzoek Verplaatsingsgedrag Vlaanderen 4.3 (2010-2011)

Onderzoek Verplaatsingsgedrag Vlaanderen 4.3 (2010-2011) Onderzoek Verplaatsingsgedrag Vlaanderen 4.3 (2010-2011) Verkeerskundige interpretatie van de belangrijkste tabellen (Analyserapport) D. Janssens, S. Reumers, K. Declercq, G. Wets Contact: Prof. dr. Davy

Nadere informatie

Nederlandse samenvatting SAMENVATTING

Nederlandse samenvatting SAMENVATTING SAMENVATTING 1. Doelstellingen van het onderzoek Dit onderzoek heeft tot doel om twee belangrijke wetten uit het Nederlandse familierecht te evalueren, de Wet openstelling huwelijk en de Wet geregistreerd

Nadere informatie

Methodologische bijsluiter: Discriminatie van beroepskrachten met een migratieachtergrond. Niet alles is wat het soms lijkt

Methodologische bijsluiter: Discriminatie van beroepskrachten met een migratieachtergrond. Niet alles is wat het soms lijkt Methodologische bijsluiter: Discriminatie van beroepskrachten met een migratieachtergrond. Niet alles is wat het soms lijkt Hans Vermeersch(*) en Pieter De Pauw(**) (*) Expertisecentrum Sociale Innovatie,

Nadere informatie

Jongeren en Gezondheid 2014: Seksualiteit en Relaties

Jongeren en Gezondheid 2014: Seksualiteit en Relaties Jongeren en Gezondheid 14: Seksualiteit en Relaties Inleiding Tijdens hun puberjaren, ondergaan jongens en meisjes diepgaande biologische, cognitieve, emotionele en sociale veranderingen. Deze periode

Nadere informatie

TTALIS. Maatschappelijke waardering door de ogen van de. leraar en de samenhang met leraar- en schoolkenmerken

TTALIS. Maatschappelijke waardering door de ogen van de. leraar en de samenhang met leraar- en schoolkenmerken Maatschappelijke waardering door de ogen van de TTALIS leraar en de samenhang met leraar- en schoolkenmerken Bevindingen uit de Teaching And Learning International Survey (TALIS) 2013 IN FOCUS Faculteit

Nadere informatie

Dimarso-onderzoek naar de effectiviteit van de Bloso sensibiliseringscampagne Sportelen, Beweeg zoals je bent

Dimarso-onderzoek naar de effectiviteit van de Bloso sensibiliseringscampagne Sportelen, Beweeg zoals je bent Dimarso-onderzoek naar de effectiviteit van de Bloso sensibiliseringscampagne Sportelen, Beweeg zoals je bent Nadat uit onderzoek bleek dat minder dan een kwart van de 50-plussers voldoende beweegt of

Nadere informatie

Homoseksueel ouder worden Charles Picavet

Homoseksueel ouder worden Charles Picavet Homoseksueel ouder worden Charles Picavet Homoseksualiteit is in de Nederlandse samenleving steeds minder een probleem. Sinds de jaren 70 is er veel gewonnen op het terrein van gelijkberechtiging. Veel

Nadere informatie

Jongeren en Gezondheid 2014 : Socio-demografische gegevens

Jongeren en Gezondheid 2014 : Socio-demografische gegevens Resultaten HBSC 14 Socio-demografische gegevens Jongeren en Gezondheid 14 : Socio-demografische gegevens Steekproef De steekproef van de studie Jongeren en Gezondheid 14 bestaat uit 9.566 leerlingen van

Nadere informatie

Hiv en stigmatisering in Nederland

Hiv en stigmatisering in Nederland Grote Bickersstraat 74 1013 KS Amsterdam Postbus 247 1000 AE Amsterdam t 020 522 54 44 f 020 522 53 33 e info@tns-nipo.com www.tns-nipo.com Political & Social Samenvatting Hiv en stigmatisering in Nederland

Nadere informatie

Marrit-10-H10 24-06-2008 11:05 Pagina 131. chapter 10 samenvatting

Marrit-10-H10 24-06-2008 11:05 Pagina 131. chapter 10 samenvatting Marrit-10-H10 24-06-2008 11:05 Pagina 131 chapter 10 samenvatting Marrit-10-H10 24-06-2008 11:05 Pagina 132 Marrit-10-H10 24-06-2008 11:05 Pagina 133 Zaadbalkanker wordt voornamelijk bij jonge mannen vastgesteld

Nadere informatie

PAGINA BESTEMD VOOR DE INTERVIEWER. Interviewernummer : INTCODE. Module INTIMITEIT. (bij de vragenlijst volwassene lente 2002)

PAGINA BESTEMD VOOR DE INTERVIEWER. Interviewernummer : INTCODE. Module INTIMITEIT. (bij de vragenlijst volwassene lente 2002) PAGINA BESTEMD VOOR DE INTERVIEWER Interviewernummer : INTCODE WZARCH INDID Module INTIMITEIT (bij de vragenlijst volwassene lente 2002) Personen geboren vóór 1986. Betreft persoonnummer : P09PLINE (zie

Nadere informatie

Campagne Eenzaamheid Bond zonder Naam

Campagne Eenzaamheid Bond zonder Naam Campagne Eenzaamheid Bond zonder Naam Leen Heylen, CELLO, Universiteit Antwerpen Thomas More Kempen Het begrip eenzaamheid Eenzaamheid is een pijnlijke, negatieve ervaring die zijn oorsprong vindt in een

Nadere informatie

Lokaal actieplan regenboogstad Haarlem

Lokaal actieplan regenboogstad Haarlem Lokaal actieplan regenboogstad Haarlem 2015 2017 1. Inleiding Het Lokaal actieplan regenboogstad Haarlem 2015-2017 is een uitwerking van het Haarlems diversiteitbeleid. We hebben dit beleid verwoord in

Nadere informatie

Onderzoeksopzet. Marktonderzoek Klantbeleving

Onderzoeksopzet. Marktonderzoek Klantbeleving Onderzoeksopzet Marktonderzoek Klantbeleving Utrecht, september 2009 1. Inleiding De beleving van de klant ten opzichte van dienstverlening wordt een steeds belangrijker onderwerp in het ontwikkelen van

Nadere informatie

Rapport. Werkbaarheidsprofiel voor zelfstandige ondernemers in de horeca 2013. Brussel, februari 2015. Ria Bourdeaud hui, Stephan Vanderhaeghe.

Rapport. Werkbaarheidsprofiel voor zelfstandige ondernemers in de horeca 2013. Brussel, februari 2015. Ria Bourdeaud hui, Stephan Vanderhaeghe. Rapport Werkbaarheidsprofiel voor zelfstandige ondernemers in de horeca 2013 Brussel, februari 2015 Ria Bourdeaud hui, Stephan Vanderhaeghe. Dit rapport verstrekt informatie uit de Vlaamse Werkbaarheidsmonitor

Nadere informatie

Gelukkig ondanks pijn: een online behandelprogramma voor mensen die lijden aan fibromyalgie of andere vormen van chronische pijn

Gelukkig ondanks pijn: een online behandelprogramma voor mensen die lijden aan fibromyalgie of andere vormen van chronische pijn Gelukkig ondanks pijn: een online behandelprogramma voor mensen die lijden aan fibromyalgie of andere vormen van chronische pijn Algemene informatie Dag in dag uit geconfronteerd worden met aanhoudende

Nadere informatie

Veiliger in de kast? Een onderzoek naar potentiële daders van. antihomoseksueel geweld in Antwerpen.

Veiliger in de kast? Een onderzoek naar potentiële daders van. antihomoseksueel geweld in Antwerpen. Opleiding bachelor in de toegepaste psychologie Veiliger in de kast? Een onderzoek naar potentiële daders van antihomoseksueel geweld in Antwerpen. Cathelijn Kames Bachelorproef voorgedragen tot het bekomen

Nadere informatie

Rapport nr. 633, december2013. Drs. Joris Kregting

Rapport nr. 633, december2013. Drs. Joris Kregting Rapport nr. 6, december201 Drs. Joris Kregting 2.1 Inleiding en bronnen 2.2 Katholieken 8 2. Normen en waarden en de kerk 9 2. Het gebruik van voorbehoedsmiddelen 10 2.5 Huwelijk en samenwonen van homoseksuelen

Nadere informatie

Jongeren en Gezondheid 2014 : Studie

Jongeren en Gezondheid 2014 : Studie Jongeren en Gezondheid 2014 : Studie Algemeen De studie Jongeren en Gezondheid maakt deel uit van de internationale studie Health Behaviour in School-Aged Children (HBSC), uitgevoerd onder toezicht van

Nadere informatie

Peer to peer interventie copyright Marieke Kroneman les 3 van 4 debat

Peer to peer interventie copyright Marieke Kroneman les 3 van 4 debat 3. Derde bijeenkomst over gender stereotype verwachtingen Gender stereotype verwachtingen zijn een belangrijke determinant voor een homonegatieve houding. KERNBOODSCHAP van deze les: je hoeft niet je houding

Nadere informatie

Stadsmonitor 2014 Een samenwerking tussen het Agentschap Binnenlands Bestuur en de Studiedienst van de Vlaamse Regering

Stadsmonitor 2014 Een samenwerking tussen het Agentschap Binnenlands Bestuur en de Studiedienst van de Vlaamse Regering Stadsmonitor 2014 Een samenwerking tussen het Agentschap Binnenlands Bestuur en de Studiedienst van de Vlaamse Regering Situering Opdracht: minister, bevoegd voor het Stedenbeleid De stadsmonitor is een

Nadere informatie

Onderzoek over het spreken van het Frans door de inwoners van Vlaanderen

Onderzoek over het spreken van het Frans door de inwoners van Vlaanderen Onderzoek over het spreken van het Frans door de inwoners van Vlaanderen Onderzoek uitgevoerd voor de vzw: Association pour la Promotion de la Francophonie en Flandre September 2009 Dedicated Research

Nadere informatie

GELIJKE KANSEN IN BELGIË

GELIJKE KANSEN IN BELGIË GELIJKE KANSEN IN BELGIË HISTORISCH ONDERZOEK 1. EEN WOORDJE UITLEG Tijdens het bezoek aan de Democratiefabriek hebben jullie kunnen vaststellen dat bepaalde elementen essentieel zijn om tot een democratie

Nadere informatie

N. Buitelaar, psychiater en V. Yildirim, psycholoog. Beiden werkzaam bij Altrecht Centrum ADHD Volwassenen.

N. Buitelaar, psychiater en V. Yildirim, psycholoog. Beiden werkzaam bij Altrecht Centrum ADHD Volwassenen. ADHD Wachtkamerspecial Onderbehandeling van ADHD bij allochtonen: kinderen en volwassenen N. Buitelaar, psychiater en V. Yildirim, psycholoog. Beiden werkzaam bij Altrecht Centrum ADHD Volwassenen. Inleiding

Nadere informatie

Wervings- en selectieprocedures en discriminatie: een bevraging van HRpersoneel. Lieve Eeman en Miet Lamberts - HIVA

Wervings- en selectieprocedures en discriminatie: een bevraging van HRpersoneel. Lieve Eeman en Miet Lamberts - HIVA Wervings- en selectieprocedures en discriminatie: een bevraging van HRpersoneel Lieve Eeman en Miet Lamberts - HIVA OVERZICHT 1. Situering en onderzoeksvragen 2. Methode 3. Wervings- en selectieprocedures

Nadere informatie

BESCHERMING TEGEN DISCRIMINATIE VOOR Ú

BESCHERMING TEGEN DISCRIMINATIE VOOR Ú BESCHERMING TEGEN DISCRIMINATIE VOOR Ú De Socialistische Fractie in het Europees Parlement streeft naar de garantie dat iedereen zich volledig aanvaard voelt zoals hij of zij is, zodat we in onze gemeenschappen

Nadere informatie

In de afgelopen decennia heeft ongehuwd samenwonen overal in Europa. toegenomen populariteit van het ongehuwd samenwonen is onderdeel van

In de afgelopen decennia heeft ongehuwd samenwonen overal in Europa. toegenomen populariteit van het ongehuwd samenwonen is onderdeel van Nederlandse samenvatting (summary in Dutch) De verschillende betekenissen van ongehuwd samenwonen in Europa: Een studie naar verschillen tussen samenwoners in hun opvattingen, plannen en gedrag. In de

Nadere informatie

Vrouwelijke genitale verminking en gendergebonden geweld

Vrouwelijke genitale verminking en gendergebonden geweld Vrouwelijke genitale verminking en gendergebonden geweld Hieronder vindt u de praatplaten die u zelf kunt afdrukken. Druk het document recto-verso af (afdrukken vanaf pagina 2 - omdraaien langs korte zijde)

Nadere informatie

Standaard Eurobarometer 80. DE PUBLIEKE OPINIE IN DE EUROPESE UNIE Najaar 2013 NATIONAAL RAPPORT BELGIË

Standaard Eurobarometer 80. DE PUBLIEKE OPINIE IN DE EUROPESE UNIE Najaar 2013 NATIONAAL RAPPORT BELGIË Standaard Eurobarometer 80 DE PUBLIEKE OPINIE IN DE EUROPESE UNIE Najaar 2013 NATIONAAL RAPPORT BELGIË Opiniepeiling besteld en gecoördineerd door de Europese Commissie, Directoraat-generaal Communicatie.

Nadere informatie

NEDERLANDSE SAMENVATTING

NEDERLANDSE SAMENVATTING NEDERLANDSE SAMENVATTING Zedendelicten vormen een groot maatschappelijk probleem met ernstige gevolgen voor zowel het slachtoffer als voor de dader. Hoewel de meeste zedendelicten worden gepleegd door

Nadere informatie

Veranderingen in arbeidsparticipatie van gescheiden moeders

Veranderingen in arbeidsparticipatie van gescheiden moeders Veranderingen in arbeidsparticipatie van gescheiden moeders Suzanne Peek Gescheiden moeders stoppen twee keer zo vaak met werken dan niet gescheiden moeders. Ook beginnen ze vaker met werken. Wanneer er

Nadere informatie

Samenvatting (summary in Dutch)

Samenvatting (summary in Dutch) Samenvatting (summary in Dutch) 149 Samenvatting (summary in Dutch) Één van de meest voorkomende en slopende ziektes is depressie. De impact op het dagelijks functioneren en op de samenleving is enorm,

Nadere informatie

GEZONDHEIDSENQUETE 2013

GEZONDHEIDSENQUETE 2013 GEZONDHEIDSENQUETE 2013 RAPPORT 5: PREVENTIE Stefaan Demarest, Rana Charafeddine (ed.) Wetenschappelijk Instituut Volksgezondheid Operationele Directie Volksgezondheid en surveillance J. Wytsmanstraat

Nadere informatie

WELEBI ONDERZOEK NAAR HET MENTAAL EN SOCIAAL WELBEVINDEN VAN LESBISCHE EN BISEKSUELE MEISJES

WELEBI ONDERZOEK NAAR HET MENTAAL EN SOCIAAL WELBEVINDEN VAN LESBISCHE EN BISEKSUELE MEISJES WELEBI ONDERZOEK NAAR HET MENTAAL EN SOCIAAL WELBEVINDEN VAN LESBISCHE EN BISEKSUELE MEISJES Onderzoek uitgevoerd door de Vrije Universiteit Brussel, vakgroep Medische Sociologie, i.o.v. het Ministerie

Nadere informatie

Richtlijn JGZ-richtlijn Seksuele ontwikkeling

Richtlijn JGZ-richtlijn Seksuele ontwikkeling Richtlijn JGZ-richtlijn Seksuele ontwikkeling 5. Determinanten van seksuele gezondheid-aanbevelingen Om kinderen en jongeren te kunnen ondersteunen in hun seksuele ontwikkeling is het van belang om de

Nadere informatie

Hiv op de werkvloer 2011

Hiv op de werkvloer 2011 Grote Bickersstraat 74 1013 KS Amsterdam Postbus 247 1000 AE Amsterdam t 020 522 54 44 f 020 522 53 33 e info@tns-nipo.com www.tns-nipo.com Political & Social Samenvatting Hiv op de werkvloer 20 Natascha

Nadere informatie

Onderzoeksverslag Tolerantie voor de LBHT-gemeenschap

Onderzoeksverslag Tolerantie voor de LBHT-gemeenschap Onderzoeksverslag Tolerantie voor de LBHT-gemeenschap Inleiding Op 16 april 2015 heeft de gemeenteraad van Heerhugowaard de volgende motie aangenomen. Motie 1 Meer tolerantie voor de LHBT-gemeenschap (lesbienne,

Nadere informatie

Cijfers. Tatoeages. Een analyse van OBiN-gegevens

Cijfers. Tatoeages. Een analyse van OBiN-gegevens Cijfers Tatoeages Een analyse van OBiN-gegevens Tatoeages Een analyse van OBiN-gegevens Christine Stam Uitgegeven door VeiligheidNL Postbus 75169 1070 AD Amsterdam www.veiligheid.nl Aanvraag 2015.130 Cijfers

Nadere informatie

Werkblad Seksuele Diversiteit. KaartjesspeL voorkant

Werkblad Seksuele Diversiteit. KaartjesspeL voorkant KaartjesspeL voorkant Kaartjesspel achterkant Wat betekent LHBT? Ben je in de war als je bi bent? Hoe word je homo? Wat is coming out? Op welke leeftijd ontdek je dat je homo of lesbisch bent? Op welke

Nadere informatie

Sectoraal Comité van de Sociale Zekerheid en van de Gezondheid Afdeling «Sociale zekerheid»

Sectoraal Comité van de Sociale Zekerheid en van de Gezondheid Afdeling «Sociale zekerheid» Sectoraal Comité van de Sociale Zekerheid en van de Gezondheid Afdeling «Sociale zekerheid» SCSZ/07/180 ADVES NR. 07/26 VAN 4 DECEMBER 2007 BETREFFENDE DE MEDEDELNG VAN ANONEME GEGEVENS AAN HET CENTRUM

Nadere informatie

Persmededeling. Eén centraal meldpunt voor geweld en misbruik

Persmededeling. Eén centraal meldpunt voor geweld en misbruik Kabinet Jo Vandeurzen Vlaams minister van Welzijn, Volksgezondheid en Gezin 8 maart 2012 Persmededeling Eén centraal meldpunt voor geweld en misbruik Vanaf 13 maart bestaat er 1 centraal telefoonnummer

Nadere informatie

Verdere evolutie van de geharmoniseerde werkloosheid in ruime zin

Verdere evolutie van de geharmoniseerde werkloosheid in ruime zin Verdere evolutie van de geharmoniseerde werkloosheid in ruime zin ruime zin in België, Duitsland, Frankrijk en Nederland in 2014 Directie Statistieken, Begroting en Studies stat@rva.be Inhoudstafel: 1

Nadere informatie

VASTSTELLINGEN VERKENNEND ONDERZOEK NAAR DE BEELDVORMING OVER HOMOSEKSUALITEIT BINNEN HET BELGISCH OPENBAAR AMBT

VASTSTELLINGEN VERKENNEND ONDERZOEK NAAR DE BEELDVORMING OVER HOMOSEKSUALITEIT BINNEN HET BELGISCH OPENBAAR AMBT Cap Sciences humaines Vzw verbonden aan de Université Catholique de Louvain VASTSTELLINGEN VERKENNEND ONDERZOEK NAAR DE BEELDVORMING OVER HOMOSEKSUALITEIT BINNEN HET BELGISCH OPENBAAR AMBT Onderzoeksteam

Nadere informatie

De locatie: Promotiezaal, Gebouw van de Grauwzusters, Stadscampus Universiteit Antwerpen,

De locatie: Promotiezaal, Gebouw van de Grauwzusters, Stadscampus Universiteit Antwerpen, De NPSO themamiddag: Verborgen populaties Datum: 11 oktober 2011 De locatie: Promotiezaal, Gebouw van de Grauwzusters, Stadscampus Universiteit Antwerpen, Hoe onderzoek je populaties, die niet of nauwelijks

Nadere informatie

Pesten: een probleem voor werknemer en werkgever

Pesten: een probleem voor werknemer en werkgever Pesten: een probleem voor werknemer en werkgever Een benchmarkstudie naar de relatie met jobtevredenheid, verzuim en verloopintenties Een jaar geleden, op 1 juli 2002, is de Wet op Welzijn op het Werk

Nadere informatie

Informatie over de deelnemers

Informatie over de deelnemers Tot eind mei 2015 hebben in totaal 45558 mensen deelgenomen aan de twee Impliciete Associatie Testen (IATs) op Onderhuids.nl. Een enorm aantal dat nog steeds groeit. Ook via deze weg willen we jullie nogmaals

Nadere informatie

1. Op welke manier wordt deze samenwerking tussen steden/gemeenten, de VDAB en de bouwsector concreet ingevuld?

1. Op welke manier wordt deze samenwerking tussen steden/gemeenten, de VDAB en de bouwsector concreet ingevuld? SCHRIFTELIJKE VRAAG nr. 420 van JAN HOFKENS datum: 6 maart 2015 aan PHILIPPE MUYTERS VLAAMS MINISTER VAN WERK, ECONOMIE, INNOVATIE EN SPORT VDAB - Samenwerkingsverband BouwKan met bouwsector De bestaande

Nadere informatie

Samenvatting (Summary in Dutch)

Samenvatting (Summary in Dutch) Samenvatting (Summary in Dutch) Het aantal eerste en tweede generatie immigranten in Nederland is hoger dan ooit tevoren. Momenteel wonen er 3,2 miljoen immigranten in Nederland, dat is 19.7% van de totale

Nadere informatie

Als ouders scheiden: kinderen en hun grootouders Maaike Jappens 1 & Jan Van Bavel 1,2

Als ouders scheiden: kinderen en hun grootouders Maaike Jappens 1 & Jan Van Bavel 1,2 Als ouders scheiden: kinderen en hun grootouders Maaike Jappens 1 & Jan Van Bavel 1,2 1 Vrije Universiteit Brussel, 2 Katholieke Universiteit Leuven Wanneer ouders scheiden, gaan grootouders mogelijk een

Nadere informatie

Digitaal Panel West 2012

Digitaal Panel West 2012 Meting 1: Vrij West Projectnummer: 11247 In opdracht van: Stadsdeel West Drs. Rogier van der Groep Drs. Esther Jakobs Oudezijds Voorburgwal 300 Postbus 658 1012 GL Amsterdam 1000 AR Amsterdam Telefoon

Nadere informatie

ATLEC. Ondersteunende Technologie Leren via Eenvormig Curriculum. State of the Art en Onderzoeksanalyse Samenvatting

ATLEC. Ondersteunende Technologie Leren via Eenvormig Curriculum. State of the Art en Onderzoeksanalyse Samenvatting ATLEC Ondersteunende Technologie Leren via Eenvormig Curriculum State of the Art en Onderzoeksanalyse Samenvatting WP nummer WP titel Status WP2 State of the Art en Onderzoeksanalyse F Project startdatum

Nadere informatie

Gedrag en ervaringen van huishoudelijke afnemers op de vrijgemaakte Vlaamse energiemarkt VREG - TECHNISCH RAPPORT

Gedrag en ervaringen van huishoudelijke afnemers op de vrijgemaakte Vlaamse energiemarkt VREG - TECHNISCH RAPPORT Gedrag en ervaringen van huishoudelijke afnemers op de vrijgemaakte Vlaamse energiemarkt VREG - TECHNISCH RAPPORT 10 september 2014 INHOUDSOPGAVE 1. TECHNISCH RAPPORT...3 1.1. Universum en steekproef...

Nadere informatie

4.2. Evaluatie van de respons op de postenquêtes. In dit deel gaan we in op de respons op instellingsniveau en op respondentenniveau.

4.2. Evaluatie van de respons op de postenquêtes. In dit deel gaan we in op de respons op instellingsniveau en op respondentenniveau. 4.2. Evaluatie van de respons op de postenquêtes 4.2.1. Algemeen In dit deel gaan we in op de respons op instellingsniveau en op respondentenniveau. Instellingsniveau (vragenlijst coördinator) provincie,

Nadere informatie

Universiteit Opleiding Cursus Beschrijving Link. Vaardigheidsonderwijs 2e jaar

Universiteit Opleiding Cursus Beschrijving Link. Vaardigheidsonderwijs 2e jaar Overzicht bachelorcursussen Dit overzicht geeft een groot aantal bachelorcursussen weer die aandacht besteden cultuur en/of gender op het gebied van gezondheidszorg. Het overzicht betreft cursussen uit

Nadere informatie

rapporteerden. Er werden geen verschillen gevonden in schoolprestaties, spijbelgedrag en middelengebruik tussen de verschillende groepen.

rapporteerden. Er werden geen verschillen gevonden in schoolprestaties, spijbelgedrag en middelengebruik tussen de verschillende groepen. Samenvatting Samenvatting Depressie en angst zijn de meest voorkomende psychische stoornissen in de adolescentie met een enorme impact op het individu. Veel adolescenten rapporteren depressieve en angst

Nadere informatie

Percepties van jongeren over politieoptreden: ethnic profiling in België?

Percepties van jongeren over politieoptreden: ethnic profiling in België? Percepties van jongeren over politieoptreden: ethnic profiling in België? dr. Antoinette Verhage Vakgroep Criminologie, Strafrecht en Sociaal Recht Universiteit Gent VANASSCHE, N., VERHAGE, A., (2015),

Nadere informatie

Goede zorg van groot belang. Nederlanders staan open voor private investeringen

Goede zorg van groot belang. Nederlanders staan open voor private investeringen Goede zorg van groot belang Nederlanders staan open voor private investeringen Index 1. Inleiding p. 3. Huidige en toekomstige gezondheidszorg in Nederland p. 6 3. Houding ten aanzien van private investeerders

Nadere informatie

Sectoraal Comité van de Sociale Zekerheid en van de Gezondheid Afdeling «Sociale Zekerheid»

Sectoraal Comité van de Sociale Zekerheid en van de Gezondheid Afdeling «Sociale Zekerheid» Sectoraal Comité van de Sociale Zekerheid en van de Gezondheid Afdeling «Sociale Zekerheid» SCSZ/11/043 ADVIES NR 10/23 VAN 5 OKTOBER 2010, GEWIJZIGD OP 5 APRIL 2011, BETREFFENDE HET MEEDELEN VAN ANONIEME

Nadere informatie

Methoden van het Wetenschappelijk Onderzoek: Deel II Vertaling pagina 83 97

Methoden van het Wetenschappelijk Onderzoek: Deel II Vertaling pagina 83 97 Wanneer gebruiken we kwalitatieve interviews? Kwalitatief interview = mogelijke methode om gegevens te verzamelen voor een reeks soorten van kwalitatief onderzoek Kwalitatief interview versus natuurlijk

Nadere informatie

4. Resultaten. 4.1 Levensverwachting naar geslacht en opleidingsniveau

4. Resultaten. 4.1 Levensverwachting naar geslacht en opleidingsniveau 4. Het doel van deze studie is de verschillen in gezondheidsverwachting naar een socio-economisch gradiënt, met name naar het hoogst bereikte diploma, te beschrijven. Specifieke gegevens in enkel mortaliteit

Nadere informatie

Onderzoeksrapport MASS. Fase 1

Onderzoeksrapport MASS. Fase 1 Onderzoeksrapport MASS Media adolescenten sociale steun stress Fase 1 1 Beste directieleden en leerkrachten, Enkele maanden geleden nam uw school deel aan de eerste fase van het MASS-onderzoeksproject.

Nadere informatie

Nederlandse samenvatting

Nederlandse samenvatting Docenten in het hoger onderwijs zijn experts in wát zij doceren, maar niet noodzakelijk in hóe zij dit zouden moeten doen. Dit komt omdat zij vaak weinig tot geen training hebben gehad in het lesgeven.

Nadere informatie

Danny s Parade. Bronnenblad. Inhoud. Regie: Anneke de Lind van Wijngaarden Jaar: 2007 Duur: 15 minuten Website: www.allesovergay.

Danny s Parade. Bronnenblad. Inhoud. Regie: Anneke de Lind van Wijngaarden Jaar: 2007 Duur: 15 minuten Website: www.allesovergay. Danny s Parade Bronnenblad Regie: Anneke de Lind van Wijngaarden Jaar: 2007 Duur: 15 minuten Website: www.allesovergay.nl Inhoud - Wat is homoseksualiteit? blz. 3 - Wanneer is iemand homo of lesbisch?

Nadere informatie

Wie doet aan sport? Een korte analyse van sportparticipatie uit het Vlaams Tijdsbestedingsonderzoek 2013

Wie doet aan sport? Een korte analyse van sportparticipatie uit het Vlaams Tijdsbestedingsonderzoek 2013 Wie doet aan sport? Een korte analyse van sportparticipatie uit het Vlaams Tijdsbestedingsonderzoek 2013 Situering Onze maatschappij houdt ons graag een ideaalbeeld voor van een gezonde levensstijl, waarbij

Nadere informatie

Sociaal kapitaal en gezondheid. Annelien Poppe Evelyn Verlinde Prof. dr. Sara Willems Prof. dr. Jan De Maeseneer

Sociaal kapitaal en gezondheid. Annelien Poppe Evelyn Verlinde Prof. dr. Sara Willems Prof. dr. Jan De Maeseneer Sociaal kapitaal en gezondheid Annelien Poppe Evelyn Verlinde Prof. dr. Sara Willems Prof. dr. Jan De Maeseneer Inhoudstafel Sociaal kapitaal: definitie Sociaal kapitaal bij financieel kwetsbare welzijnszorggebruikers

Nadere informatie

De diep verstandelijk gehandicapte medemens

De diep verstandelijk gehandicapte medemens De diep verstandelijk gehandicapte medemens Eerste druk, mei 2012 2012 Wilte van Houten isbn: 978-90-484-2352-1 nur: 895 Uitgever: Free Musketeers, Zoetermeer www.freemusketeers.nl Hoewel aan de totstandkoming

Nadere informatie

Bijlage nr 10 aan ZVP 2014-2017 BIJLAGE 10 LOKALE VEILIGHEIDS- BEVRAGING 2011

Bijlage nr 10 aan ZVP 2014-2017 BIJLAGE 10 LOKALE VEILIGHEIDS- BEVRAGING 2011 BIJLAGE 10 LOKALE VEILIGHEIDS- BEVRAGING 2011 Lokale veiligheidsbevraging 2011 Synthese van het tabellenrapport Pz Blankenberge - Zuienkerke Inleiding De lokale veiligheidsbevraging 2011 is een bevolkingsenquête

Nadere informatie

Samenvatting 3-meting effectonderzoek integratiecampagne. Onderzoek onder allochtone Nederlanders

Samenvatting 3-meting effectonderzoek integratiecampagne. Onderzoek onder allochtone Nederlanders Samenvatting 3-meting effectonderzoek integratiecampagne Onderzoek onder allochtone Nederlanders Samenvatting 3-meting effectonderzoek integratiecampagne Onderzoek onder allochtonen 1) Integratiecampagne

Nadere informatie

Samenvatting (Dutch summary)

Samenvatting (Dutch summary) Parenting Support in Community Settings: Parental needs and effectiveness of the Home-Start program J.J. Asscher Samenvatting (Dutch summary) Ouders spelen een belangrijke rol in de ontwikkeling van kinderen.

Nadere informatie

nr. 126 van JORIS POSCHET datum: 17 november 2014 aan JO VANDEURZEN Preventiebeleid hiv en soa s - Stand van zaken

nr. 126 van JORIS POSCHET datum: 17 november 2014 aan JO VANDEURZEN Preventiebeleid hiv en soa s - Stand van zaken SCHRIFTELIJKE VRAAG nr. 126 van JORIS POSCHET datum: 17 november 2014 aan JO VANDEURZEN VLAAMS MINISTER VAN WELZIJN, VOLKSGEZONDHEID EN GEZIN Preventiebeleid hiv en soa s - Stand van zaken Het Wetenschappelijk

Nadere informatie

Nederlandse samenvatting

Nederlandse samenvatting Nederlandse samenvatting Genderdysforie in kinderen: Oorzaken en Gevolgen Chapter ELEVEN De studies, beschreven in dit proefschrift, richten zich op vier thema s. De eerste hoofdstukken beschrijven twee

Nadere informatie

Steunpunt Gelijkekansenbeleid Consortium Universiteit Antwerpen en Universiteit Hasselt 2008

Steunpunt Gelijkekansenbeleid Consortium Universiteit Antwerpen en Universiteit Hasselt 2008 Steunpunt Gelijkekansenbeleid Consortium Universiteit Antwerpen en Universiteit Hasselt 2008 ISBN 978-90-77271-36-0 Wettelijk Depot: D/2008/3680/02 NUR 745 Niets uit deze uitgave mag worden verveelvoudigd

Nadere informatie

Wetenschap bij jou in de buurt/bib

Wetenschap bij jou in de buurt/bib Januari 2007 Vlaamse Overheid - departement Economie, Wetenschap en Innovatie Nobody s Unpredictable Inhoud I. Inleiding II. Synthese 1 I. INLEIDING 2 Onderzoeksdoelstelling De Vlaamse overheid besteedt

Nadere informatie

Pascal Smet reageert op gebrek aan kennis in onderwijs - Belg...

Pascal Smet reageert op gebrek aan kennis in onderwijs - Belg... Pascal Smet reageert op gebrek aan kennis in onderwijs (http://www.knack.be/auteurs/simon-demeulemeester/author- Simon Demeulemeester demeulemeester/author-4000174167085.htm) woensdag 23 januari 2013 om

Nadere informatie

Ondanks dat het in Nederland niet is toegestaan om alcohol te verkopen aan jongeren onder de 16 jaar, drinkt een groot deel van deze jongeren

Ondanks dat het in Nederland niet is toegestaan om alcohol te verkopen aan jongeren onder de 16 jaar, drinkt een groot deel van deze jongeren Ondanks dat het in Nederland niet is toegestaan om alcohol te verkopen aan jongeren onder de 16 jaar, drinkt een groot deel van deze jongeren alcohol. Dit proefschrift laat zien dat de meerderheid van

Nadere informatie

2. Hoe kan je de strijd tegen discriminatie aangaan?

2. Hoe kan je de strijd tegen discriminatie aangaan? 2. Hoe kan je de strijd tegen discriminatie aangaan? Om de strijd tegen discriminatie op de werkvloer aan te gaan, kan je als militant beroep doen op een breed wettelijk kader. Je vindt hieronder de belangrijkste

Nadere informatie

Huis Sofia 22 november 2011

Huis Sofia 22 november 2011 Huis Sofia 22 november 2011 Overzicht presentatie Antwerpen in cijfers OCMW Antwerpen in cijfers Studenten in Antwerpen Strategische visie en doelstelling Visie en uitgangspunten Wie woont er? Wat betekent

Nadere informatie

Onderzoek naar Een nieuwe toekomst voor de pastorij in Nieuwerkerken. Greet De Brauwere (Hogeschool Gent) in opdracht van de stad Aalst

Onderzoek naar Een nieuwe toekomst voor de pastorij in Nieuwerkerken. Greet De Brauwere (Hogeschool Gent) in opdracht van de stad Aalst Onderzoek naar Een nieuwe toekomst voor de pastorij in Nieuwerkerken Greet De Brauwere (Hogeschool Gent) in opdracht van de stad Aalst Het onderzoek: Centrale vraag Welke diverse ideeën leven bij buurtbewoners

Nadere informatie

Onzichtbare Ouderen. "Nee, ik ken geen homo's, alleen van tv"

Onzichtbare Ouderen. Nee, ik ken geen homo's, alleen van tv Onzichtbare Ouderen "Nee, ik ken geen homo's, alleen van tv" 2 Het Nationaal Ouderenfonds Wie zijn onzichtbare ouderen? Het Nationaal Ouderenfonds en Het Blauwe Fonds inventariseren sinds 2012 of woonzorginstellingen

Nadere informatie

Bediende in de logistieke sector: kansen voor vrouwen?

Bediende in de logistieke sector: kansen voor vrouwen? Bediende in de logistieke sector: kansen voor vrouwen? Welke percepties leven er bij werknemers en studenten omtrent de logistieke sector? Lynn De Bock en Valerie Smid trachten in hun gezamenlijke masterproef

Nadere informatie