Strategie voor duurzame voeding en stedelijke landbouw

Maat: px
Weergave met pagina beginnen:

Download "Strategie voor duurzame voeding en stedelijke landbouw"

Transcriptie

1 Strategie voor duurzame voeding en stedelijke landbouw Verslag van de workshops over het aanbod van 28 mei en 4 juni 2015 met als thema's 'voedingssector in overgang' en 'een opkomend plaatselijk voedingssysteem' 1. Context Doelstelling van de workshop: toelichting geven bij de DV-strategie, toelichting geven bij de doelstellingen en die doelstellingen valideren, prioriteiten stellen en de voorgestelde maatregelen operationaliseren en de criteria bespreken op basis waarvan criteria worden vastgelegd met betrekking tot de middelen die moeten worden geïnvesteerd. Doelstelling van dit verslag: verslag van de workshops van 29/05 en 04/06 over de thematiek van het voedingsaanbod in het BHG. Agenda: Voorstelling van het uitwerkingsproces van de DV-strategie. Herinnering aan de visie en de doelstellingen van de DV-strategie. Voorstelling en amendement van de doelstellingen (wijziging, ontbrekende doelstellingen). Bepaling van prioriteiten van de maatregelen die per thematiek (doelgroep) worden gegroepeerd. Operationeel maken van maatregelen in de workshop. Bepaling van prioriteiten voor de toekenning van de middelen om de maatregelen in de praktijk om te zetten. Deelnemers: de volgende instellingen waren op minstens een van de twee workshops vertegenwoordigd: AMAP 'Hélia' BIOWALLONIE Change For vzw KULeuven/VUB Mission Locale van Elsene NB Consultant Protestants Sociaal Centrum Rabad Rencontre des Continents SAGAL-netwerk SIMONE A SOIF UCM BIOGUIDE EVA Topino FAVV/AFSCA LNE - Vlaamse overheid Bees Coop Solifood TCO Services ULB Urban Farm Company Walravens Sodexo Suikerbakkerij Joris Bvba Sumy Belgium ULB - EIB - EPSPV BECI FEVIA Gemeente Anderlecht Werk en Leven Groupe One

2 2. Verslag per stap Stap 1. Bespreking van de visie en de doelstellingen De eerste stap bestond erin om de visie van de Strategie 'Naar een duurzamer voedingssysteem' voor te stellen, evenals de doelstellingen in verband met het thema van de dag (in dit geval het 'aanbod') en de maatregelen die voor de deelnemers met dat thema overeenstemmen. Na de voorstelling werd aan de deelnemers gevraagd om een evaluatiefiche in te vullen waarin ze hun persoonlijke mening kwijt konden over de relevantie van de besproken thema's ten opzichte van de doelstellingen en het relatieve belang van de maatregelen. Op het einde van die stap konden de deelnemers met elkaar de discussie aangaan. De inhoud daarvan wordt hieronder samengevat. De visie en de doelstellingen van de strategie 'Naar een duurzamer voedingssysteem' De deelnemers wezen tijdens de bespreking op het feit dat bij de voorgestelde doelstellingen het accent in hoge mate op het milieu lag en dat dit ten koste ging van de andere pijlers van de duurzame ontwikkeling. Toch kwamen deze elementen, met inbegrip van het aspect gezondheid, duidelijk aan bod in de visie, wat de deelnemers bijzonder relevant leek. Over de doelstellingen met betrekking tot het thema 'aanbod' Wat de governance betreft, meenden de deelnemers dat de vorm daarvan nog vaag was en nog verder zou moeten worden omschreven - hoewel de visie in dat verband spreekt over een 'interregionale samenwerking van de openbare en de private actoren'. Zij stelden voor om acties/aanbevelingen te vinden voor hogere governanceniveaus. Meerdere deelnemers vonden dat de prijs van duurzame voeding volgens hen het echte werk zou moeten weerspiegelen, terwijl die prijs momenteel door subsidies en belastingen wordt vertekend. Dat belang om een billijke prijs te hanteren zou sterker tot uiting moeten komen in de doelstellingen en de maatregelen. De deelnemers wijzen op het feit dat de visie heel duidelijk en beknopt is, terwijl er gelijktijdig een hele reeks minder duidelijke maatregelen worden vermeld. De besturen enerzijds (milieu, landbouw, economie enz.) en de gewesten anderzijds werken geïsoleerd van elkaar. Er werd aangevoerd dat het belangrijk is om de communicatie en de samenwerking tussen de verschillende machtsniveaus te verstevigen. Met name in verband met de productie werd de vraag gesteld hoe men het landbouwsysteem kan identificeren dat door de instellingen (en alle actoren) wordt ondersteund en hoe men op die basis samenwerkingswijzen kan uitwerken tussen gewesten - en dan meer bepaald met betrekking tot de productie in de rand van de stad.

3 De deelnemers stelden voor om een nieuw evenwicht te bepalen tussen de doelstellingen en daarbij meer ruimte te bieden aan de doelstellingen die verband houden met governance en het bestuur. Momenteel hebben heel wat acties betrekking op de privésector. De deelnemers wezen ook op de moeilijkheid om een link te leggen tussen de visie waarover een consensus bestaat, en de praktische uitwerking ervan met acties die een debat op gang brengen. Er werden ook meer specifieke opmerkingen gemaakt over de acties: Actie 1 Uitbreiding van het aanbod plaatselijke/biologische/seizoensgebonden producten in de distributiesector De reacties hadden betrekking op de duidelijkheid van het woord 'duurzame voeding' en over de zichtbaarheid van de labels met betrekking tot DV en de noodzaak om de overstap naar DV in de volledige waardeketen (productie, bewerking,...) te bevorderen. De deelnemers vonden daarom dat het relevanter zou zijn om te spreken over een duurzaam voedingssysteem dan over duurzame voeding. Het accent werd ook gelegd op de collaboratieve dimensie om tekortkomingen in de waardeketen op te vangen (gedeelde keuken enz.). Actie 2 - Verbetering van de toegankelijkheid van DV Kan de ontwikkeling van een label DV toegankelijker maken? - het is belangrijker om op dit vlak een transparant beleid te bevorderen dan om labels te ontwikkelen; er is immers meer informatie en vertrouwen tussen de producenten en de consumenten nodig. Er moet (opnieuw) een rechtstreekse band tussen die actoren worden gevormd; - er is nood aan doorzichtigheid in de productie en in de verwerkingsprocessen, zodat de consumenten een keuze kunnen maken met kennis van zaken; - toegang tot labels vergemakkelijken (kosten voor certificatie). Bijvoorbeeld terugbetaling tijdens de eerste jaren; - probleem van de geldigheidsduur van de certificatie; - leesbaarheid van de labels: de labels zijn niet duidelijk voor de consumenten. Opgelet voor overvloed aan certificaten en labels; die aanpak zorgt alleen maar voor meer verwarring. Het is belangrijk om overtuigend en snel te werk te gaan. Er zou één enkel 'duurzaam' label moeten worden gemaakt; - opgelet voor de beperkende kant van labels - bv. hoe zit het met biologische voeding die van ver afkomstig is en die ook nog eens in een oververpakking zit? - Zouden we niet een volledige paradigmaverandering moeten doorvoeren om de labels te schrappen? Toegankelijkheid op het vlak van de prijzen: - opmerking: het is duur om lokale producten te hebben voor de verwerking. Dit wordt best vooraf getest, om na te gaan hoeveel de consument bereid is om te betalen. Actie 4 - Ontwikkeling van de transformatie

4 - Opmerking: sommige schakels van deze keten bestaan niet in Brussel of in België. Bijvoorbeeld: in België worden de flessen niet individueel geconditioneerd. Bekijken hoe zulke infrastructuren kunnen worden ontwikkeld. - Voorkeur geven aan inkoopcentrales voor vakmensen. Er werden twee nieuwe acties voorgesteld: Actie 6 Voorbeeldrol van de overheid. In dit verband verwacht men in het bijzonder veel van de overheidsactoren, die een voorbeeldrol zouden moeten vervullen - bijvoorbeeld via de overheidsopdrachten. Deze actie is in het thema 'vraag' opgenomen. Actie 7 - De financiële middelen ter beschikking stellen ter ondersteuning van de kleine starters (belastingverminderingen, subsidies) en communiceren over wat op dit vlak al bestaat. Stap 2. Bepalen van de prioriteiten van de maatregelen Leefmilieu Brussel heeft intussen alle maatregelen samengebracht die de afgelopen 3 jaar door de actoren tijdens de workshops werden voorgesteld. Die maatregelen werden verzameld in een catalogus, waarvan het deel over het aanbod aan de deelnemers van de workshops van 28 mei en van 4 juni 2015 werd voorgesteld. Alle deelnemers vulden hierbij een 'stembiljet' in, waarin hun mening werd gevraagd over het relevantieniveau van alle maatregelen die in de catalogus worden voorgesteld. Ze kregen ook de vraag om nog maatregelen toe te voegen als ze meenden dat er nog acties ontbraken in de catalogus. Aan de hand van deze oefening kregen we een duidelijk zicht op de maatregelen die prioritair lijken. De resultaten worden weergegeven in de volledige tabel die bij dit verslag als bijlage is gevoegd. Stap 3. Verdieping van 12 maatregelen in groepen Na de voorstelling van alle maatregelen werden 12 maatregelen voorgesteld waarvan de operationalisering tijdens de workshop zou kunnen worden verdiept. Drie maatregelen werden in groepen van 5-8 deelnemers gelijktijdig in 4 sessies bewerkt (2 per workshop). De gesprekken werden geanimeerd door het consortium en de nota's die op de posters waren aangebracht, geleid door de volgende vragen. Hoe? Wie doet wat? Vertrekpunt? Met welke stappen? Eindpunt? Human resources, financiële en technische middelen? Dit wordt in de volgende tabel samengevat

5 Titel maatregel (toegekende punten) 1. De OVERGANG van de bestaande verkoopstructuren bevorderen 1 2. Uitbreiding van het project duurzame kantines en restaurants Operationalisering Hoe? We hebben de keuze uit 2 verschillende strategieën: Strategie op korte termijn (naar schatting is al 20 % van de handelaars zich bewust van het thema; deze 'Quick Wins' zijn het gemakkelijkst te bereiken); o lijst van duurzame leveranciers die al helemaal klaar is en die zo kan worden verspreid o benchmark o helpdesk (een plaats waar de handelaar inlichtingen kan inwinnen, aanwezigheid van facilitatoren,...) o onderzoek van mogelijke verzorgingsgebieden o ambassadeurs o subsidies (zelfs voor de meest terughoudende actoren): hulp voor de nieuwkomers, maar ook voor de bestaande actoren, die bijvoorbeeld het visuele gedeelte van hun reclame en hun commerciële media moeten vernieuwen. Strategie op middellange en op lange termijn: opnieuw in de richting van een hoogwaardige voeding (commerciële doelgroepen staan het verst af van DV): o pilootprojecten en demonstratoren van nieuwe ondernemingen; o beurs voor invoering en conversie o conversiepakket o hulpmiddelen voor bewegwijzering naar duurzame resources per buurt o een eenvoudig plaatselijk criterium; o in kaart brengen van de handelszaken o banden smeden met de mensen. Wie? Kleine en middelgrote handelszaken. Hoe? Algemene opmerking: men zou twee verschillende benaderingen moeten toepassen voor de restaurants en voor de kantines. Tijdens de workshop heeft de groep zich op de kantines geconcentreerd. Voor de kantines: 1 Met verkoopstructuren bedoelen we hier de klein- en de groothandel

6 De opdrachtgevers identificeren. De opdrachtgever en/of de consumenten sensibiliseren. Criteria in verband met DV opnemen in de exploitatievoorwaarden (en de overheidsopdrachten voor de openbare kantines). Financiële en fiscale incentives en handvest. Opleiding van het keukenpersoneel (scholen, horeca), inkoopcentrales voor 'duurzame producten', oprichting en aanpassing van bestaande structuren. Basisbestek op basis van een algemeen model. Een percentage vastleggen voor biologische producten in de kantines en de restaurants (wordt al toegepast in de bestekken). Hiervoor moet een stevige financiële, administratieve en wettelijke ondersteuning worden voorzien. De overheidsopdrachten en de bestekken op basis van een gemeenschappelijk model aanpassen. Met betrekking tot de kantines werd intussen al heel wat werk verricht. Men dient zich dan ook te baseren op het bestaande werk met betrekking tot de uitwerking van het bestek 'label duurzame kantines'. Hierbij wordt al een vrij complete en geïntegreerde benadering toegepast. Dit bestek zou door de opdrachtgevers kunnen worden gebruikt. Dit bestek zou door de structuren met invloed (bv. Fédération Wallonie-Bruxelles in de scholen) moeten worden gedragen en gestimuleerd. Identificeren welke de structuren met invloed zijn voor de ondernemingen, de ziekenhuizen,... De openbare besturen in het BHG zouden het voorbeeld moeten geven in hun eigen eetzalen. 3. Zichtbaarheid van de winkels, handelszaken en restaurants die in de dynamiek van duurzame handelszaken/ duurzame restaurants betrokken zijn. Wie? Opstelling van het project duurzame kantines, BE, scholen horeca. Sectorfederatie (Horeca, BRA, BHA, Comeos), BECI, label voor ecodynamische ondernemingen. Stappen? Vertrekpunt: mikken op de duurzame eetzalen van overheidsdiensten. Een stand van zaken opstellen van de toestand in de eetzalen van de besturen en de bestaande acties identificeren. Tussenstappen: een bestek opstellen op basis van het label 'duurzame kantines'. Hoe? Twee verschillende benaderingen voor de handelaars en voor de restaurants. Verduidelijking van de labels (groot aantal labels die niet erg begrijpelijk zijn). Valorisatie van het biolabel. Campagne 'a bio day per week'. Het brede publiek aanmoedigen om één keer per week voor een biologisch menu te kiezen. Duurzame voeding populairder en conventioneler maken. Sensibilisering voor duurzame voeding. Wie? Atrium, pers, blog, hotelschool, horecafederatie, private actoren, toeristische actoren (visitbrussel), biogidsen

7 Stappen? Vertrekpunt: Unique Selling Point, unieke en duidelijke belofte die men zich eigen kan maken. Evenementenhandvest. Lijst engagementen. Logo 'Good food'. Tussenstappen: één of meerdere private actoren mandateren. Website + app. Eindpunt: bekendheidsniveau in het buitenland. Hoe? De bestaande toestand herwaarderen en consolideren. En dan meer bepaald in de verwerkingssector, waar men steeds meer behoefte heeft aan gekwalificeerd personeel (rol van de opleiding). Voorrang geven aan 'systemen' in plaats van ruimten die met één enkele activiteit verbonden zijn (zie greenbiz, slachthuizen,...) De lijst van de ingedeelde inrichtingen aanpassen. 4. Geïntegreerde ruimten creëren, waar tegelijkertijd aan productie, verwerking en verkoop van duurzame voeding wordt gedaan Er zouden verschillende modellen mogelijk zijn: - samenhangende activiteiten: medewerking in plaats van concurrentie tussen een verscheidenheid van actoren (producenten, trainers, horeca,...) met het oog op een economische leefbaarheid. Het voorbeeld van Choux de Bruxelles toont aan dat de productie niet volstaat om een economische leefbaarheid te verzekeren. - scholen, kantoren, instellingen: plaatselijke productie en keuken ter plaatse voor de kantines. - tweede verwerking - van andere producten dan grondstoffen (bv.: Dandoy, Marcolini, ) met verkoop en bezoeken. Wie? De institutionele actoren (cf. wetgeving, subsidies), economische actoren, bv.: Impulse (mutualisering inspanningen, identificaties, contactpunt), actoren op het vlak van opleiding Stappen? 1. Vertrekpunt: de omvang van de systemen definiëren: zijn alleen de kleine eenheden beheersbaar en leefbaar? 2. De types producten definiëren: champignons, radijzen en salade oké, maar niet realistisch in het geval van aardappelen of zetmeelhoudende stoffen. Hoe kunnen we die in Brussel produceren? 3. De verwerkingstypes definiëren: volstaan wassen en conditioneren (bv. salade, radijzen,...)? 4. De eindproducten definiëren: koffie, honing, bier, cuberdons, wafels, speculaas, brood, patisserie? 5. De lacunes en de behoeften identificeren en de specifieke competenties en knowhow herwaarderen, met

8 5. Identificatie van het duurzame aanbod (van al dan niet verwerkte producten)/ zichtbaarheid van de producten. inbegrip van de tweede verwerking (bv. Godiva, dat niet meer over de competenties beschikt om de manons met de hand te maken, aangezien de gekwalificeerde personeelsleden met pensioen vertrokken zijn). 6. In // tussenstappen: nieuw economisch model te realiseren. Innoverende en stevige businessplannen en opleiding of beschermde werkplaats. 7. Eindstap: geen subsidies meer nodig, 200 duurzame structuren en ondernemingen in plaats van gestarte structuren en ondernemingen die geen lang leven beschoren waren. Binnen 10 jaar: aanzienlijke toename van de werkgelegenheid in de sector. Bestaande resources? Fiscale druk en aantal faillissementen verminderen. Voedingssector herwaarderen. Geschikte plaatsen zoeken waar dit soort projecten kan worden gevestigd. Nog niet bezochte plaatsen vinden (definitie van het GBP om te zien welke plaatsen nog beschikbaar zijn). Voorbeeld: productie in de randgemeenten (gevogelte, vis, fruit en groenten). Winstgevendheid via samenhangende activiteiten (opleiding, sociaal, evenementen), bv.: Choux de Bruxelles. Begeleidingsstructuren voor aanpassing van het businessmodel. Contactpunt voeding met bv. Impulse om de verwerking te verbeteren. Remmende factoren: wetgeving, concurrentie van producten uit de rand van de stad, 30 % van de productie is overgesubsidieerd, noodzaak om de verwerking opnieuw in Brussel te centraliseren, noodzaak van opleidingen. Hoe? (Tijdens deze workshop hebben de deelnemers veel gediscussieerd, maar slaagden ze er niet in om de maatregel op een grondige manier te operationaliseren) Transparantie die de gebruiker een keuze biedt (met behulp van een multidimensionaal label dat de verschillende producten differentieert): identificeren waar het geld van de consument naartoe gaat, plaatselijk of niet plaatselijk?, overige. Noodzaak om een cultuur van/een inzicht in het voedingssysteem op te bouwen. Is het doeltreffender om de mensen vooraf (op school enz...) of op het moment van de aankoop zelf de nodige informatie te bezorgen? Beide delen van de maatregel werden gelijktijdig en soms op een aanvullende manier behandeld. 6. Verwerking van nietverkochte producten en plaatselijke producten bevorderen Hoe? Industriëlen, handelaars en kleine eenheden van eender welke omvang in dezelfde groep samenbrengen. Het imago van de grote merken verbeteren. Opleiding voor opwaardering. Inventaris opstellen van bestaande projecten in verband met niet-verkochte producten (voedingssector, sector van de sociale economie,...). Creëren van complementariteit tussen de verschillende actoren die met niet-verkochte producten werken: geïntegreerde oplossing, waarbij activiteiten in de sociale economie en activiteiten op het vlak van voedselhulp met elkaar worden gecombineerd. Fiscale stimuli.

9 7. Gemakkelijker bevoorrading van duurzame producten voor de kantines bevorderen. Werken aan de FAVV-wetgeving. Wie? LB voor arbitrage en beleid in overleg ter ondersteuning van de geïntegreerde oplossingen (hoe verdelen tussen de actoren op het terrein?). Er bestaan in dit verband al oplossingen, bv.: een 'schenkingenbeurs' platform met een cartografie, mogelijkheden tot ruilen, geïntegreerde oplossingen, die werden uitgewerkt door Komosie en de FBMD en die worden ondersteund door de actoren op het terrein Cette en foodwe.be, een ander informaticaplatform. Begeleidende structuren: Groupe One, BECI Stappen? Vertrekpunt: verwerking behouden (terrein? hulp aan ondernemingen)). Mapping van flows, initiatieven, schalen, beperkingen, oplossingen, (BE-Atrium). Gezamenlijke uitwerking van innoverende businessmodels op basis van de vraag: vraag en aanbod op elkaar afstemmen. Identificeren waar men het aanbod aan nietverkochte en plaatselijke producten zou kunnen diversifiëren. Informatie verspreiden over wat al bestaat: gids die producenten/verwerkers een zicht biedt op de mogelijkheden. Tussenstappen: Innoverende en originele businessmodels: systemen van activiteiten waarmee verliezen kunnen worden opgevangen (bv. Refresh, dat diensten verleent voor het brede publiek tegen verlaagde tarieven voor een benadeeld publiek). Eindpunt: We zijn al onderweg (er bestaan verschillende projecten): noodzaak van coördinatie Resources die moeten worden vrijgemaakt? Bestaande micro-oplossingen (bv.: Papa Douala). Noodzaak van flexibiliteit. De kosten voor het beheer van de (gratis) niet-verkochte producten integreren. CODUCO-project (Delhaize en niet-verkochte producten) reproduceerbaar (identificeert op een gedetailleerde manier de remmende factoren, de voorwaarden van het FAVV, de btw,...). Opleidingen (competenties voor werk in bakkerijen en slagerijen,...). Zie ervaring van het CERIA, dat van verschillende technologische tools gebruikmaakt. Profielen: logistieke specialist, facilitator, desk om een systeem in te voeren (dat een openbaar vak zou kunnen zijn) Remmende factoren: terrein, gekwalificeerde werknemers, variabele flows, gemakkelijker om weg te gooien (geen enkel risico met FAVV). Opmerkingen over de remmende factoren in verband met de maatregel: praktijken (procedure van overheidsopdrachten), logistiek, wetgeving over overheidsopdrachten die niet toelaat dat er op basis van geografische criteria wordt gediscrimineerd. Hoe? Benadering door marktcentrales voor onbederfelijke producten. Lecliclocal met de Brusselse producenten en toegankelijk voor de kopers van verse producten in Brussel (noodzaak van communicatie). Controles. Sensibilisering van alle actoren. Wie? Voogdij van de gemeenten. Lecliclocal-platform (cel landbouw GOB). TCO+Sodexho+Aramark+Compass. LB Resources die moeten worden vrijgemaakt? Promotie, communicatie over: Lecliclocal-platform landbouw en LB. Marktcentrales LB.

10 Stappen? Vertrekpunt: Lecliclocal-platform RW en de Brusselse producenten met citydepot integreren. Alle tools voor duurzame overheidsopdrachten van LB. Tussenstappen: 'typebestek', milieucriteria en controle. De marktcentrale opstarten. Lecliclocal uitbreiden naar Brussel. Eindpunt: Lecliclocal naar LB + marktcentrales gebruikt voor alle kantines te Brussel. Opmerkingen over de remmende factoren voor de maatregel: betalingstermijnen. Competitiviteit tussen grote en kleine marktspelers. Leveringstermijnen. Volumes en type product. Hoe? 8. Meer doeltreffende, meer talrijke en meer aan de profielen van de verschillende doelgroepen aangepaste distributieplatformen ontwikkelen (collectieve restauratie,...). Het aanbod en de vraag duidelijk identificeren. Matching. Een gedecentraliseerd netwerk opbouwen van de producent tot de consument. Zichtbaarheid en informatie/ sensibilisering; De bestaande informatica- en logistieke tools onder elkaar verdelen; De verschillende actoren en bestaande projecten met elkaar in contact brengen. Voornamelijk werken met strakke flows (want men verbruikt wat bij de productie verkrijgbaar is). Noodzaak van een consequent logistiek platform. Wie? Begunstigden: hotels, restaurants, detailhandelaars. Aankoopgroepen, bestaande platformen (SAGAL, Topino, Nos Pilifs, Mabru, Fermet, Efarmz, Agricovert, local Food Express), Rabad, Credal, BECI en Village Partenaire. Er moet een gedecentraliseerd platformenysteem worden ontwikkeld met ondersteuning door de bestaande platformen onder elkaar te verdelen. Resources die moeten worden vrijgemaakt? Bestaande logistieke platformen en informaticaplatformen. Stappen? Vertrekpunt: pilootfase met 4-5 horecazaken, bestaande structuren en opname in een netwerk. BSApartnerships (Business Supported Agriculture). Eindpunt: netwerk met regionale productie en Brusselse horecasector. De horecasector sensibiliseren en overtuigen om geleidelijk aan naar het lokale over te stappen.

11 9. De oprichting van nieuwe duurzamere verwerkers bevorderen. Opmerkingen over remmende factoren voor de maatregel: niet voldoende ondernemingscultuur in verband met verwerking in Brussel. Belangrijke kosten en bevoorrading. Weinig toegang tot informatie over niet-verkochte producten (interessante bevoorradingsbron). Verwerking niet-verkochte producten. Hoe? Onder elkaar verdeelde verwerkingswerkplaats (voor de nieuwe ondernemers, zodat ze tests kunnen uitvoeren en experimenteren met hun activiteiten). De overproductie en de nieuwe ondernemers beheren. Mobiele keuken om de producten ter plaatse te verwerken. De juiste businessplannen vinden en ervaringen delen, consultants onder elkaar verdelen. Wie? Meurisse-instituut, CERIA. Ministeries (uitwerking van een politieke visie, dragers van boodschap en trots). Begeleiders, UCM en Groupe ONE. Ondersteuning starters. Resources die moeten worden vrijgemaakt? bestaande resources: bestaande keukens die ter beschikking zouden kunnen worden gesteld (universiteiten en beroepsscholen). Nieuwe structuren: Packaging, Doeltreffende communicatie (verkoop). Stappen? Nieuwe collectieve structuren oprichten die plaats moeten bieden aan verwerkingsactiviteiten. 10. Experimentele keukens inrichten met de mogelijkheid om vervolgens naar een commerciëler niveau over te gaan. 11. De oprichting van nieuwe duurzamere handelszaken bevorderen. Hoe? Vaste en mobiele locatie 24/24 en 7/7. Periodiciteit van gebruik. Wie? Startende ondernemers. Productie, nieuwe verwerking. Selectiecriterium, handvest (% plaatselijke producten gebruikt...). Resources die moeten worden vrijgemaakt? Gerant: opleiding, inventaris, bv.: Cambio-model. Tarifering (met dekking van vaste en variabele kosten). Stappen? Vertrekpunt: identificatie van Brusselse gebouwen die moeten worden gerenoveerd. Marktstudie (vraag) door Groupe One, Atrium. Opleiding hygiëne (FAVV). Eindpunt: vooraf bepaalde financiële doelstelling. Validering duurzame criteria. Geen betrokkenheid in het verloop van de productie. Vooraf bepaalde timing. Hoe? De coherentie van de 'duurzaamheid' van de opgerichte handelszaak garanderen (BM, beheer). Praktische gids 'kleine handelszaak' onder elkaar te verdelen + begeleiding om de beste praktijken te integreren. Informatie, sensibilisering. Alle juridische structuren. Verdichting van de structuren van de producten voor het aanbod. Financiële haalbaarheid. Wie? Groupe One, Horeca, BECI, Village Partenaire, UCM, Atrium, Impulse, begeleidingsstructuren. Resources die moeten worden vrijgemaakt? Cartografie van de bestaande tools (ecotoolkit, resilient web,

12 Ecoinnovation, voordiag. type UCM ). Financiële incentives. Stappen? Informatie, sensibilisering, potentiële ondernemers, begeleidende structuren. Specifieke aanwezigheden en salons. De bestaande opleidingen aanpassen om het begrip duurzaamheid te introduceren (product en beheer). Vertrekpunt: bewustwording van de effecten op milieu en op voeding. Opwaardering van ambachtelijkheid en producten. Terugkeer naar de eigen streek. Remmende factoren: prijzen/ideeën van prijzen. Toegang tot de informatie (taal, relevantie). Fysieke toegang tot de locatie. Culinaire kennis en kennis over plaatselijke en seizoensgebonden producten (weten wat men een product kan doen, kunnen koken). Gewoonte verbruik/faciliteiten/tijd, diversiteit van de distributiekanalen. 12. De distributiesystemen die voor iedereen toegankelijk zijn, bevorderen (achtergesteld publiek en middenklasse). Hoe? Distributieplaats en productieplaats met elkaar verbinden. Het aanbod van duurzame voedingshulp ontwikkelen. Collaboratieve supermarkten ontwikkelen. Distributiepunten en netwerken ontwikkelen via lokale structuren (OCMW, buurtwinkel). Distributiekanalen diversifiëren, plaats waar de boodschappenmand kan worden opgehaald (school enz.). Internetplatform. Economisch systeem dat de kosten drukt, noodzaak van schaalvergroting en partnerships/onder elkaar verdelen van de kosten. Wie? POD Maatschappelijke Integratie (voedselpakketten enz.). Rol van de bestaande distributeurs (delen van hun oplossing voor schaalvergroting en strategie voor kostenbesparing, logistiek enz.). Dragers van het project (coöperatieve supermarkt enz.). Coöperatieve. Begeleiders (bv. Groupe One). De bestaande actoren samenbrengen met het oog op lobbying. Openbare macht (ter beschikking stellen van locatie en voedselbeleid aan te plakken). Middelen? Ervaring van coöperatieve supermarkt (BEES COOP, collaboratieve kruidenierszaak, FARM). Stappen? Ter beschikking stellen van de locaties, juridische verduidelijking, 1e ervaring met het type economisch model. Financiële middelen voor startinvestering. De GAC's opnieuw dynamiseren. Eigen productie op kleine schaal. Overheidsopdrachten toegankelijk maken voor kleine producenten. GAC Sociaux, Coöperatieve distributie. Eigen productie.

13 Stap 4. Bepalen van de prioriteiten van maatregelen Algemene bespreking: Tussen de deelnemers ontstond een discussie over de prijs van voeding. Daaruit bleek dat men de consumenten bewust zou moeten maken van de juiste prijs van voeding. Mensen zijn zich niet meer bewust van het feit dat aan de productie van voeding een hoog prijskaartje hangt. Bovendien heeft het gebruik van goede voeding een impact op de gezondheid en dus op de openbare financiën. Op die manier zou de Staat uiteindelijk de winnaar zijn. De kwaliteit van de voeding en de prijzen moeten evenwel op Europees niveau worden vastgelegd. Ethische dimensie: welke finaliteit van het voedingssysteem, ook evolueren naar een verandering van economisch model op een globale manier. Dynamiek van onder elkaar verdelen van samenwerking voor een goed beheer van de infrastructuur en van de financiële middelen. Welke hefboom tussen de regionale strategie en de plaatselijke machten, die op het terrein over de nodige macht beschikken, in het contact met de burgers De horecasector is heel competitief. Als een restaurant beslist om in duurzame voeding te investeren, bovenop de moeilijkheden waarmee het al wordt geconfronteerd, zou het normaal zijn om het te ondersteunen, bv. met fiscale stimuli. Bespreking over het stellen van prioriteiten en identificatie van de dragers: Belangrijke plaats van de vraag trekt het aanbod. Dus de consument bewerken, ervoor zorgen dat er minder keuze is tussen duurzaam en niet-duurzaam. De federaties in de horecasector zouden geschikte actoren zijn voor de sensibilisering en de communicatie over onderwerpen in verband met duurzame voeding. Evenwicht te vinden tussen ondersteunen wat al bestaat, wat wordt gedaan en drager van nieuwe projecten De kantines komen naar voren als een belangrijke hefboom omdat er veel mensen bij betrokken zijn en alle schakels van de keten worden gestimuleerd. We moeten dus blijven versterken wat in dat verband reeds in gang is gezet. Quick-wins = investeren in wat al bestaat als opkomende initiatieven om ze te versterken Er bestaan al heel wat zaken, kapitaliseren op het bestaande = weinig investeringen voor een snelle uitbreiding van het bereik van die bestaande initiatieven, die de rest van het systeem trekken, waarvan de consolidatie de geloofwaardigheid/winstgevendheid van die nieuwe systemen aantoont; bv.: SAGAL en distributiesector versterken, delen van tools middelen bezorgen voor de bestaande systemen, om naar een grotere schaal te evolueren

14 o o o o o o logistieke ondersteuning, verdeling van logistieke taken onder elkaar, bv. om producten te verdelen naar een meer gediversifieerd publiek, zoals de horecasector naast de particulieren om communicatiemiddelen te ontwikkelen die bv. door meerdere actoren kunnen worden gebruikt, ondersteuning op het vlak van marketing ondersteuning via meer structurele financieringen om de verenigingen te ondersteunen die de nieuwe distributiewijzen ontwikkelen. ondersteuning van de vorming van een netwerk om mogelijke synergieën of mogelijkheden om taken onder elkaar te verdelen, te identificeren, Rabad: moeilijk, aangezien de verschillende systemen die opduiken, verschillende verwachtingen en doelstellingen hebben -> geen duidelijk omschreven project om taken onder elkaar te verdelen nood aan human resources om ze in een netwerk onder te brengen, maar momenteel geen financiële middelen noodzaak om de collectieve behoeften te identificeren die moeten worden ontwikkeld zodat de opkomende distributiesystemen zich kunnen ontwikkelen - bestaande toestand: vorming van netwerk: CREDAL, Rabad, goed nieuws - bestaande toestand: actoren die moeten worden versterkt: SAGAL, internetplatformen zoals Topino, Bees Coop enz. - Steunen op de structuren die al begeleiding bieden aan ondernemingen op het vlak van milieubeheer, die in contact zijn met de ondernemingen en die er duurzame voeding in integreren - Momenteel mikken de projectoproepen op innovatie, het belang van engagement tegenover innovatie. De begeleidende structuren zijn van essentieel belang, evenals de ondersteuning van wat al werkt. Juist evenwicht tussen investering in distributie en verwerking en productie. - Snelle impact op de versterking van de opkomende distributie - Als men het accent wil leggen op het plaatselijke en korte lijnen, moet men investeren in de verwerking en op het in de markt zetten van plaatselijke duurzame verwerkte of niet verwerkte producten. - Als men plaatselijke producten heeft, heeft men een distributiesysteem nodig dat werkt; als men over een goed distributiesysteem beschikt, maar niet over plaatselijke producten, lukt het niet. Opmerking: op het niveau van de distributie twee paradoxale maatregelen: een platform ontwikkelen dat gericht is op de beroepsmensen en distributiesystemen bevorderen die voor iedereen toegankelijk zijn. - B-to-B = groot platform, B-to-C = een groot aantal kleine actoren voorstel: veeleer de actoren van B-to-C stimuleren om zich te versterken en om daarnaast B-to-B activiteiten te ontwikkelen (bv. een SAGAL-netwerk voor de horecazaken, zoals de BSA)

15 Rol van het publiek = - Vraag: wanneer we praten over B-to-B, praten we ook over grote volumes. Zal het aanbod kunnen volgen? Begint moeilijk te worden om bepaalde producten te vinden - Opgelet: voor de kantines nood aan verwerkte producten - ter beschikking stellen van locaties, van lege gebouwen enz. - Facilitator tussen de ruimtelijke ordening, de locaties die ter beschikking zouden kunnen worden gesteld en de actoren op het vlak van de verwerking en de beschikbaarheid, die die locaties nodig zouden kunnen hebben en de projecten om taken onder elkaar te verdelen. - Rol in het kader van de overheidsopdrachten, een marktcentrale opstarten, Lecliclocal - Kapitalisatie van het werk voor de kantines (uitbreiden) De verwerkers stimuleren om zich in Brussel te vestigen: - infrastructuren voor werkplaatsen en begeleiding financieren, - momenteel is de cultuur voor 'verwerkingsactiviteiten' zwak in Brussel - noodzaak om over ruimten te beschikken om te testen/te experimenteren/werk te delen, zodat projectdragers hun ideeën kunnen uitproberen zonder dat ze te veel risico's moeten nemen met betrekking tot startinvesteringen Ondersteuning van de overgang van de bestaande handelaars en verwerkers: Conclusie: - voorbeeld van Viangros, noodzaak om de overgang van dergelijke actoren te verzekeren gezien hun plaats in de markt - uitwisseling van ervaringen tussen degenen die zich al in de overgang bevinden en de bestaande actoren die minder ervaring hebben met de overgang De bestaande initiatieven versterken - noodzaak aan ondersteuning van de bestaande actoren om de opkomende initiatieven te versterken, ze naar een grotere schaal laten evolueren en de sector trekken (geloofwaardigheid, aantonen van de economische leefbaarheid enz.): ondersteuning voor logistiek, communicatie, marketing enz. noodzaak om opkomende initiatieven in een netwerk op te nemen, o coördinatie van de actoren om de mogelijkheden om taken onder elkaar te verdelen, te identificeren (en dan met name op het logistieke niveau), collectieve behoeften waaraan de overheden steun kunnen verlenen; o uitwisseling van beste praktijken noodzaak van financiële middelen om de projectdragers te begeleiden en de fase van de risiconame (test van een activiteit, installatie, samenstelling van voorraad enz.)

16 noodzaak om locaties ter beschikking te stellen, interface tussen de projecten en de beschikking over infrastructuren, ruimten (voor het opstarten van activiteiten, experimenten, logistiek enz.) behoefte aan sensibilisering en ondersteuning van de vraag

17 Bijlage: resultaten van de 'stemmen' van de deelnemers over de maatregelvoorstellen uit de catalogus Welk prioriteitsniveau voor de maatregelen die hieronder worden voorgesteld? Helemaal niet prioritair (--), niet prioritair (-), prioritair (+), in hoge mate prioritair (++), geen mening (/) Actie 1: het aanbod plaatselijke, seizoensgebonden en biologische producten in de distributiesector uitbreiden Samenvatting van de stemmen 0 = heel weinig mensen met prioritaire stem, 1 = minder dan 1/3, 2 = tussen 1/3 en 2/3, 3 = meer dan 2/3 van de deelnemers prioritaire stem De kennis ontwikkelen o (BEZIG) De kapitalisatie van de beschikbare gegevens over de voedingssector voortzetten 2 o De impact van de verschillende distributiemodi op het milieu onderzoeken 2 o Innovatieve distributiesystemen met een geringe impact benchmarken. 2 o Een marktstudie uitvoeren om een zicht te krijgen op de perceptie en de mening van de consumenten over de ontwikkeling van duurzame handelszaken in de Brusselse buurten 1 Bewustmaking de perceptieverandering begeleiden 0 o De handelaars bewust maken van de milieubelangen en van de impact van de voedingsdistributiesector 2 o De resultaten van de uitgevoerde studies via relevante communicatiekanalen verspreiden 2 De structurele belemmeringen voor de ontwikkeling/overgang naar een duurzaam voedingsaanbod wegnemen 0 o De producenten uit Brussel en de rand van Brussel in contact brengen met de actoren van de distributiesector om de afzet van lokale producten te bevorderen 3 Voor grootdistributie 2 Voor kleine handelszaken 2 o Meer doeltreffende, meer talrijke en meer aan de profielen van de verschillende doelgroepen aangepaste distributieplatformen ontwikkelen: (BEZIG) Log4loc-project te verdelen/te valoriseren 2 o De ontwikkeling ondersteunen van logistieke oplossingen met een geringe impact (zachte mobiliteit, optimalisering van de bestaande technieken,...) 2 o De wekelijkse markten ondersteunen tegenover de toename van de kraampjes met andere dan voedingsproducten of met nietduurzame voedingsproducten (plaatsen reserveren voor Belgische, Brusselse of bioproducenten of andere?) 2 o Het aanbod aan duurzame producten in groothandelszaken en op de vroegmarkt uitbreiden 2 o De ontwikkeling van nieuwe verkoopstructuren (in de vorm van huur,...) financieel ondersteunen 1 o (BEZIG) Het LeClic-platform openstellen voor Brusselse producenten en groothandelaars 1 De verkoopstructuren de technische mogelijkheid bieden om iets te ondernemen (opleiden/informeren) 0 o Hulpmiddelen (opleidingen/ publicaties) ontwikkelen om: 1 o de actoren van de distributiesector op te leiden rond de beginselen van duurzame voeding 2

18 o de actoren van de aanbodzijde op te leiden rond labelherkenning 1 o een lijst op te stellen van de leveranciers van duurzame producten die voor de detailhandel bestemd zijn 2 o de beheerders van verkoopstructuren/groothandelaars te leren hoe ze op overheidsopdrachten moeten reageren 2 o de OVERGANG te bevorderen van de bestaande verkoopstructuren via een begeleiding/coaching, ter beschikking stellen van een helpdesk? enz. 2 o de OPRICHTING van nieuwe structuren te bevorderen via begeleiding voor de oprichting van een onderneming in de voedingssector: specifieke coaching, opleiding/collectieve workshop om de hulpmiddelen ter beschikking te stellen, om de tools te ontwikkelen (standaard businessmodel, checklist, ) 2 De daad bij het woord voegen/een duwtje in de rug geven 0 o Een verbintenishandvest (vgl. Bristol Good food) opstellen met communicatiehulpmiddel 'Ik engageer me' 1 o Organisatie van een 'duurzame handel'-uitdaging 1 De gedragswijziging consolideren 0 o De zichtbaarheid vergroten van de actoren die bij duurzame voeding betrokken zijn via 1 het creëren van een label voor de handelszaken die actief zijn op het vlak van duurzame voeding 1 het communiceren over handelszaken die bij duurzame voeding betrokken zijn (cf. catalogus van de groene handelszaken). 2 0 Actie 2: het aanbod aan duurzame voeding in de verwerkingssector ontwikkelen (overgang & creatie van nieuwe activiteiten) 0 De kennis ontwikkelen 0 o Een benchmarkingstudie van de innovatieve businesmodellen verrichten, waarmee de duurzame producten in de verwerkingssector kunnen worden bevorderd. 2 o De zoektocht naar technologieën aanwakkeren, waarmee de ruimte en het bedrijfspand intensief kunnen worden gebruikt (compactere technologieën, werken in de hoogte,...) 2 o Het marktaandeelpotentieel van de ontwikkeling van duurzame verwerkte producten bestuderen (objectiveren van de stijging van de vraag naar duurzame bereide maaltijden,...) 2 Bewustmaking de perceptieverandering begeleiden 0 o De verwerkende ondernemingen op de hoogte brengen van de belangen/de impact van DV 2 o Communiceren over de Brusselse ondernemingen die succesvol zijn en die in de dynamiek van DV betrokken zijn 2 o Het imago verbeteren van de voedingssector in Brussel, die te lijden heeft onder een slechte reputatie 1 o Het imago van de technische beroepen opwaarderen 2 o De resultaten van de studies via de geschikte communicatiekanalen verspreiden (over het commerciële potentieel van de sector, stijging van de vraag naar verwerkte producten,...) 2 De structurele belemmeringen wegnemen 1 o Experimentele keukens inrichten met de mogelijkheid om vervolgens naar een commercieel niveau over te gaan 2

19 o De werkgelegenheid in de sociale economie bij de verwerkingsdiensten (financieel?) ondersteunen 2 o Geïntegreerde ruimten voor de productie/verwerking/verkoop van duurzame voeding inrichten 2 o De samenwerking met de kenniscentra WagrALIM, Flanders Food tot stand brengen/bevorderen 1 o Een samenwerking met Févia formaliseren 1 o Een samenwerking met het FAVV formaliseren 2 o De samenwerking bevorderen tussen de actoren in de verwerkingsindustrie en de detailhandelaars om de niet-verkochte producten te gebruiken (waarbij de actoren van de logistieke sector ook bij de activiteiten worden betrokken) 2 o De samenwerking bevorderen tussen de actoren van de verwerkingsindustrie en de plaatselijke producenten om het aanbod van plaatselijke verwerkte producten uit te breiden 3 De technische mogelijkheid bieden om te handelen (informeren/opleiden) 0 o De leesbaarheid van de regels van het FAVV verbeteren en advies verspreiden om een meer duurzame verwerking te bevorderen met naleving van de regels van het FAVV 2 o Het ONTSTAAN van nieuwe actoren stimuleren 2 o (BEZIG) De opleidingscyclus voor ondernemers in de cateringsector voortzetten 2 o Begeleiding voorzien ter vergemakkelijking van de uitwerking van een gepast businessmodel voor de activiteiten rond de verwerking van duurzame producten 2 o De OVERGANG bij de bestaande actoren bevorderen 2 o De professionals in de sector meer attent maken op de steun waarop ze recht hebben om nieuwe verwerkingstechnologieën te ontwikkelen (bv. innovatiecheques van Innoviris,...) 2 o Informeren en opleiden over de beginselen van duurzame voeding met praktisch en progressief advies 2 De gedragswijziging consolideren 0 o (BEZIG) De zichtbaarheid verbeteren van de verwerkingsactoren die bij duurzame voeding betrokken zijn: Label 'verwerkt in Brussel' 2 o Alle kantines die vragende partij zijn voor producten van het vierde en vijfde duurzame gamma in contact brengen met 'duurzame' verwerkers. 2 0 Actie 3: de voedselverspilling in de distributiesector verminderen 0 De kennis ontwikkelen 1 o Businesscases analyseren over de herconditionering van niet-verkochte groenten door de handelszaken zelf (zonder via de verwerkingssector te gaan) 2 o De beschikbare gegevens over verspilling voor de ondernemingen kapitaliseren (rekening houdend met de verschillende actoren: grootdistributie, kleine handelszaken, groothandels,...) en daardoor ook de besparingen die kunnen worden gerealiseerd door een vermindering van de verspilling (beperking van de verspilling in de diverse stappen van de voedselketen) 2 o De verschillende oplossingen onderzoeken op het vlak van voorraadbeheer voor kleine en middelgrote winkels en hun impact op de voedselverspilling analyseren 2

20 o De impact van conditionering en verpakking op de voedselverspilling onderzoeken (grote tegenover kleine recipiënten) // de bestaande gegevens kapitaliseren 1 o Jaarcijfers over voedselverspilling in handelszaken verzamelen (om de verspilde hoeveelheden en de impact op het milieu te objectiveren en de evolutie te evalueren en de handelszaken bewust te maken van hun verspilling). 2 Bewustmaking de perceptieverandering begeleiden 0 o De voedingsverspilling objectiveren, de impact op het milieu en de financiële impact schatten en die cijfers verspreiden 2 o Het personeel in de winkels en de verkopers op de markten sensibiliseren 2 De structurele belemmeringen wegnemen 0 o Een platform creëren om de samenwerking te bevorderen tussen de handelszaken die met niet-verkochte producten zitten en de verenigingen die eventueel geïnteresseerd zouden zijn in het afnemen van die producten 2 o Een samenwerking met het FAVV formaliseren en de hefbomen voor minder voedselverspilling identificeren (niet alleen in verband met voedselschenkingen, maar ook met betrekking tot het beheer van voedingsmiddelen: bewaring, hergebruik, ) 2 o Een samenwerking met Comeos formaliseren om de verspreiding van informatie te vergemakkelijken en de relevantie van de ontwikkelde hulpmiddelen valideren: een contactpersoon identificeren, die als 'voedselverspillingsverantwoordelijke' fungeert 1 o (federale bevoegdheid) De groep actoren uitbreiden die van een fiscale aftrek kunnen genieten voor voedselschenkingen. Nieuwe wetten opstellen die bepalen dat de btw aftrekbaar is voor alle voedselschenkingen en niet alleen voor schenkingen aan voedselbanken door warenhuizen 2 De technische mogelijkheid bieden om te handelen 0 o Het personeel in de distributiesector opleiden rond de problematiek van voedselverspilling 2 o De creatieve ideeën opwaarderen rond de verspilling door de Brusselse handelszaken (bv.: Origin o, dat bereide gerechten maakt) 2 o Een toelichtingsbrochure opstellen over de regels van het FAVV in verband met voedselschenkingen en verduidelijken wat mag van het FAVV en verspreiding van deze brochure via de geschikte communicatiekanalen 2 o De verspreiding van informatie over de minimale houdbaarheidsdatum onder handelaars verbeteren, opdat ze er zich bewust zouden van zijn dat ze de producten nog mogen verkopen, eenmaal de datum verstreken is) 2 o De handelszaken ervan op de hoogte brengen dat er niet langer Europese groottesorteringsnormen voor groenten en fruit van kracht zijn (omdat veel zaken die normen wel nog toepassen) 2 De gedragswijziging consolideren 0 o De actoren van de distributiesector valoriseren, die betrokken zijn bij de strijd tegen verspilling (handvest, communicatie, visual, award,...) 1 0 Actie 4: duurzame voeding voor iedereen toegankelijker maken; kostprijs, nabijheid, identificatie van het aanbod 0 De kennis ontwikkelen 0 o Een benchmarkingstudie uitvoeren over de financiële beleidsmaatregelen (waaronder fiscale maatregelen in verband met biologische, 1

21 lokale producten,...) Bewustmaking de perceptieverandering begeleiden 0 o De beheerders van de sociale kruidenierszaken ertoe aansporen om het aanbod aan duurzame producten uit te breiden 2 De structurele belemmeringen wegnemen 0 o Met betrekking tot de kostprijs 1 o (BEZIG) De overgang bij de sociale kruideniers en de voedselpakketten naar meer duurzaamheid ondersteunen 2 o De ontwikkeling van duurzame sociale restaurants ondersteunen 2 o (BEZIG) Gemeenschappelijke aankoopgroepen steunen 2 o (federale bevoegdheid) wetten opstellen om de btw-regeling te veranderen ten gunste van meer duurzame producten 2 o Met betrekking tot de haalbaarheid 1 o nabijheid 1 o Voor meer inzamelpunten voor voedsel zorgen (bv. OCMW?) 1 o een aanbod van duurzame fast food ontwikkelen (duurzame foodtruck), en dan meer bepaald in de onmiddellijke nabijheid van scholen (ontwikkelen van nieuwe activiteiten en overgang van de bestaande actoren) 2 o Gemak 1 o Zorgen voor een duurzaam verwerkt aanbod (// maatregelen actie 2) 1 o Structuren van collectieve wijkkeukens ondersteunen 1 o Met betrekking tot de identificatie 1 o met het federale niveau samenwerken aan de etikettering 2 De mogelijkheid bieden om te handelen (informeren/opleiden) 0 o De handelaars helpen om de duurzame producten van een zekere zichtbaarheid in de winkels te verzekeren 1 o De zichtbaarheid van de winkels verbeteren: Label handelszaken, (// maatregelen actie 1) 1 o De zichtbaarheid van de producten in de winkels verbeteren: label voor producten 2 De daad bij het woord voegen/een duwtje in de rug geven 0 o 'Duurzame' getrouwheidskaartsystemen invoeren 1 o 'Duurzame' aankoopbonnen verdelen 1 0 Actie 5: het aanbod aan duurzame voeding in de horeca, de kantines, enz. uitbreiden (en de verspilling verminderen) 0 De kennis ontwikkelen 0 o De kenmerken van de vraag naar duurzame voedingsmiddelen in grootkeukens/ horecazaken evalueren. 1 Bewustmaking de perceptieverandering begeleiden 0 o Voorbeeldprojecten uitwerken en er ruchtbaarheid aan geven - succesverhalen in de kijker plaatsen 2 o De cijfers over voedselverspilling voor grootkeukens/horecazaken verspreiden en meer in het algemeen over de voordelen/de kostprijs 2

22 van de overstap o De actoren van de horecasector ertoe aanzetten om Restorestjes/een vegetarisch menu/maaltijden voor wie veel en wie weinig honger heeft, aan te bieden 2 De technische mogelijkheid bieden om te handelen 0 o De verdeling verbeteren van de communicatie van alle tools en hulpmiddelen die ter beschikking staan voor de kantines/restaurants om in de dynamiek van DV te stappen 2 o Duurzame voeding in de opleidingen voor koks integreren 1 o Praktische tips verspreiden om de verspilling te beperken in kantines en horeca en de communicatiekanalen identificeren die daarvoor het meest geschikt zijn 3 De structurele belemmeringen wegnemen 0 o Marktcentrales in het leven roepen voor de gemeenschappelijke keukens 2 o Logistieke oplossingen ontwikkelen die aan de kantines en de horecabedrijven aangepast zijn 2 o De beurs Your Choice steunen 1 Acties ondersteunen 0 o (BEZIG) Het project 'duurzame horeca en kantine' uitbreiden: opleidingen, helpdesk en hulpmiddelen 2 o (BEZIG) De campagne 'Donderdag Veggiedag' blijven steunen 2 o (BEZIG) Het programma 'Duurzame openbare aankopen' voortzetten 2 o Samenwerken met de ziekenhuizen (groot aantal maaltijden in het Brussels Gewest, maar moeilijke doelgroep) en de scholen, eventueel in partnership met de PMS-centra voor het aspect gezondheid en specifieke hulpmiddelen voor hen ontwikkelen 2 o Samenwerken met HoReCa Formation om opleidingen te organiseren over de 'principes van DV voor kantines en horecabedrijven' 2 Consolideren 1 o (BEZIG): Een systeem invoeren waarmee kantines en horecabedrijven kunnen worden herkend en via aangepaste kanalen communiceren. 1 o Samenwerken met het 'Groene Sleutel'-label voor de hotels (geleidelijk engagement) 1 o Samenwerking met de PMS-centra voor de opleidingen, de hulpmiddelen, het communicatiemateriaal... voor de gezondheidsaspecten 1

OO: Het aanbod van duurzame voeding in de Horeca/ refters vergroten. (en de verspilling verminderen)

OO: Het aanbod van duurzame voeding in de Horeca/ refters vergroten. (en de verspilling verminderen) OO: Het aanbod van duurzame voeding in de Horeca/ refters vergroten 1. Uitdagingen (en de verspilling verminderen) - Ongeveer 40% van de maaltijden wordt buitenshuis gegeten, ofwel in de refter van een

Nadere informatie

Landbouw in de stad en in de stadsrand ontwikkelen

Landbouw in de stad en in de stadsrand ontwikkelen Landbouw in de stad en in de stadsrand ontwikkelen Actie 1: commerciële landbouw Doelstellingen: 1 De kennis over stedelijke landbouw ontwikkelen Een strategisch standpunt identificeren over het haalbare

Nadere informatie

DEPARTEMENT DUURZAME CONSUMPTIE & ECOGERAG jva@ibgebim.be

DEPARTEMENT DUURZAME CONSUMPTIE & ECOGERAG jva@ibgebim.be Voorstelling van het gewestelijke actieprogramma voor duurzame voeding (projectoproepen, lopende partnerschappen Joëlle VAN BAMBEKE DEPARTEMENT DUURZAME CONSUMPTIE & ECOGERAG jva@ibgebim.be 1. CONTEXT

Nadere informatie

PROGRAMMA «DUURZAME KANTINES»

PROGRAMMA «DUURZAME KANTINES» PROGRAMMA «DUURZAME KANTINES» Op weg naar duurzame grootkeukens in het Brussels Hoofdstedelijk Gewest 73.14 miljoen... dat is het aantal maaltijden dat jaarlijks opgediend wordt in de grootkeukens van

Nadere informatie

Basisbeginselen : Brusselse ecologische economische en sociale cooperatieve. Contact

Basisbeginselen : Brusselse ecologische economische en sociale cooperatieve. Contact Brusselse ecologische economische en sociale cooperatieve BEES Coop is een project voor een coöperatieve, participatieve en niet commerciële supermarkt. Het iniatief wordt gedragen door burgers die een

Nadere informatie

PROGRAMMA DUURZAME KANTINES

PROGRAMMA DUURZAME KANTINES PROGRAMMA DUURZAME KANTINES Grootkeukens op weg naar duurzame voeding in het Brussels Hoofdstedelijk Gewest Sinds 2011 heeft het Brussels Hoofdstedelijk Gewest een actieprogramma rond duurzame voeding.

Nadere informatie

4 e Plan voor Preventie en Beheer van Afvalstoffen in het Brussels Hoofdstedelijk Gewest

4 e Plan voor Preventie en Beheer van Afvalstoffen in het Brussels Hoofdstedelijk Gewest 4 e Plan voor Preventie en Beheer van Afvalstoffen in het Brussels Hoofdstedelijk Gewest Goedgekeurd op 11 maart 2010 4e Afvalplan Nieuwe wettelijke context In Brussel : plan van onbepaalde duur, onderworpen

Nadere informatie

1819 B EL ONS. Zin om uw onderneming op te starten? Denk aan alles! ALLE INFO OM TE ONDERNEMEN IN BRUSSEL

1819 B EL ONS. Zin om uw onderneming op te starten? Denk aan alles! ALLE INFO OM TE ONDERNEMEN IN BRUSSEL Zin om uw onderneming op te starten? Denk aan alles! U hebt beslist een onderneming op te starten. Gefeliciteerd! Voor u ligt een gids in de vorm van een interactieve «checklist». Hierin worden een reeks

Nadere informatie

Arbeid biedt een maatschappelijke meerwaarde ten opzichte van inactiviteit. 3

Arbeid biedt een maatschappelijke meerwaarde ten opzichte van inactiviteit. 3 17 SOCIALE ECONOMIE 18 Sociale economie Iedereen heeft recht op een job, ook de mensen die steeds weer door de mazen van het net vallen. De groep werkzoekenden die vaak om persoonlijke en/of maatschappelijke

Nadere informatie

Steun aan jonge innovatieve ondernemingen Formulier voor kandidaatstelling Oproep juli 2012

Steun aan jonge innovatieve ondernemingen Formulier voor kandidaatstelling Oproep juli 2012 ,,,,,,,,,,,,,,,,,,, Steun aan jonge innovatieve ondernemingen Formulier voor kandidaatstelling Oproep juli 2012 Dit formulier dient in 5 exemplaren op papier + 1 elektronische versie te worden bezorgd

Nadere informatie

Stapsgewijze introductie van bioproducten in de «institutionele catering»

Stapsgewijze introductie van bioproducten in de «institutionele catering» Stapsgewijze introductie van bioproducten in de «institutionele catering» Een project van i.s.m. Bioforum Wallonië en professionele experts, met financiële steun van de ALT (Vlaamse Gemeenschap) en de

Nadere informatie

Functionaliteitseconomie: Hefboom voor duurzame ontwikkeling in België? Samenvatting. Federale Raad voor Duurzame Ontwikkeling

Functionaliteitseconomie: Hefboom voor duurzame ontwikkeling in België? Samenvatting. Federale Raad voor Duurzame Ontwikkeling Functionaliteitseconomie: Hefboom voor duurzame ontwikkeling in België? Samenvatting Federale Raad voor Duurzame Ontwikkeling 1 P a g i n a F u n c t i o n a l i t e i t s e c o n o m i e : h e f b o o

Nadere informatie

DUURZAAM WIJKCONTRACT MAALBEEK

DUURZAAM WIJKCONTRACT MAALBEEK Gemeente Elsene Brussels Hoofdstedelijk Gewest DUURZAAM WIJKCONTRACT MAALBEEK Projectoproep ambachtslieden, ontwerpers en creatieve beroepen uit de Maalbeekwijk Publicatie : Januari 2016 Uiterste datum

Nadere informatie

Samenvatting Flanders DC studie Internationalisatie van KMO s

Samenvatting Flanders DC studie Internationalisatie van KMO s Samenvatting Flanders DC studie Internationalisatie van KMO s In een globaliserende economie moeten regio s en ondernemingen internationaal concurreren. Internationalisatie draagt bij tot de economische

Nadere informatie

Charter Flanders Food Faculty

Charter Flanders Food Faculty Charter Flanders Food Faculty Charter Flanders Food Faculty 1 / DE MISSIE VAN DE FLANDERS FOOD FACULTY De missie van de Flanders Food Faculty is het versterken van de associatie tussen Vlaanderen en lekker

Nadere informatie

Eten we duurzaam? Pistes om groen te eten.

Eten we duurzaam? Pistes om groen te eten. Vergroening van de overheidsaankopen in het Brussels Gewest: Raphaël Dugailliez Expert, consultant en lesgever 18 november 2010 Actiris Séance d information Eten we duurzaam? Pistes om groen te eten. Milieucriteria

Nadere informatie

Persbericht van 6 november 2012

Persbericht van 6 november 2012 Persbericht van 6 november 2012 De raad van bestuur heeft eenparig het nieuw strategisch plan goedgekeurd dat door Paul Baeck werd voorgesteld na een grondige analyse tijdens de voorbije vijf maanden.

Nadere informatie

6 speerpunten voor een bloeiende detailhandel

6 speerpunten voor een bloeiende detailhandel Stad Antwerpen: Beleidsnota Detailhandel 2013 6 speerpunten voor een bloeiende detailhandel Florerende winkels zijn voor Antwerpen van groot belang. Niet alleen zorgen ze ervoor dat de Antwerpenaar alles

Nadere informatie

Handleiding ster 1: FairTradeAmbassadeurs. voor trekkersgroepen van FairTradeGemeenten

Handleiding ster 1: FairTradeAmbassadeurs. voor trekkersgroepen van FairTradeGemeenten Handleiding ster 1: FairTradeAmbassadeurs voor trekkersgroepen van FairTradeGemeenten 1 Inleiding Word een 5 sterren FairTradeGemeente Een gemeente die de titel FairTradeGemeente behaald heeft, komt in

Nadere informatie

Ecolabels. Hoe kan ik eenvoudig duurzame producten aankopen?

Ecolabels. Hoe kan ik eenvoudig duurzame producten aankopen? Ecolabels Hoe kan ik eenvoudig duurzame producten aankopen? Overzicht presentatie Voordelen/nadelen labels Voorwaarden voor een label Bruikbare labels Labels en overheidsaankopen Praktische hulpmiddelen

Nadere informatie

Tabel competentiereferentiesysteem

Tabel competentiereferentiesysteem Bijlage 3 bij het ministerieel besluit van tot wijziging van het ministerieel besluit van 28 december 2001 tot uitvoering van sommige bepalingen van het koninklijk besluit van 30 maart 2001 tot regeling

Nadere informatie

Overzicht regelgeving ter voorlegging aan het Raadgevend Comité in 2013

Overzicht regelgeving ter voorlegging aan het Raadgevend Comité in 2013 Federaal Agentschap voor de Veiligheid van de Voedselketen Overzicht regelgeving ter voorlegging aan het Raadgevend Comité in 2013 KB tot wijziging van het KB van 13 maart 2011 houdende de verplichte keuring

Nadere informatie

ADVIES UITGEBRACHT DOOR DE ECONOMISCHE EN SOCIALE RAAD VOOR HET BRUSSELS HOOFDSTEDELIJK GEWEST TIJDENS ZIJN ZITTING VAN 16 DECEMBER 2010.

ADVIES UITGEBRACHT DOOR DE ECONOMISCHE EN SOCIALE RAAD VOOR HET BRUSSELS HOOFDSTEDELIJK GEWEST TIJDENS ZIJN ZITTING VAN 16 DECEMBER 2010. ADVIES UITGEBRACHT DOOR DE ECONOMISCHE EN SOCIALE RAAD VOOR HET BRUSSELS HOOFDSTEDELIJK GEWEST TIJDENS ZIJN ZITTING VAN 16 DECEMBER 2010 inzake het ontwerp van besluit van de Brusselse Hoofdstedelijke

Nadere informatie

Tabel 1 Aanbevelingen om de relatie met FoodValley te versterken. Overige betrokkenen ICT bedrijven, ICT Valley, BKV. situatie

Tabel 1 Aanbevelingen om de relatie met FoodValley te versterken. Overige betrokkenen ICT bedrijven, ICT Valley, BKV. situatie Samenvatting De gemeente maakt sinds 2011 onderdeel uit van de bestuurlijke regio FoodValley. In de regio FoodValley heeft elke gemeente een economisch profiel gekozen dat moet bijdragen aan de doelstelling

Nadere informatie

Toolkit doelgerichte communicatie Bedrijven/Industrie

Toolkit doelgerichte communicatie Bedrijven/Industrie Groene handelszaken Wanneer mensen thuiskomen met hun boodschappen staan ze vaak versteld van de hoeveelheid verpakkingen die ze bij hebben: wikkels, plastic zakjes, piepschuim schaaltjes enz. Deze verpakkingen

Nadere informatie

KONINKLIJK BESLUIT VAN 25 APRIL 2014 BETREFFENDE DE MINIMALE ADMINISTRATIEVE

KONINKLIJK BESLUIT VAN 25 APRIL 2014 BETREFFENDE DE MINIMALE ADMINISTRATIEVE KONINKLIJK BESLUIT VAN 25 APRIL 2014 BETREFFENDE DE MINIMALE ADMINISTRATIEVE EN OPERATIONELE FUNCTIES DIE DE HULPVERLENINGSZONES MOET OPRICHTEN. (inw. 20 september 2014) (B.S. 10.09.2014) Gelet op de wet

Nadere informatie

Informatieblad. Wat betekent GMO voor telers Erkenning als producentenorganisatie Overzicht van de belangrijkste criteria

Informatieblad. Wat betekent GMO voor telers Erkenning als producentenorganisatie Overzicht van de belangrijkste criteria Informatieblad Wat betekent GMO voor telers Erkenning als producentenorganisatie Overzicht van de belangrijkste criteria Waarom een erkende producentenorganisatie? Telers van groenten en fruit kunnen een

Nadere informatie

inspireren en innoveren in MVO

inspireren en innoveren in MVO inspireren en innoveren in MVO Inleiding Gert Van Eeckhout Beleidsondersteuner MVO - Departement WSE Wat is MVO? Waarom MVO? Beleidslijnen Vlaamse overheid MVO? een proces waarbij ondernemingen vrijwillig

Nadere informatie

Synthese en aanbevelingen. Studie "Smart Cities in België: kwalitatieve analyse van 11 projecten"

Synthese en aanbevelingen. Studie Smart Cities in België: kwalitatieve analyse van 11 projecten Synthese en aanbevelingen Studie "Smart Cities in België: kwalitatieve analyse van 11 projecten" Auteurs Jonathan Desdemoustier, Onderzoeker, Smart City Institute, HEC-ULg Nathalie Crutzen, Professor and

Nadere informatie

TEGEN VOEDSELVERLIES! EEN ACTUELE UITDAGING VOOR DE GROOTKEUKENSECTOR

TEGEN VOEDSELVERLIES! EEN ACTUELE UITDAGING VOOR DE GROOTKEUKENSECTOR SAMEN TEGEN VOEDSELVERLIES! EEN ACTUELE UITDAGING VOOR DE GROOTKEUKENSECTOR Kris Roels - Interdepartementale Werkgroep Voedselverlies @ Grootkeukencolloquium 2015 WAT IS VOEDSELVERLIES? Voedselverlies

Nadere informatie

Onderwerp: projectoproep 2 april 2015 Subsidies voor sociale economie projecten in de provincie Antwerpen

Onderwerp: projectoproep 2 april 2015 Subsidies voor sociale economie projecten in de provincie Antwerpen NOTA Datum: 2 april 2015 Van: Dienst Economie en Internationale Samenwerking Team Sociale Economie Onderwerp: projectoproep 2 april 2015 Subsidies voor sociale economie projecten in de provincie Antwerpen

Nadere informatie

Valeriaan PERSDOSSIER. Brussel. 20, 21 & 22/4/2012 Tour & Taxis ORGANISATIE. valeriaan-brussel.be

Valeriaan PERSDOSSIER. Brussel. 20, 21 & 22/4/2012 Tour & Taxis ORGANISATIE. valeriaan-brussel.be Valeriaan Brussel 20, 21 & 22/4/2012 Tour & Taxis PERSDOSSIER ORGANISATIE valeriaan-brussel.be Bio, daar ga je voor! Nature & Progrès en Velt nodigen je graag uit voor de tweede editie van de beurs Valeriaan

Nadere informatie

COHESIEBELEID 2014-2020

COHESIEBELEID 2014-2020 GEÏNTEGREERDE TERRITORIALE INVESTERING COHESIEBELEID 2014-2020 De nieuwe wet- en regelgeving voor de volgende investeringsronde van het EU-cohesiebeleid voor 2014-2020 is in december 2013 formeel goedgekeurd

Nadere informatie

RAAD VOOR HET VERBRUIK ADVIES. Over het voorontwerp actieplan Maatschappelijk verantwoord ondernemen in België.

RAAD VOOR HET VERBRUIK ADVIES. Over het voorontwerp actieplan Maatschappelijk verantwoord ondernemen in België. RVV 373 RAAD VOOR HET VERBRUIK ADVIES Over het voorontwerp actieplan Maatschappelijk verantwoord ondernemen in België. Brussel, 5 februari 2007 SAMENVATTING Via een brief van 10 juli 2006 heeft de Staatssecretaris

Nadere informatie

De FOD Economie informeert u! De innovatiepremie. Een creatieve werknemer belonen? Ja! Dankzij de fiscale vrijstelling van de innovatiepremies

De FOD Economie informeert u! De innovatiepremie. Een creatieve werknemer belonen? Ja! Dankzij de fiscale vrijstelling van de innovatiepremies De FOD Economie informeert u! De innovatiepremie Een creatieve werknemer belonen? Ja! Dankzij de fiscale vrijstelling van de innovatiepremies De innovatiepremie Een creatieve werknemer belonen? Ja! Dankzij

Nadere informatie

Voedselbedeling door de Voedselbanken

Voedselbedeling door de Voedselbanken Voedselbedeling door de Voedselbanken Het bereiken van onze doelgroep op een efficiënte manier: het logistieke vraagstuk. Jean-Marie MORTIER Afgevaardigd bestuurder Voedselbank Oost-Vlaanderen 1 De Voedselbanken

Nadere informatie

Duurzaamheidk. Consument zoekt manieren om minder voedsel te verspillen Duurzaamheidkompas meting #13 December 2014

Duurzaamheidk. Consument zoekt manieren om minder voedsel te verspillen Duurzaamheidkompas meting #13 December 2014 Duurzaamheidk mpas Consument zoekt manieren om minder voedsel te verspillen Duurzaamheidkompas meting #13 December 2014 Het Duurzaamheidkompas Antwoord op duurzaamheidvragen In deze tijd van een milieu-,

Nadere informatie

GOED GEVOEL Een afdeling van Mivas

GOED GEVOEL Een afdeling van Mivas GOED GEVOEL Een afdeling van Mivas Missie als uitgangspunt bij alle acties Goed Gevoel verenigt in haar sociale kruidenier 't Hofke en sociaal restaurant Kome Netemensen in armoede, vrijwilligers en werknemers

Nadere informatie

N Uitzwerming A2 Brussel, 25 november 2014 MH/BL/AS 722-2014 ADVIES. over DE TECHNIEK VOOR OPRICHTING VAN ONDERNEMINGEN, UITZWERMING GENAAMD

N Uitzwerming A2 Brussel, 25 november 2014 MH/BL/AS 722-2014 ADVIES. over DE TECHNIEK VOOR OPRICHTING VAN ONDERNEMINGEN, UITZWERMING GENAAMD N Uitzwerming A2 Brussel, 25 november 2014 MH/BL/AS 722-2014 ADVIES over DE TECHNIEK VOOR OPRICHTING VAN ONDERNEMINGEN, UITZWERMING GENAAMD (goedgekeurd door het bureau op 10 juni 2014, bekrachtigd door

Nadere informatie

Fair Trade in Openbare Aanbestedingen

Fair Trade in Openbare Aanbestedingen Fair Trade in Openbare Aanbestedingen Workshop Duurzame voeding en catering, 22/11/2011 Inhoud workshop 1. Waarom een workshop van Max Havelaar? 2. Wat is Fair Trade en hoe herken je het? 3. Verschil met

Nadere informatie

Juridische vorm :Cvba so Leden: 4 welzijnsorganisaties en 1 uit sector werk

Juridische vorm :Cvba so Leden: 4 welzijnsorganisaties en 1 uit sector werk Project catering 27 maart 2014 Juridische vorm :Cvba so Leden: 4 welzijnsorganisaties en 1 uit sector werk VZW Spectrum VZW Huize Walden VZW Sint Jozef VZW Rotonde VZW De Ploeg 1 Greep uit onze strategische

Nadere informatie

DUURZAME VOEDING TIJDENS EVENEMENTEN

DUURZAME VOEDING TIJDENS EVENEMENTEN CONTEXT De milieu-, sociale en economische impact van voeding vertegenwoordigt een niet te verwaarlozen (in sommige gevallen zelfs overheersende) post. De industriële landbouw verbruikt bijna 60% van het

Nadere informatie

JAARACTIEPLAN Sept 2015 Aug 2016 RTC Vlaams-Brabant VZW

JAARACTIEPLAN Sept 2015 Aug 2016 RTC Vlaams-Brabant VZW JAARACTIEPLAN Sept 2015 Aug 2016 RTC Vlaams-Brabant VZW Periode 1 september 2015-31 augustus 2016 Goedgekeurd door de Raad van Bestuur op 17/06/2015 1 Inleiding RTC Vlaams-Brabant vzw wil, net als zijn

Nadere informatie

Voedselteams en voedselstrategie

Voedselteams en voedselstrategie Voedselteams en voedselstrategie Voedselteams in cijfers Voedselteams is een vzw 3 VTE tewerkstelling 200.000 jaarbudget 120 lokale groepen 85 producenten doel Kleinschalige duurzame landbouw Lokale economie

Nadere informatie

Hoge Raad voor Vrijwilligers over het EYAA 2012 (European Year of Active Ageing 2012)

Hoge Raad voor Vrijwilligers over het EYAA 2012 (European Year of Active Ageing 2012) Hoge Raad voor Vrijwilligers over het EYAA 2012 (European Year of Active Ageing 2012) De Hoge Raad voor Vrijwilligers (HRV) kijkt relatief tevreden terug op 2011, het Europees Jaar voor het Vrijwilligerswerk.

Nadere informatie

Innovatie en ondernemerschap bij verminderen voedselverspilling

Innovatie en ondernemerschap bij verminderen voedselverspilling Innovatie en ondernemerschap bij verminderen voedselverspilling Toine Timmermans, Programma manager duurzame voedselketens Bart Groesz, PLUS Klaassen supermarkt Overzicht workshop Innovatie & ondernemerschap

Nadere informatie

REKENHOF. Consolideren en motiveren om vooruitgang te boeken

REKENHOF. Consolideren en motiveren om vooruitgang te boeken REKENHOF Consolideren en motiveren om vooruitgang te boeken STRATEGISCH PLAN 2010-2014 2 Inleiding Dit document stelt de resultaten voor van de strategische planning van het Rekenhof voor de periode 2010-2014.

Nadere informatie

Brussel en omgeving, België

Brussel en omgeving, België ondernemersmissie België Trends in de voedingssector 23 & 24 Mei 2016 Van Bio tot Duurzaam Kosten: 150 ( bij gebruik SIB voucher*) 1.650 (zonder gebruik SIB voucher) bedragen zijn incl. reis en verblijf

Nadere informatie

INTERREG NOORDWEST-EUROPA Overzichtstabel van de assen, doelstellingen en soorten acties

INTERREG NOORDWEST-EUROPA Overzichtstabel van de assen, doelstellingen en soorten acties INTERREG NOORDWEST-EUROPA Overzichtstabel van de assen, doelstellingen en soorten acties Elke as streeft één of meerdere specifieke doelstellingen na, elk onderverdeeld in soorten acties. De aangehaalde

Nadere informatie

Toelichting criteria kleine projecten Brabant C versie 18-01-2016

Toelichting criteria kleine projecten Brabant C versie 18-01-2016 Toelichting criteria kleine projecten Brabant C versie 18-01-2016 Om in aanmerking te komen voor een subsidie tussen 25.000 en 65.000 euro moet een project aan de volgende criteria voldoen: 1. het project

Nadere informatie

Opleiding voor een ecologische keuze van bouwmaterialen

Opleiding voor een ecologische keuze van bouwmaterialen Opleiding voor een ecologische keuze van bouwmaterialen Leefmilieu Brussel Afd. Energie, Lucht, Klimaat et Geluid Dpt Ecoconstructie Sophie Duterne 21/04/09 Opleiding voor een ecologische keuze van bouwmaterialen

Nadere informatie

RAAD VAN DE EUROPESE UNIE. Brussel, 21 januari 2003 (28.01) (OR. en) 15528/02 ADD 1. Interinstitutioneel dossier: 2001/0077 (COD) ENER 315 CODEC 1640

RAAD VAN DE EUROPESE UNIE. Brussel, 21 januari 2003 (28.01) (OR. en) 15528/02 ADD 1. Interinstitutioneel dossier: 2001/0077 (COD) ENER 315 CODEC 1640 RAAD VAN DE EUROPESE UNIE Brussel, 21 januari 2003 (28.01) (OR. en) Interinstitutioneel dossier: 2001/0077 (COD) 15528/02 ADD 1 ENER 315 CODEC 1640 ONTWERP-MOTIVERING VAN DE RAAD Betreft: Gemeenschappelijk

Nadere informatie

WONINGFONDS VAN HET BRUSSELS HOOFDSTEDELIJK GEWEST MEMORANDUM - SAMENVATTING

WONINGFONDS VAN HET BRUSSELS HOOFDSTEDELIJK GEWEST MEMORANDUM - SAMENVATTING WONINGFONDS VAN HET BRUSSELS HOOFDSTEDELIJK GEWEST MEMORANDUM - SAMENVATTING Mevrouw Meneer Binnen het Brussels Hoofdstedelijk Gewest wordt de toegang tot huisvesting steeds moeilijker. Het Woningfonds

Nadere informatie

Beschouwingen over de invoering van smart metering in Brussel

Beschouwingen over de invoering van smart metering in Brussel Compteurs évolués Beschouwingen over de invoering van smart metering in Brussel Michel Quicheron Seminarie BRUGEL 1 april 2009 01/04/2009 1 Samenvatting 1. De slimme meter (smart meter): definitie, wettelijke

Nadere informatie

Het nieuw industrieel beleid: - een korte review -de rol van Agentschap Ondernemen

Het nieuw industrieel beleid: - een korte review -de rol van Agentschap Ondernemen Het nieuw industrieel beleid: - een korte review -de rol van Agentschap Ondernemen Industrie in Vlaanderen blijft belangrijk 40 % Vlaamse toegevoegde waarde (15% BBP) 70 % O&O uitgaven 80 % Vlaamse export

Nadere informatie

standpunt noodhulp 18 augustus 2009

standpunt noodhulp 18 augustus 2009 Vlaams Netwerk van verenigingen waar armen het woord nemen vzw Aromagebouw / Vooruitgangstraat 323 bus 6 (3 de verdieping) / 1030 Brussel / tel. 02-204 06 50 / fax : 02-204 06 59 info@vlaams-netwerk-armoede.be

Nadere informatie

Actie ter ondersteuning van de federale beleidsnota drugs

Actie ter ondersteuning van de federale beleidsnota drugs FEDERAAL WETENSCHAPSBELEID Wetenschapsstraat 8 B-1000 BRUSSEL Tel. 02 238 34 11 Fax 02 230 59 12 www.belspo.be Actie ter ondersteuning van de federale beleidsnota drugs Projectformulier ten behoeve van

Nadere informatie

KB van 28 maart 2014 Brandpreventie op de arbeidsplaatsen

KB van 28 maart 2014 Brandpreventie op de arbeidsplaatsen KB van 28 maart 2014 Brandpreventie op de arbeidsplaatsen Situering Het koninklijk besluit (KB) van 28 maart 2014 betreffende de brandpreventie op de arbeidsplaatsen vervangt en verruimt artikel 52 van

Nadere informatie

De FOD Economie informeert u! De innovatiepremie. Een creatieve werknemer belonen? Ja! Dankzij de fiscale vrijstelling van de innovatiepremies

De FOD Economie informeert u! De innovatiepremie. Een creatieve werknemer belonen? Ja! Dankzij de fiscale vrijstelling van de innovatiepremies De FOD Economie informeert u! De innovatiepremie Een creatieve werknemer belonen? Ja! Dankzij de fiscale vrijstelling van de innovatiepremies De innovatiepremie Een creatieve werknemer belonen? Ja! Dankzij

Nadere informatie

Waar staat Ondernemers voor Ondernemers voor?

Waar staat Ondernemers voor Ondernemers voor? 8 Ondernemers voor Ondernemers Jaarverslag 2014 9 Waar staat Ondernemers voor Ondernemers voor? Missie De missie van de vzw Ondernemers voor Ondernemers (opgericht in 2000) is het bevorderen van duurzame

Nadere informatie

Topsectoren. Hoe & Waarom

Topsectoren. Hoe & Waarom Topsectoren Hoe & Waarom 1 Index Waarom de topsectorenaanpak? 3 Wat is het internationale belang? 4 Hoe werken de topsectoren samen? 5 Wat is de rol voor het MKB in de topsectoren? 6 Wat is de rol van

Nadere informatie

Federaal Fonds ter bestrijding van de verslavingen OPROEP 2014

Federaal Fonds ter bestrijding van de verslavingen OPROEP 2014 Federaal Fonds ter bestrijding van de verslavingen OPROEP 2014 1 Mevrouw, Mijnheer, Het Fonds ter bestrijding van de verslavingen werd opgericht in 2006 met een jaarlijks budget van 5.000.000 (3.000.000

Nadere informatie

Persvoorstelling Medische Technologie Vlaanderen. 29 juni 2015

Persvoorstelling Medische Technologie Vlaanderen. 29 juni 2015 Persvoorstelling Medische Technologie Vlaanderen 29 juni 2015 Wat ging vooraf Europese richtlijn medisch hulpmiddel Een medisch hulpmiddel is elk instrument, toestel of apparaat, elke software of stof

Nadere informatie

optimaliseer uw transactionele post voor een betere customer experience

optimaliseer uw transactionele post voor een betere customer experience optimaliseer uw transactionele post voor een betere customer experience De kracht van papier in enkele cijfers 97 % van de Belgen maakt elke dag zijn brievenbus leeg. benut alle troeven van uw transactionele

Nadere informatie

HET PROJECT E-INVOICING. Dirk Noens

HET PROJECT E-INVOICING. Dirk Noens Dirk Noens Algemeen kader Digitale economie Richtlijnen & doelstellingen Voordelen voor uw organisatie Bouwstenen E-invoicing Overheidsplatform Toekomstvisie Status binnen Europa Overheid, ERP & IT partners

Nadere informatie

EVA vzw. Ethisch Vegetarisch Alternatief

EVA vzw. Ethisch Vegetarisch Alternatief EVA vzw Ethisch Vegetarisch Alternatief EVA (Ethisch Vegetarisch Alternatief) vzw werd in juli 2000 opgericht met als doel het grote publiek evenals de horeca en voedingsindustrie, dokters en diëtisten,

Nadere informatie

België-Brussel: Software voor documentenbeheer 2015/S 113-204388. Aankondiging van een opdracht. Leveringen

België-Brussel: Software voor documentenbeheer 2015/S 113-204388. Aankondiging van een opdracht. Leveringen 1/5 Deze aankondiging op de TED-website: http://ted.europa.eu/udl?uri=ted:notice:204388-2015:text:nl:html België-Brussel: Software voor documentenbeheer 2015/S 113-204388 Aankondiging van een opdracht

Nadere informatie

Culture market. 29 > 30.08.2014 Nederlandse versie

Culture market. 29 > 30.08.2014 Nederlandse versie Culture market 29 > 30.08.2014 Nederlandse versie INHOUD 19.02.2014 presentatie inhoud deelneming organisatie BRUSSELS CREATIVE FORUM : een project voor Brussel presentatie CULTUREEL BORRELEN IN BRUSSEL

Nadere informatie

Ondernemers voor Ondernemers B2B - Extra inzet voor het Zuiden

Ondernemers voor Ondernemers B2B - Extra inzet voor het Zuiden Ondernemers voor Ondernemers B2B - Extra inzet voor het Zuiden Samen het Zuiden vooruit helpen Ondernemers voor Ondernemers is een Belgische vereniging met ngo's en particuliere bedrijven als leden. De

Nadere informatie

cvba BROCOM SERVICES : aankoopcentrale, IBP-website vzw BROCOM : 100% promotie makelarij (geen btw, geen vennootschapsbelasting)

cvba BROCOM SERVICES : aankoopcentrale, IBP-website vzw BROCOM : 100% promotie makelarij (geen btw, geen vennootschapsbelasting) BROCOM anno 2012 LVK 25 oktober 2012 Wat is BROCOM? De evolutie. 12/1994 oprichting cvba Oprichting uit nood aan differentiering ten tijde van multidistributie t ib & desintermediëring dië i Professionalisme,

Nadere informatie

R A P P O R T Nr. 87 --------------------------------

R A P P O R T Nr. 87 -------------------------------- R A P P O R T Nr. 87 -------------------------------- Europese kaderovereenkomst betreffende inclusieve arbeidsmarkten Eindevaluatie van de Belgische sociale partners ------------------------ 15.07.2014

Nadere informatie

N Handelsprakt. - Allergenen A2 Brussel, 28 januari 2013 MH/EDJ/AS 697-2013 ADVIES. over

N Handelsprakt. - Allergenen A2 Brussel, 28 januari 2013 MH/EDJ/AS 697-2013 ADVIES. over N Handelsprakt. - Allergenen A2 Brussel, 28 januari 2013 MH/EDJ/AS 697-2013 ADVIES over DE UITVOERING IN BELGISCH RECHT VAN ARTIKEL 44 VAN DE VERORDENING NR. 1169/2011 VAN 25 OKTOBER 2011 BETREFFENDE DE

Nadere informatie

is... p Voordelige tarieven en interessante voorwaarden. p Aandacht voor de behoeften en kenmerken van uw organisatie. Advies

is... p Voordelige tarieven en interessante voorwaarden. p Aandacht voor de behoeften en kenmerken van uw organisatie. Advies is... Financiering p Voordelige tarieven en interessante voorwaarden. p Aandacht voor de behoeften en kenmerken van uw organisatie. Advies p Om uw organisatie duurzaam te versterken. p Voor een goed evenwicht

Nadere informatie

AFDELING Hotel en hotelbedrijf. Grootkeukenverantwoordelijke

AFDELING Hotel en hotelbedrijf. Grootkeukenverantwoordelijke VADEMECUM AFDELING Hotel en hotelbedrijf Grootkeukenverantwoordelijke CVO Elishout COOVI Pagina 1 1. Beroepsprofiel: De Grootkeukenverantwoordelijke heeft de leiding over de grootkeukenequipe. Hij werkt

Nadere informatie

Algemeen verslag denkdag 15 juni 2015 de Kriekelaar Schaarbeek

Algemeen verslag denkdag 15 juni 2015 de Kriekelaar Schaarbeek Algemeen verslag denkdag 15 juni 2015 de Kriekelaar Schaarbeek 1 Inleiding 2 Op 15 juni 2015 verzamelden de leden van de advieswerkgroep Sociaal-Cultureel Werk en vertegenwoordigers van regionale koepelverenigingen

Nadere informatie

Regionale Overlegtafels Economie VVSG Gemeentelijke cadeaucheques

Regionale Overlegtafels Economie VVSG Gemeentelijke cadeaucheques Regionale Overlegtafels Economie VVSG Gemeentelijke cadeaucheques December 2013 Januari 2014 2 - Introductie Waarom een bon? Voordelen Ambities Afwegingen Waarover hebben we het? Over dragers en technologieën

Nadere informatie

Associatie Raamwerk Overeenkomst tussen de Republiek Suriname en MERCOSUR

Associatie Raamwerk Overeenkomst tussen de Republiek Suriname en MERCOSUR Associatie Raamwerk Overeenkomst tussen de Republiek Suriname en MERCOSUR De Argentijnse Republiek, de Federatieve Republiek Brazilië, de Republiek Paraguay, de Republiek ten oosten van de Uruguay, de

Nadere informatie

WESTHOEK BUSINESS DISTRICT. een regionaal contactpunt voor bedrijven d.m.v. een officieel samenwerkingsverband

WESTHOEK BUSINESS DISTRICT. een regionaal contactpunt voor bedrijven d.m.v. een officieel samenwerkingsverband WESTHOEK BUSINESS DISTRICT een regionaal contactpunt voor bedrijven d.m.v. een officieel samenwerkingsverband AGENDA 1. Missie, doelstellingen en taakstellingen van Westhoek Business District 2. Inspirerende

Nadere informatie

Van Samenhang naar Verbinding

Van Samenhang naar Verbinding Van Samenhang naar Verbinding Sogeti Page 2 VAN SAMENHANG NAAR VERBINDING Keuzes, keuzes, keuzes. Wie wordt niet horendol van alle technologische ontwikkelingen. Degene die het hoofd koel houdt is de winnaar.

Nadere informatie

Toerisme voor iedereen in Picardië: het label Tourisme et Handicap

Toerisme voor iedereen in Picardië: het label Tourisme et Handicap Toerisme voor iedereen in Picardië: het label Tourisme et Handicap I. Inventaris, context en achtergrond Vrij op vakantie kunnen gaan en sport en recreatie bedrijven is een zeer belangrijke factor voor

Nadere informatie

Gezond en duurzaam voedsel. Een folder ter inspiratie voor mbo-docenten

Gezond en duurzaam voedsel. Een folder ter inspiratie voor mbo-docenten Gezond en duurzaam voedsel Een folder ter inspiratie voor mbo-docenten Aan de slag met gezond en duurzaam voedsel in het mbo Werken aan gezondheid op school loont. Het draagt bij aan betere schoolprestaties,

Nadere informatie

Banken en verzekeraars zijn niet onderscheidend genoeg

Banken en verzekeraars zijn niet onderscheidend genoeg Banken en verzekeraars zijn niet onderscheidend genoeg Werk aan de winkel wat betreft openheid, onderscheidingsvermogen en communicatiekanalen from Accenture and Microsoft 1 Werk aan de winkel wat betreft

Nadere informatie

Conseil de la Politique scientifique Raad voor het Wetenschapsbeleid de la Région de Bruxelles-Capitale van het Brussels Hoofdstedelijk Gewest

Conseil de la Politique scientifique Raad voor het Wetenschapsbeleid de la Région de Bruxelles-Capitale van het Brussels Hoofdstedelijk Gewest Conseil de la Politique scientifique Raad voor het Wetenschapsbeleid de la Région de Bruxelles-Capitale van het Brussels Hoofdstedelijk Gewest CPS rbc /RWB bhg Ref: RWB bhg / Advies nr. 35(21-06-2011)

Nadere informatie

Introductie. Beschrijving van je onderneming

Introductie. Beschrijving van je onderneming Checklist voor Businessplan Er zijn een aantal zaken waar je op moet letten bij het opstellen van een ondernemingsplan. Hieronder volgt een checklist waar je kunt zien of je alles wat van belang is voor

Nadere informatie

HET BOEKEN MANIFEST LEZEN WAT JE WENST, WANNEER JIJ DAT WENST, IN IEDER DOOR JOU GEWENST FORMAAT. #MYNEXTREAD

HET BOEKEN MANIFEST LEZEN WAT JE WENST, WANNEER JIJ DAT WENST, IN IEDER DOOR JOU GEWENST FORMAAT. #MYNEXTREAD HET BOEKEN MANIFEST LEZEN WAT JE WENST, WANNEER JIJ DAT WENST, IN IEDER DOOR JOU GEWENST FORMAAT. #MYNEXTREAD 2 I Het Boeken Manifest De Europese en Internationale Federatie van Boekhandels (EIBF) vertegenwoordigt

Nadere informatie

BELEID OP VLAK VAN ONTWIKKELINGSSAMENWERKING: IN BELGIË EN DAARBUITEN

BELEID OP VLAK VAN ONTWIKKELINGSSAMENWERKING: IN BELGIË EN DAARBUITEN BELEID OP VLAK VAN ONTWIKKELINGSSAMENWERKING: IN BELGIË EN DAARBUITEN KAMER VAN VOLKSVERTEGENWOORDIGERS 1. Het landbouwdossier Het feit dat Westerse landbouwproducten de lokale markten in het Zuiden verstoren.

Nadere informatie

Nieuwe Energiepremies 2007. «Om onze energierekening te verlichten en het klimaat te beschermen!»

Nieuwe Energiepremies 2007. «Om onze energierekening te verlichten en het klimaat te beschermen!» PERSCONFERENTIE 17 JANUARI 2007 Evelyne Huytebroeck Brusselse Minister van Leefmilieu en Energie Nieuwe Energiepremies 2007 «Om onze energierekening te verlichten en het klimaat te beschermen!» 1 Context

Nadere informatie

Fix My Street Brussels

Fix My Street Brussels Fix My Street Brussels de tool die de grenzen van de wegbeheerder uitwist in het belang van de burger en het klachtenbeheer Ilse Wuyts, Sponsor : iwuyts@gob.irisnet.be Thierry Varet, Chef de projet : tvaret@gob.irisnet.be

Nadere informatie

De Punt broedplaats voor ondernemers met aandacht voor mens en milieu. Willem Lutjeharms 16 februari 2011

De Punt broedplaats voor ondernemers met aandacht voor mens en milieu. Willem Lutjeharms 16 februari 2011 De Punt broedplaats voor ondernemers met aandacht voor mens en milieu. Willem Lutjeharms 16 februari 2011 1 Publiek-private samenwerking 1.1 Ontstaan en evolutie - Faillissement Trefil-Arbed 1993 - Oprichting

Nadere informatie

ING Personal Banking. Profiteer van een persoonlijke aanpak van uw financiële patrimonium. Le Personal Banking ING

ING Personal Banking. Profiteer van een persoonlijke aanpak van uw financiële patrimonium. Le Personal Banking ING ING Personal Banking Profiteer van een persoonlijke aanpak van uw financiële patrimonium. Le Personal Banking ING KENT U UW SPAARCAPACITEIT OF HET GLOBALE RENDEMENT VAN UW BELEGGINGSPORTEFEUILLE? KUNT

Nadere informatie

Samenkoken Koken met meer 9/02/2015. Leentje Speybroeck & Nadia Tahon. Ecologisch leven koken en tuinieren.

Samenkoken Koken met meer 9/02/2015. Leentje Speybroeck & Nadia Tahon. Ecologisch leven koken en tuinieren. Leentje Speybroeck & Nadia Tahon Velt vzw Vereniging voor ecologisch leven en tuinieren Uitbreidingstraat 392c, 2600 Berchem, België 1 Wat is samenkoken? is koken met meer Meer mensen Meer voeding Meer

Nadere informatie

STAKEHOLDERS. Hoe gaan we daar mee om? Jacques van Unnik Manager Personnel Certification & Training 3 december 2015 BUSINESS ASSURANCE

STAKEHOLDERS. Hoe gaan we daar mee om? Jacques van Unnik Manager Personnel Certification & Training 3 december 2015 BUSINESS ASSURANCE BUSINESS ASSURANCE STAKEHOLDERS Hoe gaan we daar mee om? Jacques van Unnik Manager Personnel Certification & Training 3 december 2015 1 DNV GL 2014 Stakeholders 19 November 2015 SAFER, SMARTER, GREENER

Nadere informatie

Wat is marketing. Hoe wordt marketing gebruikt in de praktijk. Product. Prijs

Wat is marketing. Hoe wordt marketing gebruikt in de praktijk. Product. Prijs Wat is marketing Marketing is het proces die je moet doorgaan om de behoeften van uw klanten te bevredigen. Eerst werd marketing gezien als het geheel van activiteiten die de ruil van producten of diensten

Nadere informatie

Steun aan jonge innovatieve ondernemingen

Steun aan jonge innovatieve ondernemingen Steun aan jonge innovatieve ondernemingen Reglement Oproep van mei 2013 A) Ondernemingen die in aanmerking komen Elke onderneming die aan volgende voorwaarden voldoet, kan zich, met oog op de toepassing

Nadere informatie

FUNCTIEFAMILIE 5.3 Projectmanagement

FUNCTIEFAMILIE 5.3 Projectmanagement Doel van de functiefamilie Leiden van projecten en/of deelprojecten de realisatie van de afgesproken projectdoelstellingen te garanderen. Context: In lijn met de overgekomen normen in termen van tijd,

Nadere informatie

Federaal Agentschap voor de Veiligheid. van de Voedselketen

Federaal Agentschap voor de Veiligheid. van de Voedselketen Federaal Agentschap voor de Veiligheid van de Voedselketen Federaal Agentschap voor de Veiligheid van de Voedselketen Lieve Busschots Directeur Communicatie FAVV 23/11/2013 1 VEILIG VOEDSEL UW ZORG ONZE

Nadere informatie

COMMISSIE VAN DE EUROPESE GEMEENSCHAPPEN. Voorstel voor een VERORDENING VAN DE RAAD

COMMISSIE VAN DE EUROPESE GEMEENSCHAPPEN. Voorstel voor een VERORDENING VAN DE RAAD COMMISSIE VAN DE EUROPESE GEMEENSCHAPPEN Brussel, 23.5.2008 COM(2008) 314 definitief 2008/0097 (CNS) Voorstel voor een VERORDENING VAN DE RAAD tot wijziging van Verordening (EG) nr. 834/2007 inzake de

Nadere informatie

EXPORT. Financiële steunmaatregelen. een hefboom voor de KMO s

EXPORT. Financiële steunmaatregelen. een hefboom voor de KMO s BRUssel EXPORT Financiële steunmaatregelen voor de export, een hefboom voor de KMO s Brussel Export geeft uw export een boost Gesubsidieerde projecten Brussel Export kent KMO s financiële steunmaatregelen

Nadere informatie

Aan de raad AGENDAPUNT 11. Doetinchem, 4 juli 2009. Economische visie en actieplan Dynamisch Duurzaam Doetinchem

Aan de raad AGENDAPUNT 11. Doetinchem, 4 juli 2009. Economische visie en actieplan Dynamisch Duurzaam Doetinchem Aan de raad AGENDAPUNT 11 Economische visie en actieplan Dynamisch Duurzaam Doetinchem Voorstel: 1. de foto van de sociaal-economische situatie in Doetinchem voor kennisgeving aannemen; 2. het beleidskader

Nadere informatie

Ecotoerisme. Wat houdt het in?

Ecotoerisme. Wat houdt het in? Ecotoerisme De Europese Commissie beschouwt toerisme als een van de meest veelbelovende economische activiteiten in de Europese Unie. Omdat toerisme zo belangrijk is, moet het een duurzame activiteit worden

Nadere informatie