Freelance Journalisten, Schrijvers en Fotografen Tarieven en auteursrechten, onderhandelingen en toekomstverwachtingen

Maat: px
Weergave met pagina beginnen:

Download "Freelance Journalisten, Schrijvers en Fotografen Tarieven en auteursrechten, onderhandelingen en toekomstverwachtingen"

Transcriptie

1 Freelance Journalisten, Schrijvers en Fotografen Tarieven en auteursrechten, onderhandelingen en toekomstverwachtingen Henk Vinken Teunis IJdens Tilburg November 2013

2 Freelance Journalisten, Schrijvers en Fotografen Tarieven en auteursrechten, onderhandelingen en toekomstverwachtingen Henk Vinken Teunis IJdens Tilburg November 2013 Pyrrhula, Social Research Network Tivolistraat HP Tilburg

3 Inhoudsopgave Samenvatting 1 Inleiding 1 Aanpak 2 Beroep en praktijk 5 Opdrachtgevers en diensten 6 Tarieven, auteursrechten en onderhandelingsposities 7 Toekomstverwachtingen en opinies 12 De 2004-studie Een ongewis bestaan 13 Conclusies 14

4

5 Samenvatting In oktober 2013 heeft Pyrrhula, Social Research Network, in opdracht van de NVJ, FLA, FF en Lira een onderzoek gedaan naar freelance journalisten, schrijvers en fotografen. De journalisten, schrijvers en fotografen hebben een sterke beroepsidentiteit en combineren veel soorten werk, ook buiten hun primaire beroep. Er is een even grote groep die uit ondernemerschap freelancer is (ruim 40%) en die min of meer gedwongen freelancer is (30%). Er is veel concurrentie en dat wordt deels als een last ervaren. Zowel op onderwerpen, opdrachtgevers en prijs is de concurrentie sinds 2003 toegenomen. De freelancers hebben gemiddeld 3,4 opdrachtgever en vooral opdrachtgevers uit landelijke media (omroepen en dagbladen), vaktijdschriften, regionale media, publiekstijdschriften en uit het bedrijfsleven zijn belangrijk voorde omzet. De tarieven zijn bijna zonder uitzondering gedaald, zeker als we op inflatie corrigeren. Als we 2003 op 100 stellen is het uurtarief in 2013 nog maar 82. Stellen we 2008 op 100 dan blijft het uurtarief in 2013 steken op 88. Bij de betaling per foto is de daling nog scherper: van 100 in 2008 naar 61 in Ook de betaling per woord is in deze jaren gedaald: van 100 naar 79. Ook het gemiddeld belastbaar inkomen is gedaald. Na correctie en als we 2002 op 100 stellen is dat in 2012 nog maar 83. Flinke aantallen freelancers zijn slecht verzekerd: ruim 66% is niet verzekerd tegen arbeidsongeschiktheidsverzekering (was 60% in 2003), 88% niet tegen werkloosheid en 35% legt niets opzij voor de oude dag (was 40% in 2003). Bijna 44% is om rond te kunnen komen afhankelijk van een partner. Er worden veel afspraken gemaakt met opdrachtgevers en er wordt flink (meer dan in 2003) onderhandeld met opdrachtgevers, vooral met bedrijven, non-profits en landelijke media. Afspraken maken en onderhandelen over vergoedingen voor hergebruik en exclusiviteitstermijnen gebeuren het minst. Hoe verder men vooruit kijkt, hoe meer men denkt dat de tarieven erop vooruit gaan. Bijna zonder uitzondering denken freelancers dat ze over een jaar ook nog freelancen. Er is ook somberheid: de omzet, het aanzien van het beroep, de kans om rond te komen van het werk en om iets opzij leggen voor de oude dag worden niet positief ingeschat als men naar de tariefontwikkelingen kijkt. Er zijn weinig verschillen gevonden naar beroepspraktijk, motieven voor het freelancerschap, leeftijd, beroepsgroep of type opdrachtgevers. Inleiding De NVJ (Nederlandse Vereniging van Journalisten), FLA (Freelancers Associatie), FF (Fotografen Federatie) en auteursrechtenorganisatie Lira willen inzicht in de ontwikkeling van de tarieven die freelance journalisten, schrijvers en fotografen kunnen rekenen voor hun journalistiek, schrijvend en fotografisch werk. Daarnaast is er behoefte aan kennis over de rol die auteursrechten in de beroepspraktijk spelen en hoe de onderhandelingspositie ten opzichte van opdrachtgevers is. Ook willen de organisaties weten wat de beroepsgroep verwacht als het gaat om de toekomstige ontwikkeling van tarieven en hoe de consequenties voor het beroep worden ingeschat als de tarieven verder onder druk komen te staan. Om deze inzichten te krijgen willen genoemde partijen onafhankelijk onderzoek laten doen. 1

6 Eerder onderzoek naar onder andere deze onderwerpen, zij het onder schrijvende freelancers, is alweer van tien jaar geleden: zie de publicatie Een ongewis bestaan van IJdens en Van der Werff (juni 2004). In het najaar van 2013 is opnieuw onderzoek gedaan door Pyrrhula, Social Research Network, in Tilburg. Het veldwerk is verricht door het internetsurveybureau ISIZ in Amsterdam. Hieronder gaan we verder in op de aanpak. Dan presenteren we een samenvatting van de belangrijkste resultaten. In de bijlage kan de lezer alle resultaten in tabelvorm nakijken. Aanpak Tussen 30 september en 21 oktober 2013 is door ISIZ een internetsurvey uitgevoerd onder de leden van de NVJ, FLA, FF en Lira. We presenteren op deze plaats de onderdelen van de vragenlijst, de respons, de afspiegeling van de respons ten opzichte van de ledenbestanden en de kanttekeningen die de respondenten bij de vragenlijst hadden. Vragenlijst De vragenlijst bestond uit vier blokken. Het eerste blok gaat over de beroeps- en persoonskenmerken van de journalist, schrijver of fotograaf. Centraal in dit blok staat het inzicht in de gemengde beroepspraktijk. Freelance journalisten, schrijvers en fotografen doen veel verschillend werk, binnen en buiten hun eigen discipline, om aan de kost te komen. We hebben in dit blok ook bezien of men freelancer uit overtuiging is of dat men toch min of meer door de omstandigheden tot het freelancerbestaan is gedwongen. Ook hebben we in dit blok een beeld willen geven over de concurrentie die freelancers van elkaar ervaren. Het tweede blok gaat over de opdrachtgevers en diensten van d freelancers.: voor welke opdrachtgevers werkt men en zijn dat media- of ook nietmediaopdrachtgevers? In het derde blok komen de tarieven en inkomsten uitgebreid aan bod. In dit blok ook aandacht voor auteursrechten en het onderhandelen. Het vierde blok tot slot gaat over de toekomst: wat zijn de verwachtingen over de tariefsontwikkeling, denkt men nog wel freelancer te kunnen blijven, hoe kijkt men tegen het beroep aan nu het aantal internetpublicisten toeneemt, etc.? Respons Op instructie van ISIZ hebben de organisaties hun leden zelf via benaderd en uitgenodigd om via een voor elk individu unieke inlogcode de vragenlijst op internet in te vullen. Het veldwerk heeft ongeveer drie weken geduurd en er zijn na de eerste en de tweede week herinneringen aan de leden door de eigen organisatie gestuurd. We weten alleen voor de NVJ (dat wil zeggen de sectie Freelance en de sectie fotojournalisten, de NVF) en de FLA met zekerheid wat de verhouding is tussen leden en respons. Hier is de basis van vergelijking het reële aantal leden. Voor FF en Lira weten we dat bij benadering omdat de basis hier het aantal uitgereikte inlogcodes is. We hebben een correctie op het responsbestand toegepast en een klein aantal respondenten verwijderd, zodat de respons betrekking heeft op freelancers tot 65 jaar. 2

7 Tabel 1 Aantal leden/uitgereikte inlogcodes % van leden/uitgereikte inlogcodes Respons NVJ ,1 NVF ,7 FLA ,0 FF ,3 Lira ,5 Extern Totaal In het bovenstaande is rekening gehouden met (een schatting van) de overlap tussen Lira enerzijds en NVJ en FLA anderzijds. De overlap wordt geschat op ongeveer 1500 leden van Lira (op de circa 3000). Overigens hebben de respondenten via één inlogkanaal meegedaan. Afspiegeling Het aantal van zo n 850 respondenten is voldoende om statistisch betrouwbare uitspraken te doen, ook als er diverse uitsplitsingen worden gemaakt. De vraag of de uitspraken ook geldig zijn voor de gehele ledenpopulatie en dus of de respons een afdoende afspiegeling is van de organisaties en hun leden is op een andere manier bepaald. NVJ, NVF en FLA hebben hun ledenbestanden bekeken en dat beschikbaar gesteld over het aantal mannen en vrouwen, hun leeftijd en hun woonplaats. Deze gegevens zijn vergeleken met de respons. Er zitten ongeveer evenveel mannen en vrouwen in de respons als in de ledenbestanden van NVJ, NVF en FLA (respectievelijk rond de 58% en 42%). Ouderen zijn in de respons ondervertegenwoordigd en veertiger en dertigers zijn oververtegenwoordigd. Respondenten uit de vier grote steden zijn ondervertegenwoordigd (in ledenbestanden woont 48% in de vier grootste steden van Nederland, in de respons is dat 36%). Om de respons in ieder geval voor de NVJ, NVF en FLA representatief te maken zijn de data gewogen op de genoemde grootheden van sekse, leeftijd en woonplaats. We zijn erkentelijk voor de hulp die we hierbij hebben gekregen van CentERdata van de Universiteit van Tilburg. Kanttekeningen De vragenlijst is lang en vraagt naar flink wat details, ook op financieel gebied. Een enkeling deed meer dan een uur over de vragenlijst. Gemiddeld deed men er ruim 18 minuten over. De respons van ongeveer 850 personen is een deelverzameling van het aantal personen dat aan de vragenlijst begonnen is. Er zijn mensen die zijn begonnen maar het niet tot het eind hebben afgemaakt. Bij de eerste vraag zijn er al 35 mensen geteld die de vragenlijst geopend hebben maar ook weer op dat punt hebben verlaten. In totaal hebben 486 personen onderweg de vragenlijst verlaten. Rekenen we daar de respons bij dan is het uitvalpercentage 36%. Het is niet met 100% zekerheid te stellen maar wel aannemelijk dat ook andere internetsurvey met stevige uitvalpercentages kampen. 1 1 ISIZ (persoonlijke communicatie) gaat uit van 20-30% completeringen van een vragenlijst en dus 70-80% uitval als respondenten niet bijzonder betrokken zijn bij een onderwerp. De ware cijfers vallen anders uit bij elk onderzoek, mede afhankelijk van de betrokkenheid en leeftijd van respondenten en van de affiniteit met onderwerp, afzender en eventuele beloning. Grosso modo is 37% uitval dus niet per se hoog. 3

8 Relatief hoge aantallen uitvallers (tussen haakjes hierna de aantallen) zien we bij de vraag naar de hoeveelheid tijd die men betaald werkt (23), de twee vragen naar soorten opdrachtgevers waarvoor men werkt (85), de percentages die deze opdrachtgevers in de omzet uitmaken (24), de twee vragen naar de betaling per woord, uur, etc. in 2013 (36) en in de voorgaande jaren (36), en de vraag naar het belastbaar inkomen (45). Zonder uitzondering zijn dat dus vragen die raken aan geld. Er kwamen via de ledenorganisaties kritische kanttekeningen bij de vragenlijst. Dat ging soms over opzet van de vragenlijst (bij voorbeeld dat men soms een vraag niet kon overslaan) en soms over keuzes die gemaakt zijn om de vragenlijst te beperken tot de groep onder de 65 jaar. Uit de opmerkingen bij de financiële vragen kwam het commentaar dat vooral recent (verplicht) gestarte freelancers nog onvoldoende zicht had op hun omzet, zeker ook richting de (nabije) toekomst. Anderen voelden zich juist inmiddels teveel losgezongen van de journalistiek om de vraag naar behoren af te ronden (en zijn gestopt). Sommige radio- en tv-makers vonden de vragenlijst minder goed passen bij hun werkzaamheden, bijvoorbeeld omdat ze betaald krijgen per uitzending. Hierin was in de vragenlijst overigens wel voorzien. De indruk is toch ook dat sommige respondenten, zeker als we de goed ingevulde open vragen bekijken, met veel gevoel voor detail en met veel inzet de vragenlijst hebben ingevuld. Vervolg In de volgende pagina s beschrijven we per blok (1 beroep en praktijk, 2 opdrachtgevers en diensten, 3 tarieven, auteursrechten en onderhandelingsposities, en 4 toekomstverwachtingen en opinies) de resultaten op hoofdlijnen. We ronden de percentages in deze samenvatting af. Details zijn te vinden in de tabellen. Deze volgen ook de genoemde blokken, c.q. de vragenlijst ingedeeld in dezelfde blokken. Er is ook een vijfde en zesde blok tabellen. In het vijfde blok staan de belangrijkste resultaten uit de eerste vier blokken uitgesplitst naar beroepspraktijk, motieven voor het freelancerschap en leeftijdsgroepen. Tabel 2 Aantal % Beroepspraktijk Puur journalistiek, schrijvend, ,5 fotograferend werk Ook ander werk/gemengde ,5 praktijk Motieven freelancerschap Ondernemerschap ,4 Vrijheid 23 2,7 Gedwongen ,4 Combinatie ,4 Leeftijdsgroepen , , ,4 In tabel 1 laten we de verdeling in absolute aantallen en percentages zien. Deze getallen en alle volgende zijn gebaseerd op de gewogen data. In het zesde blok staan de resultaten van nadere analyses gedaan op de tariefdata: wie zijn de weinig/veelverdieners, maakt het uit welk type 4

9 opdrachtgever men heeft (vooral media/vooral niet-media) en welke mediaopdrachtgevers gaan samen met welke tarieven? Voordat we afsluiten met de conclusies, kijken we nog naar enkele resultaten uit de 2004-publicatie Een ongewis bestaan. Beroep en praktijk Eén beroep, gemengde praktijk Gevraagd naar het beroep geeft een flinke groep een eenduidig antwoord: journalist (39%), fotograaf (17%), schrijver (7%), fotojournalist (6%), redacteur (3%). De overigen (29%) noemen allerlei combinaties waarbij journalist-schrijver (11%) het populairst is. Als we dit vergelijken met de antwoorden op de vraag naar feitelijke werkzaamheden valt op dat een heel beperkte groep uitsluitend het ene of het andere type werkzaamheden doet. Velen hebben een vrij eenduidig beeld van hun beroepsidentiteit hoewel ze (zie tabel 1.2 in blok 1 in de bijlage) heel veel verschillende werkzaamheden (ook) doen. Voorkeuren en motieven Maar een heel klein deel zou een baan in loondienst ambiëren (5%), maar toch een kwart (26%) zou wel een combinatie willen: freelancen en een baan in loondienst. We zien toch ook een grote groep die zegt uit overtuiging freelancer te zijn. Dat zien we ook in tabel 2 hierboven terug. In die tabel hebben we diegenen afgezonderd die uitsluitend motieven rondom ondernemerschap, vrijheid, e.d. noemen. 2 Er is een behoorlijke groep die freelancer is uit pure overtuiging (43%), maar een hele kleine groep die puur alleen omwille van de vrijheid freelancer is (3%), bijna een derde die zegt min of meer gedwongen te zijn (29%) en een kwart die allerlei motieven combineert, deels dwang, deels ondernemerschap, deels vanwege de vrijheid (24%). Uren werk en uren betaald De freelancers werken gemiddeld ruim 37 uur per week, maar krijgen er maar 22,5 betaald. Specialisme De grootste groep is gespecialiseerd op een bepaald terrein van onderwerpen (58%), maar hiervan kan ook bijna tweederde (62%) van afwijken, c.q. zegt makkelijk iets ander te kunnen doen en niet vast te zitten aan het specialisme. Concurrentie Op onderwerpen, op opdrachtgevers en op prijs is een behoorlijke concurrentie. Bijna 60% zegt heel en/of tamelijk veel concurrentie te hebben op onderwerpen en ruim 67% heeft (heel veel en/of tamelijk veel) concurrentie op het vlak van opdrachtgevers. De concurrentie op prijs wordt 2 Zie de tabellen 1.5 en 1.6 in de bijlage, blok 1. Degenen die aangaven Uit overtuiging ondernemer/zzp er te zijn (tabel 1.5) en die als andere reden voor hun freelancerschap Passie, uitdaging gaven (tabel 1.6) en geen ander antwoorden gaven, vallen onder Ondernemerschap in tabel 2 hierboven; Vrijheid is een optelling van Meer balans tussen werk en privé (tabel 1.5) en Vrijheid en Afwisseling, flexibiliteit (tabel 1.6) en geen andere antwoorden; Gedwongen zijn diegenen die het antwoord Gedwongen ontslag, Gebrek aan vacatures/vaste banen in de journalistiek (tabel 1.5) en Enige kans op werk/op verzoek opdrachtgever, Enige kans beroep uit te oefenen en Door leeftijd of beperking geen kans op vast werk (tabel 1.6) en geen andere antwoorden. Tot slot de Combinatie zijn alle ander mogelijke combinaties van antwoorden. 5

10 gemiddeld iets lager ingeschat maar is toch zegt ook hier 61% veel tot tamelijk veel concurrentie te hebben. Toch zegt bijna een vierde (39%) niet zo veel en bijna een tiende (8%) weinig last te hebben van concurrentie. Veel last van concurrentie hebben 17%. Achtergronden De gemiddelde freelancer is in 1966 geboren, is in 1999 met het freelancerbestaan begonnen, is iets vaker man dan vrouw en is, zoals was te verwachten, hoog opgeleid (ruim 80% heeft een HBO- of hogere opleiding). Bijna tweederde (65%) is aangesloten bij Lira en/of Pictoright. Uitsplitsingen Als we kijken naar tabellen 5.1 en 5.2 in de bijlage zien we dat er een significant en redelijk sterk verschil is tussen mensen met uiteenlopende motieven om freelancer te worden en het al dan niet in loondienst willen, freelancer willen zijn of een combinatie willen van vaste baan en freelancerschap. De uit ondernemerschap gemotiveerden zeggen in grote meerderheid dat ze willen werken als freelancer. Maar liefst 85% zegt dit zo te willen tegen 47% van diegenen die gedwongen freelancer zeggen te zijn. Deze laatste geven ook het vaakst aan dat ze de combinatie vaste baanfreelancerschap willen (41% tegen bijvoorbeeld 14% onder de ondernemers ). Andere vermeldenswaardige verschillen tussen groepen respondenten hebben we niet gevonden. 3 Opdrachtgevers en diensten Aantal en soort opdrachtgevers in 2013 De freelancers hebben gemiddeld 3,4 opdrachtgevers in We hebben een hele lijst opdrachtgevers voorgelegd. Het minste aantal opdrachtgevers hebben freelancers die voor opiniebladen werken (gemiddeld 1,4 opdrachtgevers in 2013), ook relatief weinig voor huis-aanhuisbladen en lokale omroepen (1,7), het meest voor bedrijven en vaktijdschriften (respectievelijk 5,5 en 4,5). Freelancers die voor vaktijdschriften, bedrijven, landelijke bladen en omroepen en voor publiekstijdschriften werkt zijn goed vertegenwoordigd (met 46%, 42%, 37% en 34% respectievelijk). E r werken maar weinigen voor PR-bureaus, opinieweekbladen en opnieuw de huis-aan-huisbladen en lokale omroepen (steeds rond de 10%). Opdrachtgevers en aandeel in de omzet in 2013 Landelijke omroepen en dagbladen, vaktijdschriften, regionale omroepen en dagbladen, publiekstijdschriften en bedrijven hebben voor de verschillende freelancers steeds een belang van ongeveer 30% als ze dat uitdrukken in het aandeel van deze opdrachtgevers in hun omzet. Een klein aandeel, rond de 10%, hebben opinieweekbladen en PR-bureaus. Rond de 20% scoren de lokale omroepen en huis-aan-huisbladen, overheden, andere gedrukte media en internetorganisaties. 3 We zijn redelijk streng wat betreft het vermelden van relevante verschillen. Er is gekeken of een verschil significant is (p<0.05) én of het verband tussen twee items (bij voorbeeld tussen de voorkeur voor beroepspraktijk en de motieven om te freelancen) redelijk tot sterk te noemen is. Bij toetsen in kruistabellen en toetsen op gemiddelden hebben we steeds de grens bij 0,25 gelegd. Je zou kunnen stellen dat het verband tussen twee items, de correlatie, minstens 25% moet zijn, ofwel dat minstens 5% van de variantie in het ene item verklaard kan worden uit het andere item. Dit maakt dat maar weinig verbanden relevant zijn maar dat die verbanden die dat zijn (en significant en redelijk tot sterk) ook echt vermeldenswaard zijn. 6

11 Belangrijkste mediaopdrachtgevers voor de omzet in 2013 We hebben een open vraag gesteld naar de vijf voor de omzet belangrijkste tijdschrift- of krantentitels, omroepen en/of internetplatforms in We kregen een zeer uitgebreide respons. In tabel 2.3 in de bijlage zijn de eerste van de (maximaal) vijf die freelancers noemen gerubriceerd. Nu scoren de landelijke omroepen en dagbladen goed: 25% noemt deze omroepen en bladen als belangrijk voor de omzet, gevolgd door de publiektijdschriften (16%) en vaktijdschriften (15%). Onbelangrijk zijn onder andere PR-bureaus en opinieweekbladen. Belangrijkste niet-mediaopdrachtgevers in 2013 Ook de bijna 80% van de freelancers die aangeven voor niet-mediaopdrachtgevers te werken, zoals bedrijven, overheden en maatschappelijk instellingen, hebben we gevraagd naar (maximaal) de vijf voor de omzet belangrijkste. Ook hier hebben we de eerste van de vijf opdrachtgevers die freelancers noemen gecategoriseerd. Nu springen bedrijven en de overheid er positief uit (respectievelijk 30% en 19%). Laag scoren NGO s, kerkelijke organisaties, fondsen, evenementen, beroeps- en belangenverenigingen, culturele en zorginstellingen (steeds rond de 2-4%). Sanoma Rond de 18% van de freelancers (150 personen) werkt wel eens voor Sanoma. De freelancers noemen 137 titels als eerste (van de vijf maximaal) van de Sanoma media waarvoor men werkt, c.q. heeft gewerkt in De Libelle wordt 12 keer als eerste genoemd (9%) gevolgd ZIN (7%). Ook het populairwetenschappelijk blad Kijk, de Nieuwe Revu en Margriet hebben een redelijk aandeel in de lijst (rond de 5-6%). Leveringsvoorwaarden: opdrachtgevers verplicht of werken met eigen contract? Rond de 21% zegt altijd of meestal te moeten werken met algemene voorwaarden van de opdrachtgever. Bijna 51% zegt dat dat meestal of nooit het geval is. Werken met een eigen contract met eigen leveringsvoorwaarden is gewoon (altijd of meestal) bij 35% en ongewoon (meestal niet of nooit) bij 22%. Uitsplitsingen Getuigen de tabellen 5.3, 5.4 en 5.5 in blok 5 in de bijlage is er geen aanleiding om te stellen dat de voornoemde resultaten over opdrachtgevers en diensten anders is voor freelancers die een verschillende beroepspraktijk hebben, die verschillende motieven hebben om freelancer te worden of die uit andere leeftijdsgroepen komen. Tarieven, auteursrechten en onderhandelingsposities Vormen van tarieven in 2013 De meest voorkomende vormen van betaling zijn die tegen een vast aannamebedrag, per uur, per woord en per foto. Ook geeft een aantal van de freelancers aan anders betaald te worden dat de opties die wij ze hebben voorgelegd. Dat gaat dan vaak om betaling per dag(deel ) of per product (artikel, gedicht, filmproductie, vertaling). 7

12 Tarieven in De tarieven in 2013 en die terug tot 2008 laten een dalende trend zien. We hebben de tarieven gecorrigeerd voor inflatie en we hebben ze geïndexeerd met 2008 als basisjaar (100). Omdat de tarieven een zodanige centrale plaats in het onderzoek hebben reproduceren we hier de tabel met de geïndexeerde en voor inflatie gecorrigeerde (mediane) tarieven: zie tabel 3 hieronder (tabel 3.6 in de bijlage). Tabel 3 Geïndexeerde tarieven na inflatiecorrectie (2008=100) Mediaan Betaling per woord Betaling per regel Betaling per kolom Betaling per pagina Betaling per uur Betaling tegen een vast aannamebedrag Betaling per foto Betaling per online-gebruik van werk Anders De tarieven voor de betaling per regel, tegen vast aannamebedrag en per online-gebruik zijn gestegen over de periode , het laatste tarief (online) is bijna verdubbeld (in reële termen van 25 naar ruim 45 euro; zie tabel 3,5 in de bijlage). De tarieven per woord (van 40 eurocent naar 32), per kolom (van bijna 75 euro naar 34 euro), per pagina (van 185 naar 137 euro), per uur (van 65 naar 57 euro) en per foto (van 75 naar 45 euro) dalen, met als koploper (zie het indexcijfer in tabel 3) in termen van daling respectievelijk de betaling per kolom, per foto, per pagina en per woord. Afspraken met opdrachtgevers: tarieven, auteursrechten en eigenaarschap Over tarieven maakt de overgrote meerderheid afspraken met de opdrachtgever (86%). Over vergoedingen voor hergebruik is dat juist een beperkte groep (27%). Van diegene die afspraken maken (allen behalve de nooit-groep in tabel 3,7) maakt de meerderheid die voor onbepaalde tijd (40%). Bij een flinke groep wisselt dat (34%) en de anderen (26%) maken meestal of altijd afspraken voor bepaalde duur. Bij afspraken over hergebruik naar soorten media (uitgaven, uitgeefvormen) is dat beeld omgekeerd: ongeveer 38% maakt afspraken voor bepaalde media en 26% meestal of altijd voor alle media, niet vooraf beschreven. De duur van de hergebruikafspraken is dus voor een grote groep meestal onbepaald, maar de media waarover deze afspraken gaan zijn meestal juist wel bepaald. Over een exclusiviteitstermijn worden meestal geen of nooit afspraken gemaakt (samen 52%). Bij 18% is dat juist wel het geval. Toch blijft een meerderheid (57%) meestal of altijd eigenaar van het werk dat geleverd wordt. Slechts bij 18% van de freelancers wordt de opdrachtgever eigenaar. Belang auteursrechten Gemiddeld genomen vonden de freelancers auteursrechten tamelijk belangrijk. Voor ruim 30% is het (helemaal) niet belangrijk, voor 38% heel belangrijk. 8

13 Onderhandelingspositie Er wordt veel onderhandeld: 80% doet dat over het tarief, 45% over de inleverdatum en 52% over de omvang van het werk. Maar liefst 70% onderhandelt niet over de vergoeding voor het hergebruik. Hier is dus nog een wereld te winnen. Het succes van het onderhandelen is vaker positief dan negatief. Wel springt de onderhandeling over de vergoeding hergebruik er wat negatiever uit als we het vergelijken met onderhandelingen over de andere onderwerpen. Opdrachtgevers waarmee te onderhandelen is We hebben de freelancers gevraagd ons (maximaal vijf) opdrachtgevers te noemen waarmee zij over tarieven en over aanvullende vergoedingen voor hergebruik en exclusiviteitstermijnen onderhandelen. We hebben de eerstgenoemden gerubriceerd. Het meest genoemde antwoord bij het onderhandelen over tarieven is geen : er is niet te onderhandelen over de tarieven, zegt 16%. Vervolgens worden vooral bedrijven genoemd (13% noemt deze), gevolgd door non profits zoals universiteiten tot goede-doelenstichtingen (10%) en landelijke omroepen en dagbladen (9%). Heel weinig worden PR-bureaus genoemd als ook internetorganisaties, overheden en andere opdrachtgevers. Weer iets vaker noemt men publiekstijdschriften (7%), andere gedrukte media (6%) en vaktijdschriften (5%). Tot slot roept een aardige groep (7%) dat met alle opdrachtgevers is te onderhandelen over de tarieven. Ook bij het onderhandelen over vergoedingen voor hergebruik en exclusiviteit is de grote groep resoluut: dat kan niet zegt 32%. Bijna 27% komt met een toelichting die geen inhoudelijke duiding heeft. Vervolgens splijt de groep freelancers zich over talloze opdrachtgevers. Bedrijven zijn dan met 7% nog relatief vaak genoemd als mogelijke onderhandelingspartij, gevolgd door landelijke omroepen en dagbladen, andere gedrukte media en publiekstijdschriften (steeds 4%). Het onderhandelen over tarieven is nog voorstelbaar voor velen, over vergoedingen voor hergebruik en exclusiviteit is dat beduidend minder. Onderhandelingsvaardigheden en -ervaringen Zo n 62% acht zich goed tot redelijk en 38% matig tot slecht als het gaat om onderhandelen met opdrachtgevers. Toch heeft 95% wel eens onderhandeld. Voor de 5% die dat niet deed was dat vooral omdat er een standaardcontract werd aangeboden. Slechts enkelen onderhandelen niet omdat ze bang zijn een contract te verliezen. Belastbaar inkomen in 2012 en bronnen Het mediane belastbaar inkomen van de freelancers is euro in Z0 n 38% zegt dat men in 2012 ook ander werk had, meestal ander freelancerwerk (68% van deze 38%), soms toch ook uit een loondienstbetrekking (36%). Het percentage van het belastbaar inkomen in 2012 uit journalistiek, schrijvend of fotograferend werk ligt gemiddeld rond de 72%, uit ander freelancerwerk 17% en ander loondienstwerk 9%. Men verwacht dat dit in 2013 nagenoeg gelijk zal zijn (respectievelijk 72%, 19% en 8%). Voorzieningen Iets meer dan 80% maakt gebruik van de zelfstandigenaftrek. Bijna 44% is afhankelijk van het inkomen van een partner om inde kosten van levensonderhoud en het gezinsinkomen te voorzien (35% is dat niet, 22% heeft geen partner). Precies 66% is niet verzekerd tegen de gevolgen van kortdurende of langdurende arbeidsongeschiktheid. Maar liefst 88% is niet verzekerd tegen de 9

14 gevolgen van werkloosheid en bijna 35% bouwt geen pensioenrechten op of legt niets opzij voor de oude dag. Zo n 32% heeft hiernaast geen verzekering of pensioenvoorziening maar spaart zelf voor de oude dag. De freelance journalisten, schrijvers en fotografen hebben al met al weinig voorzieningen voor hun (onzekere) toekomst getroffen. Wat zij van hun toekomst verwachten komt in het volgende deel aan bod. Uitsplitsingen Voor we naar de toekomstverwachtingen over gaan kijken we eerst naar de uitsplitsingen naar type beroepspraktijk, freelancemotieven en leeftijdsgroepen. Ook komen er nog extra analyses op de tariefdata aan bod. Op drie punten vinden we relevante verschillen en dat is al direct concluderend weinig gezien het aantal mogelijke verschillen dat we hadden kunnen aantreffen. We hebben gekeken naar de tarieven die voor grotere groepen relevant zijn: de betaling per woord, per uur, vast bedrag en per foto. De andere betaalvormen scoren niet veel onder de freelancers en zouden gezien de aantallen niet goed uit te splitsen zijn. Bij de betaling per uur zien we een leeftijdsgroepenverschil: de jongeren krijgen gemiddeld minder betaald dan de middelbaren en ouderen. Deze laatste twee groepen verdienen ongeveer evenveel. Of de jongere van nu later meer gaat verdienen of op dit lagere niveau met ze mee blijft gaan moet vervolgonderzoek bepalen. In het eerste geval zou het lagere tarief een leeftijdseffect zijn: iets wat alle jongeren, ook de ouderen van nu, in hun jeugd hebben of hadden. In het tweede geval zou je van een generatie-effect kunnen spreken, iets wat met de cohorten jongeren van nu meegroeit. Overigens vinden we de leeftijdsverschillen vooral in de jaren Om 2012 en 2013 zijn de verschillen niet evident. Wat betreft de betaling in vaste bedragen is er een verschil naar motieven voor het freelancerschap en dat ook weer voor de jaren De ondernemerschapgemotiveerden verdienen duidelijk meer (tussen euro), gevolgd door degenen die zeggen gedwongen te zijn ( euro), op grote afstand gevolgd door diegenen met een combinatie aan motieven ( euro)en degenen die zeggen freelancer te zijn uit vrijheidsbehoefte ( euro; hier is voorbehoud geboden gegeven de lage aantallen freelancers die dit motief kiest). Er is ook nog een redelijk evident onderscheid naar het soort beroepspraktijk: enerzijds puur journalist, schrijver, fotograaf versus anderzijds een combinatie met ander werk. Degenen met de eerstgenoemde praktijkvorm hebben zowel in 2012 als in 2013 een veel groter aandeel inkomsten uit hun journalistiek, schrijvend of fotografisch werk dan de diegenen met de gemengde praktijk. Andere relevante verschillen zijn er niet gevonden. Daarom: alles wat voorheen gesteld is over tarieven, auteursrechten en onderhandelingsposities geldt, behalve de hiervoor genoemde drie uitzonderingen, voor de gehele groep. Extra analyses naar verdiengroepen, soort opdrachtgevers en beroepsgroepen Er is nog een nader analyse gedaan op de tariefdata: zie de tabellen 6.1, 6.2 en 6.3 in blok 6 in de bijlage. We hebben eerst gekeken naar verdiengroepen. Daarvoor hebben we de freelancers ingedeeld in 20%-groepen op basis van hun tarieven (per woord, per uur, vast bedrag, foto; zie tabel 6.1 waarin het gemiddelde tarief van de onderste en bovenste 20%-groep vermeld is). We maken verder het onderscheid tussen freelancers die vooral journalist-schrijver zijn, fotograaf of fotojournalist en freelancers met andere combinaties van werkzaamheden. We laten de aantallen even zien. 10

15 Tabel 4 Beroepsgroepen Aantal % Schrijvers-journalisten* ,6 Fotografen-fotojournalisten** ,5 Freelancers met andere combinaties van werk ,0 *Diegenen die zich bij de vraag naar hun beroep (zie tabel 1.1 in blok 1 in de bijlage) journalist, schrijver, journalist-schrijver, journalist-redacteur, journalist-schrijver-redacteur of schrijver-redacteur noemen **Diegenen die zich bij de vraag naar hun beroep (zie tabel 1.1 in blok 1 in de bijlage) fotograaf of fotojournalist noemen *** Diegenen die bij de vraag naar hun beroep (zie tabel 1.1 in blok 1 in de bijlage) aangeven puur redacteur te zijn en/of journalistiek of schrijverschap combineren met een adviseur- of docentschap, die zich zowel journalist-schrijver als fotograaf noemen en andere niet nader tot enkele groepen te specificeren werkzaamheden Alle groepen verrichten wel eens werk waarvoor zij per woord, per uur, vast bedrag of per foto worden betaald. Ook kijken we hier naar de beroepspraktijk (puur journalistiek, schrijvend, fotograferend of gemengd). Grosso modo valt op dat de schrijvers-journalisten per woord meer krijgen dan de andere beroepsgroepen en dat de fotografen-fotojournalisten meer per uur ontvangen en per foto. Dat verschil tussen deze beroepsgroepen is vooral groot bij diegenen die veel verdienen (bovenste 20% van de verdienladder). 4 Van diegenen die weinig verdienen (onderste 20% van de verdienladder) met andere combinaties van werk dan alleen journalistiek, schrijvend of fotograferend verdienen meer per uur als ze in de onderste regionen van de verdienladder zitten. We kunnen ook enkele relevante verschillen zien bij het onderscheid naar freelancers die veel of weinig voor media en niet-mediaklanten werken (zie tabel 6.2). Diegenen die weinig voor de media en veel voor de niet-media werken verdienen het meeste, zowel per uur (in alle jaren; rond de 72 euro) als per vast bedrag (in de jaren 2012, 2011, 2009; rond de 1100 euro). Zij worden gevolgd door mensen die veel voor de media en niet-media werken (respectievelijk euro per uur en euro vast bedrag). Diegenen die zowel weinig voor media als voor niet-media werken en zij die veel voor media en weinig voor niet-media werken verdienen ongeveer gelijke, maar gemiddeld lagere bedragen: per uur zo n euro en als vast bedrag We hebben de tarieven van diegenen die voor de mediaopdrachtgevers werken verder bekeken. Alleen bij de huis-aan-huisbladen en lokale omroepen (alle jaren) en de regionale bladen en omroepen(in 2009 en 2008) vinden we evidente verschillen in tarifering. Diegenen die voor deze 4 We hebben op dit punt nog iets nauwkeuriger gekeken en de fotografen (147 personen) van de fotojournalisten (52 personen) onderscheiden. Deze groepen lopen in de top-20% verdiengroep niet uiteen wat betreft betaling per uur (rond de 100 euro), maar wel wat betreft de betaling per foto. Fotografen in de top- 20% verdiengroep ontvangen gemiddeld 583 euro per foto. Bij fotojournalisten in deze verdiengroep s dat gemiddeld 944 euro. Als we kijken naar de tarieven vanaf 2008 die voor foto s worden betaald zijn er geen (signifcante) verschillen tussen fotografen en fotojournalisten (zie tabel 6.2 in blok 6 in de bijlage). Het is wel zo dat de tarieven per foto onder fotojournalisten sterker gedaald zijn dan onder fotografen. Als we 2008 op 100 zetten (na inflatiecorrectie) dan staat de teller in 2013 op 62 voor fotojournalisten, na jaren van daling staat deze in 2013 op 110 voor fotografen (tussen daalde dit van 94 naar 82; mogelijk is de stijging in 2013 dus een uitzondering). 11

16 opdrachtgevers (in die jaren) werken verdienen evident minder per woord dan diegenen die (ook) voor andere mediaopdrachtgevers werken. Verder zijn er geen verschillen in tariefstelling gevonden. Toekomstverwachtingen en opinies Tariefvooruitzichten op korte, middenlange en lange termijn Hoe verder de tijdshorizon hoe meer freelancers denken dat de tarieven veranderen. Op korte termijn denkt 64% dat de tarieven niet dalen of stijgen. Op middenlange termijn (2014 en 2015) is dat 42% en op lange termijn (2016 en verder) 26%. Zo n 30% denkt dat de tarieven op korte termijn (sterk) dalen, 37% denkt dat voor de middenlange termijn en 32% voor de lange termijn. De optimisten nemen in getal toe: eerst denkt nog maar 4% dat de tarieven op korte termijn stijgen, dan denkt al 15% dit voor de middenlange en toch 28% voor de lange termijn. Blijft freelancer? Maar liefst 96% van de freelancers zegt dit over een jaar nog te doen. Maar 4% zegt dus iets anders te gaan doen. Gevolgen van de tariefsontwikkeling Gemiddeld genomen zijn de freelancers ook niet heel erg somber over de gevolgen van de tariefsontwikkeling. Vaak nemen grote groepen neutrale posities in. Gevraagd naar de gevolgen voor de omzet denkt 40% dat er niets gebeurd: niet dalen/niet stijgen. Ruim een derde denkt dat deze wel daalt. Ook is 46% neutraal als gaat om de gevolgen voor het aanzien van het beroep. De groep die denkt dat dit daalt, is wel groot: 36%. De kans om van het werk rond te komen wordt wel somber ingeschat: 43% denkt dat de kans hierop daalt. Aan de kwaliteit van het eigen werk verandert niets, zegt 53%, verbeterd juist zegt 36%. Wel somber zijn de freelancers over de kans iets voor de oude dag opzij te leggen: 52% denkt dat die kans (sterk) daalt. Maanden werk in het vooruitzicht De orderportefeuille is gemiddeld genomen voor iets minder dan de komende vier maanden gevuld. Voor de helft van de freelancers is dat maar twee maanden. Verwachting rondom auteursrechtelijke inkomsten Ongeveer 14% rekent erop dat de auteursrechtelijke inkomsten (sterk of enigszins) toenemen en 39% dat deze (sterk of enigszins) dalen. Opinies over de toekomstige beroepspraktijk Eerder oneens zijn freelancers het met de stelling dat zij vaker gratis of tegen zeer laag tarief zullen moeten gaan werken (59% is dat helemaal mee oneens of mee oneens), dat lagere tarieven met de komst van internet onontkoombaar zijn (50%) en dat zij als gevolg van het verdwijnen van de zelfstandigenaftrek zullen moeten ophouden als zelfstandig werkend journalist, schrijver en/of fotograaf (42%). Eerder (helemaal) mee eens zijn de freelancers het met zes van de negen stellingen en dan vooral dat er collectieve vergoedingen moeten komen voor het online gebruik van hun werk (71% helemaal eens tot eens) en ook dat met de komst van internet zij zich meer van hun collega s zullen moeten gaan onderscheiden (69%). 12

17 Uitsplitsingen Bijna alle voorgaande aspecten van de toekomstverwachtingen van freelancers hebben we uitgesplitst naar beroepspraktijk, motieven voor het freelancerschap en leeftijdsgroepen. Er zijn geen relevante verschillen gevonden (zie tabel 5.12 tot en met 5.17 in blok 5 in de bijlage). Ook (in tabel 6.2 in blok 6 in de bijlage) hebben we nader bezien of de vooruitzichten op korte, middenlange en lange termijn verschillen naar beroepsgroep. Dat is niet het geval. De 2004-studie Een ongewis bestaan In 2004 verscheen het rapport Een ongewis bestaan dat vooral gaat over schrijvende freelance journalisten en schrijvers en is geschreven in opdracht van NVJ en FLA. 5 De gegevens voor dit onderzoek zijn verzameld in 2003 en soms worden er vragen gesteld, bij voorbeeld over het belastbaar inkomen, over Er is in de tien, elf jaar veel veranderd in de omgeving van de freelancers (denk aan internet) en ook het werk van de freelancers (denk opnieuw aan het internet) zelf is waarschijnlijk sterk veranderd en verbreed. Wellicht ook dat het voeren van een gemengde praktijk nu meer gemeengoed is dan tien jaar terug. Op enkele hoofdlijnen kijken we wat de rapportage uit 2004 aan gegevens openbaart en of we die kunnen vergelijken met de data uit ons onderzoek. Aantal maanden werk in het vooruitzicht Het rapport Een Ongewis Bestaan (EOB) stelt dat in 2003 een kwart van de schrijvende freelancers hooguit voor een maand werk in het vooruitzicht heeft, dat bijna de helft voor twee maanden verzekerd is van werk en dat weer een kwart ene half jaar nog werk heeft (EOB: 44). Hierboven noemden we al dat in 2013 dat gemiddeld genomen vier maanden is. Voor de schrijvende journalisten en schrijvers is dat ook gemiddeld genomen ook bijna vier maanden, ook heeft iets meer dan de helft voor twee maanden werk en voor 20% is dat één maand. Een half jaar of langer werk heeft minder dan 15%. De conclusies is dat nu een kleiner deel schrijvende freelancers dan in 2003 weinig (van 25% naar 20%met één maand vooruitzicht) en veel vooruitzichten (van 25% naar 15% een half jaar of langer vooruitzicht) heeft. Concurrentie Met concurrentie op opdrachtgevers, onderwerpen en prijs heeft respectievelijk 40%, 32% en 27% te maken in 2003 (EOB: 45). Als we nu weer beperken tot de puur schrijvende freelancers dan zien we dat de concurrentie flink is gestegen: nu heeft 66%, 57% en 57% (heel veel of tamelijk veel) concurrenten op respectievelijk opdrachtgever, onderwerpen en prijs. In 2003 gaf 37% aan dat ze niet weten of ze concurrenten hebben op prijs. In 2013 is dat percentage gezakt tot 22%. In 2003 is net als nu in 2013 gevraagd of de freelancers last hadden van de concurrentie. Een derde van die schrijvende freelancers in 2003 die ook zeggen concurrenten te hebben, hebben last van de concurrenten, tweederde niet (zoveel). In 2013 is dat voor de schrijvende freelancers precies omgedraaid: 58% zegt (veel of tamelijke veel) last te hebben van concurrenten, 36% niet zoveel en 7% weinig. 5 Teunis IJdens en Harold van der Werff (2004). Een ongewis bestaan. De beroepspraktijk van schrijvende freelance journalisten in Nederland. Tilburg: IVA. 13

18 Uurtarief De rapportage over het 2003-onderzoek rekent vooral met uurtarieven. Het uurtarief ligt tussen de euro voor respectievelijk beginnende en ervaren journalisten en schrijvers. Rekenend met de aantallen beginners en ervaren freelancers (EOB: 65, tabel 5e) komen we op een gemiddelde 59,04 euro per uur. In 2013 hebben de schrijvende freelancers gemiddeld 57,70 per uur. Passen we hier de inflatiecorrectie op toe dan is teruggang in tarieven nog wat scherper: van 59,04 naar 48,33 euro per uur (gecorrigeerd voor inflatie) in Als we indexeren en het tarief van 2003 op 100 zetten staat het tarief in 2013 op 82. Eerder zagen we (zie tabel 3 hierboven) dat het uurtarief in 2013 ten opzichte van 2008 gedaald was van 100 (2008) naar 88. Onderhandelingen De onderhandelingsvaardigheid was in 2003 onder 52% van de freelancers goed tot redelijk en onder 48% matig tot slecht (EOB: 52). Slechts een derde van de freelancers had wel eens onderhandeld met de opdrachtgever. In 2013 vindt 59% zich goed tot redelijk in onderhandelen en 41% niet. Nu zegt maar liefst 95% van de schrijvende freelancers dat ze wel eens onderhandeld hebben. Belastbaar inkomen Het belastbaar inkomen van de freelancers in 2002 lag rond de euro gemiddeld per jaar (EOB: 68). Een vijfde had niet meer dan euro en aan de andere kant had een tiende meer euro of meer. In 2012 (gelijk met toepassing van inflatiecorrectie) is het gemiddelde euro. Stellen we opnieuw 2003 op 100 dan vertegenwoordigt 2012 het indexcijfer 83. Ook nu zien we een onderste 20% met rond de euro. Als we rekening houden met inflatie moeten we naar iets meer dan 21% van de onderste regionen kijken om op euro te komen. De laagste inkomensgroep is dus marginaal gegroeid. Om in 2003-euro s op euro te komen moet je in 2012 precies euro verdienen. Dat is weggelegd voor minder dan 5% in De topgroep is dus gedaald in omvang. Voorzieningen Zo n 40% van de schrijvende freelancers in 2003 is verzekerd tegen arbeidsongeschiktheid waarvan tweederde via een particuliere verzekering. In 2013 is 35% verzekerd en 65% hiervan particulier. De cijfers over 2003 en 2013 voor wat betreft pensioenvoorziening zijn niet helemaal vergelijkbaar omdat we in 2013 een extra antwoordcategorie (zelf sparen) aanboden. In 2003 had 40% geen voorziening getroffen. In 2013 is dat, dus met voorbehoud, nog 33%. Nu zegt 34% zelf te sparen voor de oude dag en heeft 19% iets geregeld via een particuliere verzekering. In 2003 was dat 40%. Het grote verschil kan bijna niet alleen verklaard worden door het veranderen van antwoordcategorieën. Het lijkt er eerder op dat freelancers meer bezig zijn met hun oude dag, maar minder inzetten op particuliere pensioenvoorzieningen en liever de zaken in eigen hand houden (door zelf te sparen). Conclusies Beroep en praktijk De freelance journalisten, schrijvers en fotografen hebben een sterk uitgesproken beroepsidentiteit ook al doen ze veel verschillende werkzaamheden binnen en buiten hun eigen beroep. Er is een kleine groep die freelancer is puur omwille van de vrijheid en een grote groep die het uit overtuiging en ondernemerschap freelancer is. Deze laatste groep ambieert ook geen vaste baan. Een derde van 14

19 de freelancers voelt zich gedwongen tot het freelancerbestaan. Deze groep zou het liefst blijven freelancen maar ook een vaste baan willen. Er is veel concurrentie tussen freelancers, op opdrachtgevers, onderwerpen en ook op prijs. De concurrentie is op alle drie vlakken ten opzichte van 2003 sterk toegenomen. Opdrachtgevers en diensten De freelancers werken voor gemiddeld 3,4 opdrachtgever in 2013, vooral uit het bedrijfsleven, de vaktijdschriften, de landelijke omroepen en dagbladen en de publiekstijdschriften. Er wordt weinig gewerkt voor PR-bureaus, opinieweekbladen en de lokale omroepen en huis-aan-huisbladen. Van de mediaopdrachtgevers hebben vooral de landelijke omroepen en dagbladen, de publiekstijdschriften en vaktijdschriften een belangrijke bijdrage in de omzet in Van de niet-mediaopdrachtgevers zijn dat bedrijven en overheden. Bijna een vijfde van de freelancers werkt of heeft wel eens voor Sanoma-media gewerkt. Rond een vijfde werkt altijd verplicht met de leveringsvoorwaarden van de opdrachtgever. Tarieven De tarieven zijn gedaald. Als we de voor inflatiegecorrigeerde en geïndexeerde cijfers bekijken zien we een daling onder de betaling per woord van 100 in 2008 naar 79 in 2013, per uur van 100 naar 88, en per foto van 100 naar 61. Vooral fotojournalisten kampen de laatste jaren met teruglopende tarieven per foto. De betaling tegen een vast bedrag schommelt over de jaren en is ongeveer gelijk gebleven als 2008 (100) met 2013 vergelijken (99). Als we de betaling per uur vergelijken onder de schrijvende freelancers met de gegevens uit 2003 dan is de daling van 100 (2003) naar 82 in Afspraken Flinke groepen freelancers maken afspraken met opdrachtgevers, vooral over tarieven. Afspraken over vergoedingen voor hergebruik zijn niet courant. Als die al gemaakt worden zijn die vaak voor onbepaalde duur, maar wel vaak gespecificeerd voor bepaalde media (uitgaven, uitgeefplatformen). Afspraken over exclusiviteitstermijnen komen ook niet vaak voor. Auteursrechten worden wel belangrijk gevonden en er wordt ook door een flinke groep over onderhandeld, zoals freelancers dat ook vaak doen over tarieven, inleverdata en omvang van het werk. In 2003 werd er duidelijk minder onderhandeld door de schrijvende freelancers dan hun zelfde collega s doen in In 2013 wordt dat vaak gedaan en vooral met bedrijven, non-profits en de landelijke omroepen en dagbladen. Er wordt weinig onderhandeld met PR-bureaus, internetorganisaties, overheden en ander opdrachtgevers. Belastbaar inkomen Het belastbaar inkomen in 2012 van de helft van de freelancers ligt op euro. Ongeveer 72% hiervan komt op conto van het journalistiek, schrijvend en fotograferend freelance werk. Als we het gemiddelde inkomen van 2012 vergelijken met dat uit 2002 en we zouden het laatste op 100 zetten dan is het inkomen in 2013 gedaald tot 83. Er zitten iets meer freelancers in de lage inkomensgroepen en ook de top van de inkomensladder is in omvang gedaald. Dit lijkt op een nivellering. 15

20 Toekomstvoorzieningen De voorzieningen die freelancers treffen zijn nog niet veelvoudig. Ongeveer 66% is niet verzekerd tegen arbeidsongeschiktheid, 88% niet tegen werkloosheid en 35% doet financieel niets voor de oude dag. Bijna 44% is afhankelijk van het inkomen van een partner. In 2003 lijken iets meer mensen niet te zijn verzekerd tegen arbeidsongeschiktheid en ook minder dan nu bezig met het iets financieels regelen voor de oude dag. Toekomstverwachtingen Hoe verder de tijdshorizon hoe meer freelancers denken dat de tarieven veranderen. De pessimisten (daling) blijven ongeveer gelijk in getal, en de optimisten (stijging) nemen toe als ze aan de lange termijn denken. Een opmerkelijke 96% denkt over een jaar nog freelancer te zijn. Somber zijn ze over het aanzien van het beroep, de kans om van hun werk rond te komen en de kans om iets voor de oude dag opzij te leggen. De helft heeft ook maar voor twee maanden werk in de orderportefeuille. Het idee dat, onder andere internet, betekent dat men gratis moet gaan werken wordt afgewezen. Men pleit voor collectieve vergoedingen voor online gebruik van hun werk. Verschillen naar beroepspraktijk, motieven, leeftijd, beroepsgroepen, opdrachtgevers Tot slot kijken we kort naar enkele relevante uitsplitsingen. Er zijn maar relatief weinig verschillen tussen de freelancers gevonden: niet naar beroepspraktijk (al dan niet gemengd), niet naar motieven om freelancer te worden (uit ondernemerschap of juist gedwongen), niet naar leeftijdsgroepen. Ook een verdere uiteenlegging van beroepsgroepen (journalisten-schrijvers versus fotograferen en versus combinatieberoepen) of soorten opdrachtgevers (media of niet-media) hebben weinig relevante resultaten laten zien. Een paar verschillen troffen we aan: jongeren (35-min) kregen minder betaald dan ouderen (35-55 en 56+) per uur tussen 2008 en In 2012 en 2013 is dat verschil weg. Ook in die periode een verschil naar motieven en betalingen tegen vast bedrag waarbij diegenen die zich als ondernemer afficheren meer verdienen. Diegenen die zich puur op journalistiek, schrijvend of fotograferend werk richten hebben ook een hoger aandeel inkomsten uit dit werk dan mensen met een gemengde praktijk. De schrijvers-journalisten verdienen duidelijk meer per woord, fotografen meer per uur en per foto. Ook diegenen die weinig voor de media en veel voor niet-media werken verdienen beter per uur en tegen vast bedrag. Zij worden gevolgd door diegenen die voor beide veel werken. Bij de huis-aan-huisbladen en lokale omroepen wordt over de hele periode minder goed per woord verdiend. Slot Het beeld lijkt te ontstaan dat ondanks teruglopende tarieven, toenemende concurrentie en meer (noodzakelijke) inzet op onderhandelingen met opdrachtgevers, de freelance journalisten, schrijvers en fotografen optimistisch zijn, nu eenmaal hun ondernemerschap als freelancer willen naleven, al dan niet met journalistiek bedrijven, schrijven of fotograferen en al is het soms meer gedwongen door de omstandigheden dan echt uit vrije wil. 16

Monitor Freelancers en Media 2015 Onderzoek werk en inkomen van freelance journalisten, schrijvers, fotografen en ontwerpers

Monitor Freelancers en Media 2015 Onderzoek werk en inkomen van freelance journalisten, schrijvers, fotografen en ontwerpers Monitor Freelancers en Media 2015 Onderzoek werk en inkomen van freelance journalisten, schrijvers, fotografen en ontwerpers Henk Vinken Tilburg, december 2015 Pyrrhula Research Consultants Inhoud Inleiding

Nadere informatie

Hoog opgeleid, laag inkomen

Hoog opgeleid, laag inkomen Hoog opgeleid, laag inkomen De situatie van buitenschoolse kunstdocenten en artistiek begeleiders Henk Vinken en Teunis IJdens Een groot deel van de voorzieningen voor actieve cultuurparticipatie bestaat

Nadere informatie

Werkbelevingsonderzoek 2013

Werkbelevingsonderzoek 2013 Werkbelevingsonderzoek 2013 voorbeeldrapport Den Haag, 17 september 2014 Ipso Facto beleidsonderzoek Raamweg 21, Postbus 82042, 2508EA Den Haag. Telefoon 070-3260456. Reg.K.v.K. Den Haag: 546.221.31. BTW-nummer:

Nadere informatie

Wat zijn de drijfveren van de Nederlandse ondernemer? Een onderzoek naar de vooren nadelen van ondernemen

Wat zijn de drijfveren van de Nederlandse ondernemer? Een onderzoek naar de vooren nadelen van ondernemen Wat zijn de drijfveren van de Nederlandse ondernemer? Een onderzoek naar de vooren nadelen van ondernemen Onderzoek van GfK november 2015 Inleiding Het aantal ondernemers blijft groeien. In 2015 heeft

Nadere informatie

KWARTAALMONITOR OKTOBER 2015. Omzetontwikkeling van freelancers en flexwerkers in Nederland

KWARTAALMONITOR OKTOBER 2015. Omzetontwikkeling van freelancers en flexwerkers in Nederland KWARTAALMONITOR OKTOBER 2015 Omzetontwikkeling van freelancers en flexwerkers in Nederland Inhoud 3 ONDERNEMERS, LAAT ZIEN DAT FLEXWERKERS WAARDEVOL ZIJN 4 OMZET FREELANCERS EN FLEXWERKERS DAALT DOOR TOENEMENDE

Nadere informatie

13 februari 2016. Onderzoek: ZZP-ers en verplichte verzekering

13 februari 2016. Onderzoek: ZZP-ers en verplichte verzekering 13 februari 2016 Onderzoek: ZZP-ers en verplichte verzekering Over het EenVandaag Opiniepanel Het EenVandaag Opiniepanel bestaat uit ruim 50.000 mensen. Zij beantwoorden vragenlijsten op basis van een

Nadere informatie

Van baan naar eigen baas

Van baan naar eigen baas M200912 Van baan naar eigen baas drs. A. Bruins Zoetermeer, juli 2009 Van baan naar eigen baas Ruim driekwart van de ondernemers die in de eerste helft van 2008 een bedrijf zijn gestart, werkte voordat

Nadere informatie

Onderzoek Je wordt 18 jaar en dan? De gevolgen voor je geldzaken

Onderzoek Je wordt 18 jaar en dan? De gevolgen voor je geldzaken Onderzoek Je wordt 18 jaar en dan? De gevolgen voor je geldzaken Rapportage Juli 2013 Meer informatie: info@wijzeringeldzaken.nl Samenvatting (1/3) 1. Veel 17-jarigen maken de indruk verstandig om te gaan

Nadere informatie

De uitgebreide resultaten van het onderzoek zijn hieronder beschreven. Resultaten Brabantpanel-onderzoek Economische crisis april 2012

De uitgebreide resultaten van het onderzoek zijn hieronder beschreven. Resultaten Brabantpanel-onderzoek Economische crisis april 2012 Achtergrond onderzoek & respons Van 26 maart tot en met zondag 8 april 2012 is aan de leden van het Brabantpanel een vragenlijst voorgelegd met als thema Vervolgonderzoek financieel-economische crisis

Nadere informatie

Dit werk is gelicenseerd onder een Creative Commons Naamsvermelding-GeenAfgeleideWerken 3.0 Unported licentie. Resultaten SJBN Enquête 2012

Dit werk is gelicenseerd onder een Creative Commons Naamsvermelding-GeenAfgeleideWerken 3.0 Unported licentie. Resultaten SJBN Enquête 2012 Dit werk is gelicenseerd onder een Creative Commons Naamsvermelding-GeenAfgeleideWerken 3.0 Unported licentie Resultaten SJBN Enquête 2012 Inhoudsopgave Achtergrond Resultaten enquête Steekproef Algehele

Nadere informatie

rapportage Producentenvertrouwen kwartaal 1. Deze resultaten zijn tevens gepubliceerd in de tussenrapportage economische barometer (5 juni 2002)

rapportage Producentenvertrouwen kwartaal 1. Deze resultaten zijn tevens gepubliceerd in de tussenrapportage economische barometer (5 juni 2002) Rapportage producentenvertrouwen oktober/november 2002 Inleiding In de eerste Economische Barometer van Breda heeft de Hogeschool Brabant voor de eerste keer de resultaten gepresenteerd van haar onderzoek

Nadere informatie

Sociale media in Nederland Door: Newcom Research & Consultancy

Sociale media in Nederland Door: Newcom Research & Consultancy Sociale media in Nederland Door: Newcom Research & Consultancy Sociale media hebben in onze samenleving een belangrijke rol verworven. Het gebruik van sociale media is groot en dynamisch. Voor de vierde

Nadere informatie

Nieuwe tijden, nieuwe collectieve pensioenen

Nieuwe tijden, nieuwe collectieve pensioenen Nieuwe tijden, nieuwe collectieve pensioenen Werkgevers en werknemers aan het woord Onderzoek verricht in opdracht van Nationale-Nederlanden door Motivaction. Wat vinden werkgevers en werknemers van pensioenen.

Nadere informatie

Eén panellid, werkzaam in de juridische dienstverlening, geeft juist aan dat zijn omzet is toegenomen door de kredietcrisis.

Eén panellid, werkzaam in de juridische dienstverlening, geeft juist aan dat zijn omzet is toegenomen door de kredietcrisis. Respons Van 25 juni tot en met 5 juli is aan de leden van het Brabantpanel een vragenlijst voorgelegd met als thema Kredietcrisis. Ruim de helft van de 1601 panelleden (54%) vulde de vragenlijst in. Hieronder

Nadere informatie

Onderzoek Houten Jongeren en Wonen

Onderzoek Houten Jongeren en Wonen Onderzoek Houten Jongeren en Wonen Juni 2007 www.adv-mr.com Utrechtseweg 101, 3702 AB Zeist Inhoud Inleiding Vanuit woonstichting Viveste en de gemeente Houten is een behoefte aan onderzoek naar de woonwensen

Nadere informatie

KWARTAALMONITOR JULI 2014. Omzetontwikkeling van freelancers en flexwerkers in Nederland

KWARTAALMONITOR JULI 2014. Omzetontwikkeling van freelancers en flexwerkers in Nederland KWARTAALMONITOR JULI 2014 Omzetontwikkeling van freelancers en flexwerkers in Nederland Inhoud 4 MEER JONGEREN FREELANCEN 5 OMZET FREELANCERS STIJGT 6 OMZET HAAGSE FREELANCER BLIJFT ACHTER OP REST VAN

Nadere informatie

KOOPZONDAGEN De mening van burgers en ondernemers

KOOPZONDAGEN De mening van burgers en ondernemers KOOPZONDAGEN De mening van burgers en ondernemers Opdrachtnemer: Bureau O&S Heerlen Opdrachtgever: Bureau Economie Januari 2013 INHOUDSOPGAVE 1. Inleiding 3 2. Onderzoeksvragen 3 3. Onderzoeksopzet 3 4.

Nadere informatie

Samenvatting 3-meting effectonderzoek integratiecampagne. Onderzoek onder allochtone Nederlanders

Samenvatting 3-meting effectonderzoek integratiecampagne. Onderzoek onder allochtone Nederlanders Samenvatting 3-meting effectonderzoek integratiecampagne Onderzoek onder allochtone Nederlanders Samenvatting 3-meting effectonderzoek integratiecampagne Onderzoek onder allochtonen 1) Integratiecampagne

Nadere informatie

UITSLAGEN WONEN ENQUÊTE

UITSLAGEN WONEN ENQUÊTE UITSLAGEN WONEN ENQUÊTE 3 E KWARTAAL 211 Gemaakt voor NVM Wonen Gemaakt door NVM Data & Research Inhoudsopgave 1 Introductie enquête... 3 1.1 Periode... 3 1.2 Respons... 3 2 Staat van de woningmarkt...

Nadere informatie

Verzuimcijfers 2010 sector Gemeenten

Verzuimcijfers 2010 sector Gemeenten Verzuimcijfers 00 sector Gemeenten A+O fonds Gemeenten, april 0 Ziekteverzuim bij gemeenten daalt licht tot, procent in 00 Het ziekte van gemeenten is in 00 licht gedaald tot, procent. Ten opzichte van

Nadere informatie

Onderzoek Arbeidsongeschiktheid. In opdracht van Loyalis. juni 2013

Onderzoek Arbeidsongeschiktheid. In opdracht van Loyalis. juni 2013 Onderzoek Arbeidsongeschiktheid In opdracht van Loyalis juni 2013 Inleiding» Veldwerkperiode: 27 maart - 4 april 2013.» Doelgroep: werkende Nederlanders» Omdat er specifiek uitspraken gedaan wilden worden

Nadere informatie

Zorgbarometer 7: Flexwerkers

Zorgbarometer 7: Flexwerkers Zorgbarometer 7: Flexwerkers Onderzoek naar de positie van flexwerkers in de zorg Uitgevoerd door D. Langeveld, MSc Den Dolder, mei 2012 Pagina 2 Het auteursrecht op dit rapport berust bij ADV Market Research

Nadere informatie

KWARTAALMONITOR APRIL 2015. Omzetontwikkeling van freelancers en flexwerkers in Nederland

KWARTAALMONITOR APRIL 2015. Omzetontwikkeling van freelancers en flexwerkers in Nederland KWARTAALMONITOR APRIL 2015 Omzetontwikkeling van freelancers en flexwerkers in Nederland Inhoud 3 FREELANCERS GEBAAT BIJ DUIDELIJKHEID 4 OMZETCIJFERS FREELANCERS EERSTE KWARTAAL VALLEN TEGEN 5 LICHT HERSTEL

Nadere informatie

Kiezers en potentiële kiezers van 50PLUS

Kiezers en potentiële kiezers van 50PLUS Kiezers en potentiële kiezers van 50PLUS Versie 2013-2014 Tekstrapport Peil.nl/Maurice de Hond 1 Doelstelling en opzet van het onderzoek Het Wetenschappelijk Instituut van 50PLUS heeft ons in december

Nadere informatie

Hoe denken zelfstandigen over een arbeidsongeschiktheidsverzekering?

Hoe denken zelfstandigen over een arbeidsongeschiktheidsverzekering? Hoe denken zelfstandigen over een arbeidsongeschiktheidsverzekering? Rapportage Kenmerk: 20107 Juni 2015 Inhoudsopgave Geschreven voor Inleiding 3 Conclusies 5 Resultaten Huidige voorziening 7 Verplichtstelling

Nadere informatie

FINANCIELE ZEKERHEID. GfK September 2015. GfK 2015 Achmea Financiële Zekerheid september 2015

FINANCIELE ZEKERHEID. GfK September 2015. GfK 2015 Achmea Financiële Zekerheid september 2015 FINANCIELE ZEKERHEID GfK September 2015 1 Opvallende resultaten Meer dan de helft van de Nederlanders staat negatief tegenover de terugtredende overheid Financiële zekerheid: een aanzienlijk deel treft

Nadere informatie

Meting economisch klimaat, november 2013

Meting economisch klimaat, november 2013 Meting economisch klimaat, november 2013 1.1 Beschrijving respondenten Er hebben 956 ondernemers meegedaan aan het onderzoek, een respons van 38. De helft van de respondenten is zzp er (465 ondernemers,

Nadere informatie

Hoe gaat Nederland met pensioen? In vergelijk met België, Zweden en Denemarken

Hoe gaat Nederland met pensioen? In vergelijk met België, Zweden en Denemarken Hoe gaat Nederland met pensioen? In vergelijk met België, Zweden en Denemarken Onderzoek van GfK september 2015 Inleiding Delta Lloyd doet doorlopend nieuwe kennis op over ontwikkelingen rondom pensionering

Nadere informatie

ONTSLAGSTATISTIEK. Jaarrapportage 2004

ONTSLAGSTATISTIEK. Jaarrapportage 2004 ONTSLAGSTATISTIEK Jaarrapportage 2004 Ministerie van Sociale Zaken en Werkgelegenheid Directie Arbeidsverhoudingen mei 2005 Inleiding Een arbeidsovereenkomst kan op verschillende wijzen eindigen. De gegevens

Nadere informatie

Een steekproef van 20.000 personen is in januari 2006 door het Nederlandse Donateurspanel benaderd om mee te doen aan delweemaandelijkse monitor van

Een steekproef van 20.000 personen is in januari 2006 door het Nederlandse Donateurspanel benaderd om mee te doen aan delweemaandelijkse monitor van Een steekproef van 20.000 personen is in januari 2006 door het Nederlandse Donateurspanel benaderd om mee te doen aan delweemaandelijkse monitor van het donateursvertrouwen. Het veldwerk is uitgevoerd

Nadere informatie

Rapportage Kunsten-Monitor 2014

Rapportage Kunsten-Monitor 2014 Rapportage Kunsten-Monitor 2014 Inleiding In 2014 heeft de AHK deelgenomen aan het jaarlijkse landelijke onderzoek onder recent afgestudeerden: de Kunsten-Monitor. Alle bachelor en master afgestudeerden

Nadere informatie

Zzp ers in de provincie Utrecht 2013. Onderzoek naar een groeiende beroepsgroep

Zzp ers in de provincie Utrecht 2013. Onderzoek naar een groeiende beroepsgroep Zzp ers in de provincie Utrecht 2013 Onderzoek naar een groeiende beroepsgroep Ester Hilhorst Economic Board Utrecht Februari 2014 Inhoud Samenvatting Samenvatting Crisis kost meer banen in 2013 Banenverlies

Nadere informatie

Tabellenboek 'Bekendheid van verzekerden met de polisvoorwaarden en de inhoud van de zorgverzekering

Tabellenboek 'Bekendheid van verzekerden met de polisvoorwaarden en de inhoud van de zorgverzekering Dit rapport is een uitgave van het NIVEL. De gegevens mogen worden gebruikt met bronvermelding. Tabellenboek 'Bekendheid van verzekerden met de polisvoorwaarden en de inhoud van de zorgverzekering Behorende

Nadere informatie

LelyStadsGeluiden. De mening van de jongeren gepeild. School en werk 2007

LelyStadsGeluiden. De mening van de jongeren gepeild. School en werk 2007 LelyStadsGeluiden De mening van de jongeren gepeild School en werk 007 In 007 hebben.37 jongeren meegewerkt aan de jongerenenquête. Het onderzoek had als doel om in kaart te brengen wat jongeren doen,

Nadere informatie

M200916. Parttime van start. drs. A. Bruins

M200916. Parttime van start. drs. A. Bruins M200916 Parttime van start drs. A. Bruins Zoetermeer, 24 september 2009 Parttime van start Van de startende ondernemers werkt een kleine meerderheid na de start fulltime in het bedrijf. Een op de vier

Nadere informatie

Doel van het onderzoek Inzicht bieden in de gevolgen van de Wet kinderopvang voor de verschillende gebruikersgroepen.

Doel van het onderzoek Inzicht bieden in de gevolgen van de Wet kinderopvang voor de verschillende gebruikersgroepen. SAMENVATTING 1. Doel en onderzoeksopzet De invoering van de Wet kinderopvang per 1 januari 2005 heeft veel veranderingen gebracht voor de gebruikers van formele kinderopvang in kinderdagverblijven (KDV),

Nadere informatie

OMNIBUSONDERZOEK NOORD- KENNEMERLAND 2005 PSYCHISCHE GEZONDHEID

OMNIBUSONDERZOEK NOORD- KENNEMERLAND 2005 PSYCHISCHE GEZONDHEID OMNIBUSONDERZOEK NOORD- KENNEMERLAND 2005 PSYCHISCHE GEZONDHEID Gemeente Alkmaar afdeling Onderzoek en Statistiek februari 2006 auteur: Monique van Diest afdeling Onderzoek en Statistiek gemeente Alkmaar

Nadere informatie

Jongeren & hun financiële verwachtingen

Jongeren & hun financiële verwachtingen Nibud, februari Jongeren & hun financiële verwachtingen Anna van der Schors Daisy van der Burg Nibud in samenwerking met het 1V Jongerenpanel van EenVandaag Inhoudsopgave 1 Onderzoeksopzet Het Nibud doet

Nadere informatie

Hoe staat het met de balans tussen werk en privé in de woonbranche? Nieuwegein, augustus 2010 Jeroen Kleingeld

Hoe staat het met de balans tussen werk en privé in de woonbranche? Nieuwegein, augustus 2010 Jeroen Kleingeld Hoe staat het met de balans tussen werk en privé in de woonbranche? Nieuwegein, augustus 2010 Jeroen Kleingeld Inhoud 1. Inleiding... 3 1.1 Aanleiding... 3 1.2 Doelstelling... 3 1.3 Respons... 3 1.4 Representativiteit...

Nadere informatie

AFM Consumentenmonitor najaar 2014 Beleggers

AFM Consumentenmonitor najaar 2014 Beleggers AFM Consumentenmonitor najaar 2014 Beleggers November 2014 GfK 2014 AFM Consumentenmonitor November 2014 1 Beleggingsportefeuille GfK 2014 AFM Consumentenmonitor November 2014 2 Zes op de tien beleggers

Nadere informatie

NOORDZEE EN ZEELEVEN. 2-meting Noordzee-campagne. Februari 2015. GfK 2015 Noordzee en zeeleven Stichting Greenpeace Februari 2015

NOORDZEE EN ZEELEVEN. 2-meting Noordzee-campagne. Februari 2015. GfK 2015 Noordzee en zeeleven Stichting Greenpeace Februari 2015 NOORDZEE EN ZEELEVEN 2-meting Noordzee-campagne Februari 2015 1 Inhoudsopgave 1. Samenvatting 2. Onderzoeksverantwoording 3. Onderzoeksresultaten 4. Contact 2 1. Samenvatting 3 Samenvatting Houding t.a.v.

Nadere informatie

Allochtonen op de arbeidsmarkt 2009-2010

Allochtonen op de arbeidsmarkt 2009-2010 FORUM Maart Monitor Allochtonen op de arbeidsmarkt 9-8e monitor: effecten van de economische crisis In steeg de totale werkloosheid in Nederland met % naar 26 duizend personen. Het werkloosheidspercentage

Nadere informatie

KWARTAALMONITOR APRIL 2016. Omzetontwikkeling van freelancers en flexwerkers in Nederland

KWARTAALMONITOR APRIL 2016. Omzetontwikkeling van freelancers en flexwerkers in Nederland KWARTAALMONITOR APRIL 2016 Omzetontwikkeling van freelancers en flexwerkers in Nederland Inhoud 3 WAT TE DOEN MET ÉÉN MILJOEN 4 BEDRIJVEN SPELEN IN OP WET DBA 5 VEEL STARTENDE FREELANCERS OP LEEFTIJD 6

Nadere informatie

MONITOR WERK Meting maart 2014. 34993 Maart 2014 Francette Broekman

MONITOR WERK Meting maart 2014. 34993 Maart 2014 Francette Broekman MONITOR WERK Meting maart 2014 34993 Maart 2014 Francette Broekman GfK Intomart 2014 34993 Achmea Volgens Nederland Werk Maart 2014 1 Inleiding GfK Intomart 2014 34993 Achmea Volgens Nederland Werk Maart

Nadere informatie

Derde meting Kennis over de AOWpartnertoeslag. Een internetonderzoek in opdracht van het Ministerie van Sociale Zaken en Werkgelegenheid

Derde meting Kennis over de AOWpartnertoeslag. Een internetonderzoek in opdracht van het Ministerie van Sociale Zaken en Werkgelegenheid Derde meting Kennis over de AOWpartnertoeslag Een internetonderzoek in opdracht van het Ministerie van Sociale Zaken en Werkgelegenheid Uitgevoerd door: Intomart GfK bv Uw contact: Carlijn Ritzen Tel.:035-6258411

Nadere informatie

WERKNEMERS EN ARBEIDSONGESCHIKTHEID

WERKNEMERS EN ARBEIDSONGESCHIKTHEID WERKNEMERS EN ARBEIDSONGESCHIKTHEID In opdracht van Delta Lloyd Maart 2015 1 Inhoudsopgave 1. Management Summary 2. Onderzoeksresultaten Verzuim Kennis en verzekeringen Communicatie Opmerkingen 3. Onderzoeksverantwoording

Nadere informatie

De dienstverlening van SURFnet Onderzoek onder aangesloten instellingen. - Eindrapportage -

De dienstverlening van SURFnet Onderzoek onder aangesloten instellingen. - Eindrapportage - De dienstverlening van Onderzoek onder aangesloten instellingen - Eindrapportage - 09-09-2009 Inhoud Inleiding 3 Managementsamenvatting 4 Onderzoeksopzet 5 Resultaten 6 Tevredenheid 6 Gebruik en waardering

Nadere informatie

Resultaten beroeps- en belangenorganisaties

Resultaten beroeps- en belangenorganisaties Creatief Ondernemerschaplab Jaarlijkse vragenlijst 215 Resultaten beroeps- en belangenorganisaties Onderzoek uitgevoerd door Tilburg University: Prof. dr. Arjen van Witteloostuijn Prof. dr. Arjan van den

Nadere informatie

De aanvullende verzekering speelt een grotere rol bij het overstappen in 2012. Stijging van het aantal overstappers zet door.

De aanvullende verzekering speelt een grotere rol bij het overstappen in 2012. Stijging van het aantal overstappers zet door. Dit factsheet is een uitgave van het NIVEL. De gegevens mogen met bronvermelding (Margreet Reitsma- van Rooijen, Anne Brabers en Judith de Jong. De aanvullende verzekering speelt een grotere rol bij het

Nadere informatie

ALPHENPANEL OVER ZONDAGSOPENSTELLING

ALPHENPANEL OVER ZONDAGSOPENSTELLING ALPHENPANEL OVER ZONDAGSOPENSTELLING nieuwsbrief Februari 2015 Inleiding Deze nieuwsbrief beschrijft de resultaten van de peiling met het. Deze peiling ging over de zondagsopenstelling. De gemeenteraad

Nadere informatie

80% VAN DE NEDERLANDERS TYPEERT ZICH ALS GOEDE-DOELENGEVER,

80% VAN DE NEDERLANDERS TYPEERT ZICH ALS GOEDE-DOELENGEVER, Meting juni 2013 Het Nederlandse Donateurspanel van WWAV wordt mede mogelijk gemaakt door het CBF en is uitgevoerd door Peil.nl 80% VAN DE NEDERLANDERS TYPEERT ZICH ALS GOEDE-DOELENGEVER, AL ZIEN MINDER

Nadere informatie

ZZP Barometer 2013 Pagina 2 van 16

ZZP Barometer 2013 Pagina 2 van 16 Maart 2013 ZZP Barometer 2013 Pagina 2 van 16 Inhoudsopgave Maart 2013 Voorwoord Opdrachten en tarieven Pagina 4 / 16 Managementsamenvatting Pagina 5 / 16 Themarapport Opdrachten en tarieven Marktontwikkeling

Nadere informatie

Langdurig ziekteverzuim van werknemers met een chronische ziekte of beperking Geeke Waverijn, Mieke Rijken

Langdurig ziekteverzuim van werknemers met een chronische ziekte of beperking Geeke Waverijn, Mieke Rijken Deze factsheet is een uitgave van het NIVEL. De gegevens mogen met bronvermelding (Langdurig ziekteverzuim van werknemers met een chronische ziekte of beperking, G. Waverijn & M. Rijken, NIVEL, januari

Nadere informatie

Tevredenheidsonderzoek onder mensen met een manisch depressieve stoornis en hun betrokkenen

Tevredenheidsonderzoek onder mensen met een manisch depressieve stoornis en hun betrokkenen Tevredenheidsonderzoek onder mensen met een manisch depressieve stoornis en hun betrokkenen Patiënt redelijk tevreden, maar snelheid en betrokkenheid bij behandeling kan beter Index 1. Inleiding 2. Onderzoeksmethode

Nadere informatie

December 2014 Betalen aan de kassa 2013

December 2014 Betalen aan de kassa 2013 December 2014 Betalen aan de kassa 2013 Betalen aan de kassa 2013 Betalen aan de kassa 2013 Uitkomsten DNB/Betaalvereniging Nederland onderzoek naar het gebruik van contant geld en de pinpas in Nederland

Nadere informatie

Huidig economisch klimaat

Huidig economisch klimaat Huidig economisch klimaat 1.1 Beschrijving respondenten Er hebben 956 ondernemers meegedaan aan het onderzoek, een respons van 38. De helft van de respondenten is zzp er (465 ondernemers, 49). Het aandeel

Nadere informatie

Verdieping Hoe gaat Nederland met pensioen?

Verdieping Hoe gaat Nederland met pensioen? Verdieping Hoe gaat Nederland met pensioen? Een onderzoek over het pensioensbewustzijn van Nederland op verschillende thema s. In opdracht van. GfK Intomart 2014 Hoe gaat Nederland met pensioen? Januari

Nadere informatie

JAARMONITOR 2015 JANUARI 2016. Omzetontwikkeling van freelancers en flexwerkers in Nederland

JAARMONITOR 2015 JANUARI 2016. Omzetontwikkeling van freelancers en flexwerkers in Nederland JAARMONITOR 2015 JANUARI 2016 Omzetontwikkeling van freelancers en flexwerkers in Nederland Inhoud 3 NÚ KAN DE WERKLOOSHEID OMLAAG 4 FREELANCERS EN FLEXWERKERS STIMULEREN GROEI BEDRIJVEN 5 OMZETONTWIKKELING

Nadere informatie

Maatschappelijke waardering van Nederlandse Landbouw en Visserij

Maatschappelijke waardering van Nederlandse Landbouw en Visserij Nederlandse Landbouw en Visserij Inhoud 1 Inleiding 03 2 Samenvatting en conclusies landbouw en visserij 3 Maatschappelijke waardering landbouw 09 4 Associaties agrarische sector 13 5 Waardering en bekendheid

Nadere informatie

Onderzoek arbeidsongeschiktheid (samenvatting) In opdracht van Loyalis. juni 2013

Onderzoek arbeidsongeschiktheid (samenvatting) In opdracht van Loyalis. juni 2013 Onderzoek arbeidsongeschiktheid (samenvatting) In opdracht van Loyalis juni 2013 Samenvatting Een derde ervaart vaker stress dan 3 jaar geleden» Een derde van de werkende bevolking geeft aan dat ze regelmatig

Nadere informatie

Hoe gaat Nederland met pensioen?

Hoe gaat Nederland met pensioen? Hoe gaat Nederland met pensioen? Een onderzoek over het pensioensbewustzijn van Nederland op verschillende thema s, waaronder pensioenleeftijdsverwachting. In opdracht van GfK Intomart 2013 33213 Delta

Nadere informatie

Oordeel over de positie van ouderen in Nederland in 2013

Oordeel over de positie van ouderen in Nederland in 2013 Oordeel over de positie van ouderen in Nederland in 2013 Tekstrapport Peil.nl/Maurice de Hond 1 Doelstelling en opzet van het onderzoek Het wetenschappelijk instituut van 50PLUS heeft ons de opdracht gegeven

Nadere informatie

Vrouwen op de arbeidsmarkt

Vrouwen op de arbeidsmarkt op de arbeidsmarkt Johan van der Valk Annemarie Boelens De arbeidsdeelname van vrouwen lag in 23 op 55 procent. De arbeidsdeelname van vrouwen stijgt al jaren. Deze toename komt de laatste jaren bijna

Nadere informatie

Steeds meer mensen zijn bewust flexitariër

Steeds meer mensen zijn bewust flexitariër bezoekadres Marnixkade 109 1015 ZL Amsterdam postadres Postbus 15262 1001 MG Amsterdam E moti@motivaction.nl T +31 (0)20 589 83 83 F +31 (0)20 589 83 00 W www.motivaction.nl Steeds meer mensen zijn bewust

Nadere informatie

i n t e r n e t p a n e l o v e r b e z u i n i g i n g e n

i n t e r n e t p a n e l o v e r b e z u i n i g i n g e n i n t e r n e t p a n e l o v e r b e z u i n i g i n g e n Mening internetpanel over bezuinigingen In opdracht van: College van burgemeester en wethouders gemeente Purmerend Uitgevoerd door: Team Beleidsonderzoek

Nadere informatie

Mens en Organisatie in het architectenbureau. Peiling juni 2013

Mens en Organisatie in het architectenbureau. Peiling juni 2013 Mens en Organisatie in het architectenbureau Peiling juni 2013 Inhoudsopgave Peiling Mens en Organisatie 3 Arbeidsrelaties 4 Beleid voor mens en organisatie: ontwikkeling 5 Beleid voor mens en organisatie:

Nadere informatie

-PERSBERICHT- -HELFT ZORGINSTELLINGEN VERWACHT GEDWONGEN ONTSLAGEN-

-PERSBERICHT- -HELFT ZORGINSTELLINGEN VERWACHT GEDWONGEN ONTSLAGEN- -PERSBERICHT- Utrecht, 10 december 2013 -HELFT ZORGINSTELLINGEN VERWACHT GEDWONGEN ONTSLAGEN- De omzet van zorginstellingen staat onder druk. Met name de wijzigingen in de GGZ en de langdurige zorg (VVT

Nadere informatie

Meting september 2013

Meting september 2013 Meting september 2013 Het Nederlandse Donateurspanel van WWAV wordt mede mogelijk gemaakt door het CBF en is uitgevoerd door Peil.nl Donateursvertrouwen daalt in tegenstelling tot consumentenvertrouwen

Nadere informatie

Uitstroommonitor praktijkonderwijs 2013-2014 Samenvatting van de monitor 2013-2014 en de volgmodules najaar 2014

Uitstroommonitor praktijkonderwijs 2013-2014 Samenvatting van de monitor 2013-2014 en de volgmodules najaar 2014 monitor praktijkonderwijs 2013-2014 Samenvatting van de monitor 2013-2014 en de volgmodules najaar 2014 Platform Praktijkonderwijs Rotterdam, 29 december 2014 1 Introductie In de periode 1 september 31

Nadere informatie

resultaten Vacature-enquête

resultaten Vacature-enquête resultaten Vacature-enquête voorjaar 2014 Inhoudsopgave 1. Inleiding 3 2. Vacatures maart 2014 4 3. Vacatures per sector 5 4. Conclusies 11 Bijlage 1 Tabellen 12 Kenmerk: Project: 81110 Juni 2014 1. Inleiding

Nadere informatie

Financiële problemen op de werkvloer

Financiële problemen op de werkvloer Financiële problemen op de werkvloer Gemeente Zoetermeer Nibud, 2012 Auteurs Daisy van der Burg Tamara Madern Inhoud 1 INLEIDING... 2 2 ONTWIKKELING FINANCIËLE PROBLEMEN... 3 3 OORZAKEN, SIGNALEN EN GEVOLGEN...

Nadere informatie

NATIONAAL BIERONDERZOEK NEDERLAND Een kwantitatief onderzoek naar de beleving en waardering van bier

NATIONAAL BIERONDERZOEK NEDERLAND Een kwantitatief onderzoek naar de beleving en waardering van bier NATIONAAL BIERONDERZOEK NEDERLAND Een kwantitatief onderzoek naar de beleving en waardering van bier JORIS DE JONGH MSC. LIANNE WORRELL MSC. AMSTERDAM, MEI 2013 NATIONAAL BIERONDERZOEK NEDERLAND Een kwantitatief

Nadere informatie

Een eigen bedrijf is leuk!

Een eigen bedrijf is leuk! M200815 Een eigen bedrijf is leuk! Ervaringen van starters uit de jaren 1998-2000 drs. A. Bruins drs. D. Snel Zoetermeer, december 2008 2 Een eigen bedrijf is leuk! Een eigen bedrijf geeft ondernemers

Nadere informatie

MONITOR WERK Meting mei 2013

MONITOR WERK Meting mei 2013 MONITOR WERK Meting mei 2013 32663 Mei 2013 Peter Mulder Tim Vermeire Intomart GfK 2013 32663 Achmea Volgens Nederland Werk Mei 2013 1 Inhoud 1. Management summary 2. Resultaten De Achmea Stemmingsindex

Nadere informatie

ONTSLAGSTATISTIEK. Jaarapportage 2008

ONTSLAGSTATISTIEK. Jaarapportage 2008 ONTSLAGSTATISTIEK Jaarapportage 2008 Ministerie van Sociale Zaken en Werkgelegenheid Directie Arbeidsverhoudingen Mei 2009 Inleiding Een arbeidsovereenkomst kan op verschillende wijzen eindigen. De gegevens

Nadere informatie

Monitoring gebruikerstevredenheid invoering 130 km/h

Monitoring gebruikerstevredenheid invoering 130 km/h TNS Nipo Grote Bickersstraat 74 1013 KS Amsterdam t 020 5225 444 e info@tns-nipo.com www.tns-nipo.com Rapport Monitoring gebruikerstevredenheid invoering 130 km/h Rick Heldoorn & Matthijs de Gier H1630

Nadere informatie

Vierde kwartaal 2013. Conjunctuurenquête Nederland. Provincie Limburg

Vierde kwartaal 2013. Conjunctuurenquête Nederland. Provincie Limburg Vierde kwartaal 2013 Conjunctuurenquête Nederland Inhoud rapport COEN in het kort Economisch klimaat Omzet Export Personeelssterkte Investeringen Winstgevendheid Toelichting De Conjunctuurenquête Nederland

Nadere informatie

Beschrijving van de gegevens: hoeveel scholen en hoeveel leerlingen deden mee?

Beschrijving van de gegevens: hoeveel scholen en hoeveel leerlingen deden mee? Technische rapportage Leesmotivatie scholen van schoolbestuur Surplus Noord-Holland Afstudeerkring Begrijpend lezen 2011-2012, Inholland, Pabo-Alkmaar Marianne Boogaard en Yvonne van Rijk (Lectoraat Ontwikkelingsgericht

Nadere informatie

Rapportage BMKO Panelonderzoek Internetgebruik op de BSO. april 2009. Drs. M. Jongsma R. H. Rijnks BSc. Paterswolde, april 2009

Rapportage BMKO Panelonderzoek Internetgebruik op de BSO. april 2009. Drs. M. Jongsma R. H. Rijnks BSc. Paterswolde, april 2009 Rapportage BMKO Panelonderzoek Internetgebruik op de BSO april 2009 Drs. M. Jongsma R. H. Rijnks BSc Paterswolde, april 2009 Postbus 312 9700 AH Groningen Pr. Irenelaan 1a 9765 AL Paterswolde telefoon:

Nadere informatie

COEN in het kort. Inhoud rapport. Toelichting. Nederland. Herstel komt in zicht. Conjunctuurenquête Nederland I rapport vierde kwartaal 2014

COEN in het kort. Inhoud rapport. Toelichting. Nederland. Herstel komt in zicht. Conjunctuurenquête Nederland I rapport vierde kwartaal 2014 Inhoud rapport COEN in het kort Economisch klimaat Omzet Export Personeelssterkte Investeringen Winstgevendheid Toelichting De Conjunctuurenquête (COEN) ondervraagt elk kwartaal ondernemers over onderwerpen

Nadere informatie

Hiv op de werkvloer 2011

Hiv op de werkvloer 2011 Grote Bickersstraat 74 1013 KS Amsterdam Postbus 247 1000 AE Amsterdam t 020 522 54 44 f 020 522 53 33 e info@tns-nipo.com www.tns-nipo.com Political & Social Samenvatting Hiv op de werkvloer 20 Natascha

Nadere informatie

Persbericht. 31 juli 2013. Werkloosheid en bezuinigingen grootste problemen in Twentse gemeenten

Persbericht. 31 juli 2013. Werkloosheid en bezuinigingen grootste problemen in Twentse gemeenten Persbericht 31 juli 2013 Werkloosheid en bezuinigingen grootste problemen in Twentse gemeenten Werkloosheid en bezuinigingen zijn volgens inwoners van Twente verreweg de grootste problemen in hun gemeenten.

Nadere informatie

Communicatie, lokale media en samenwerking 2015

Communicatie, lokale media en samenwerking 2015 Communicatie, lokale media en samenwerking 2015 Gemeente Amersfoort Dymphna Meijneken April 2016 De Stadsberichten, een aantal pagina s in het lokale blad Amersfoort Nu, is al jaren de meest benutte bron

Nadere informatie

M200802. Vrouwen aan de start. Een vergelijking tussen vrouwelijke en mannelijke starters en hun bedrijven. drs. A. Bruins drs. D.

M200802. Vrouwen aan de start. Een vergelijking tussen vrouwelijke en mannelijke starters en hun bedrijven. drs. A. Bruins drs. D. M200802 Vrouwen aan de start Een vergelijking tussen vrouwelijke en mannelijke starters en hun bedrijven drs. A. Bruins drs. D. Snel Zoetermeer, juni 2008 2 Vrouwen aan de start Vrouwen vinden het starten

Nadere informatie

Burgerpanel Capelle aan den IJssel

Burgerpanel Capelle aan den IJssel Burgerpanel Capelle aan den IJssel Resultaten peiling 8: woninginbraak augustus 2013 Inleiding Deze nieuwsbrief beschrijft de resultaten van de 8 e peiling met het burgerpanel van Capelle aan den IJssel.

Nadere informatie

s-hertogenbosch, voor de vierde maal Meest Gastvrije Stad van Nederland en iets uitgelopen op de concurrentie.

s-hertogenbosch, voor de vierde maal Meest Gastvrije Stad van Nederland en iets uitgelopen op de concurrentie. s-hertogenbosch, voor de vierde maal Meest Gastvrije Stad van Nederland en iets uitgelopen op de concurrentie. Gastvrije Stad blijkt dat het verschil van s-hertogenbosch met Breda in 2012 iets kleiner

Nadere informatie

Factsheet: financiële planning MBO-ers

Factsheet: financiële planning MBO-ers bezoekadres Marnixkade 109 1015 ZL Amsterdam postadres Postbus 15262 1001 MG Amsterdam E moti@motivaction.nl T +31 (0)20 589 83 83 W www.motivaction.nl Factsheet: financiële planning MBO-ers Onderzoek

Nadere informatie

CONSUMER CONFIDENCE SCAN

CONSUMER CONFIDENCE SCAN CONSUMER CONFIDENCE SCAN September 2014 Stephan Dijcks GfK 2014 Consumer Confidence Scan augustus 2014 1 Inhoud 1. Inzichten consumentenvertrouwen 2. Consumentenvertrouwen in beeld 3. Onderzoeksverantwoording

Nadere informatie

Verzekerden bezuinigen op hun zorgverzekering, het aantal overstappers neemt nog steeds toe. Margreet Reitsma-van Rooijen en Anne Brabers

Verzekerden bezuinigen op hun zorgverzekering, het aantal overstappers neemt nog steeds toe. Margreet Reitsma-van Rooijen en Anne Brabers Dit factsheet is een uitgave van het NIVEL. De gegevens mogen met bronvermelding (Margreet Reitsma-van Rooijen en Anne Brabers. Verzekerden bezuinigen op hun zorgverzekering, het aantal overstappers neemt

Nadere informatie

Meer klanten gezocht. en artistiek begeleiders in de amateurkunst. Henk Vinken en Teunis IJdens

Meer klanten gezocht. en artistiek begeleiders in de amateurkunst. Henk Vinken en Teunis IJdens Meer klanten gezocht De markt voor kunstdocenten en artistiek begeleiders in de amateurkunst Henk Vinken en Teunis IJdens Kunstdocenten die aan een Centrum voor de Kunsten (CvK) verbonden zijn, werken

Nadere informatie

Duurzaamheid uitstroom uit een Abw- en WW-uitkering

Duurzaamheid uitstroom uit een Abw- en WW-uitkering Duurzaamheid uitstroom uit een Abw- en WW-uitkering verschillen tussen uitstroom naar Bedrijf en Loondienst Inspectie Werk en Inkomen (februari 2006) 1 Inhoud \ Managementsamenvatting 3 1 Inleiding 4 2

Nadere informatie

een onderzoek naar arbeidssatisfactie in Nederland

een onderzoek naar arbeidssatisfactie in Nederland een onderzoek naar arbeidssatisfactie in Nederland 1 februari 2009 Ausems en Kerkvliet, arbeidsmedisch adviseurs Hof van Twente www.aenk.nl Onderzoeksrapport JobMeter 2009 Inleiding Ausems en Kerkvliet,

Nadere informatie

Onderzoek TNS NIPO naar thuiswinkelgedrag en de bekendheid van het Thuiswinkel Waarborg in Nederland

Onderzoek TNS NIPO naar thuiswinkelgedrag en de bekendheid van het Thuiswinkel Waarborg in Nederland Onderzoek TNS NIPO naar thuiswinkelgedrag en de bekendheid van het Thuiswinkel Waarborg in Nederland In april 2013 heeft TNS NIPO in opdracht van Thuiswinkel.org een herhalingsonderzoek uitgevoerd naar

Nadere informatie

Hoofdstuk 12. Financiële dienstverlening

Hoofdstuk 12. Financiële dienstverlening Hoofdstuk 12. Financiële dienstverlening Samenvatting Dit hoofdstuk behandelt de bekendheid en het gebruik van vijf Leidse inkomensondersteunende regelingen onder respondenten met een netto huishoudinkomen

Nadere informatie

Gemeente Houten Onderzoek standplaatsen in Houten Zuid. Den Dolder, 17 april 2009 Ir. Martine van Doornmalen Wim Woning MSc

Gemeente Houten Onderzoek standplaatsen in Houten Zuid. Den Dolder, 17 april 2009 Ir. Martine van Doornmalen Wim Woning MSc Gemeente Houten Onderzoek standplaatsen in Houten Zuid ADV Market Research B.V. Den Dolder, 17 april 2009 Ir. Martine van Doornmalen Wim Woning MSc Het auteursrecht op dit rapport berust bij ADV Market

Nadere informatie

Hoofdstuk 43. Financiële situatie

Hoofdstuk 43. Financiële situatie Stadsenquête Leiden Hoofdstuk 43. Financiële situatie Samenvatting Circa tweederde van de Leidenaren geeft aan gemakkelijk rond te komen met het huishoudinkomen, ruim een kwart komt net rond en kan moeilijk

Nadere informatie

Alfahulp en huishoudelijke hulp. Rapportage Ons kenmerk: 11110 Juni 2014

Alfahulp en huishoudelijke hulp. Rapportage Ons kenmerk: 11110 Juni 2014 Alfahulp en huishoudelijke hulp Rapportage Ons kenmerk: 11110 Juni 2014 Inhoudsopgave Geschreven voor Achtergrond & doelstelling 3 Conclusies 5 Resultaten 10 Bereidheid tot betalen 11 Naleven regels 17

Nadere informatie

Oudedagsvoorziening in het MKB

Oudedagsvoorziening in het MKB A201309 Oudedagsvoorziening in het MKB Vormen van pensioenopbouw en de verwachtingen van MKB-ondernemers in beeld gebracht drs. K. L. Bangma drs. J. Snoei Zoetermeer, februari 2013 Oudedagsvoorziening

Nadere informatie

De impact van legalisering van online. kansspelen op klassieke loterijen. April 2011. In opdracht van Goede Doelen Loterijen NV

De impact van legalisering van online. kansspelen op klassieke loterijen. April 2011. In opdracht van Goede Doelen Loterijen NV De impact van legalisering van online kansspelen op klassieke loterijen April 2011 In opdracht van Goede Doelen Loterijen NV Uitgevoerd door: MWM2 Bureau voor Online Onderzoek Auteurs Matthijs Wolters

Nadere informatie

Loopbanen in het onderwijs? Analyse van de loopbaanontwikkeling van onderwijspersoneel

Loopbanen in het onderwijs? Analyse van de loopbaanontwikkeling van onderwijspersoneel Loopbanen in het onderwijs? Analyse van de loopbaanontwikkeling van onderwijs 1 Inhoudsopgave 1. Inleiding 2. Resultaten Karin Jettinghoff en Jo Scheeren, SBO Januari 2010 2 1. Inleiding Tot voor kort

Nadere informatie