Drukklare documenten. met InDesign CS

Maat: px
Weergave met pagina beginnen:

Download "Drukklare documenten. met InDesign CS"

Transcriptie

1 GRAFISCHE CURSUSSEN Dirk Laurent Drukklare documenten met InDesign CS Deel PREFLIGHT De juiste voorkeuren instellen Preflighten van InDesign-documenten Koppelingen in InDesign Kleur- en inktproblemen oplossen

2 InDesign is een opmaakprogramma met onbeperkte grafische en creatieve mogelijkheden. Wanneer je met drukwerk aan de slag gaat in het programma, word je gegarandeerd geconfronteerd met een aantal technische problemen.. Wat is de doelstelling van deze cursus? En daar zit hem juist het gevaar. De creatieve input is zo groot en gevarieerd dat je de technische kant uit het oog verliest. Uiteindelijk moet je ontwerp gedrukt geraken zonder dat de drukker een zenuwinzinking nabij is! De mogelijkheden om je werk op de correcte manier drukklaar te maken, werden met de introductie van Indesign CS 4 verder verbeterd. Zo kan je de opmaak d.m.v. zelf aangemaakte profielen nakijken vóór er een pdf van gemaakt wordt. En dit is maar één van de vele nieuwigheden. Deze cursus heeft een praktijkgerichte indeling die je snel en efficiënt door de grafische workflow loodst en de nadruk op de laatste stappen in de InDesign-productie: preflight, prepress en pdf. Wil je alle opmaakmogelijkheden van InDesign leren kennen dan heeft OnLine Grafics daar andere cursussen waarvoor we je graag voor uitnodigen! Dirk Laurent 009 Online Grafics cursussen

3 Deel Deel Deel Deel 4 Deel 5 De juiste voorkeuren instellen. Preflighten van Indesign-documenten. Koppelingen in InDesign. Kleur- en inktproblemen oplossen. Kleurbebeer in InDesign. Cursusdelen Online Grafics cursussen

4 Wanneer je Adobe Creative Suite installeert out of the box dan zijn Wat kan je na dit hoofdstuk? Voorkeuren instellen Werkruimte instellen de voorkeuren van o.a. InDesign veel te algemeen ingesteld en zeker volgens uw gebruikelijke manier van werken. Daarom is het belangrijk om voor elk programma de voorkeuren aan te passen. Vervolgens kan u de werkruimte van InDesign instellen volgens uw eigen manier van werken. Ook het standaard gebruikte font en de kleuren die u altijd wil gebruiken in het stalenpalet kunnen ingesteld worden. Programmamap Wanneer u het programma op de computer installeert, worden er een aantal mappen met inhoud weggeschreven op de harde schijf. Deze mappen hebben hun welbepaalde funktie en kunnen in bepaald omstandigheden hun nut bewijzen wanneer deze locaties gekend zijn. De belangrijkste map vindt u terug in de map programma s (applications). Op deze specifieke plaats vindt u de programmamap met heel wat onderdelen van InDesign terug, waaronder de folder met alle presets die in InDesign kunnen ingesteld worden. Voorkeurenmap In de bibliotheek van de gebruiker kan u de voorkeuren van het programma terugvinden. Hier schrijft InDesign zijn voorkeuren van zijn programma weg in functie van de verschillende door de gebruiker gemaakte instellingen. Voorkeuren zijn o.a. paletposities, maatopties en weergave-opties voor afbeeldingen en typografie. Voorkeuren aanpassen: Het dialoogvenster Voorkeuren openen: Kies via InDesign > Voorkeuren > submenu het gewenste dialoogvenster met voorkeuren.. Algemeen Verander bij downloaden en insluiten lettertypes de waarde bij Altijd subset maken bij lettertypes met groter aantal glyphs dan van 000 naar 57. Zo worden de lettertekens van niet-opentype fonten ook ingesloten. Je geeft een drempel op voor het starten van het maken van een subset van het lettertype op basis van het aantal glyphs in het lettertype. In Type fonten zitten 56 4 Online Grafics cursussen

5 lettertekens. In OpenType fonten zitten tot lettertekens. Deze instelling is van invloed op de downloadopties in de dialoogvensters Afdrukken en Exporteren.. Tekst Zet bij Tekst bewerken door middel van slepen en neerzetten de beide opties aan zodat u zowel in de teksteditor als in InDesign tekst kan slepen naar een andere plaats in het tekstkader. Deze handeling verloopt dan tegelijk in de beide programma s. Vink Slim opnieuw tekst plaatsen aab zodat er automatisch een pagina bijgemaakt wordt op het einde van een document bij tekstoverloop. Vink lege pagina s verwijderen eveneens aan.. Geavanceerde tekst De percentages van subscript en superscript voorkeuren verandert u zoals hiernaast weergegeven.. 4. Compositie Markeren kan u gebruiken om problemen in de lay-out te tonen op het scherm. Zo kan u Overtredingen bijeenhouden aanvinken. Dat geeft aan of er weduwen en wezen inde tekst opduiken. Overtredingen van afbreken & uitvullen geeft verkeerde woordafbrekingen weer. Online Grafics cursussen 5

6 Bij het instellen van de compositievoorkeuren kan u afbreken en uitvullen aanvinken. Wanneer een tekst slecht uitgevuld is, wordt dit in het geel weergegeven. 5. Eenheden en toenamen Hier kan u de horizontale en verticale eenheden veranderen van pica s naar mm. U kies Pagina als oorsprong voor het document i.p.v. Spread. Spatiëring kan u best op 5 zetten i.p.v. de fabrieksinstellingen van 0 te gebruiken. Voor Toetsenbordspecificaties zet u Grootte/regelafstand op punt i.p.v. op punt. U kan dan met de pijltjes op uw toetsenbord de corpsgrootte in stappen van één punt verhogen of verlagen als u in het regelpaneel de corpsgrootte wil aanpassen. Hetzelfde doet u voor Verschuiving basislijn. Wanneer je veranderingen instelt in de voorkeuren zal dit enkel slaan op het document dat op dat moment geopend is. Wil u de voorkeuren instellen voor alle InDesign-documenten, zorg er dan voor dat er geen enkel document openstaat voor u de voorkeuren opstart. 6 Online Grafics cursussen

7 6. Rasters Kies Grijs als kleur voor het basislijnraster zodat het goed contrasteert met alle andere hulplijnen. Zet begin van het basislijnraster op 0 mm ten opzichte van de bovenste marge. De toename van de lijnen van het basislijnraster moet hetzelfde zijn als het regeltransport. U duidt dit in punten aan. De weergavedrempel zet u op 5% zodat u altijd hulplijnen in uw document ziet 7. Spelling Bij spelling zet u Dynamische spelling inschakelen aan. Tijdens het typen worden fouten op het scherm getoond. U duidt aan in welke kleur u de fouten wil zien. 8. Autocorrectie U kan autocorrectie aanzetten om InDesign automatisch de fouten in de tekst te laten corrigeren. U kan een eigen woordenboek samenstellen. Uiteraard gebruikt u de nieuwe Nederlandse spelling Weergaveprestaties Stel dit venster in volgens het voorbeeld hieronder voor een betere transparantieweergave op uw beeldscherm. Online Grafics cursussen 7

8 0. Vormgeving van zwart Bij vormgeving van zwart moet alle tinten van zwart nauwkeurig weergeven geselecteerd zijn voor het vormgeven van drukwerk. Zwart wordt dan als 00% K weergegeven en niet als een samenstelling van CYMK. Staal (zwart) overdrukken bij 00% vinkt u ook best als standaard aan. ZWART OPGEPAST bij vormgeving van zwart moet overdrukken van zwart altijd AAN staan. Zwart zal dan opvergedrukt worden op andere kleuren bij 00% dekking. Zwart is nauwkeurig weergegeven/geprint. De kader is gevuld met registratiezwart (00 % C + 00 % M + 00 % Y + 00 % K). De tekst staat in echt zwart of 00 % K. Indien de vormgeving van zwart in de voorkeuren ingesteld is als Alle zwart als verzadigd zwart weergeven ingesteld staat krijgt u het vlak zoals hieronder te zien weergave. Indien u 99% zwart maakt zal dit zwart (eigenlijk is het grijs) uitgespaard worden. 8 Online Grafics cursussen

9 PREFLIGHTEN van InDesign documenten Wat is preflight? Wat kan je na dit hoofdstuk? Wat is preflight? Het deelvenster preflight Een Preflight profiel maken Preflight-opties instellen Een preflight voorbeeld Fouten verbeteren Voordat u uw opmaak print of er een pdf van maakt, kunt u een kwaliteitscontrole op het document uitvoeren. Preflight is de industriële standaardterm voor dit proces. Tijdens het bewerken van uw document worden in het deelvenster Preflight problemen weergegeven die ertoe kunnen leiden dat uw opgemaakte document niet juist kan worden afgedrukt of uitgevoerd. Ontbrekende koppelingen of lettertypen, afbeeldingen met een lage resolutie, overlopende tekst, afloop en een aantal andere kwesties zijn veel voorkomende problemen die een preflight kan aangeven. U kunt aan de hand van de preflight-instellingen opgeven welke kwesties worden gedetecteerd. Deze preflight-instellingen worden opgeslagen in preflight-profielen die later gemakkelijk opnieuw kunnen worden gebruikt. U kunt uw eigen preflight-profielen maken of profielen importeren vanaf de printer of uit een andere bron. Voor optimaal gebruik van actieve preflight raden we u aan om in één van de eerste fasen van uw opmaak een preflight-profiel te maken of op te geven. Wanneer Preflight is ingeschakeld, wordt op de statusbalk een rood bolletje weergegeven wanneer er problemen worden aangetroffen. In het gedeelte Info van het deelvenster Preflight vindt u standaardrichtlijnen voor het oplossen van de problemen. 0 Online Grafics cursussen

10 6 Het deelvenster preflight Geselecteerde fout. Klik op het paginanummer om naar de fout te gaan in de geselecteerde pagina In dit venter leest u over welke fout het gaat en worden er aanbevelingen gedaan om defout te verbeteren. Paginabereik: geef een paginabereik op om het aantal fouten te beperken. Rood bolletje geeft het aantal fouten weer in het document. Geselecteerde preflight profiel. 4 5 Om het deel venster Preflight te tonen, kies je Venster/Uitvoer/Preflight. Je activeert Preflight door de optie aan aan te vinken. In het venster beneden zie je de suggestie om een probleem op te lossen. In het bovenste venster krijg je de lijst van fouten in het document met een verwijzing (link) naar de pagina. Als je op deze link klikt laat InDesign het probleem in de opmaak zien. Het aantal problemen wordt weergegev en in het deelvenster Preflight en linksonder in het documentvenster. Daar kan je ook het deelvenster Preflight oproepen en de profielen definiëren. Online Grafics cursussen

11 Een preflight-profiel maken Wat moet je doen? Kies Profielen definiëren in het menu van het deelvenster Preflight of in het menu Preflight onder aan het documentvenster. Open een document en ga vervolgens naar Venster > Uitvoer > Preflight. In het geopende venster zet u Preflight aan. Vervolgens kan u starten met het aanmaken van een nieuw, eigen profiel. Gebruik nooit het basis profiel. Dit is te algemeen. Klik op het pictogram Nieuw preflightprofiel (plus-teken). Geef een naam voor het profiel op en bewaar het. Het profiel wordt bewaard, maar het venster sluit nog niet. Geef in elke categorie de preflight-instellingen op. Een vinkje in een vakje geeft aan dat alle instellingen in het profiel zijn opgenomen. Een leeg vak betekent dat er geen instellingen worden opgenomen. Open Preflight onder Venster en kies Uitvoer. 4 Klik op het driehoekje links en de subcategoriëen gaan open. U kan nu uw de preflight voorwaarden gedetailleerd instellen. 5 Kies Opslaan om uw wijzigingen in een profiel te behouden. U kunt ook op OK klikken om het dialoogvenster te sluiten en alle wijzigingen op te slaan. Om een profiel aan te maken, kies je profielen definiëren. 4 De oude preflight zit nog steeds in deze versie van InDesign. U kan ze vinden onder het menu Bestand en vervolgens Pakket. Gebruik bij voorkeur de nieuwe preflight mogelijkheden. U kan er veel meer opmaakproblemen met detecteren. Maak een nieuw preflight profiel. 5 Online Grafics cursussen

12 Preflight-opties instellen De basiscategoriëen van een preflightprofiel zijn: Kleur. Bepaal welke transparantieovervloeiruimte vereist is en of onderdelen zoals CMY-platen, kleurruimtes en overdrukken zijn toegestaan. Tekst. In de categorie Tekst worden fouten voor onderdelen zoals ontbrekende lettertypen en overlopende tekst weergegeven. Afbeeldingen en objecten. Geef vereisten op voor onderdelen zoals afbeeldingsresolutie, transparantie en lijndikte. Document. Geef vereisten op voor het paginaformaat en de afdrukstand, het aantal pagina s, lege pagina s en de instellingen voor het afloopgebied en de witruimte rond pagina s. Koppelingen. Bepaal of ontbrekende koppelingen en gewijzigde koppelingen als fouten worden weergegeven. Wat moet je doen? Kies welk profiel standaard moet gebruikt worden. Je kan het profiel in het document insluiten zodat een andere gebruikers automatisch dit gebruikt wanneer die het document opent. Hier duidt je aan of de preflight ook moet gebeuren op onzichtbare lagen en/of niet afdrukbare objecten. Het deelvenster preflight-opties. Een profiel is een set van regels om uw document na te kunnen kijken. U kan een profiel maken dat slechts één probleem detecteert, zoals resolutie of kleurgebruik, maar u kan ook complexere profielen samenstellen die uw opmaak preflighten naar tal van problemen. Maak bij voorkeur een profiel per type van drukwerk. U kan bv voor een quadriadvertentie de aanwezigheid van steunkleuren als fout markeren. Online Grafics cursussen

13 Een preflight voorbeeld Op deze en volgende bladzijden vindt u een uitgewerkt voorbeeld van een preflight-profiel dat aansluit bij de SheetCYMK instellingen om een pdf te exporteren. Open het preflight-deelvenster en kies Profielen definiëren uit de opties. Laad vervolgens één van de preflight-profiel ( Prepare for... ) van het VIGC (www.vigc.be). Deze profielen komen overeen met de Ghent PDF Workgroup instellingen voor het exporteren van een pdf. Ga naar het venster rechts en definieer volgende categoriëen: Koppelingen: vink Ontbrekende of gewijzigde koppelingen aan: ontbrekende of gewijzigde beelden worden als fout opgenomen. OPI-koppelingen vink je niet aan. De Open Prepress Interface (OPI) werkmethode om lage resolutie beelden te vervangen door hoge resolutie beelden is verouderd. Kleur: Kies CYMK als Transparantie-overvloeiruimte. Vink Kleurruimten en -modi niet toegestaan aan en selecteer steunkleur: er mogen geen steunkleuren gebruikt worden in een cymk-profiel. Selecteer Maximumaantal toegestane steunkleuren en vul de waarde 0 in. Bij Voorgedefinieerde steunkleuren is het beste dat er een omzetting naar Lab gebeurt. Overdrukken toegepast op Wit of (Papier)-kleur en (Registratie) toegepast moeten aangevinkt zijn.. BELANGRIJK Volgende optie moeten zeker aangezet worden in elk preflight-profiel dat je aanmaakt: lijnen niet dunner dan 0,5 punt; effectieve resolutie niet lager dan 5-00 ppi; ontbrekende lettertypes; kleurmodellen anders dan RGB en/of CYMK; 4 Online Grafics cursussen

14 Afbeeldingen en Objecten: vink Afbeeldingsresolutie aan en selecteer minimumresolutie voor kleurafbeeldingen en grijswaardenafbeeldingen. Zet de minimumresolutie op 50 ppi. vink je niet aan. Zet de minimumresolutie voor -bits beelden op 550 ppi. Zet zeker Niet-proportioneel schalen van een geplaatst object aan. zo voorkomt u platgedrukte of uitgerokken beelden. Zet de minimale lijndikte op 0,,4 pt. Vink ook interactieve elementen aan. U maakt tenslotte drukwerk en geen interactieve pagina s! Tekst: vink Overlopende tekst aan om te controleren of er geen onzichtbare tekst in een kader opgenomen is. Zet zeker ontbrekende lettertypes aan. Dit is één van de crutiale preflight-instellingen. OPGEPAST Een instelling om een fout tegen Rich Black Type te detecteren en op te lossen is niet voorzien in de preflight-instellingen. Rich black is een samengesteld zwart: bv 00 % zwart en 60% cyaan. Problematisch afdrukgebied: hier kan u aagenven dat een kader, lijn, tekst,... niet te dicht tegen de rand van het papier mag staan of te dicht in de rug. Documenten: geef hier zeker aan dat er geen Blanco pagina s mogen zijn. Vink Afloopgebied en witruimte rond pagina s instellen aan en selecteer Grootte afloopgebied moet zijn ingesteld op minimaal en vul boven, onder, links en rechts mm in. Witruimte vergeten op te nemen hoeft niet als fout gemarkeerd te worden. Online Grafics cursussen 5

15 Fouten verbeteren Open het preflight-deelvenster en selecteer het juiste profiel. Klik vervolgens op het + -teken om een nieuw profiel aan te maken. Bewaar het profiel en geeft het een naam, bv Sheetcymk preflight. Selecteer het preflight-venster en klik op de fouten die verschijnen. Hieronder een advertentie die enkele fouten bevat zoals: Beeldresolutie te laag: de effectieve resolutie van de beelden is maar 55 ppi en het moet minstens 50 ppi zijn. De oplossing is het beeld schalen met directe selectie of het bronbestand bewerken in PhotoShop en daar de resolutie verhogen. Tijdens het opmaken van een document, worden fouten gedetecteerd volgens het profiel dat u geselecteerd heeft. Fouten worden met een rood bolletje in het preflight-venster en in het documentvenster getoond. BELANGRIJK Het verschil tussen de werkelijke en effectieve resolutie: de resolutie van het afbeeldingsbestand zoals het bewaard is in PhotoShop is de werkelijke resolutie. Het effectieve aantal pixels per inch is de resolutie van het afbeeldingsbestand nadat het vergroot of verkleind werd in InDesign. 6 Online Grafics cursussen

16 Wat moet je doen? Klik op de link achter de foutmelding in het preflight-venster De fout wordt getoond in het InDesign-document. In het info-venster leest u welke oplossingen er voor het probleem bestaan. Wanneer u de fout verbeterd heeft, verdwijnt de melding uit het preflight-venster. Het VIGC heeft preflight-profielen gemaakt die overeenkomen met de GWG profielen voor het exporteren van een drukklare pdf. Deze profielen zijn te downloaden op: Prepare for_cmykveryhires Prepare for_ MagazineAds Prepare for_newspaperads Prepare for_screenprintcmyk Prepare for_screenprintspot Prepare for_sheetcmyk Prepare for_sheetspothires Prepare for_sheetspotlores Prepare for_spotveryhires Prepare for_webcmykhires Prepare for_webcmyknews Prepare for_webspothires Prepare for_webspotnews Online Grafics cursussen 7

17 Wat moet je doen? Selecteer de fout door op de link te klikken in het preflight-paneel. Selecteer het preflight-venster en klik op de fouten die verschijnen. Hieronder een advertentie die enkele fouten bevat zoals: Beeld niet proportioneel geplaatst. Selecteer het beeld met de witte pijl (direct select) en verander de verhoudingen in het vester Schaal X en Schaal Y in het regelpaneel of gebruik de knop inhoud proportioneel aanpassen in het regelpaneel. Verander de beeldverhoudingen in InDesign. De fout verdwijnt uit de lijst. Wat moet je doen? Selecteer de fout door op de link te klikken in het preflight-paneel. Ga naar het stalenpalet en dubbelklik op de PMS-kleur die moet geconverteerd worden. Steunkleur in een cymk-opmaak. Ga naar het stalenpalet en selecteer de PMS-kleur. Dubbelklik op de kleur en het venster staalopties gaat open. Verander de status van steun naar proces en verander vervolgens de PMS-kleur in CYMK. Als alternatief kan u in de opties van het stalenpalet ook inktbeheer selecteren. Vink in het venster onderaan Alle steunkleuren naar proceskleuren aan. De PMS-kleuren zijn omgezet. Verander Steun in proces en PMS in CYMK 8 Online Grafics cursussen

18 Ontbrekende fonts. Selecteer de fout in het preflight-paneel. Wanneer er fonts ontbreken, kan u ofwel het font vervangen door een ander, ofwel gebruikt u een lettertypebeheerprogramma om het ontbrekende font te laden en te activeren. Wat moet je doen? Om het ontbrekende font te vervangen, Ge je naar het menu Tekst en selecteer je daar Lettertype zoeken In het venster zie je welk font er ontbreekt door de gevaardriehoek die verschijnt. Je kan het font vervangen door een ander Maar in de meeste gevallen moet je het gebruikte font laden via een fontbeheerprogramma (zie verder). Online Grafics cursussen 9

19 KOPPELINGEN in InDesign documenten Wat zijn koppelingen? Wat kan je na dit hoofdstuk? Koppelingen configureren Als u een afbeelding plaatst, ziet u een versie van het bestand met schermresolutie in de layout, zodat u de afbeelding kunt bekijken en positioneren. Het daadwerkelijke afbeeldingsbestand kan echter gekoppeld of ingesloten zijn. Koppelingen bijwerken, herstellen en vervangen Origineel bewerken Importopties gebruiken Gekoppelde illustraties zijn verbonden met het document maar staan daar niet in, zodat het bestand klein blijft. U kunt gekoppelde illustraties met behulp van de transformatiegereedschappen en effecten wijzigen. De onderdelen in de illustraties kunnen echter niet afzonderlijk worden geselecteerd en bewerkt. U kunt de gekoppelde afbeelding meerdere malen gebruiken zonder dat daardoor het document veel groter wordt. Ook kunt u alle koppelingen tegelijk bijwerken. Wanneer u exporteert of afdrukt, wordt de originele afbeelding opgehaald en wordt de uiteindelijke uitvoer gebaseerd op de volledige resolutie van de originelen. Ingesloten illustraties worden met behoud van de resolutie in het document geplaatst, waardoor het document groter wordt. U kunt de versies op elk gewenst moment beheren en het bestand bijwerken. Zolang de illustraties in het bestand staan (ingesloten), is het document niet afhankelijk van externe bestanden. 0 Online Grafics cursussen

20 Het deelvenster koppelingen Wat moet je doen? Informatie over de koppelingen in kolomweergzave 8 Categoriekolommen 4 5 Link naar de plaats van de koppeling op de pagina Thumbnail van de koppeling Informatie over de koppeling 9 6 Pad naar de plaats waar de koppeling te vinden is op de harde schijf, op de server, op een externe drager, Pictogrammen Opnieuw koppelen, Ga naar koppeling, Koppeling bijwerken en Bewerk origineel 5 8 Als een afbeelding meerdere malen in het document voorkomt, worden de koppelingen gecombineerd onder een driehoekje in het deelvenster Koppelingen. Het nieuwe deelvenster koppelingen geeft veel meer informatie over de geplaatste beelden. Welke informatie er in het venster moet verschijnen, kan u zelf bepalen. 6 9 Navigeren doorheen koppelingen Gewijzigde koppeling Gewijzigde koppeling van een afbeelding met één of meerdere versies waarvan sommige worden bijgewerkt terwijl andere ongewijzigd blijven Ingesloten koppeling 4 Ontbrekende koppeling 4 Online Grafics cursussen

21 Waarschuwing Wanneer u een document opent, dat ontbrekende of gewijzigde koppelingen bevat, verschijnt er het volgende venster Een gekoppeld bestand kan op de volgende manieren in het deelvenster worden weergegeven: Volledig bijgewerkt. Een volledig bijgewerkt bestand wordt leeg weergegeven in de kolom Status. Gewijzigd. Dit pictogram geeft aan dat de versie van het bestand op schijf recenter is dan de versie in het document. Dit pictogram wordt bijvoorbeeld weergegeven als u een Photoshop-afbeelding in InDesign importeert en een andere gebruiker de originele afbeelding in Photoshop bewerkt en opslaat. Er wordt een iets andere versie van het pictogram Gewijzigd weergegeven wanneer een afbeelding wordt aangepast en een of meerdere versies ervan worden bijgewerkt terwijl andere ongewijzigd blijven. Ontbreekt. De afbeelding staat niet meer op de locatie waarvan deze is geïmporteerd, maar bestaat mogelijk nog wel. Er kan sprake zijn van ontbrekende koppelingen als iemand het originele bestand verwijdert of naar een andere map of server verplaatst nadat het bestand is geïmporteerd. U kunt pas controleren of een ontbrekend bestand is bijgewerkt als het origineel is gevonden. Als u een document afdrukt of exporteert terwijl dit pictogram wordt weergegeven, wordt mogelijk niet de volledige resolutie gebruikt. Ingesloten. Wanneer u de inhoud van een gekoppeld bestand insluit, worden de beheerbewerkingen voor die koppeling opgeschort. Als de geselecteerde koppeling zich in de modus op plaats bewerken bevindt, is deze optie niet geactiveerd. Wanneer u het insluiten opheft, kunt u opnieuw beheerbewerkingen op de koppeling uitvoeren. Als een gekoppeld object niet op een specifieke documentpagina wordt weergegeven, geven de volgende codes aan waar het object staat: PB (plakbord), SP (stramienpagina), OV (overlopende tekst) en VT (verborgen tekst). Koppelingenvenster configureren via deelvensteropties. Kies Deelvensteropties in het menu van het deelvenster Koppelingen.. Schakel de selectievakjes onder Kolom tonen in om extra kolommen weer te geven in het deelvenster Koppelingen.. Schakel de selectievakjes onder Tonen in koppelingsinfo in om de informatie weer te geven in het gedeelte Koppelingsinfo onder aan het deelvenster Koppelingen. U kunt de volgorde van kolommen wijzigen door een kolom te selecteren en deze naar een andere locatie te slepen. Sleep de kolomgrenzen als u de breedte van de kolom wilt aanpassen. Klik op de titel van een categorie om de koppelingen op basis van die categorie in oplopende volgorde te ordenen. Klik nogmaals om ze in aflopende volgorde te ordenen. Rijen en miniaturen in het deelvenster Koppelingen wijzigen. Kies Deelvensteropties in het menu van het deelvenster Koppelingen.. Selecteer bij Rijgrootte de optie Kleine rijen, Standaardrijen of Grote rijen.. Geef bij Miniaturen op of u miniaturen van de afbeeldingen wilt weerge- Online Grafics cursussen

22 ven in de kolom Naam en in het gedeelte Koppelingsinfo onder aan het deelvenster Koppelingen. Koppelingsinformatie weergeven Het gedeelte Koppelingsinfo in het deelvenster Koppelingen bevat informatie over het geselecteerde gekoppelde bestand. Als u andere informatie in het gedeelte Koppelingsinfo van het deelvenster Koppelingen wilt weergeven, kiest u Deelvensteropties in het menu van het deelvenster Koppelingen en schakelt u de desbetreffende selectievakjes in de kolom Tonen in koppelingsinfo in. Dubbelklik op een koppeling of selecteer een koppeling en klik op het pictogram Koppelingsinformatie tonen/verbergen (een driehoekje links in het deelvenster). Wat moet je doen? Open het venster koppelingen en open het venster deelvensteropties door rechtsboven in het venster de opties te selecteren. Selecteer in het menu Rijgrootte de gewenste grootte van de rijen. Vink aan welke items er getoond moeten worden in kolom tonen of in het koppelingsinfo-venster. Online Grafics cursussen

23 Wat moet je doen? Opnieuw koppelen Hou option ingedrukt en klik om alle ontbrekende koppelingen bij te werken.. Ga naar koppeling. Koppeling bijwerken. Hou option ingedrukt en klik om alles bij te werken. Koppelingen bijwerken, herstellen en vervangen Wanneer u een koppeling naar een bestand bijwerkt of opnieuw instelt (opnieuw koppelt), blijven aanpassingen behouden die in InDesign zijn uitgevoerd, mits u de optie Bij opnieuw koppelen blijven de afmetingen behouden hebt ingeschakeld in de voorkeuren voor bestandsafhandeling. Als u bijvoorbeeld een vierkante afbeelding importeert, 0 draait en vervolgens opnieuw koppelt aan een afbeelding die niet is gedraaid, wordt die afbeelding in InDesign 0 gedraaid conform de layout van de afbeelding die wordt vervangen. 4 Origineel bewerken. 4 Kiezen hoe opnieuw gekoppelde afbeeldingen worden geschaald Wanneer u opnieuw een koppeling tot stand brengt om een afbeelding door een ander bronbestand te vervangen, kunt u de afmetingen van het bestand dat wordt vervangen behouden of u kunt het nieuwe bestand in de eigen afmetingen weergeven.. Kies InDesign > Voorkeuren > Bestandsafhandeling.. Kies Afmetingen van de afbeelding behouden bij opnieuw koppelen als u afbeeldingen wilt weergeven met dezelfde afmetingen als de afbeeldingen die ze vervangen. Schakel deze optie uit als u de opnieuw gekoppelde afbeeldingen op ware grootte wilt weergeven. Gewijzigde koppelingen bijwerken Gewijzigde koppelingen worden ook wel verouderde koppelingen genoemd. Ga in het deelvenster Koppelingen op een van de volgende manieren te werk: Als u specifieke koppelingen wilt bijwerken, selecteert u in het deelvenster Koppelingen één of meer koppelingen met behulp van het pictogram voor gewijzigde koppelingen. Klik vervolgens op de knop Koppeling bijwerken of kies Koppeling bijwerken in het menu van het deelvenster Koppelingen Als u alle gewijzigde koppelingen wilt bijwerken, kiest u Alle koppelingen bijwerken in het menu van het deelvenster Koppelingen of u houdt Option ingedrukt en u klikt op de knop Koppeling bijwerken. Als u slechts één koppeling wilt bijwerken naar een afbeelding die op meerdere plaatsen in het document voorkomt, selecteert u alleen de subkoppeling en kiest u Koppeling bijwerken. Als u de bovenliggende koppeling selecteert, kunt u alle koppelingen naar de gewijzigde afbeelding bijwerken. Een koppeling vervangen door een ander bronbestand. Selecteer een koppeling in het deelvenster Koppelingen en klik op de knop Opnieuw koppelen, of kies Opnieuw koppelen in het menu van het deelvenster Koppelingen. Als u een bovenliggende koppeling van meerdere versies hebt geselecteerd, kiest u Alle instanties van... opnieuw koppelen in het menu van het deelvenster Koppelingen.. Selecteer in het dialoogvenster dat wordt weergegeven de optie Naar ontbrekende koppelingen in deze map zoeken als u InDesign in de map wilt laten zoeken naar bestanden die dezelfde naam hebben als andere gekoppelde bestanden die ontbreken. Als u deze optie niet selecteert, wordt alleen de geselecteerde afbeelding opnieuw gekoppeld.. Kies Importopties tonen om te bepalen hoe het nieuwe bronbestand wordt geïmporteerd. 4 Online Grafics cursussen

24 4. Ga naar het nieuwe bronbestand en dubbelklik erop. 5. Kies de gewenste importopties als u de optie Importopties tonen hebt ingeschakeld. Ontbrekende koppelingen herstellen. Als u een ontbrekende koppeling wilt herstellen, selecteert u in het deelvenster Koppelingen de koppeling waarbij het pictogram voor ontbrekende koppelingen staat, en klikt u op de knop Opnieuw koppelen.. Selecteer in het dialoogvenster dat wordt weergegeven de optie Naar ontbrekende koppelingen in deze map zoeken als u ontbrekende bestanden die worden weergegeven in de opgegeven map opnieuw wilt koppelen. Zoek een bestand en dubbelklik hierop. Voorkeuren voor ontbrekende koppelingen InDesign zoekt standaard naar ontbrekende koppelingen en probeert de koppelingen weer tot stand te brengen wanneer u een document opent. Onder Voorkeuren vindt u twee opties waarmee u InDesign automatisch kunt laten zoeken naar ontbrekende koppelingen en kunt laten proberen de koppelingen te herstellen wanneer u een document opent. Koppelingen controleren voor het document wordt geopend Als u deze optie uitschakelt, opent InDesign het document direct en blijft de koppelingsstatus in behandeling totdat is vastgesteld dat koppelingen volledig zijn bijgewerkt, ontbreken of zijn gewijzigd. Als u deze optie inschakelt, wordt in InDesign gecontroleerd of er gewijzigde of ontbrekende koppelingen zijn. Ontbrekende koppelingen zoeken voor het document wordt geopend Als u deze optie uitschakelt, probeert InDesign niet om ontbrekende koppelingen te herstellen. U kunt deze optie uitschakelen als de koppelingen negatieve gevolgen hebben voor de snelheid van de server of als onverwachte koppelingen tot stand worden gebracht. Deze optie is grijs als Koppelingen controleren voor het document wordt geopend is uitgeschakeld. Als u de koppelingsinstellingen wilt wijzigen, opent u het gedeelte Bestandsafhandeling in het dialoogvenster Voorkeuren en gaat u na of de opties Koppelingen controleren voor het document wordt geopend en Ontbrekende koppelingen zoeken voor het document wordt geopend zijn geselecteerd Als u InDesign wilt laten proberen om ontbrekende koppelingen te herstellen, kiest u ➊ Hulpmiddelen >➋ Ontbrekende koppelingen zoeken in het menu van het deelvenster Koppelingen. Deze opdracht is grijs als er geen ontbrekende koppelingen voor het document zijn. Een standaardmap voor opnieuw koppelen opgeven. Selecteer Bestandsafhandeling in het dialoogvenster Voorkeuren. Kies in het menu Standaardmap voor opnieuw koppelen een van de volgende opties en klik vervolgens op OK. Online Grafics cursussen 5

25 Laatste map voor opnieuw koppelen Met deze optie wordt de laatst gebruikte map weergegeven die u hebt geselecteerd bij het opnieuw koppelen, overeenkomstig de werking in InDesign CS. Originele map voor opnieuw koppelen Met deze optie wordt de oorspronkelijke locatie van het gekoppelde bestand weergegeven, overeenkomstig de werking inindesign CS en oudere versies. Koppelingen naar een andere map kopiëren Met de opdracht ➊ Koppeling(en) kopiëren naar kopieert u afbeeldingsbestanden naar een andere map en leidt u de koppelingen om naar de gekopieerde bestanden. Deze opdracht is vooral handig als u bestanden naar een ander station verplaatst, bijvoorbeeld van een dvd naar een vaste schijf. Selecteer de koppelingen naar de bestanden die u wilt kopiëren en kies Hulpmiddelen > Koppeling(en) kopiëren naar in het menu van het deelvenster Koppelingen.. Geef op naar welke map u de gekoppelde bestanden wilt kopiëren. Opnieuw koppelen naar een andere map Met de opdracht Opnieuw koppelen aan map kunt u een map opgeven die bestanden bevat met dezelfde namen als de verouderde koppelingen. Als uw huidige koppelingen bijvoorbeeld verwijzen naar afbeeldingen met een lage resolutie, kunt u een andere map opgeven die afbeeldingen met een hoge resolutie bevat. U kunt een andere extensie voor de bestanden opgeven, zodat u koppelingen bijvoorbeeld kunt veranderen van.jpg naar.tiff.. Selecteer een of meer koppelingen in het deelvenster Koppelingen.. Kies Opnieuw koppelen aan map in het menu van het deelvenster Koppelingen.. Geef de locatie van de nieuwe map op. 4. Selecteer Overeenkomstige bestandsnaam, maar met deze extensie als u een andere extensie wilt gebruiken en geef de nieuwe extensie op (bijvoorbeeld AI, TIFF of PSD). Een geïmporteerd bestand vervangen met de opdracht Plaatsen. Ga op een van de volgende manieren te werk: Om de inhoud van een afbeeldingskader te vervangen, zoals een geïmporteerde afbeelding, selecteert u het kader met het gereedschap Selecteren. Om de inhoud van een tekstkader te vervangen, klikt u met het gereedschap Tekst op een invoegpositie in een tekstkader en kiest u Bewerken > Alles selecteren.. Kies Bestand > Plaatsen.. Ga naar het nieuwe bestand en selecteer het. 4. Controleer of Geselecteerd item vervangen is geselecteerd en klik vervolgens op Openen. De padnaam van de koppeling kopiëren U kunt het volledige pad van de gekoppelde afbeelding. Het kopiëren van het volledige pad is handig als u collega s wilt laten weten waar illustraties zich bevinden. U kunt bv het volledige pad kopiëren en plakken in een .. Selecteer een koppeling in het deelvenster Koppelingen.. Kies Hulpmiddelen > Volledig pad kopiëren of Pad van platformstijl kopiëren in het menu van het deelvenster Koppelingen.. Plak het pad. 6 Online Grafics cursussen

26 Origineel bewerken Met de opdracht Origineel bewerken kunt u de meeste illustraties openen in de toepassing waarin u ze hebt gemaakt en ze in deze toepassing wijzigen. Als u het oorspronkelijke bestand eenmaal hebt opgeslagen, wordt het document waaraan u het bestand hebt gekoppeld, bijgewerkt met de nieuwe versie. Als u in InDesign in plaats van de afbeelding een beheerd afbeeldingskader (dat is geëxporteerd naar InCopy) uitcheckt en selecteert, wordt de afbeelding in InCopy geopend. Originele illustraties bewerken in de standaardtoepassing Standaard laat InDesign het besturingssysteem bepalen in welke toepassing het origineel wordt geopend. Als u illustraties bewerkt in een andere toepassing, wordt in InDesign de laatst gebruikte toepassing gebruikt.. Ga op een van de volgende manieren te werk: Selecteer de koppeling in het deelvenster Koppelingen en druk op de knop Origineel bewerken. U kunt ook Origineel bewerken kiezen in het deelvenstermenu. Selecteer de gekoppelde illustratie op de pagina en kies Bewerken > Origineel bewerken.. Bewerk het bestand in de originele toepassing en sla het op. Online Grafics cursussen 7

27 Importopties van beelden gebruiken Wat moet je doen? De opties voor het importeren van afbeeldingen verschillen afhankelijk van het type afbeelding dat wordt geïmporteerd. Dit is een voorbeeld van seriflight, het Dit is een voorbeeld van seriflight, het font voor de broodtekst. Dit is een voorbeeld van seriflight, het Dit is een voorbeeld van seriflight, het font voor de broodtekst. U geeft de importopties weer door Importopties tonen te selecteren in het dialoogvenster Plaatsen. Importopties voor.eps Wanneer u een EPS-afbeelding (of een bestand dat is opgeslagen in Illustrator 8.0 of eerder) plaatst en Importopties tonen in het dialoogvenster Plaatsen selecteert, verschijnt het dialoogvenster met de volgende opties: Koppelingen ingesloten OPI-afbeelding lezen TIP Importopties tonen zet u best altijd aan wanneer u beelden, teksten of documenten plaatst. U heeft dan nog heel wat keuzemogelijkheden om uw bestanden zo optimaal mogelijk te importeren. Hiermee gebruikt InDesign OPI-koppelingen voor illustraties die in de afbeelding zijn opgenomen (of genest). Schakel deze optie uit als u een workflow met proxy s gebruikt en u uw prepress de afbeeldingen wilt laten vervangen met behulp van hun OPI-software. Als deze optie is uitgeschakeld, worden de OPI-koppelingen behouden maar niet gelezen. Tijdens het afdrukken of exporteren worden de proxy en de koppelingen aan het uitvoerbestand doorgegeven. Zet deze optie aan als u een workflow met proxy s gebruikt en u InDesign en niet de prepress de afbeeldingen wilt laten vervangen bij het uitvoeren van het uiteindelijke bestand. Als u deze optie selecteert, worden de OPI-koppelingen weergegeven in het deelvenster Koppelingen. Uitknippad van Photoshop toepassen Een geplaatst EPS-bestand bevat altijd een uitknippad in InDesign, ongeacht of deze optie is in- of uitgeschakeld. Het uitschakelen van deze optie kan echter resulteren in een ander formaat selectiekader. Proxy genereren Hiermee maakt u een bitmapvoorstelling met een lage resolutie van een afbeelding wanneer het bestand op het scherm wordt getekend. De volgende instellingen bepalen hoe de proxy wordt gegenereerd: TIFF- of PICT-voorvertoning gebruiken Bepaalde EPS-afbeeldingen bevatten een ingesloten voorvertoning. Selecteer deze optie om de proxyafbeelding van de bestaande voorvertoning te maken. Als er geen voorvertoning is, wordt de proxy gegenereerd door de EPS-afbeelding naar een bitmap buiten beeld te rasteren. 8 Online Grafics cursussen

28 PostScript rasteren Wat moet je doen? Dit is een voorbeeld van seriflight, het Dit is een voorbeeld van seriflight, het font voor de broodtekst. Dit is een voorbeeld van seriflight, het Dit is een voorbeeld van seriflight, het font voor de broodtekst. Selecteer deze optie als u de ingesloten voorvertoning wilt negeren. Deze optie is doorgaans trager maar biedt de hoogste kwaliteit. Wanneer u meerdere bestanden in hetzelfde document importeert, wordt bij alle instanties de proxyinstelling van de eerste instantie van het geïmporteerde bestand gebruikt. Importopties voor pixelbestanden (.psd -.tiff -.jpeg) U kunt opties van kleurenbeheer toepassen op elke geïmporteerde afbeelding wanneer u kleurbeheer gebruikt. U kan eveneens een uitknippad, een alfakanaal of lagen importeren dat is opgeslagen bij een PhotoShop-afbeelding. Zo hebt u de mogelijkheid rechtstreeks een afbeelding te selecteren en het pad ervan te wijzigen zonder het afbeeldingskader te hoeven veranderen. Wanneer u een PSD-, TIFF- of JPEG-bestand plaatst en Importopties tonen in het dialoogvenster Plaatsen selecteert, wordt er een dialoogvenster weergegeven met de volgende opties: Uitknippad van Photoshop toepassen Als deze optie niet beschikbaar is, is de afbeelding niet met een uitknippad opgeslagen of ondersteunt de bestandsindeling geen uitknippaden. Als de bitmapafbeelding geen uitknippad heeft, kunt u er een maken in InDesign. Online Grafics cursussen 9

29 Alfakanaal Selecteer een alfakanaal om het deel van de afbeelding te importeren dat als een alfakanaal in Photoshop is opgeslagen. InDesign gebruikt het alfakanaal voor het maken van een transparant masker op de afbeelding. Klik op het tabblad Kleur om de volgende opties weer te geven: Profiel Als Standaardinstellingen document gebruiken is geselecteerd, laat u deze optie geselecteerd. Als dat niet het geval is, kiest u een kleurenbronprofiel dat overeenkomt met de kleuromvang van het apparaat of de software waarmee de afbeelding is gemaakt. Met dit profiel kan InDesign de eigen kleuren correct omzetten naar het kleuromvang van het uitvoerapparaat. Render-intentie Geef aan hoe het kleurbereik van de afbeelding moet worden geschaald naar dat van het uitvoerapparaat. Meestal zult u Perceptueel (afbeeldingen) of Relatief colorimetrisch kiezen (zie verder). De opties voor Render-intentie kunnen niet worden gebruikt bij bitmapafbeeldingen, afbeeldingen met grijswaarden en afbeeldingen met een geïndexeerde kleurmodus. Importopties voor.pdf en.ai bestanden (Acrobat en Illustrator) De layout, afbeeldingen en typografie in een geplaatst PDF-bestanden blijven behouden. Net als bij andere geplaatste afbeeldingen kunt u een geplaatste PDF-pagina niet bewerken in InDesign. U kunt de zichtbaarheid van lagen in een gelaagd PDF-bestand regelen. Ook kunt u meerdere pagina s van een PDFbestand met meerdere pagina s plaatsen. Wanneer u een PDF-bestand plaatst dat is opgeslagen met wachtwoorden, wordt u gevraagd de vereiste wachtwoorden in te voeren. Als het PDF-bestand met gebruiksbeperkingen (bijvoorbeeld niet kunnen bewerken of afdrukken) maar zonder wachtwoorden is opgeslagen, kunt u het bestand plaatsen. Wanneer u een PDF-bestand (of een bestand dat is opgeslagen in Illustrator 9.0 of hoger) plaatst en Importopties tonen in het dialoogvenster Plaatsen selecteert, wordt er een dialoogvenster weergegeven met de volgende opties: Voorvertoning tonen Hiermee geeft u een voorbeeld weer van een pagina in het PDF-bestand voordat u dat gaat plaatsen. Als u een pagina plaatst van een PDF-bestand dat meerdere pagina s bevat, klikt u op de pijlen of voert u onder de voorvertoning het paginanummer in van een bepaalde pagina die u wilt weergeven. Pagina s Geef de pagina s op die u wilt plaatsen. Voor Illustrator-bestanden kunt u opgeven welk artboard moet worden geplaatst. Als u meerdere pagina s opgeeft, houdt u Option ingedrukt, terwijl u het bestand plaatst, om alle pagina s tegelijkertijd te plaatsen, waarbij de ene pagina de andere overlapt. Uitsnijden naar Bepaal welk deel van de PDF-pagina wordt geplaatst: 0 Online Grafics cursussen

30 ninaricci.indd 9/0/09 : ninaricci.indd 9/0/09 : media Wearing a dream Ferepere perumqu isquis delitas intius, net id maximet, sequiatibus et od moditiis sinctate sus et volupturit aute vendi voluptati cum et que voluptaquam, sint, non rent est ommolorit aut voluptis num lit, tem harchil laborum endit, sum qui ducienis aut volorehenda arum que es non et aciis voles estiore mperchil exaut et eatur sitem. Imusam renem santur sus molupta venienda qui temquossunt. Fugiatendam qui simagnim fugiatur? Qui noluptatem di as re mo te denest, sed quid mi, nem fugia nihit pra ne illanihit porum iunti quat odipsam rescillore eumetus aut aborernatio cuptaec ustiat aut volupid igendam, netur aut aliciis eatem. Tus, aliquam ilibus doluptae apero molorae ium et adit que consedit volles eossunto eatum labo. Mi, aut volor as molore Nina Ricci Steenstraat 50, 800 Mechelen Media Hiermee plaatst u de papiergrootte van het originele PDF-document (bijvoorbeeld de afmetingen van een A4), inclusief paginamarkeringen. Wearing a dream Ferepere perumqu isquis delitas intius, net id maximet, sequiatibus et od moditiis sinctate sus et volupturit aute vendi voluptati cum et que voluptaquam, sint, non rent est ommolorit aut voluptis num lit, tem harchil laborum endit, sum qui ducienis aut volorehenda arum que es non et aciis voles estiore mperchil exaut et eatur sitem. Imusam renem santur sus molupta Selectiekader venienda qui temquossunt. Fugiatendam qui simagnim fugiatur? Qui noluptatem di as re mo te denest, sed quid mi, nem fugia nihit pra ne illanihit porum iunti quat odipsam rescillore eumetus aut aborernatio cuptaec ustiat aut volupid igendam, netur aut aliciis eatem. Tus, aliquam ilibus doluptae apero molorae ium et adit que consedit volles eossunto eatum labo. Mi, aut volor as molore Nina Ricci Steenstraat 50, 800 Mechelen Inhoud (selectiekader) Hiermee plaatst u de PDF-pagina, inclusief de paginamarkeringen. Opties voor het uitsnijden van geplaatste PDF-bestanden Media Inhoud (selectiekader) Afloopgebied Snijtekens Bijsnijden Afbeeldingen Online Grafics cursussen

31 ninaricci.indd 9/0/09 : ninaricci.indd 9/0/09 : Wearing a dream Ferepere perumqu isquis delitas intius, net id maximet, sequiatibus et od moditiis sinctate sus et volupturit aute vendi voluptati cum et que voluptaquam, sint, non rent est ommolorit aut voluptis num lit, tem harchil laborum endit, sum qui ducienis aut volorehenda arum que es non et aciis voles estiore mperchil exaut et eatur sitem. Imusam renem santur sus molupta venienda qui temquossunt. Afloopgebied Fugiatendam qui simagnim fugiatur? Qui noluptatem di as re mo te denest, sed quid mi, nem fugia nihit pra ne illanihit porum iunti quat odipsam rescillore eumetus aut aborernatio cuptaec ustiat aut volupid igendam, netur aut aliciis eatem. Tus, aliquam ilibus doluptae apero molorae ium et adit que consedit volles eossunto eatum labo. Mi, aut volor as molore Nina Ricci Steenstraat 50, 800 Mechelen Afloopgebied Hiermee plaatst u alle pagina-inhoud inclusief het afloopgebied. OP DE JUISTE MANIER U kan beelden importeren door apple D of bestand plaatsen. Er wordt dan automatisch een lage resolutiebeeld geplaatst met een koppeling naar het hoge resolutiebeeld (zie koppelingenvenster). U kan ook een beeld slepen vanuit de finder of vanuit Bridge met hetzelfde resultaat. Wat u niet mag doen is een beeld plaatsen vanuit het Photo- Shop-venster. Er wordt dan wel een beeld in InDesign geplaatst maar zonder koppeling met een HR-beeld. Wearing a dream Ferepere perumqu isquis delitas intius, net id maximet, sequiatibus et od moditiis sinctate sus et volupturit aute vendi voluptati cum et que voluptaquam, sint, non rent est ommolorit aut voluptis num lit, tem harchil laborum endit, sum qui ducienis aut volorehenda arum que es non et aciis voles estiore mperchil exaut et eatur sitem. Imusam renem santur sus molupta venienda qui temquossunt. Selectiekader Fugiatendam qui simagnim fugiatur? Qui noluptatem di as re mo te denest, sed quid mi, nem fugia nihit pra ne illanihit porum iunti quat odipsam rescillore eumetus aut aborernatio cuptaec ustiat aut volupid igendam, netur aut aliciis eatem. Tus, aliquam ilibus doluptae apero molorae ium et adit que consedit volles eossunto eatum labo. Mi, aut volor as molore Nina Ricci Steenstraat 50, 800 Mechelen Snijtekens Hiermee geeft u aan waar de pagina fysiek wordt bijgesneden op de snijtekens. Online Grafics cursussen

32 ninaricci.indd 9/0/09 : ninaricci.indd 9/0/09 : Wearing a dream Ferepere perumqu isquis delitas intius, net id maximet, sequiatibus et od moditiis sinctate sus et volupturit aute vendi voluptati cum et que voluptaquam, sint, non rent est ommolorit aut voluptis num lit, tem harchil laborum endit, sum qui ducienis aut volorehenda arum que es non et aciis voles estiore mperchil exaut et eatur sitem. Imusam renem santur sus molupta snijtekens venienda qui temquossunt. Fugiatendam qui simagnim fugiatur? Qui noluptatem di as re mo te denest, sed quid mi, nem fugia nihit pra ne illanihit porum iunti quat odipsam rescillore eumetus aut aborernatio cuptaec ustiat aut volupid igendam, netur aut aliciis eatem. Tus, aliquam ilibus doluptae apero molorae ium et adit que consedit volles eossunto eatum labo. Mi, aut volor as molore Nina Ricci Steenstraat 50, 800 Mechelen Bijsnijden Hiermee plaatst u alleen dat gedeelte dat wordt weergegeven of afgedrukt door Adobe Acrobat. Wearing a dream Ferepere perumqu isquis delitas intius, net id maximet, sequiatibus et od moditiis sinctate sus et volupturit aute vendi voluptati cum et que voluptaquam, sint, non rent est ommolorit aut voluptis num lit, tem harchil laborum endit, sum qui ducienis aut volorehenda arum que es non et aciis voles estiore mperchil exaut et eatur sitem. Imusam renem santur sus molupta venienda qui temquossunt. Afbeeldingen Fugiatendam qui simagnim fugiatur? Qui noluptatem di as re mo te denest, sed quid mi, nem fugia nihit pra ne illanihit porum iunti quat odipsam rescillore eumetus aut aborernatio cuptaec ustiat aut volupid igendam, netur aut aliciis eatem. Tus, aliquam ilibus doluptae apero molorae ium et adit que consedit volles eossunto eatum labo. Mi, aut volor as molore Nina Ricci Steenstraat 50, 800 Mechelen Afbeeldingen Hiermee plaatst u afbeeldingen of delen van de pdf die in de pdf met een selectie gedefinieerd werden. Transparante achtergrond Selecteer deze optie om tekst of afbeeldingen weer te geven die onder de PDF-pagina in de InDesign-layout terechtkomen. Deselecteer deze optie om de PDF-pagina met een dekkende, witte ondergrond te plaatsen. Als u de achtergrond transparant wilt maken in een kader dat een PDF-afbeelding bevat, kunt u deze later dekkend maken door een opvulling toe te voegen aan het kader. Online Grafics cursussen

33 Importopties voor Indesign-bestanden (.idd) InDesign behoudt de layout, afbeeldingen en typografie in geplaatste INDDbestanden. Het bestand wordt echter behandeld als een object dat u niet kunt bewerken, ondanks dat u de zichtbaarheid van lagen kunt regelen en kunt kiezen welke pagina s uit een INDD-bestand met meerdere pagina s moeten worden geïmporteerd. Wanneer u een InDesign-bestand plaatst en de optie Importopties tonen in het dialoogvenster Plaatsen selecteert, wordt er een dialoogvenster weergegeven met de volgende opties: Voorvertoning Hiermee geeft u een voorbeeld weer van een pagina voordat u die gaat plaatsen. U kunt een paginanummer opgeven of op de pijlen klikken om naar de gewenste pagina in een document met meerdere pagina s te gaan. Pagina s Geef de pagina s op die u wilt plaatsen: de pagina die wordt weergegeven in de voorvertoning, alle pagina s of een paginabereik. Uitsnijden tot EENMALIGE IMPORTOPTIES Houd de shift-toets ingedrukt bij het openen van een afbeelding vanuit het venster Plaatsen wanneer slechts één enkele keer het venster importopties weergegeven moet worden. Geef op wat er van de pagina of pagina s moet worden geplaatst: alleen de pagina zelf, het afloopgebied of de witruimte rond de pagina s. Zichtbaarheid van lagen van.psd,.pdf en.indd files aanpassen Als u Photoshop PSD-bestanden, gelaagde PDF-bestanden of INDD-bestanden importeert, kunt u de zichtbaarheid van de lagen regelen. Door de zichtbaar- 4 Online Grafics cursussen

34 heid van lagen in te stellen in InDesign kunt u een illustratie afhankelijk van de context aanpassen. Zo kan u voor een brochure in meerdere talen één enkele illustratie maken die één tekstlaag voor elke taal bevat. U kunt de zichtbaarheid van lagen aanpassen wanneer u een bestand plaatst, of via het dialoogvenster Opties objectlaag ➊. Als het Photoshop-bestand laagsamenstellingen bevat, kunt u ook de gewenste samenstelling ➋ weergeven. Zichtbaarheid van laag instellen Vink bij het plaatsen of importeren van een bestand Importopties tonen aan en klik vervolgens op Openen. Klik op Voorvertoning als u een voorvertoning van de afbeelding wilt weergeven. Als u een pagina plaatst van een PDF-bestand dat meerdere pagina s bevat, klikt u op de pijlen of voert u onder de voorvertoning het paginanummer in van een bepaalde pagina die u wilt weergeven. Als het een psd. file met lagen, kiest u in het pop-upmenu Laagsamenstelling de laagsamenstelling die u wilt weergeven. Ga op een van de volgende manieren te werk: Om een lagenset te openen of te sluiten, klikt u op het driehoekje links van het mapje. Om een laag of lagenset te verbergen of weer te geven, klikt u op het oogpictogram naast de laag of lagenset. Om alleen de inhoud van een bepaalde laag of lagenset weer te geven, houdt u option ingedrukt terwijl u op het bijbehorende oogpictogram klikt. Klik nogmaals met option ingedrukt om de originele zichtbaarheidsinstellingen van de andere lagen te herstellen. Om de zichtbaarheid van meerdere items te wijzigen, sleept u door de oogkolom. Opties voor bijwerken van koppelingen Laagzichtbaarheid gebruiken Hiermee worden de instellingen voor de zichtbaarheid van lagen ingesteld op de instellingen van het gekoppelde bestand wanneer u de koppeling bijwerkt. Overschrijvingen laagzichtbaarheid behouden Hiermee blijven de instellingen voor de zichtbaarheid van lagen conform de specificaties in het InDesign-document gehandhaafd. 9. Klik op OK en ga op één van de volgende manieren te werk: Zichtbaarheid van lagen voor AI-, PSD-, PDF- en INDD-bestanden instellen Nadat u een Photoshop PSD- of gelaagd PDF-bestand, een Illustrator AI-bestand of een InDesign INDD-bestand hebt geplaatst, kunt u in het dialoogvenster Opties objectlaag de zichtbaarheid van de lagen bepalen. Als het Photoshop PSD-bestand laagsamenstellingen bevat, kunt u kiezen welke samenstelling u wilt weergeven. U kan ook kiezen of u de zichtbaarheidsinstellingen wilt behouden of deze wilt aanpassen aan de instellingen van het originele bestand wanneer u de koppeling bijwerkt. Selecteer het beeld en ga naar het menu Object. Selecteer Opties objectlaag. Klik op Voorvertoning als u een voorvertoning van de afbeelding wilt weergeven. Met dit venster kan u hetzelfde uitvoeren als u bij het plaatsen van het beeld de importopties toont. Online Grafics cursussen 5

35 4 KLEUR- EN INKTPROBLEMEN oplossen Uiteraard gebruik je kleur in je opmaak. Maar buiten de creatieve Wat ken je na dit hoofdstuk? Kleurbibliotheken Steunkleuren voorvertonen Steunkleuren omzetten Soorten bibliotheken Uitsparen en overdrukken Inktbeheer Kleurscheidingen gebruiken mogelijkheden van InDesign op het gebied van kleur, kunnen er toch heel wat meer technische vragen opduiken. Welke kleurbibliotheken zijn er en wat zijn de verschillen? Op welke manier moet ik steunkleuren omzetten? Waar moet ik op letten als ik overdrukken en overvullen instel? W at moet ik doen met geïmporteerde kleuren vanuit Illustrator en PhotoShop. Wat met fluo- en metaalinkten en vernis? Op al deze vragen krijgt u een antwoord in dit hoofdstuk. Kleurbibliotheken gebruiken Laten we beginnen met een waarschuwing. Indien u een nieuw kleurenstaal maakt voor een steunkleur en u gebruikt één van de PMS-bibliotheken, hou er dan rekening mee dat er meerdere versies van bibliotheken zijn (oude en nieuwe) en dat er bibliotheken voor verschillende regio s zijn (Europa heeft een aparte bibliotheek). Voor sommige kleuren leveren al deze bibliotheken een verschillende CMYKconversie op. Hieronder zie je Pantone 07 geselecteerd als steunkleur in verschillende bibliotheken: Pantone Solid to Process (de oude bibliotheek, naam: 07 PC), Pantone Solid to Process EURO (de oude Europese bibliotheek, naam: 07 EC), Pantone Color Bridge CMYK PC (de huidige bibliotheek, naam: 07 PC) en Pantone Color Bridge CMYK EC (de huidige Europese bibliotheek, naam 07 EC). Gevolg: de kleur heeft 4 andere CMYK-waardes. Pantone Blue 07 EC Pantone Color Bridge CYMK EC Omzetting naar quadri: 00C - 95M - K Pantone Blue 07 PC Pantone Color Bridge CYMK PC Omzetting naar quadri: 00C - 85M - 4K Pantone Solid to Process PC Pantone Color Bridge CYMK PC Omzetting naar quadri: 00C - 88M - 5K Pantone Solid to Process EC Pantone Color Bridge CYMK EURO Omzetting naar quadri: 00C - 9M - 0K 6 Online Grafics cursussen

36 Waar komen die verschillen vandaan? De bibliotheken uit de opmaakpakketten worden door Pantone in licentie geven aan de hand van de Solid to Process waaiers. Niet elk softwarepakket komt in hetzelfde jaar met een update waardoor het ene pakket bibliotheken van Pantone kreeg gebaseerd op de ene Solid to Process en het andere pakket dat veel minder vaak ge-update werd nog steeds werkt met bibliotheken van een andere waaier. Je ziet dan de verschillende bibliotheken bij elkaar komen in je opmaakpakket met alle kleurverschillen van dien. Zo zal een logo dat zes jaar geleden is gemaakt en waarvan toen ook een CMYKvariant is gemaakt, heel andere CMYK-waardes tonen dan hetzelfde logo dat met een recentere Pantone-bibliotheek werd gemaakt en die een andere CMYKomzetting gebruikt. Wat moet je doen? Ga naar weergave en zet voorvertoning overdruk aan om de verschuiving van de kleuren bij omzetting van PMS naar CYMK te tonen op het beeldscherm. Daarnaast verschillen de Pantone naar CMYK waardes ten alle tijde met de waardes die Adobe Photoshop je voorschotelt. Dat heeft onder andere te maken met de gebruikte profielen van het document waarin je op dat moment een Pantone omzet naar CMYK. In de profielen zitten je kleurscheidingstabellen namelijk ingesloten. Elk ISOprofiel (ISOCoated, ISOUncoated, ISONewspaper, zal een andere waarde geven omdat elk soort papier of manier van drukken de CMYK-inkten er anders doen uitzien. En, last but not least, Photoshop maakt gebruik van Lab-waardes om je Pantonekleur om te rekenen naar CMYK. (lees hierover verder). Het omzetten van PMS-kleuren naar CMYK is een erg riskante bedoeling. Laat je de omzetting naar CYMK bijvoorbeeld over aan de RIP van de drukker moet je er rekening mee houden dat deze RIP ook weer gebruik maakt van bibliotheken geleverd door Pantone! Maar hoe OUD is deze RIP? De kans dat deze Pantone bibliotheken gelijk zijn aan jouw CS4 bibliotheken is erg klein. Met kleurverschil en ontevreden klanten als gevolg. (bron: MacMojo). Steunkleuren voorvertonen Om kleurverschillen tot een minimum te beperken (opgelet er zullen altijd verschuivingen zijn!) is het verstandig PMS steunkleuren niet zomaar te vertalen naar CMYK. Wanneer je in InDesign CS4 kleuren als PMS aanmaakt en toekent aan een object, laat InDesign niet de juiste voorvertoning zien. Een correcte voorvertoning van PMS steunkleuren is altijd moeilijk. Je moet steeds een verschil zien tussen de PMS variant en de naar CMYK omgezette variant. Op de volgende bladzijde staat PMS 0 als steunkleur afgebeeld de CMYK omzetting. Maar je ziet geen enkel verschil tussen de PMS en CMYK op het beeldscherm, totdat je Voorvertoning overdruk aanzet, dan zie je wel degelijk verschil. Wanneer je nu Voorvertoning overdruk weer uitzet blijven de verschillen zichtbaar. Dit verschil heeft te maken of je in het venster inktbeheer hebt aangegeven of steunkleuren via LAB moeten worden omgezet of via de PMS tabellen. Zet je via LAB aan, dan worden deze PMS kleuren onmiddellijk correct voorvertoond (zelf in je palet Stalen is dit verschil te zien!). Gebruik je de standaard PMS omzetting dan zul je minstens eenmaal Voorver- Online Grafics cursussen 7

37 toning Overdruk aan moeten zetten om dezelfde weergave van dit soort PMS kleuren te zien op je beeldscherm. Let wel op dat je via LAB omzetting niet de standaard CMYK waarden van de waaier krijgt! De kleur PMS 0 achtereenvolgens als Steunkleur, als CYMK-omzetting, als steunkleur met Voorvertoning overdruk aan CYMK-omzetting met Voorvertoning overdruk aan. Steunkleuren naar CYMK omzetten. Uiteraard kun je de kleurdefinitie per kleur aanpassen, maar dit kan ook via Inktbeheer (optie van het deelvenster Stalen). Daar vindt je Alle steunkleuren naar proceskleuren. Je kunt echter ook een enkele steunkleur omzetten naar proces door met de muis op het steunkleur-bolletje voor de naam van die kleur te klikken in Inktbeheer: het vlakje verandert in een CMYK symbooltje. BELANGRIJK Kies Pantone Color Bridge CYMK EURO (Pantone Solid to Process EC) als je een PMS kleur wil die omgezet moet worden naar CYMK. Deze bibliotheek (en de bijhorende PMS-waaier) is gebaseerd op Europese inkten, gedrukt volgens de ISO 467- norm. Er werd een Ctp-workflow gebruikt en de inkten voldoen aan de ISO 846- norm. Dit is uiteraard veel nauwkeuriger dan alle andere bibliotheken die gebruikmaken van Amerikaanse SWOP-inkten. Hou er wel rekening mee dat je met deze werkwijze geen absolute controle hebt over de omzetting! Je ziet niet wat de waarden in CMYK worden. Vandaar dat het beter is om netjes de kleurdefinitie in het deelvenster Stalen om te zetten van PMS naar CMYK en dan van Steun naar Proces. Zo kun je je eigen waarden (of die van een kleurenwaaier) beter invullen. Denk er ook aan dat InDesign niet zoals Photoshop en Illustrator de PMS omzet via het LAB model, tenzij je dit aanvinkt in Inktbeheer! Zorg ervoor dat je in elk programma dezelfde waarden voor CMYK ingeeft voor het omzetten naar CMYK om kleurverschillen te voorkomen. 8 Online Grafics cursussen

38 Wat moet je doen? 4 Open het Venster Stalen en selecteer de optie Inktbeheer. Selecteer de PMS-kleur en vink Alle steunkleuren naar proceskleuren. Of nog beter: dubbelklik op de PMS-kleur in het venster stalen en en doe het volgende: verander de kleurmodus van PMS naar CYMK; verander het kleurtype van steun naar proces. 4 Online Grafics cursussen 9

39 Wat moet je doen? Soorten steunkleurbibliotheken. Hieronder volgt de lijst met steunkleurbibliotheken die u kan oproepen in InDesign. Sommige bibliotheken mogen niet gebruikkt worden omdat ze verouderd zijn. Andere omdat ze niet in Europese drukkerijen worden gebruikt. ANPA Color, Steunkleuren voor Amerikaanse kranten (American Newspapers Publishers Association). DIC Color, Op CYMK gebaseerde steunkleuren van Dainippon Inkt & Chemicals (Japan) Focoltone, Steunkleuren gebaseerd op CYMK. Niet gebruiken Niet gebruiken 4 HKS, Inkten volgens Europese HKS-systeem met specifieke CYK waarden 5 6 PANTONE color bridge CYMK, (zie volgende blz) PANTONE metallic Metaalkleuren van Pantone 4 7 PANTONE pastel Pasteltinten van Pantone 8 PANTONE process (zie volgende blz) 5 9 PANTONE solid (zie volgende blz) 6 0 PANTONE solid to process EURO (zie volgende blz) 7 PANTONE solid to process, (zie volgende blz) 8 TOYO, Japans kleurensysteem van Toyo Inkt Manufacturing TRUMATCH, Amerikaans kleurensysteem dat binnen het CYMK-gamut valt Niet gebruiken Niet gebruiken Niet gebruiken Niet gebruiken Niet gebruiken 40 Online Grafics cursussen

40 Steunkleuren PANTONE MATCHING SYSTEM coated(c), uncoated(u) of mat(m). (voorbeeld: PANTONE 85 C, PANTONE Cool Gray M). Een deel van de kleuren zijn kleuren met namen, zoals de 4 basiskleuren of, PANTONE Reflex Blue of PANTONE Orange 0 M. De letter achter het PMS-nummer staat voor de papiersoort waarop gedrukt wordt. C is voor coated of glossy papier, U staat voor ongestreken papierr en M voor mat papier. JOS Vierkleuren of PANTONE process PANTONE 4 COLOR PROCESS: coated, uncoated, bv PANTONE DS -4 C, PAN- TONE DE 50- U). Meer dan,000 CMYK kleurcombinaties. Het Process Color System is een onafhankelijk systeem en de kleuren hebben geen relatie met het PANTONE MATCHING SYSTEM. De PANTONE Process Color referenties starten met DS of DE gevolgd door een cijfercombinatie. DE is voor gebruik in Europa. Process simulaties van solid PANTONE kleuren COLOR BRIDGE gestreken of ongestreken (voorbeeld: PANTONE 85 PC). Deze bibliotheken geven een zo nauwkeurig mogelijke omzetting van PMS naar CYMK. De process simulatie heeft dezelfde naam (nummer) als de PMS kleur, gevolgd door PC voor gestreken, UP voor ongestreken of EC voor gestreken EURO. Uitsparen en overdrukken instellen. Overdrukken Overdrukken staat standaard aan maar alleen bij zwart in 00%. Deze instelling vind je bij Voorkeuren > Vormgeving van Zwart. Gebruik je een andere kleur of 99% zwart (of minder) dan staat overdrukken uit en wordt de kleur uitgespaard. Wanneer je meerdere kleuren over elkaar drukt, mengen de kleuren op papier met elkaar. Ze worden m.a.w. overgedrukt. Dat komt omdat offsetinkten transparant zijn. Wanneer we zwart drukken op een andere kleur mengt deze onderliggende kleur met het bovenliggende zwart, maar dat valt uiteraard niet op valt omdat zwart de donkerste kleur is. JOS Geel en blauw staan standaard op uitsparen. Selecteer je in kenmerken de gele tekst en je zet die op overdrukken dan zie je in voorvertoning overdruk dat de kleuren mengen. Overdrukken kan je aan of af zetten in het venster Kenmerken. Je kan individuele vullingen, lijnen of de tussenruimte aanvinken en op overdrukken zetten. Visueel controleer je overdruk door Weergave > Voorvertoning overdrukken aan te zetten. Wat moet je doen wanneer je in heel de lay-out oranje moet overdrukken? Je kan natuurlijk elk object individueel aanvinken en dan overdrukken toepassen in kenmerken, maar hier is het veel eenvoudiger de verschillende stijlenpaletten te gebruiken. Je kan nl. in de tekst-, alinea-, cel-, tabel-, en objectstijlen overdrukken aan- of afzetten. Achteraf een staal globaal op overdrukken zetten? Gebruik de Zoek/wijzigen opties voor object! Zoek de kleur en geef bij Wijzigen in op dat overdruk aan moet komen te staan. Uitsparen De andere manier van kleuren op elkaar drukken is uitsparen De plaats waar de bovenste kleur op de onderste wordt gedrukt, wordt wit uitgespaard. (zie tekeningen op de volgende bladzijden). Online Grafics cursussen 4

41 JOS SNOB JOS JOS JOS JOS Links uitsparen met van boven naar onder de drukplaten en het resultaat. Rechts overdrukken met de platen en het gedrukte resultaat. T Zonder overvulling kunnen tijdens het drukken witte randen ontstaan. Door het object een transparante lijn mee tegeven wordt die kier afgedekt. Dit noemen we spreiden In de verschillnde stijlvensters kan je overdrukken opnemen, zoals in het venster objectstijlen, tekenstijlen en alineastijlen. 4 Online Grafics cursussen

42 Wat moet je doen? Tijdens het printen kan je kleurgescheiden afdrukken. Onder Overvullen in het afdrukvenster kan je kiezen voor het ingebouwde overvulprogramma. TRANSPARANTIE OVERDRUKKEN UITSPAREN Overdrukken kan je ook simuleren tijdens het printen Online Grafics cursussen 4

43 Spread and choke Als je een document met twee kleuren die op elkaar gedukt moeten worden, kleurgescheiden gaat uitdraaien, dan zie je dat de voorste vorm wordt uitgespaard in de achterste. Deze uitsparing is nodig omdat er geen enkele inkt zo dekkend is dat de ondergrondkleur niet meer van invloed is op de kleur die erop gedrukt wordt. De uitsparing zorgt ervoor dat de kleur die op die plek moet gedrukt worden niet meer beïnvloedt wordt door een achterliggende kleur. Het probleem met uitsparen is dat bij de minste registratieverschillen op de drukpers de kleuren niet meer passend op elkaar gedrukt worden. Een fractie van een millimeter ernaast gedrukt geeft een storende witte rand tussen de twee kleuren. Om de drukker een beetje speling te geven moeten de uitgespaarde vorm en de in te drukken vorm juist niet even groot zijn. Ze moeten elkaar een beetje overlappen. Hoe groet die overlapping moet zijn is onder andere afhankelijk van de registernauwkeurigheid van de drukpers. Voor vellenpersen ligt dit anders dan bij rotaiepersen. In het algemeen geeft een overlapping van 0,5 pt tot pt bij offset voldoende speling. Overleg wel met de drukker als je de standaardinstelling wil wijzigen. Technieken van uitsparen: spread of spreiden De eerste techniek wordt gebruikt als je een lichte kleur op een donkere kleur drukt. Het lichtere kleurvlak moet iets groter worden dan de uitsparing in de donkere achtergrond. Bj het drukken worden in het algemeen de lichte kleuren eerst gedrukt. Bij quadri is de drukvolgorde: geel, magenta, cyaan en zwart. In het voorbeeld hiernaast wordt eerst de gele cirkel gedrukt. Dit wordt iets groter gedrukt dan de uitsparing. Omdat de uitsparing kleiner is, overlapt het blauwe vlak de gele cirkel. Omdat de donkerder kleur over de lichte kleur is gedrukt, valt de overlapping (waar de kleuren mengen) minder op. De gele cirkel maak je wat groter door er een transparante lijn rond te plaatsen van 0,5 punt dik. De gele cirkel zorg voor een uitsparing in het blauwe vlak. De lijn van 0,5 pt dik wordt voor de helft buiten de cirkel gedrukt. Deze lijn wordt transparant gezet en dus niet in de ondergrond uitgepaard. Zo zorg je er voor dat de gele vorm een beetje groter wordt dan de uitsparing. De overlapping is in dit geval 0,5 pt groot. De overvul is zichtbaar in de pdf wanneer je hem opent in Adobe Acrobat. Open bij Acrobat Reader e voorkeuren en selecteer Paginaweergave. Selecteer vervolgens Overdrukvoorbeeld. Technieken van uitsparen: choke of knijpen Deze techniek kan je gebruiken als je een donkere kleur in een lichtere ondergrond gaat uitsparen. Je zorgt ervoor dat de uitsparing in het lichtere kleurvlak iets kleiner wordt dan de donkere cirkel. De uitsparing in het gele keurvlak is een beetje kleiner dan de blauwe cirkel die er overheen gedrukt wordt. zo ontstaat er een overlapping. Omdat de donkere kleur over de lichtere vorm wordt gedrukt, valt de overlapping minder op. De uitsparing in het gele vlak maak je kleiner op de volgende manier. Selecteer De blauwe cirkel. Maak een kopie van de cirkel en plak hem achter het origineel. De kopie staat tussen de originele cirkel en de gele achtergrond. Vul de gekopieerde cirkel met wit en zet er een gele lijn rond van pt. Selecteer de blauwe cirkel en zet de vulling op transparant. Zet er geen lijn rond. De witte vulling van de middelste cirkel zorgt voor de uitsparing in het gele vlak. De lijn van deze vorm heeft dezelfde kleur als de ondergrond. omda de helft van de lijn buiten en de andere helft van e lijn binnen de cirkel valt, wordt de witte uitsparing kleiner dan de blauwe cirkel die er in moet gedrukt worden. Door de blauwe cirkel transparant te maken worden de onderliggende vormen niet 44 Online Grafics cursussen

44 4 Wat moet je doen? Drukken van een licht vlak op een donkere ondergrond. De lichte kleur wordt eerst gedrukt De cirkel wordt groter door een transparante lijn van pt 5 Het blauwe vlak wordt over de gele cirkel gedrukt en spaart uit. 4 Drukken van een donker vlak op een lichte ondergrond. 6 5 De uitsparing in de lichte ondergond wordt kleiner gemaakt door tussen de donkere cirkel en het gele vlak een witte cirkel te plaatsen die omlijnt is met een gele lijn van punt. 6 Deze lijn staat transparant. 7 De blauwe cirkel wordt transparant gedrukt 7 Spread en choke toegepast op een vlak en een cirkel. uitgespaard. Wat wit is en eronder ligt bliijft wit. Wat geel is en eronder ligt blijft geel. Zo bereik je dus dat de uitsparing in het onderste vlak kleiner wordt. De grootte van de overlapping is 0,5 pt. De helft van de lijndikte van pt. wordt binnen de cirkel geplaatst. Daardoor wordt de uitsparing rondom een halve pt kleiner. Online Grafics cursussen 45

45 Rich Black/Verzadigd zwart in InDesign Standaard zwart Het standaard Zwart in InDesign is uiteraard 00%K. Maar 00% K is niet altijd het echte, diepe zwart dat je wilt. Vandaar dat er vaak een Verzadigd Zwart (of Rich Black) wordt aangemaakt voor een diepere kleur zwart. Standaard Zwart 0C, 0M, 0Y, 00K Normaal zwart. Rich black 6C, 5M, 5Y 00K Photoshop volzwart. Registratie zwart Cool black 60C, 0M, 0Y, 00K Koud zwart. Warm black 0C, 60M, 0Y, 00K Warm zwart. Cool black Registratie 00C, 00M, 00Y, 00K Voor registratietekens. Designer zwart 70C, 50M, 0Y, 00K Zeer diep, koud zwart. Designer zwart Rich black GEWOON ZWART SCHIJNT DOOR RIJK ZWART NIET Probleem bij een samengesteld zwart is natuurlijk het in registratie drukken. Voor een normale leesletter is dit geen goed idee, het is vragen om registerproblemen. Gebruik diep zwart voor volvlakken of voor grote vette koppen. Dus wanneer je wilt dat een kop op een afbeelding niet het beeld laat doorschijnen. Een andere probleem bij samengesteld zwart is dat wanneer je hier in uitspaart (bijvoorbeeld een vol zwart vlak met witte letters) de onderkleur (zoals 60% C bij Cool black) moet uitsparen alsmede het daarop liggende zwart. Ook hier kan een verkeerde registratie plaatsvinden. Meestal is de RIP zo slim om een samengesteld zwart te herkennen en de onderkleur meer uit te sparen. Dit heet, in goed Nederlands Keepaway. Wanneer je nu de ingebouwde trapping (overvul) van InDesign gebruikt zijn er twee waarden in te stellen voor de standaard overvul: een tweede apart voor de onderkleur, oftewel de Keepaway-waarde. Je vindt deze waarden in InDesign bij Venster > Uitvoer > voorinstellingen overvul. De waarde achter Zwart is de Keepaway-waarde van de onderkleur, gewoonlijk x de standaardwaarde. Inktbeheer gebruiken Verschillende inktproblemen kunnen opgelost worden door inktbeheer te gebruiken. Dit is een optie in het venster Stalen. Inktbeheer geeft u tijdens het uitvoeren controle over inkten. Wijzigingen die je doorvoert met Inktbeheer zijn van invloed op de uitvoer, maar niet op de manier waarop de kleuren worden gedefinieerd in het document. Met Inktbeheer kan je een steunkleur wijzigen in de equivalente CMYKproceskleur. Als een document twee vergelijkbare steunkleuren bevat terwijl er slechts een vereist is, of als dezelfde steunkleur twee verschillende namen heeft, kan je de twee kleuren toewijzen aan één alias. Standaard zwart staat op overdrukken. De inkten mengen zich en daardoor kan zwart doorscghijnen. Rich black, dat naast zwart uit cyaan en magenta bestaat, staat op uitsparen. Met Inktbeheer kan je ook nog de inktdichtheid instellen om te bepalen wanneer overvulling plaatsvindt. Verder kan je het juiste aantal inkten en de inktvolgorde instellen. Inktalias maken Je kan een steunkleur toewijzen aan een andere steun- of proceskleur door een alias te maken. Een alias is nuttig als een document twee vergelijkbare steunkleuren bevat terwijl er slechts één vereist is of als het document te veel steunkleuren bevat. U kunt de effecten van inktaliasing zien in de afgedrukte 46 Online Grafics cursussen

46 uitvoer en u kunt de effecten op het scherm zien als de modus Voorvertoning overdruk is ingeschakeld. Selecteer in Inktbeheer de steunkleurinkt waarvoor u een alias wilt maken. Kies een optie in het menu Inktalias. Het pictogram voor het inkttype en de inktbeschrijving worden aan uw keuze aangepast. Hieronder zie je dat Pantone Blue drie keer opgenomen is in het venster stalen. Deze kleuren kan je samenbrengen op één plaat. Wat moet je doen? Selecteer de steunkleur(en) die je wil omzetten naar een inktalias. 4 Kies bij de staalopties in het venster voor Inktbeheer. Zet de kleuren om naar een alias In de kolom links ziet u het kleursymbool veranderen in alias 4 Online Grafics cursussen 47

47 Door de jaren heen zijn de toevoegingen bij de PMS-kleuren voor coated en uncoated in verschillende softwareversies van Adobe Illustrator en PhotoShop, regelmatig veranderd. Dit heeft tot gevolg dat wanneer u een afbeelding uit een oude versie van Illustrator of PhotoShop plaatst in InDesign, dat de namen van de PMS-kleuren niet overeen komen en InDesign een nieuw staal maakt. Met het gevolg dat u onbedoelde en dubbele stalen ziet verschijnen in het venster stalen. Welke PMS-versies er in de afgelopen jaren bijgekomen zijn, vindt u in deze tabel: Toevoeging PMS Illustrator PhotoShop InDesign XPress CV/CU CVC/CVU 7, 8 en 9 5 en 6,5 4. C/U 0, C > C 7, C > C,, C > C 5 > 7 Eventuele ongewenste steunkleuren kan u verwijderen. Dubbele steunkleuren kan u omzetten met Inktalias in Inktbeheer (zie vorige bladzijde). Let op! Een steunkleur vanuit Illustrator geïmporteerd, kan pas uit het venster Stalen van InDesign verwijderd worden als u het beeld uit de opmaak verwijdert. U kan het staal wel omzetten in een proceskleur. Densiteit Met inktbeheer is het ook mogelijk aanpassingen te maken voor de verschillende inken tijdens het drukken. De waarden bij Densiteit worden afhankelijk van de taal waarin InDesign draait, standaar gekoppeld aan de genormaliseerde waarden van het land. Voor de VS zijn dat SWOP-inkten, voor Europa, de EURO-standaarden. Hat aanpassen van de waarde kan bij Neutrale densiteit worden ingevuld en is van toepassing bij trapping. De trapping is alleen zichtbaar bij het kleurgescheiden uitdraaien van de deelkleuren. De densiteitwaarde van de kleuren bepaalt hoe de vlakken ten opzichte van elkaar moeten worden gespreid of verbreed. Een lichte kleur (lage desiteit) zal onder een donkere kleur trappen. Wat moet je doen? Pas de neutrale densiteit aan. Voor speciale inktenzoals metaalinkten en steunkleuren moet u de neutrale densiteit aan uw drukker vragen. Hij zal, op basis van een kleurstaal uit de PMS-waaier u een gemeten waarde doorgeven. Deze waarde bekomt hij door te meten met een densiteitsmeter. Verander de volgorde van overvulling indien u extra dekkende inkten gebruikt. Selecteer een type van trapping voor specifieke inkten. TEKST Geel, met een densiteit van 0,6 loopt onder cyaan (D 0,6) 48 Online Grafics cursussen

48 Type inkt Bij Type kan de trapping voor dekkende en transparante inkten aagepast worden. De mogelijkheden zijn de volgende: Normaal: voor standaard proceskleuren CYMK en de meeste PMS kleuren.. Transparant: overvulling bij onderliggende items als er een heldere inkt of een vernis of UV-lak wordt gebruikt. Dekking: bij niet-transparante kleuren (dekkende kleuren, zoals metaalinkten of dekwit) zal alleen langs de randen van de inkt trapping worden uitgevoerd. Dekking negeren: zal voor dekkende inkten geen trapping uitvoeren op de onderliggende kleuren en de randen van de inkt. Deze optie kan u gebruiken als de dekkende inkt moet overgedrukt worden. Anders treden er pasverschillen op. Standaard wordt de volgorde cyaan, magenta, geel en zwart erespecteerd ijdens het drukken. Wordt er naast de quadri-kleuren ook nog een dekkende inkt gedrukt, dan kan de overvulvolgordeworden ingesteld bij Volgorde overvulling. Een laag volgnummer zal worden uitgestreken onder een inkt met een hoger nummer. De volgorde CYMK is Cyaan (), Magenta (), Geel () en Zwart (4). Kleurscheidingen gebruiken U kunt een voorvertoning van kleurscheidingen, dekkingslimieten en overdrukken weergeven door gebruik te maken van het deelvenster Voorvertoning scheidingen. Door scheidingen op het beeldscherm weer te geven, kunt u de volgende zaken controleren: Vernissen en andere coatings Aangezien vernissen transparant zijn, zijn deze moeilijk op het scherm te zien. Als u een vernisscheiding op zichzelf als voorvertoning weergeeft, worden de gebieden met vernis zwart weergegeven. Verzadigd zwart Door voorbeelden van scheidingen weer te geven, kunt u gebieden herkennen die in verzadigd zwart, of in de proceskleur zwart (K) gemengd met kleurinkten worden weergegeven om zo een betere dekking en rijkere kleur te realiseren. Inktdekking Te veel inkt op papier kan tot droogproblemen lijden. Vraag de drukker naar de maximale inktdekking van de drukpers waarop wordt afgedrukt. Vervolgens kunt u het document als voorbeeld weergeven en bepalen bij welke gebieden de inktdekking de limieten van de pers overschrijdt. Overdrukken U kunt een voorvertoning weergeven van hoe overvloeiing, transparantie en overdrukken in kleurgescheiden uitvoer wordt weergegeven. Alhoewel u met het weergeven van een voorvertoning problemen in een vroeg stadium aan het licht kunt brengen zonder dat u kosten hoeft te maken voor het afdrukken van scheidingen, kunt u geen voorvertoning weergeven van overvullingen, emulsieopties, drukkersmarkeringen, en halftoonrasters en resolutie. Objecten op verborgen lagen worden niet in een voorvertoning op het scherm weergegeven. Vraag aan uw drukker wat de totale inktdekking mag zijn voor uw drukwerk. U kan dat nakijken bij Uitvoer > Voorvertoning scheidingen > Inktlimiet (zie voorvertoning scheidingen) Online Grafics cursussen 49

49 Wat moet je doen? Ga naar venster > Uitvoer > Voorvertoning scheidingen. Zet in het venster de Scheidingen aan en klik op de oogjes om de individuele platen en de kleuropbouw te controleren Bij inktlimiet kan je nagaan waar er in het beeld problemen kunnen opduiken wanneer er teveel inkt gebruiktwordt. De probleemgebieden kleuren rood. Om de kleurscheidingen snel aan en af te zetten in het venster Voorvertoning scheidingen, kan je met de muis ingedrukt over de oogpictogrammen glijden. De opbouw van de voorvertoning gaat dan heel snel. In het venster kleurscheidingen kan u de individuele platen, de kleuropbouw en de inktlimiet nakijken 50 Online Grafics cursussen

50 Voorvertoning van scheidingsplaten bekijken. Kies Venster > Uitvoer > Voorvertoning scheidingen.. Bij Weergave kiest u Scheidingen.. Ga als volgt te werk: Klik op de naam van de gewenste scheiding als u slechts een scheiding wilt weergeven en alle andere scheidingen wilt verbergen. Standaard worden dekkingsgebieden zwart weergegeven. Als u dit wilt wijzigen, dient u in het deelvenstermenu de optie Individuele platen in zwart tonen uit te schakelen. Klik als u één of meerdere scheidingen wilt weergeven op het lege vakje links naast elke scheidingsnaam. Elke scheiding wordt in de toegewezen kleur weergegeven. Als u een of meerdere scheidingen wilt verbergen, klikt u op de één van de oogpictogrammen links van de scheidingsnamen. Klik op het CMYK-pictogram als u alle procesplaten tegelijk wilt weergeven. Als u alle scheidingen tegelijk wilt weergeven, klikt u op de aanwijzer en sleept u deze over alle oogpictogrammen (of lege vakjes) naast de scheidingsnamen. Een voorvertoning van inktdekking weergeven. Kies Venster > Uitvoer > Voorvertoning scheidingen.. Bij Weergave kiest u Inktlimiet. Geef een waarde op voor de maximale inktdekking in het vak naast het menu Weergave. (Vraag de drukker naar de juiste waarde.). Controleer de inktdekking in de voorvertoning van het document. Gebieden die de limiet voor inktdekking overschrijden, worden in het rood weergegeven (donkerrode gebieden overschrijden de limiet voor inktdekking meer dan lichtrode gebieden). Alle andere gebieden worden in grijstinten weergegeven. 4. Als u de dekking in een bepaald gebied wilt controleren, laat u de aanwijzer op het desbetreffende gebied in het document zweven. De percentages van de inktdekking worden in het deelvenster naast de inktnaam weergegeven. U kunt de inktdekking aanpassen door bepaalde steunkleuren om te zetten naar proceskleuren. Bewerk de beelden in PhotoShop als u de inktdekking van geplaatste beelden wilt aanpassen. De inktlimiet wordt overschreden in de rood gekleurde zones. Wanneer je met de muis over het beeld beweegt, zie je percentages van de inkt in het venster achter de kleur verschijnen. Online Grafics cursussen 5

7 stramienen. maken en gebruiken. Stramienen maken. Wat ken je na dit hoofdstuk? Tips en richtlijnen voor werken met stramienen

7 stramienen. maken en gebruiken. Stramienen maken. Wat ken je na dit hoofdstuk? Tips en richtlijnen voor werken met stramienen 7 stramienen maken en gebruiken Een stramien is te vergelijken met een achtergrond die je snel op een reeks pagina s kunt toepassen. Objecten in een stramien staan op alle pagina s Wat ken je na dit hoofdstuk?

Nadere informatie

Nederlandse versie MAC OS X (10.5)

Nederlandse versie MAC OS X (10.5) KLEURBEHEER IN ADOBE INDESIGN CS3 Nederlandse versie MAC OS X (10.5) Laatste aanpassing: 28 juli 2008, 16:38 - marc-en-ciel 2008 - alle vermelde merknamen zijn geregistreerd door hun respectievelijke eigenaars

Nadere informatie

Met de intuïtieve interface van InDesign CC kunt u op eenvoudige wijze uitdagende lay-outs maken zoals u hier ziet. Het is belangrijk dat u het

Met de intuïtieve interface van InDesign CC kunt u op eenvoudige wijze uitdagende lay-outs maken zoals u hier ziet. Het is belangrijk dat u het Met de intuïtieve interface van InDesign CC kunt u op eenvoudige wijze uitdagende lay-outs maken zoals u hier ziet. Het is belangrijk dat u het werkgebied van InDesign kent zodat u de krachtige mogelijkheden

Nadere informatie

CURSUS DIGITAAL ATELIER Photoshop/ Illustrator/ Indesign

CURSUS DIGITAAL ATELIER Photoshop/ Illustrator/ Indesign CURSUS DIGITAAL ATELIER Photoshop/ Illustrator/ Indesign EEN DOCUMENT DRUKKLAAR MAKEN A. Waar moet ik absoluut op letten? B. Hoe doe ik dit? 3. Een preflight pakket maken in Indesign 4. Drukklare PDF maken

Nadere informatie

voor drukwerk In InDesign zijn foto s geplaatst (cmd+d) en niet gecopyeerd en geplakt

voor drukwerk In InDesign zijn foto s geplaatst (cmd+d) en niet gecopyeerd en geplakt Aftekenlijst Om je ontwerpen ook zo uit de printer of drukpers te krijgen zoals jij bedacht hebt, is het belangrijk dat het technisch in orde is. Belangrijk daarbij is vooral CMYK, 300 dpi en 3 mm afloop.

Nadere informatie

Uitgebreide aanleverspecificaties: een drukgerede PDF in 4 stappen met InDesign CS2-CS6 CC

Uitgebreide aanleverspecificaties: een drukgerede PDF in 4 stappen met InDesign CS2-CS6 CC Uitgebreide aanleverspecificaties: een drukgerede PDF in 4 stappen met InDesign CS2-CS6 CC augustus 2014 1 4 stappen voor het maken van een drukgerede PDF met InDesign CS2-CS6 CC Inleiding Algemene aanleverinstructies

Nadere informatie

januari 2008, versie 1.1 Aanleverspecificaties Digitale bestanden

januari 2008, versie 1.1 Aanleverspecificaties Digitale bestanden Aanleverspecificaties Digitale bestanden Digitaal aanleveren bij Drukkerij Loor B.V. Bijgaand geven wij u wat tips en adviezen om zoveel mogelijk problemen te voorkomen bij de aanlevering van digitale

Nadere informatie

De breedte van het bestand voor het omslag wordt 343 mm en de hoogte is 246 mm. De rug van het boek is 11 mm.

De breedte van het bestand voor het omslag wordt 343 mm en de hoogte is 246 mm. De rug van het boek is 11 mm. Omslag opmaken in Word Open een nieuw bestand en ga naar Paginaindeling / Pagina instelling / Tab Marges. En geef de onderstaande waarden in: Boven: Onder: Binnenkant: Buitenkant: Rugmarge: Afdrukbestand:

Nadere informatie

OPDRACHTKAART. Thema: Prepress. InDesign 15. Pagina s PP-01-15-01. Voorkennis: De vorige praktijkopdrachten afgerond.

OPDRACHTKAART. Thema: Prepress. InDesign 15. Pagina s PP-01-15-01. Voorkennis: De vorige praktijkopdrachten afgerond. OPDRACHTKAART PP-01-15-01 Pagina s Voorkennis: De vorige praktijkopdrachten afgerond. Intro: In bijna alle boeken en tijdschriften die je opent, zie je dat de pagina s genummerd zijn. Het is natuurlijk

Nadere informatie

Handleiding aanleveren PDF bestanden

Handleiding aanleveren PDF bestanden 1 Voor het aanleveren van PDF s is het belangrijk de volgende punten in acht te nemen: 1. Beelden: - Alleen maar grafische beeldformaten gebruiken. - Wij adviseren beelden van 350 dpi of hoger (hoe hoger

Nadere informatie

VANDERPERK GROEP Postadres: Bezoekadres:

VANDERPERK GROEP Postadres: Bezoekadres: Aanleverinstructies VANDERPERK GROEP 0184 688 377 info@vanderperk.nl www.vanderperk.nl Postadres: Postbus 25, 2964 ZG Groot-Ammers Bezoekadres: Van Leeuwenhoekweg 3, 2964 LJ Groot-Ammers Handleiding aanleveren

Nadere informatie

Migratie van Instant PDF

Migratie van Instant PDF Migratie van Instant PDF Inhoud 1. Introductie... 3 2. Overzicht Enfocus Connect 12...4 2.1 Queues van Instant PDF vs. Connectors van Connect YOU... 4 2.1.1 Goed om te weten...4 2.2 Een Connector voor

Nadere informatie

De Budelse digitaal. digitaal_aanleveren2016_db 3 februari 2016, 15:47

De Budelse digitaal. digitaal_aanleveren2016_db 3 februari 2016, 15:47 De Budelse digitaal In deze handleiding vindt u informatie betreffende het aanleveren van digitale bestanden. Door CTP enerzijds en digitaal drukken anderzijds beschikt De Budelse over een volledig digitale

Nadere informatie

Algemene basis instructies

Algemene basis instructies Inhoud: Algemene basis instructies... 2 Pictogrammen en knoppen... 2 Overzicht... 3 Navigeren (bladeren)... 3 Gegevens filteren... 4 Getoonde gegevens... 5 Archief... 5 Album... 5 Tabbladen en velden...

Nadere informatie

Grafische Instructie. Drukklaar aanleveren. snijtekens afloop milimeter Photohop InDesign printer drukwerk Pantone raster cmyk

Grafische Instructie. Drukklaar aanleveren. snijtekens afloop milimeter Photohop InDesign printer drukwerk Pantone raster cmyk Drukwerk Drukraster snijtekens afloop milimeter Photohop InDesign printer drukwerk Pantone raster cmyk PDF afdrukken pre-flight koppelingen dtp kleuren Druk klaar aanleveren Druk klaar aanleveren betekend

Nadere informatie

bigfreddy.com Handleiding BigFreddy software Oktober 2012 Big Freddy 3.2 Inhoudsopgave: Pagina Starten:

bigfreddy.com Handleiding BigFreddy software Oktober 2012 Big Freddy 3.2 Inhoudsopgave: Pagina Starten: Handleiding BigFreddy software Oktober 2012 Big Freddy 3.2 Inhoudsopgave: Starten: Taakbalken: Taakbalk 1 Taakbalk 2 Taakbalk 3 Taakbalk 4 - Categorieën - Updates - Product kiezen - Afbeeldingen kiezen

Nadere informatie

Handleiding NarrowCasting

Handleiding NarrowCasting Handleiding NarrowCasting http://portal.vebe-narrowcasting.nl september 2013 1 Inhoud Inloggen 3 Dia overzicht 4 Nieuwe dia toevoegen 5 Dia bewerken 9 Dia exporteren naar toonbankkaart 11 Presentatie exporteren

Nadere informatie

Handleiding Adobe Indesign CS

Handleiding Adobe Indesign CS Handleiding Adobe Indesign CS Een snelle introductie Inhoudsopgave Inhoudsopgave 1 Inleiding 2 Beginnen met InDesign 3 t/m 7 -het werkgebied 3 & 4 -de toobox 5 & 6 -het kleurenpalet 7 -het documentvenster

Nadere informatie

Handleiding om uw website/webshop aan te passen

Handleiding om uw website/webshop aan te passen Handleiding om uw website/webshop aan te passen ONDERWERP PAGINA 1. Hoe moet ik inloggen in het beheer? 2 2. Hoe pas ik een bestaande pagina aan? 2 3. Hoe plaats ik een afbeelding? 3 4. Hoe maak ik een

Nadere informatie

Handleiding MOBICROSS actie banners

Handleiding MOBICROSS actie banners Handleiding MOBICROSS actie banners Met de kant & klare MOBICROSS actie banners vergroot jij je kans om sneller je netwerk te bouwen. Je kunt je eigen campagne maken door de banners op je website te plaatsen,

Nadere informatie

September 2013, versie 1.5. Aanleverspecificaties Digitale bestanden

September 2013, versie 1.5. Aanleverspecificaties Digitale bestanden Aanleverspecificaties Digitale bestanden Digitaal aanleveren bij Drukkerij Loor B.V. Bijgaand geven wij u wat tips en adviezen om zoveel mogelijk problemen te voorkomen bij de aanlevering van digitale

Nadere informatie

P R O J E C T S L I M M E O B J E C T E N - F O T O B O E K C O V E R S

P R O J E C T S L I M M E O B J E C T E N - F O T O B O E K C O V E R S P R O J E C T S L I M M E O B J E C T E N - F O T O B O E K C O V E R S Stel... je hebt bij een bepaalde firma het perfecte formaat gevonden om fotoboeken te maken Dan kan het wel leuk zijn als alle covers

Nadere informatie

Google products. Het gebruik van Picasa 2 is gratis. Het programma is in veel verschillende talen verkrijgbaar, waaronder Nederlands.

Google products. Het gebruik van Picasa 2 is gratis. Het programma is in veel verschillende talen verkrijgbaar, waaronder Nederlands. 1 Picasa 2 Picasa 2 is een foto-organizer van zoekmachinefabrikant Google. Het gratis programma bevat handige functies om uw foto's te beheren, te bewerken en te delen. Het gebruik van Picasa 2 is gratis.

Nadere informatie

Lijnen/randen en passe-partouts maken met Photoshop.

Lijnen/randen en passe-partouts maken met Photoshop. Lijnen/randen en passe-partouts maken met Photoshop. Les 1: Witte rand om de foto m.b.v. canvasgrootte. 1. Open de foto in Photoshop. 2. Klik in menu AFBEELDING op CANVASGROOTTE 3. Zorg dat in het vakje

Nadere informatie

Een boek opmaken in Word

Een boek opmaken in Word Een boek opmaken in Word Wilt u een boek opmaken in Word, dan geven wij u graag de onderstaande uitleg. Vaststellen lay out en witmarges Bij Probook Media kunt u boeken uitgeven in verschillenden formaten

Nadere informatie

De kopjes in je flyer hebben een kleur die je zelf gemaakt hebt en die kleur heb je je eigen naam gegeven.

De kopjes in je flyer hebben een kleur die je zelf gemaakt hebt en die kleur heb je je eigen naam gegeven. Intro Herhaling Wat ga je doen? Je gaat een flyer maken in InDesign, dubbelzijdig. Daarin moeten minimaal 3 foto s op 300 DPI op 100% in CMYK geplaatst zijn. In je flyer heb je alineastijlen gebruikt,

Nadere informatie

EBUILDER HANDLEIDING. De Ebuilder is een product van EXED internet www.exed.nl. info@exed.nl EXED CMS UITLEG

EBUILDER HANDLEIDING. De Ebuilder is een product van EXED internet www.exed.nl. info@exed.nl EXED CMS UITLEG EBUILDER HANDLEIDING De Ebuilder is een product van EXED internet www.exed.nl info@exed.nl 1 INHOUDSOPGAVE Inleiding Een korte introductie over het Ebuilder» Navigatie» Snelnavigatie Pagina s Hier vind

Nadere informatie

VOOR DTP ERS. Nederlandse Versie. Mac OS X 10.6 (ook geschikt voor Windows) KLEURBEHEER IN ADOBE ACROBAT X

VOOR DTP ERS. Nederlandse Versie. Mac OS X 10.6 (ook geschikt voor Windows) KLEURBEHEER IN ADOBE ACROBAT X KLEURBEHEER IN ADOBE ACROBAT X VOOR DTP ERS Nederlandse Versie Mac OS X 10.6 (ook geschikt voor Windows) Laatste aanpassing: 4 oktober 2011, 16:25 - marc-en-ciel 2011 - alle vermelde merknamen zijn geregistreerd

Nadere informatie

PICASA PICASA. FOTOBEWERKING Een handleiding. 2013 Computertraining voor 50-plussers

PICASA PICASA. FOTOBEWERKING Een handleiding. 2013 Computertraining voor 50-plussers PICASA FOTOBEWERKING Een handleiding 2013 Computertraining voor 50-plussers PC50plus computertrainingen Eikbosserweg 52 1214AK Hilversum tel: 035 6213701 info@pc50plus.nl www.pc50plus.nl PICASA C O M P

Nadere informatie

Outlook 2010 tips & trucs

Outlook 2010 tips & trucs Outlook 2010 tips & trucs I N H O U D S O P G A V E 1 Algemeen... 1 1.1 Werkbalk snelle toegang... 1 1.2 Snelle stappen... 1 2 E-mail... 2 2.1 Regels... 2 2.2 CC mail onderscheiden... 2 2.3 Verwijderde

Nadere informatie

Central Station. CS website

Central Station. CS website Central Station CS website Versie 1.0 18-05-2007 Inhoud Inleiding...3 1 De website...4 2 Het content management systeem...5 2.1 Inloggen in het CMS... 5 2.2 Boomstructuur... 5 2.3 Maptypen... 6 2.4 Aanmaken

Nadere informatie

ISO 12647-7. Deel 1 Adobe Photoshop & Adobe Bridge. Instructieblad voor de instellingen die gemaakt moeten worden voor ISO gecertifeceerd kleurbeheer

ISO 12647-7. Deel 1 Adobe Photoshop & Adobe Bridge. Instructieblad voor de instellingen die gemaakt moeten worden voor ISO gecertifeceerd kleurbeheer ISO 12647-7 Deel 1 Adobe Photoshop & Adobe Bridge Instructieblad voor de instellingen die gemaakt moeten worden voor ISO gecertifeceerd kleurbeheer Dit infoblad wordt u aangeboden door: Instellingen voor

Nadere informatie

Handicom. Symbol for Windows. Image Manager. (Versie 4) Handicom, 2011, Nederland

Handicom. Symbol for Windows. Image Manager. (Versie 4) Handicom, 2011, Nederland Handicom Symbol for Windows Image Manager (Versie 4) Handicom, 2011, Nederland Inhoud Inleiding... 2 1. Image Manager hoofdscherm...3 1.1 Onderdelen van het venster...3 1.2 Het scherm veranderen...3 1.2.1

Nadere informatie

VOOR FOTOGRAFEN. Nederlandse versie Windows KLEURBEHEER IN PHOTOSHOP CS3

VOOR FOTOGRAFEN. Nederlandse versie Windows KLEURBEHEER IN PHOTOSHOP CS3 KLEURBEHEER IN PHOTOSHOP CS3 VOOR FOTOGRAFEN Nederlandse versie Windows Laatste aanpassing: 4 januari 2008, 12:25 - marc-en-ciel 2008 - alle vermelde merknamen zijn geregistreerd door hun respectievelijke

Nadere informatie

Les 1. Digitale Media - DTP 1

Les 1. Digitale Media - DTP 1 Intro InDesign werkt met objecten, dit zijn alle elementen die je op een pagina kunt plaatsen. Bijvoorbeeld hulplijnen, om aan te geven waar de marges van de pagina s komen, maar ook tekstkaders, illustratiekaders,

Nadere informatie

Zelf albumbladen maken in Word 2003

Zelf albumbladen maken in Word 2003 Zelf albumbladen maken in Word 2003 Het maken van albumbladen in Word is niet moeilijk, maar laten zien hoe het precies gaat, hangt af van de versie van Word. Hieronder volgt de instructie voor Word 2003.

Nadere informatie

00_PhotoshopCC-CiaB-boek.indb 18

00_PhotoshopCC-CiaB-boek.indb 18 Tijdens het werken met Adobe Photoshop ontdekt u dat er vaak meerdere manieren zijn om een taak uit te voeren. Om optimaal gebruik te kunnen maken van de uitgebreide bewerkingsmogelijkheden van Photoshop

Nadere informatie

2 mei 2014. Remote Scan

2 mei 2014. Remote Scan 2 mei 2014 Remote Scan 2014 Electronics For Imaging. De informatie in deze publicatie wordt beschermd volgens de Kennisgevingen voor dit product. Inhoudsopgave 3 Inhoudsopgave...5 openen...5 Postvakken...5

Nadere informatie

Kalender. Stap 3 Sla je document direct op in je zojuist aan gemaakte map, zodat je alles van begin af aan goed ordent.

Kalender. Stap 3 Sla je document direct op in je zojuist aan gemaakte map, zodat je alles van begin af aan goed ordent. Kalender Stap 1 Maak een nieuwe map aan op je account of USB-stick. Hierin gaan we alles opslaan dat met deze opdracht te maken heeft. DUS WE GOOIEN NIETS WEG! Stap 2 Maak in Indesign een document aan

Nadere informatie

Afdrukken in Calc Module 7

Afdrukken in Calc Module 7 7. Afdrukken in Calc In deze module leert u een aantal opties die u kunt toepassen bij het afdrukken van Calc-bestanden. Achtereenvolgens worden behandeld: Afdrukken van werkbladen Marges Gedeeltelijk

Nadere informatie

10. Pagina-instellingen

10. Pagina-instellingen 10. Pagina-instellingen Voordat u begint met het schrijven van een document in het programma Writer, is het raadzaam eerst te bepalen hoe het er uiteindelijk uit moet komen te zien. In deze module leert

Nadere informatie

Handleiding voor bloemenboek (open boek)- PP 2007

Handleiding voor bloemenboek (open boek)- PP 2007 Handleiding voor bloemenboek (open boek)- PP 2007 1. Raster en hulplijnen Klik met rechter muisknop in een lege dia Klik in het afrolmenu op Raster en hulplijnen en stel onderstaande eigenschappen in 2.

Nadere informatie

handleiding v3.1 Overzicht toont u alle bladzijden van uw album Bladzijde toont een specifieke pagina van uw album

handleiding v3.1 Overzicht toont u alle bladzijden van uw album Bladzijde toont een specifieke pagina van uw album 3 Foto s en tekst invoegen en schikken Bovenaan het programmavenster ziet u twee tabs: handleiding v3.1 Overzicht toont u alle bladzijden van uw album Bladzijde toont een specifieke pagina van uw album

Nadere informatie

INSTALLATIE IN PRINT INSTALLEREN. Aan de slag met Communicate In Print

INSTALLATIE IN PRINT INSTALLEREN. Aan de slag met Communicate In Print AAN DE SLAG INSTALLATIE In deze handleiding worden de stappen besproken die doorlopen worden bij het installeren van de volledige versie Communicate In Print LET OP! WANNEER U EERDER EEN VERSIE VAN IN

Nadere informatie

Focus op Fotografie: Photoshop Elements voor fotografen

Focus op Fotografie: Photoshop Elements voor fotografen Inhoud 1: Fotobeheer met Organizer 1 Introductie 2 Foto s van camera of kaartlezer importeren 2 Foto s uit bestaande mappen ophalen 4 De indeling van de Organizer 5 Weergaven in de Organizer 8 Foto s sorteren

Nadere informatie

Enkele tips voor de bediening van deze DVD Belangrijk!

Enkele tips voor de bediening van deze DVD Belangrijk! Enkele tips voor de bediening van deze DVD Belangrijk! De afbeeldingen en enkele punten van de programma-beschrijving hebben betrekking op versie 7.0.7 van Adobe Reader. Andere versies van dit programma

Nadere informatie

PDF-WORKFLOW. Hogeschool Gent 2e kan grafische en reclame vormgeving Departement KASK academiejaar 2002-2003

PDF-WORKFLOW. Hogeschool Gent 2e kan grafische en reclame vormgeving Departement KASK academiejaar 2002-2003 PDF-WORKFLOW Hogeschool Gent 2e kan grafische en reclame vormgeving Departement KASK academiejaar 2002-2003 1.0 Wat is PDF? Portable Document Format Is het standaard formaat voor het uitwisselen van belangrijke

Nadere informatie

Mach3Framework 5.0 / Website

Mach3Framework 5.0 / Website Mach3Framework 5.0 / Website Handleiding Mach3Builders Inhoudsopgave 1 Inloggen...5 1.1 Ingelogd blijven...6 1.2 Wachtwoord vergeten...7 2 Applicatie keuzescherm...8 2.1 De beheeromgeving openen...9 3

Nadere informatie

3. Werken met mappen en bestanden in Finder

3. Werken met mappen en bestanden in Finder 61 3. Werken met mappen en bestanden in Finder In dit hoofdstuk leert u werken met de mappen en bestanden die op uw Mac staan. Een bestand is een verzamelnaam voor alles wat op de computer is opgeslagen.

Nadere informatie

Instructie. Apogee Portal 7

Instructie. Apogee Portal 7 Instructie Apogee Portal 7 versie 2.0-28 februari 2012 Inhoudsopgave 1 Systeem controle + Inloggen Systeem controle... 3 Uitleg icoontjes... 3 Acrobat voorkeuren aanpassen... 4 2 3 Inloggen... 4 Jobs openen...

Nadere informatie

Deel 1: PowerPoint Basis

Deel 1: PowerPoint Basis Deel 1: PowerPoint Basis De mogelijkheden van PowerPoint als ondersteunend middel voor een gedifferentieerde begeleiding van leerlingen met beperkingen. CNO Universiteit Antwerpen 1 Deel 1 PowerPoint Basis

Nadere informatie

3. Werken met mappen en bestanden in Finder

3. Werken met mappen en bestanden in Finder 61 3. Werken met mappen en bestanden in Finder In dit hoofdstuk leert u werken met de mappen en bestanden die op uw Mac staan. Een bestand is een verzamelnaam voor alles wat op de computer is opgeslagen.

Nadere informatie

Startersgids. Nero BackItUp. Ahead Software AG

Startersgids. Nero BackItUp. Ahead Software AG Startersgids Nero BackItUp Ahead Software AG Informatie over copyright en handelsmerken De gebruikershandleiding bij Nero BackItUp en de inhoud hiervan zijn beschermd door midddel van copyright en zijn

Nadere informatie

RTE. Handleiding. Publiceren Documenten

RTE. Handleiding. Publiceren Documenten RTE Handleiding Publiceren Documenten Datum: December 2015 Inhoudsopgave 1. Introductie 2 2. Aan de slag 3 2.1. Het opstarten van de applicatie 3 2.2. WebHare Applicaties 3 2.3. De RTE applicatie 3 3.

Nadere informatie

BASIS TEKSTBEWERKING deel 2

BASIS TEKSTBEWERKING deel 2 BASIS TEKSTBEWERKING deel 2 Opslaan en openen. Opslaan. Om een tekst document te kunnen bewaren, zult u het moeten opslaan op de harde schijf van uw computer. Het blijft daar dan net zo lang staan tot

Nadere informatie

Grafische Instructie. Adobe InDesign. Adobe Apple InDesig Tekstkaders stalen openen stijlen zoom corps plaatsaanduidingstekst document

Grafische Instructie. Adobe InDesign. Adobe Apple InDesig Tekstkaders stalen openen stijlen zoom corps plaatsaanduidingstekst document Drukwerk uitwerking Adobe Apple InDesig Tekstkaders stalen openen stijlen zoom corps plaatsaanduidingstekst document menu palletten muis aanwijzer dtp kleuren Copyright december 2014 Wytse Kloosterman

Nadere informatie

Je ziet het ontwerpscherm voor je. Ontwerpen is actief en dat zie je aan de linkeronderkant van je scherm net boven de taakbalk.

Je ziet het ontwerpscherm voor je. Ontwerpen is actief en dat zie je aan de linkeronderkant van je scherm net boven de taakbalk. Inhoudsopgave frontpage 2003... 2 een thema gebruiken... 4 afbeeldingen op de pagina zetten... 5 knoppen maken... 8 knoppen maken in linkerframe... 10 een tabel maken... 12 opdrachten... 14 een fotopagina

Nadere informatie

Shell Card Online e-invoicing Service Gebruikershandleiding. Versie 2.8

Shell Card Online e-invoicing Service Gebruikershandleiding. Versie 2.8 Gebruikershandleiding Versie 2.8 november 2012 Inhoud 1 Voor toegang tot Shell Card Online e-invoicing Service... 3 1.1 Inloggen in Shell Card Online... 3 1.2 Wat als u uw wachtwoord bent vergeten... 3

Nadere informatie

Via het tabblad Pagina-indeling, groep Pagina-instelling kun je de afdrukstand en het papierformaat instellen.

Via het tabblad Pagina-indeling, groep Pagina-instelling kun je de afdrukstand en het papierformaat instellen. SAMENVATTING HOOFDSTUK 9 Pagina-indeling, de Pagina-instelling Via het tabblad Pagina-indeling, groep Pagina-instelling kun je de afdrukstand en het papierformaat instellen. Klik op de knop Afdrukstand

Nadere informatie

In Photoshop kun je afbeeldingen bewerken en aanpassen door de diverse toevoegingen en effecten die je wilt toepassen op aparte lagen uit te voeren.

In Photoshop kun je afbeeldingen bewerken en aanpassen door de diverse toevoegingen en effecten die je wilt toepassen op aparte lagen uit te voeren. PhotoShop Les 2 Werken met lagen, kleuren en transparantie Een digitale foto is een eigenlijk een simpel ding. Als je hem van heel erg dichtbij bekijkt is het niets meer dan een aantal rijen en kolommen

Nadere informatie

Internet Explorer 7 (IE7)

Internet Explorer 7 (IE7) Internet Explorer 7 (IE7) 1. HET VENSTER Het venster van Internet Explorer 7 ziet er als volgt uit: Het venster bestaat uit volgende onderdelen: De knoppen Volgende en Vorige. Adresbalk hierin vullen we

Nadere informatie

printerprofiel toepassen in Photoshop

printerprofiel toepassen in Photoshop printerprofiel toepassen in Photoshop De plaats waar ICC-profi elen worden opgeslagen is afhankelijk van het besturingssysteem. Het is belangrijk dat de profi elen op de juiste plaats staan zodat Photoshop

Nadere informatie

Inhoudsopgave Voorwoord 7 Nieuwsbrief 8 Introductie Visual Steps 8 Wat heeft u nodig? 9 Hoe werkt u met dit boek? 10 De website bij het boek

Inhoudsopgave Voorwoord 7 Nieuwsbrief 8 Introductie Visual Steps 8 Wat heeft u nodig? 9 Hoe werkt u met dit boek? 10 De website bij het boek Inhoudsopgave Voorwoord... 7 Nieuwsbrief... 8 Introductie Visual Steps... 8 Wat heeft u nodig?... 9 Hoe werkt u met dit boek?... 10 De website bij het boek... 11 Toets uw kennis... 11 Voor docenten...

Nadere informatie

http://www.msebel.nl

http://www.msebel.nl LES 8: Photo Story 3 Vandaag ga je beginnen met het maken van de voorlichtingsdiashow. Hiervoor ga je het programma Photo Story 3 gebruiken. Het programma staat al geïnstalleerd op de schoolcomputers.

Nadere informatie

Inhoudstafel. 1. Pictoselector installeren en updaten. 2. Een nieuw pictoblad maken. 3. Geef het blad een titel. 4. Zoek picto s

Inhoudstafel. 1. Pictoselector installeren en updaten. 2. Een nieuw pictoblad maken. 3. Geef het blad een titel. 4. Zoek picto s Inhoudstafel 1. Pictoselector installeren en updaten 2. Een nieuw pictoblad maken 3. Geef het blad een titel 4. Zoek picto s 4.1 Selecteer pictogrammendatabanken 4.2 Voeg een picto in 4.3 Omschrijving

Nadere informatie

I. Vorming 4-5 (3&10/05/2012)

I. Vorming 4-5 (3&10/05/2012) I. Vorming 4-5 (3&10/05/2012) 1. Windows Live Photo Gallery Om de foto s op onze computer te beheren, hebben we voor de vorming gekozen om met Windows Live Photo Gallery te werken. Photo Gallery biedt

Nadere informatie

Invoegen... 8 Invulpunt... 9 Nieuwe bouwsteen maken... 9 Bouwsteen opslaan... 10. Wijze van werken in Outlook... 11 Informatie...

Invoegen... 8 Invulpunt... 9 Nieuwe bouwsteen maken... 9 Bouwsteen opslaan... 10. Wijze van werken in Outlook... 11 Informatie... ProDoc Bouwstenen voor Word & Outlook 2007 Inhoud Kopiëren bestanden... 2 Hoofdmap Bouwstenen... 2 Bouwsteen.dotm... 2 Installatie Bouwstenenmodule onder Word 2007... 3 Installatie Bouwstenenmodule onder

Nadere informatie

Album samenstellen met behulp van de Hema album software.

Album samenstellen met behulp van de Hema album software. Album samenstellen met behulp van de Hema album software. Kies de Hema webside www.hema.nl Plaats de muisaanwijzer op foto en klik op Fotoalbums. Klik op download de software (geschikt voor Windows) Vul

Nadere informatie

Gebruikershandleiding Oefenboek voor groepen. Bohn Stafleu van Loghum

Gebruikershandleiding Oefenboek voor groepen. Bohn Stafleu van Loghum Gebruikershandleiding Oefenboek voor groepen Bohn Stafleu van Loghum Inhoudsopgave 1. Opstarten cd rom na installatie 3 2. Zoeken in de cd rom Oefenboek voor groepen 5 1. Zoekopdracht 5 2. Geavanceerde

Nadere informatie

LAY-OUT EN TYPOGRAFIE

LAY-OUT EN TYPOGRAFIE LAY-OUT EN TYPOGRAFIE met Adobe InDesign CS Deel 10 PAGINA S EN STRAMIENEN Een nieuw document Linialen en maateenheden Rasters en basislijnraster Slimme hulplijnen en liniaalhulplijnen Pagina's en spreads

Nadere informatie

Tips en Tricks basis. Microsoft CRM Revisie: versie 1.0

Tips en Tricks basis. Microsoft CRM Revisie: versie 1.0 Tips en Tricks basis Microsoft CRM 2016 Revisie: versie 1.0 Datum: 23/03/2016 Inhoud 1. Basisinstellingen... 3 1.1 INSTELLEN STARTPAGINA... 3 1.2 INSTELLEN AANTAL REGELS PER PAGINA... 3 2. Algemene bediening...

Nadere informatie

Verkleinen- en uploaden van beelden

Verkleinen- en uploaden van beelden Verkleinen- en uploaden van beelden Deze handleiding is opgebouwd rond eenvoudig te gebruiken programma s die verkrijgbaar zijn in het Nederlands en te installeren zijn onder Windows XP, Vista en Windows

Nadere informatie

2 Kennismaking met het scherm

2 Kennismaking met het scherm 84 1 Inleiding Met Microsoft Office Picture Manager kan je op een eenvoudige manier jouw afbeeldingen bekijken, beheren, bewerken en delen. Paint kan je openen via Starten - Alle Programma s - Microsoft

Nadere informatie

Hoofdstuk 2 Basistraining Templates I

Hoofdstuk 2 Basistraining Templates I Hoofdstuk 2 Basistraining Templates I Blocks maken in PDF Velden samenstellen Masks Afbeeldingskaders Achtergrond afbeeldingen Tabposities Installatie Plugin Oefeningen pagina - 1 Invul velden en samengesteld

Nadere informatie

De tekstverwerker. Afb. 1 de tekstverwerker

De tekstverwerker. Afb. 1 de tekstverwerker De tekstverwerker De tekstverwerker is een module die u bij het vullen van uw website veel zult gebruiken. Naast de module tekst maken onder andere de modules Aankondigingen en Events ook gebruik van de

Nadere informatie

Bestanden aanleveren. Hollandse Indruk en de richtlijnen

Bestanden aanleveren. Hollandse Indruk en de richtlijnen Bestanden aanleveren Hollandse Indruk en de richtlijnen Inhoud Aanleveren van C-PDF..................................... 3 Sinds het invoeren van de Computer-to-Plate belichting is Drukkerij Damen klaar

Nadere informatie

Een panoramafoto maken in Photoshop CS2

Een panoramafoto maken in Photoshop CS2 Een panoramafoto maken in Photoshop CS2 Marc Cielen - Versie 1.0 - Februari 2006 - Alle foto s en illustraties: marc-en-ciel Alles uit deze uitgave mag vrij verspreid en gekopieerd worden, mits vermelding

Nadere informatie

Sn el aan d e s l ag. Stap een: Uw foto's openen in Corel AfterShot Pro. Door uw foto's navigeren

Sn el aan d e s l ag. Stap een: Uw foto's openen in Corel AfterShot Pro. Door uw foto's navigeren Snel aan de slag In deze sectie maakt u kennis met een aantal basistaken die u in Corel AfterShot Pro kunt uitvoeren. Neem een aantal minuten de tijd om de onderstaande stappen door te nemen als u op zoek

Nadere informatie

Richtlijnen voor het aanmaken van gecertificeerde PDF vanuit MacOs

Richtlijnen voor het aanmaken van gecertificeerde PDF vanuit MacOs Richtlijnen voor het aanmaken van gecertificeerde PDF vanuit MacOs Certified PDF en de voordelen daarvan... PDF (Portable Document Format) is het document formaat van Adobe dat digitale aanlevering van

Nadere informatie

PDF-instructies. Opmaakinstructies Proefschriften. Geachte promovendus,

PDF-instructies. Opmaakinstructies Proefschriften. Geachte promovendus, Opmaakinstructies Proefschriften Geachte promovendus, Het door u in te leveren bestand van uw proefschrift moet voldoen aan technische eisen en het bij AUP gangbare formaat. Voor de technische verwerking

Nadere informatie

cbox UW BESTANDEN GAAN MOBIEL! WEBINTERFACE GEBRUIKERSHANDLEIDING

cbox UW BESTANDEN GAAN MOBIEL! WEBINTERFACE GEBRUIKERSHANDLEIDING cbox UW BESTANDEN GAAN MOBIEL! WEBINTERFACE GEBRUIKERSHANDLEIDING BV Inleiding cbox is een applicatie die u eenvoudig op uw computer kunt installeren. Na installatie wordt in de bestandsstructuur van uw

Nadere informatie

1. Kennismaken met Impress

1. Kennismaken met Impress 1. Kennismaken met Impress In deze module leert u: 1 Wat Impress is; 2 Impress starten; 3 Een nieuwe presentatie maken; 4 Instellingen van Impress wijzigen; 5 Opslaan en openen. 1 Wat is Impress? OpenOffice.org

Nadere informatie

Handleiding NarrowCasting

Handleiding NarrowCasting Handleiding NarrowCasting http://portal.vebe-narrowcasting.nl februari 2014 1 Inhoud Om te starten 3 Inloggen 3 Dia overzicht 4 Nieuwe dia toevoegen 5 Dia bewerken 10 Dia exporteren naar toonbankkaart

Nadere informatie

Versienotities voor de klant Xerox EX Print Server Powered by Fiery voor de Xerox igen4 Press, versie 3.0

Versienotities voor de klant Xerox EX Print Server Powered by Fiery voor de Xerox igen4 Press, versie 3.0 Versienotities voor de klant Xerox EX Print Server Powered by Fiery voor de Xerox igen4 Press, versie 3.0 Dit document bevat belangrijke informatie over deze versie. Zorg dat deze informatie bij alle gebruikers

Nadere informatie

HTA Software - Klachten Registratie Manager Gebruikershandleiding

HTA Software - Klachten Registratie Manager Gebruikershandleiding HTA Software - Klachten Registratie Manager Gebruikershandleiding Inhoudsopgave Hoofdstuk 1: Opstarten en inloggen, overzicht startscherm, uitleg symbolen Hoofdstuk 2: aanmaken relaties Hoofdstuk 1: Opstarten

Nadere informatie

Aan de slag met AdminView

Aan de slag met AdminView Aan de slag met AdminView uitgebreide handleiding S for Software B.V. Gildeweg 6 3771 NB Barneveld tel 0342 820 996 fax 0342 820 997 e-mail info@sforsoftware.nl web www.sforsoftware.nl Inhoudsopgave 1.

Nadere informatie

Ledenlijsten + etiketten maken

Ledenlijsten + etiketten maken Ledenlijsten + etiketten maken Eerst wordt uitgelegd hoe je een ledenlijst (van alle clubleden of leden per lesjaar) kan opvragen en bewerken en nadien hoe je met deze lijst etiketten kan maken. De ledenlijst

Nadere informatie

INHOUDSOPGAVE Hoofdstuk 1: Foto s importeren, archiveren en beheren Hoofdstuk 2: Werken met Camera Raw

INHOUDSOPGAVE Hoofdstuk 1: Foto s importeren, archiveren en beheren Hoofdstuk 2: Werken met Camera Raw INHOUDSOPGAVE Hoofdstuk 1: Foto s importeren, archiveren en beheren 2 Foto s van camera of kaartlezer importeren 3 Foto s uit bestanden en mappen ophalen 6 Werkruimten van Organizer 7 Foto s sorteren en

Nadere informatie

Elektronisch factureren

Elektronisch factureren Elektronisch factureren Inleiding Elektronisch Factureren in RADAR is mogelijk vanaf versie 4.0. Deze module wordt niet standaard meegeleverd met de RADAR Update maar is te bestellen via de afdeling verkoop

Nadere informatie

Extra informatie Picasa

Extra informatie Picasa Extra informatie Picasa Stel de weergave in op: boomstructuur: We zien nu dezelfde structuur als in de map Mijn Afbeeldingen. De hoofdmappen staan er. Zijn er geen submappen, dan wordt de inhoud weergegeven.

Nadere informatie

Windows 8, Windows 8.1, deel II

Windows 8, Windows 8.1, deel II Windows 8, Windows 8.1, deel II Opstarten op bureaublad Daar we toch de gewoonte hebben om via het bureaublad te werken, is het misschien handig om de PC te laten opstarten op het bureaublad in plaats

Nadere informatie

Gebruikershandleiding GO app 1.8

Gebruikershandleiding GO app 1.8 Gebruikershandleiding GO app 1.8 Voor raad, staten en bestuur GemeenteOplossingen 2012 1 GO app 1.8 Nieuw in deze versie Vanaf versie 1.8 beschikt de GO app over de mogelijkheid om notities te delen met

Nadere informatie

Thuisnetwerk instellen met Windows

Thuisnetwerk instellen met Windows Thuisnetwerk instellen met Windows Een thuisnetwerk kan behoorlijk lastig zijn om in te stellen. Gelukkig heeft Microsoft genoeg hulpmiddelen om alles in goede banen te leiden, of u nu Windows XP, Vista

Nadere informatie

Gebruik van het Brother SmartUI Control Center op basis van Windows voor PaperPort 8.0 en Windows XP

Gebruik van het Brother SmartUI Control Center op basis van Windows voor PaperPort 8.0 en Windows XP Gebruik van het Brother SmartUI Control Center op basis van Windows voor PaperPort 8.0 en Windows XP Brother SmartUI Control Center Het Control Center van Brother is een hulpprogramma waarmee u gemakkelijk

Nadere informatie

Handleiding voor bloemenboek (open boek)- PP 2010

Handleiding voor bloemenboek (open boek)- PP 2010 Handleiding voor bloemenboek (open boek)- PP 2010 Belangrijk!!! De 2 animaties "Samenvouwen" en "Uittrekken", die nodig zijn om het boek te maken, ontbreken in de versie PP 2010. Daarom is het nodig dat

Nadere informatie