Biologisch ritme bepaalt de beste schooltijden

Maat: px
Weergave met pagina beginnen:

Download "Biologisch ritme bepaalt de beste schooltijden"

Transcriptie

1 Foto: Martine Sprangers Een goede mix van onderwijs en ontspanning Biologisch ritme bepaalt de beste schooltijden Door Liesbeth Schreuder De toename van het aantal werkende ouders zorgt ervoor dat schooltijden ter discussie staan Het is zinvol om bij aanpassingen van schoolroosters rekening te houden met het biologisch ritme van kinderen Dat leidt tot een optimaal schoolrooster, met een goede afwisseling van leren en ontspannen, en van stilzitten en bewegen De traditionele schooltijden van Nederland staan ter discussie Aanleiding daarvoor is de drastische toename van het aantal werkende ouders Inmiddels blijft 50 procent van de Nederlandse kinderen tussen de middag over op school, en 15 procent van de schoolkinderen bezoekt de buitenschoolse opvang Naar verwachting zal dat laatste percentage de komende jaren nog flink stijgen De huidige organisatie van het overblijven en de buitenschoolse opvang is niet toesneden op zoveel kinderen en over de kwaliteit ervan bestaan dan ook klachten Reden om de schooltijden en de dagindeling van schoolkinderen kritisch onder de loep te nemen Hoewel de werktijden van ouders de aanleiding zijn, moeten de behoeften van kinderen het belangrijkste uitgangspunt zijn bij het ontwerpen van een betere schooldag Een goede balans tussen onderwijs en ontspanning is voor hen belangrijk En wat daarvoor de beste tijden zijn, wordt onder andere bepaald door hun biologisch ritme Mensen zijn bij hun geboorte uitgerust met biologische ritmes die een cyclus van 24 uur volgen Deze fysiologische en hormonale schommelingen sturen het organisme aan en zorgen ervoor dat mensen op tijd rust nemen en ook weer tijdig klaar staan voor activiteiten 19 BSL - JEC _JEC 019

2 Liesbeth Schreuder Biologische ritmes worden aangestuurd door de biologische klok, een klein klompje cellen dat in de hersenen zetelt De tijd-van-binnen, zoals de Groningse hoogleraar Chronobiologie Domien Beersma de biologische klok noemt, zorgt ervoor dat het lichaam voorbereid is op de juiste activiteit: voedsel verteren, rusten of actie ondernemen De biologische klok baseert zich vooral op prikkels van licht en donker om het 24-uursritme te handhaven Bekende biologische ritmes zijn de schommelingen in lichaamstemperatuur, hormonale schommelingen en het slaap-waakritme De lichaamstemperatuur bijvoorbeeld daalt s avonds en bereikt s nachts om 2400 uur haar laagste punt, om dan weer langzaam te stijgen zodat het lichaam s ochtends bij het wakker worden klaar is voor actie Cortisol 20 Bij de hormonale schommelingen is voor de schooldag van kinderen vooral de cortisolcurve van belang De hoeveelheid cortisol ook wel het stresshormoon genoemd in het bloed stijgt s ochtends na het wakker worden snel tot een piek en neemt dan in de loop van de dag weer af Jonge kinderen tot 4 à 5 jaar vertonen twee pieken per dag: s ochtends en s middags na het middagslaapje De cortisolcurve staat vooral in de belangstelling vanwege de afwijkingen die erin kunnen optreden Cortisol schiet bij stressmomenten omhoog Dat is op zichzelf een normale reactie Het lichaam prepareert zich zo op een fight-or-flight respons: vechten of vluchten in het zicht van gevaar In normale omstandigheden daalt het cortisolniveau weer naar het oorspronkelijke niveau zodra het kind gerustgesteld wordt Er zijn echter kinderen die gedurende de dag geen daling maar juist een stijging van hun cortisolniveau vertonen Daaruit blijkt dat zij blootstaan aan te veel stress Hiernaar is veel onderzoek gedaan in de kinderopvang, waar soms te hoge corstsolniveaus worden gevonden (Dettling en anderen, 2000) Onderzoek in Australië heeft aangetoond dat kinderopvang van slechte kwaliteit leidt tot een stijging van het cortisolniveau gedurende de dag, terwijl kinderen in kinderopvang van goede kwaliteit de normale daling van het cortisolniveau vertonen (Sims en anderen, 2006) Belangrijke indicatoren voor een slechte kwaliteit zijn lage niveaus van interactievaardigheden bij de pedagogisch medewerkers en wisselende pedagogisch medewerkers In die gevallen kan de stress bij kinderen gemakkelijk oplopen Jonge kinderen BSL - JEC _JEC 020

3 Biologisch ritme bepaalt de beste schooltijden tot 6 jaar hebben het persoonlijke contact met een vertrouwde volwassene nodig om de opgebouwde stress overdag kwijt te raken Dat geldt overigens niet voor alle kinderen in gelijke mate Extraverte kinderen lijken het een stuk gemakkelijker te hebben Uit onderzoek in Taiwan blijkt dat de extraverte kinderen dalingen in hun cortisolniveau laten zien, na zowel de ochtend- als de middagpiek De meer introverte kinderen vertonen s ochtends nog wel een lichte daling maar s middags niet meer (Li en Shen, 2008) Het lijkt erop dat voor baby s, peuters en kleuters korte dagen in de kinderopvang en op school, tot 1500 uur, aan te bevelen zijn, zodat de stress bij hen niet te hoog kan oplopen Er is echter geen onderzoek dat deze hypothese expliciet onderschrijft Slaap-waakritme Het slaap-waakritme van kinderen is de laatste jaren in de belangstelling geraakt vanwege de relatie met schooltijden De mens heeft een 24-uursritme van enerzijds slapen of slaperig zijn en anderzijds wakker en alert zijn De alertheidcurve overdag verloopt met pieken en dalen s Ochtends na het wakker worden heeft het lichaam één à twee uur nodig om op gang te komen Dan volgt een periode van alertheid, en vervolgens de middagdip, waarna een nieuwe alerte periode begint, rond 1400 uur In de alerte periodes, die grofweg vallen tussen 1000 en 1200 uur en tussen 1430 en 1630 uur, kan de mens het best presteren, leren, concentreren en onthouden Een mens voelt zich het beste bij regelmatige waak- en slaapuren Verschuivingen in het slaappatroon van meer dan een uur, bijvoorbeeld door een jet lag, zijn voor de meeste mensen duidelijk voelbaar Vooral vroeger opstaan dan de biologische klok aangeeft, is een probleem Dat is al merkbaar op maandagochtend Veel kinderen zijn in het weekend later naar bed gegaan en later opgestaan, waardoor ze op maandag slaperig op school komen Voor adolescenten geldt dit probleem nog sterker, en ook op andere dagen van de week Niet alleen doordat ze geneigd zijn om tot laat in de nacht uit te gaan, maar vooral doordat hun slaap-waakritme met 12 jaar in een andere fase komt Ze slapen lichter, komen s avonds niet in slaap en zijn s ochtends niet uit hun bed te branden Zoals hun hormoonhuishouding raakt ook hun biologische klok in de war Verschillende wetenschappers op dit terrein, bijvoorbeeld aan de afdeling Chronobiologie van de Rijksuniversiteit Groningen, concluderen dat middelbare scholen beter later kunnen beginnen Dat is 21 BSL - JEC _JEC 021

4 Liesbeth Schreuder beslist geen in de watten leggen maar een rationele beslissing vanwege een hoger onderwijsrendement Voor de jongste schoolkinderen gelden andere aandachtspunten Kinderen van 4 tot 6 jaar kunnen minder weerstand bieden aan hun behoefte aan een middagslaapje tussen 1200 en 1400 uur Bij een vrije keuze daarin valt driekwart van de kinderen in slaap Dat betekent niet dat alle kleuters op school moeten slapen, maar wel dat gelegenheid tot rusten en rustige activiteiten tussen 1200 en 1400 uur belangrijk is Ochtend- en avondmensen 22 Ook in het slaap-waakritme zijn niet alle kinderen over één kam te scheren In de wetenschappelijke literatuur is het bestaan van ochtend- en avondmensen aangetoond (Cavallera en Giudici, 2008) Ochtendmensen komen veel eerder op gang, hebben hun beste periode voor leren vaak al s ochtends en hebben geen enkele moeite om s avonds in te slapen Bij avondmensen, die s ochtends moeilijk op gang komen, gaat leren s middags veel beter Kinderen zijn veelal ochtendmensen, waardoor het gebruikelijke rooster redelijk aansluit Interessant is ook de rol van slaap in het opslaan van informatie in het geheugen Uit veel onderzoek is bekend dat kinderen de leerstof beter onthouden en reproduceren als ze er een nachtje over geslapen hebben (Backhaus en anderen, 2008) Ook deze kennis kunnen scholen goed gebruiken bij het indelen van hun lessen Er is nog veel meer te zeggen over de rol van slapen Het blijkt bijvoorbeeld dat in de westerse wereld de afgelopen veertig jaar het aantal slaapuren drastisch is verminderd, onder invloed van de 24- uurseconomie en de ruime beschikbaarheid van kunstlicht Slaaponderzoekers hebben aangetoond dat een volwassen mens zo n 8,5 uur slaap nodig heeft om goed uit te rusten Kinderen onder de 8 jaar hebben minstens tien uur per nacht nodig (Clarisse en anderen, 2004) De vraag is of de samenleving nog terugkan naar een gezond aantal slaapuren Optimale leerperiodes De wetenschappelijke kennis over biologische ritmes maakt het mogelijk bij het opstellen van schoolroosters gebruik te maken van de optimale leermomenten van kinderen Uit studies van het biologisch ritme blijkt ook hoe belangrijk het is om voldoende rustmomenten BSL - JEC _JEC 022

5 Biologisch ritme bepaalt de beste schooltijden in te bouwen Rust is belangrijk voor het welbevinden van kinderen, maar ook voor de ontwikkeling van de hersenen en voor het opslaan van leerstof in het geheugen De lengte van schoolpauzes is zeer verschillend Onderzoek naar effecten van pauzes op kinderen leidt helaas niet tot heldere aanbevelingen voor de lengte en de hoeveelheid schoolpauzes Het ene onderzoek laat zien dat kinderen na een korte pauze weer beter geconcentreerd zijn Het andere onderzoek toont juist dat kinderen na een pauze tijd nodig hebben om op gang te komen Bewegen lijkt bevorderlijk te zijn voor de concentratie; vooral kleuters en jongens hebben veel beweegpauzes nodig om de energie kwijt te raken die ze tijdens het stilzitten opbouwen Bezien vanuit onderwijsrendement bestaat een optimaal schoolrooster uit: tussen 900 en 1000 uur op gang komen en een korte herhaling of overhoring van leerstof van de vorige dag; tussen 1000 en 1200 uur het aanbieden van nieuwe leerstof; tussen 1400 en 1600 uur het verder uitdiepen van de nieuwe leerstof Dat was ook het advies van een onderzoeksgroep onder leiding van de Franse psycholoog François Testu aan het Franse onderwijsministerie De onderzoeksgroep heeft tien jaar de tijd genomen om alle literatuur over de invloed van biologisch ritme en slaap op schoolprestaties te bestuderen en samen te vatten Naast de indeling van de schooldag in drie leerperiodes betrof een belangrijke conclusie van het onderzoek het belang van voldoende slaap Het Franse onderwijsministerie heeft op basis van de aanbevelingen van de onderzoeksgroep scholen verzocht om ouders voor te lichten over regelmatige en voldoende slaapuren Ook zijn basisscholen gevraagd om de vrije woensdag af te schaffen, zodat ouders niet in de verleiding komen om hun kinderen op dinsdagavond te laat naar bed te sturen Dat is echter niet overal gebeurd Daarvoor spelen er te veel andere argumenten mee, zoals de Franse traditie van de vrije woensdag als dag voor het familieleven en de gehechtheid van het schoolpersoneel aan de werktijden Ook in Nederland spelen dergelijke argumenten een rol als de schooltijden ter sprake komen 23 Drie modellen Er wordt her en der in Nederland geëxperimenteerd met nieuwe schooltijden Daarbij zijn drie modellen te onderscheiden: het vijf- BSL - JEC _JEC 023

6 Liesbeth Schreuder gelijkedagenmodel, het biologisch-ritmerooster en de dagarrangementschool 24 Vijfgelijkedagenmodel In wijken met veel werkende ouders bestaat vooral belangstelling voor het vijfgelijkedagenmodel Dat is een continurooster met op elke dag een schooltijd van uur met een korte lunchpauze Daarna kunnen de kinderen naar huis, naar clubs of naar de buitenschoolse opvang Het model wordt op verschillende plekken in het land uitgevoerd, waaronder Hilversum Maatschappelijk voordeel hiervan is de overzichtelijkheid en de vereenvoudiging van de organisatie van het overblijven Het nadeel kan echter zijn dat kinderen s middags te lang zonder toezicht op straat of thuis rondhangen Niet elk kind wiens ouders niet thuis zijn, gaat immers naar de buitenschoolse opvang Vooral in achterstandswijken kan het model daarom op weinig enthousiasme rekenen Bovendien maakt dit rooster geen gebruik van de optimale leerperiode s middags Dat kan met name een bezwaar zijn voor leerlingen die toch al een leerachterstand riskeren of hebben Biologisch-ritmerooster Een tweede model is het biologisch-ritmerooster In tegenstelling tot het vijfgelijkedagenmodel rekt dit rooster de lunchpauze juist uit tot twee à tweeënhalf uur en gaat de school s middags later uit De kinderen krijgen de mogelijkheid om tussen de middag op school te eten, te rusten, te spelen en allerlei recreatieve activiteiten te beoefenen Om 1600 à 1630 uur gaan ze naar huis of naar de buitenschoolse opvang Het zwaartepunt van de buitenschoolse activiteiten ligt hier dus midden op de dag De tijden sluiten natuurlijker aan op het biologisch ritme van kinderen dan het vijfgelijkedagenmodel Vooral in buurten met sociale achterstanden wordt naar dit model gekeken Het geeft de mogelijkheid om kinderen die toch al meer risico op een achterstand lopen beter les te geven en meer buitenschoolse activiteiten te bieden De betaalbaarheid van de lange middagpauze is echter tot nu toe een struikelblok gebleken voor scholen met belangstelling voor dit model Een middagpauze van tweeënhalf uur is niet meer te realiseren met vrijwillige krachten, zoals dat bij een korte overblijfperiode wel kan De school moet professionele krachten inhuren voor de begeleiding van de kinderen en het organiseren en uitvoeren van leuke en zinvolle activiteiten Ook de ruimtes van de school moeten geschikt gemaakt worden voor zo n recreatief aanbod BSL - JEC _JEC 024

7 Biologisch ritme bepaalt de beste schooltijden Een oplossing kan zijn de buitenschoolse opvang in te schakelen Die heeft voldoende expertise De buitenschoolse opvang moet dan echter ook financieel toegankelijk zijn voor ouders zonder betaalde baan en dat is nu niet het geval Basisschool de Oosterweide in Gouda heeft als een van de eerste scholen in Nederland haar schooltijden aangepast op basis van gegevens over het biologisch ritme van kinderen De school was tevreden over het onderwijsrendement, maar de complexiteit van de organisatie van de lange middagpauze heeft ertoe geleid dat het beleid weer gedeeltelijk is teruggedraaid Hier en daar worden ook flexibele schoolroosters aangeraden waarbij kinderen en ouders kunnen kiezen wat het beste past bij hun biologisch ritme en andere behoeften In de praktijk is dat nu echter niet zo gemakkelijk te realiseren Dagarrangementschool Het derde model heeft verschillende namen, zoals de dagarrangementschool of de parapluschool Het zijn scholen die van 800 tot 1800 uur of zelfs van 700 tot 1900 uur open zijn Dit model is uitvoerbaar met willekeurig welke schooltijden: met de traditionele schooltijden, maar ook met het vijfgelijkedagenmodel of het biologisch-ritmemodel Het zijn de brede scholen die in aansluiting op hun lestijden een volledig buitenschools programma van recreatieve en educatieve activiteiten bieden Kinderen kunnen de hele dag op school verblijven als zij of hun ouders dat willen Het buitenschoolse programma is niet verplicht Een enkele school experimenteert met verplichte buitenschoolse programma s, om kinderen betere onderwijskansen te bieden via leertijdverlenging Dat is bijvoorbeeld het geval in Rotterdam Veel werkende ouders vinden de dagarrangementschool een aantrekkelijk model, maar het is heel arbeidsintensief voor de school Net als bij het biologisch-ritmerooster kost het de nodige hoofdbrekens om het buitenschoolse programma op een betaalbare manier rond te krijgen Het model heeft ook consequenties voor de vrijetijdsclubs Zij zullen hun aanbod meer samen met de school en op school moeten vormgeven 25 Vijf aanbevelingen De beschikbare kennis over het biologisch ritme en de behoefte aan rust, slaap en stressreductie van schoolkinderen leidt tot vijf aanbevelingen voor de samenstelling van schoolroosters: BSL - JEC _JEC 025

8 Liesbeth Schreuder Bouw tussen de middag voldoende mogelijkheden in voor rust en persoonlijke aandacht, met name voor kleuters; Houd rekening met optimale leerperiodes bij het plannen van de lessen; Laat de leerperiodes later beginnen voor kinderen vanaf 12 jaar; Las korte beweegpauzes in voor een betere concentratie, met name voor jonge schoolkinderen; Houd oog voor het belang van voldoende slaap s nachts 26 Schooltijden laten zich niet gemakkelijk aanpassen En het biologisch ritme is bij lange na niet de enige factor van belang in de discussie over wenselijke schooltijden De organiseerbaarheid van de schooldag speelt terecht een grote rol Een langere middagpauze die rommelig verloopt, bewijst kinderen geen dienst Ook de maatschappelijke wensen van werkende ouders en werkgevers zijn een legitiem perspectief in de discussie Voor scholen massaal overgaan op nieuwe tijden, is het nodig het effect daarvan in de Nederlandse praktijk te onderzoeken De huidige initiatieven met verschillende nieuwe schooltijden bieden daarvoor een uitstekend experimenteel ontwerp Verder lezen Backhaus, J, Hoeckesfeld, R, Born, J, Hohagen F & Junghanns, K (2008) Immediate as well as delayed post learning sleep but not wakefulness enhances declarative memory consolidation in children Neurobiology of Learning and Memory, jaargang 89, nummer 1, pagina Bakker, P (2009) Expertmeeting Pedagogische kwaliteit en school-, opvangtijden en vrije tijd (verslag) Utrecht, Nederlands Jeugdinstituut Te downloaden via wwweco3nl > Expertmeetings > Pedagogische kwaliteit en school-, opvangtijden en vrije tijd Balledux, M & Schreuder, L (2005) Biologisch ritme en schoolprogramma Utrecht, Nederlands Jeugdinstituut Te downloaden via wwwnjinl/publicaties > Brede school Beersma, DGM (2005) De tijd van binnen (oratie) Groningen, Rijksuniversiteit Groningen Te downloaden via Cavallera, GM & Giudici, S (2008) Morningness and eveningness personality A survey in literature from 1995 up till 2006 Personality and Individual Differences, jaargang 44, nummer 1, pagina 3-21 Clarisse, R, Testu, F, Maintier, C, Alaphilippe, D, Le Floc h, N & Janvier B (2004) A comparative study of nocturnal sleepduration and timetable of children between fiveand ten-years-old according to their age and socio-economic environment Archives de pédiatrie, jaargang 11, nummer 2, pagina Dettling, AC, Parker, SW, Lane, S, Sebanc A & Gunnar, MR (2000) Quality of care and BSL - JEC _JEC 026

9 Biologisch ritme bepaalt de beste schooltijden temperament determine changes in cortisol concentrations over the day for young children in childcare Psychoneuroendocrinology, jaargang 25, nummer 8, pagina Li, I & Shen, P-S (2008) Internalizing disposition and preschool children s cortisol fluctuations Child: care, health and development, jaargang 34, nummer 5, pagina Schreuder, L (2008) School- en opvangtijden aangepast aan biologisch ritme op de Oosterweide te Gouda Utrecht, Nederlands Jeugdinstituut Te downloaden via wwwnjinl/publicaties > Brede school Schreuder, L, Valkestijn, M & Mewissen, S (2008) School met vijf O s Onderwijs, opvoeding, ontwikkeling, opvang en ontspanning in een dagarrangement Amsterdam, SWP Isbn Te bestellen via wwwnjinl/publicaties > Brede school Sims, M, Guilfoyle, A & Parry, TS (2006) Children s cortisol levels and quality of child care provision Child: care, health and development, jaargang 32, nummer 4, pagina Testu, F ea (2001) Rythmes de l enfant, de l horloge biologique aux rythmes scolaires Parijs, l Institut National de la santé et de la recherche médicale (Inserm) Liesbeth Schreuder is bij het Nederlands Jeugdinstituut expert op het gebied van de pedagogische kwaliteit van de kinderopvang 27 BSL - JEC _JEC 027

ritme en Biologisch schoolprogramma

ritme en Biologisch schoolprogramma Biologisch ritme en schoolprogramma Onderzoek uit literatuur, internet en interviews in opdracht van Project Basisschool De Oosterweide: op weg naar een school met een continurooster met verschoven les-

Nadere informatie

Ouderinformatieavond SCHOOLTIJDEN

Ouderinformatieavond SCHOOLTIJDEN Ouderinformatieavond SCHOOLTIJDEN Aanleiding voor deze avond Signalen van team en ouders (tevredenheidsonderzoek) Tendens binnen de Groeiling Veranderingen in de maatschappij Doel van deze avond Informatie

Nadere informatie

BIOKLOK DE BIOLOGISCHE KLOK IN DE LES MODULE A. klok. www. bio. .nl

BIOKLOK DE BIOLOGISCHE KLOK IN DE LES MODULE A. klok. www. bio. .nl BIOKLOK DE BIOLOGISCHE KLOK IN DE LES MODULE A www. bio klok.nl BIOKLOK MODULE A OCHTENDMENSEN, AVONDMENSEN INLEIDING Maandagochtend, het is 7:00 uur, tijd om op te staan! Zou je liever nog wat langer

Nadere informatie

Kinderneurologie.eu. www.kinderneurologie.eu. Delayed sleep phase syndroom

Kinderneurologie.eu. www.kinderneurologie.eu. Delayed sleep phase syndroom Delayed sleep phase syndroom Wat is het delayed sleep phase syndroom? Delayed sleep phase syndroom is een aandoening waarbij kinderen en volwassenen een slaapwaakritme hebben waarbij ze op een veel later

Nadere informatie

VRAGENLIJST CONTINUROOSTER

VRAGENLIJST CONTINUROOSTER VRAGENLIJST CONTINUROOSTER Beste ouders, Via deze brief willen we u informeren over het continurooster. We willen uw mening vragen of het continurooster eventueel moet worden ingevoerd op onze school.

Nadere informatie

Andere Tijden in onderwijs Hoe delen we de tijd in? Cypressenhof 26 november 2015

Andere Tijden in onderwijs Hoe delen we de tijd in? Cypressenhof 26 november 2015 Andere Tijden in onderwijs Hoe delen we de tijd in? Cypressenhof 26 november 2015 Programma Het traject Andere Tijden + vervolg Andere Tijden, wat houdt dat in Onze plannen in de praktijk Reactie van team

Nadere informatie

*Woensdagmiddag en vrijdagmiddag vrij (dan school van 8.30-12.15 uur) * geen verplicht overblijven, maar lunch met TSO of thuis

*Woensdagmiddag en vrijdagmiddag vrij (dan school van 8.30-12.15 uur) * geen verplicht overblijven, maar lunch met TSO of thuis OVERZICHT DISCUSSIE SCHOOL- EN OPVANGTIJDEN De volgende modellen zijn door de werkgroep bekeken: 1. Huidige model Schooltijden: 8.30 11.45 en 12.45-15.00 uur *Woensdagmiddag en vrijdagmiddag vrij (dan

Nadere informatie

MEUBELEN VRANKEN. By Gy 2012

MEUBELEN VRANKEN. By Gy 2012 MEUBELEN VRANKEN By Gy 2012 Hoeveel slaap hebben we nodig? U realiseert het zich misschien niet altijd, maar we brengen gemiddeld een derde deel van ons leven in bed door. Goed en genoeg slapen is een

Nadere informatie

Les 2 Biologische psychologie: slapen en waken

Les 2 Biologische psychologie: slapen en waken Les 2 Biologische psychologie: slapen en waken Inleiding Binnen de Biologische psychologie bestudeert men het gedrag van mensen aan de hand van de biologische achtergrond ervan. Oorzaken van gedrag worden

Nadere informatie

Monitor Andere schooltijden. Factsheet mei 2011

Monitor Andere schooltijden. Factsheet mei 2011 Monitor Andere schooltijden Factsheet mei 2011 Monitor nieuwe schooltijden - Factsheet 2011 De schooltijden in het Nederlandse basisonderwijs zijn in beweging. Steeds meer scholen gaan over op nieuwe

Nadere informatie

1. Waarom een Continurooster op de Dick Brunaschool? 4 1.1 Aanleiding 4 1.2 Voor- en nadelen 4 1.3 Visie op het continurooster 5

1. Waarom een Continurooster op de Dick Brunaschool? 4 1.1 Aanleiding 4 1.2 Voor- en nadelen 4 1.3 Visie op het continurooster 5 Invoeringsplan continurooster 2015-2016 1 Voorwoord De Dick Brunaschool gaat het continurooster invoeren vanaf het schooljaar 2015-2016. Dit betekent dat alle kinderen de lunch op school nuttigen. De middagpauze

Nadere informatie

Continurooster? Voorlichtingsbijeenkomst ouders 28 november 2012

Continurooster? Voorlichtingsbijeenkomst ouders 28 november 2012 Continurooster? Voorlichtingsbijeenkomst ouders 28 november 2012 Agenda Inleiding Het continurooster Voor- en nadelen continurooster Consequenties? Aanpak Afsluiting Inleiding Waarom de schooltijden veranderen:

Nadere informatie

regio Gooi en Vechtstreek Niet uitgeslapen? Jongeren en slapeloosheid www.cjggooienvechtstreek.nl

regio Gooi en Vechtstreek Niet uitgeslapen? Jongeren en slapeloosheid www.cjggooienvechtstreek.nl regio Gooi en Vechtstreek Niet uitgeslapen? Jongeren en slapeloosheid www.cjggooienvechtstreek.nl n Niet uitgeslapen? Jongeren en slapeloosheid We slapen gemiddeld zo n zeven tot acht uur per nacht. Dat

Nadere informatie

Plan van aanpak 5-gelijke-dagen model 2014-2015

Plan van aanpak 5-gelijke-dagen model 2014-2015 Plan van aanpak 5-gelijke-dagen model 2014-2015 INHOUDSOPGAVE 1. Voorwoord 2. Waarom het 5 gelijke dagenmodel? 3. Uitwerking 5 gelijke dagenmodel 4. Overig 5. Evaluatie 1. Voorwoord BS De Hinkstap gaat

Nadere informatie

Continuroosterplan Basisschool De Drijfveer Willemsmulderplein 5 5582JJ Waalre

Continuroosterplan Basisschool De Drijfveer Willemsmulderplein 5 5582JJ Waalre Continuroosterplan Basisschool De Drijfveer Willemsmulderplein 5 5582JJ Waalre Commissie Continurooster Versie juni 2012 Inhoudsopgave 1. Voorwoord 2. Waarom een Continurooster op De Drijfveer Inleiding

Nadere informatie

7 tips. voor een betere nachtrust

7 tips. voor een betere nachtrust 7 tips voor een betere nachtrust Word jij 90 jaar oud en heb je een goede nachtrust? Dan heb je 32 jaar van je hele leven geslapen. Zonde van je tijd? Juist niet! In dit E-book lees je waarom slaap onmisbaar

Nadere informatie

Rapport Jonge ouders over schooltijden Een onderzoek in opdracht van project Andere Tijden in onderwijs en opvang, uitgevoerd door BOinK

Rapport Jonge ouders over schooltijden Een onderzoek in opdracht van project Andere Tijden in onderwijs en opvang, uitgevoerd door BOinK Rapport Jonge ouders over schooltijden Een onderzoek in opdracht van project Andere Tijden in onderwijs en opvang, uitgevoerd door BOinK Mei 2011 BOinK Heleen de Haan Inhoudsopgave Inleiding 3 Belangrijkste

Nadere informatie

Met de (school)tijd mee informatieavond over andere schooltijden

Met de (school)tijd mee informatieavond over andere schooltijden Met de (school)tijd mee informatieavond over andere schooltijden DE OUDERORGANISATIE VAN CHRISTELIJK ONDERWIJS & KINDEROPVANG Met de (school)tijd mee Wat komt aan de orde? Waarom? 5-gelijke-dagen-naar-school

Nadere informatie

A. Aanpassingen TSO in het huidige model

A. Aanpassingen TSO in het huidige model A. Aanpassingen TSO in het huidige model maandag, dinsdag, donderdag en vrijdag 8.30-12.00 en13.15-15.15 woensdag 8.30-12.15 Kleuters vrijdagmiddag vrij. Kinderen gaan naar huis of blijven op school en

Nadere informatie

Inslaapproblemen bij kinderen met AD(H)D

Inslaapproblemen bij kinderen met AD(H)D Inslaapproblemen bij kinderen met AD(H)D Ongeveer 30% van de kinderen met AD(H)D heeft chronische inslaapproblemen. Dit zien we ook vaak bij onder andere kinderen met een ontwikkelingsachterstand, autisme,

Nadere informatie

Ochtend- avondtype vragenlijst Zelfbeoordelingsversie (MEQ-SA) 1. Naam: Datum:

Ochtend- avondtype vragenlijst Zelfbeoordelingsversie (MEQ-SA) 1. Naam: Datum: Ochtend- avondtype vragenlijst Zelfbeoordelingsversie (MEQ-SA) 1 Naam: Datum: Kies bij iedere vraag het antwoord dat het beste bij u past. Zet een cirkeltje om het antwoord dat het beste aangeeft hoe u

Nadere informatie

Continurooster Protocol. Met extra informatie over op tijd komen en ouders in de groep.

Continurooster Protocol. Met extra informatie over op tijd komen en ouders in de groep. Continurooster Protocol Met extra informatie over op tijd komen en ouders in de groep. Juni 2015 Voorwoord De Thomas van Aquinoschool hanteert vanaf schooljaar 2015 2016 een continurooster. Een continurooster

Nadere informatie

1. Naar gelijke schooltijden maakt een pas op de plaats

1. Naar gelijke schooltijden maakt een pas op de plaats Nieuwsbulletin voor ouders over het project Naar gelijke schooltijden No 3, Februari 2012 Vorig jaar is het project Naar gelijke schooltijden van start gegaan. Binnen de Stichting Openbaar Onderwijs Noord

Nadere informatie

Continuerooster. Gezamenlijk Positief. Gezamenlijk Negatief. Gezamenlijk algemeen. Individiueel positief. + zelfde ritme voor iedereen 2

Continuerooster. Gezamenlijk Positief. Gezamenlijk Negatief. Gezamenlijk algemeen. Individiueel positief. + zelfde ritme voor iedereen 2 Continuerooster Gezamenlijk Positief Gezamenlijk Negatief Gezamenlijk algemeen Individiueel positief + woensdagmiddag vrijdag 5 + iets meer vrije tijd in de middag 3 + eventueel langere pauzes mogelijk

Nadere informatie

Naar andere schooltijden 2015-2016 Besluit

Naar andere schooltijden 2015-2016 Besluit Naar andere schooltijden 2015-2016 Besluit KBS Kameleon Stradivariusstraat 159 3822 DP Amersfoort 033 4550488 kameleon@kpoa.nl www.kbskameleon.nl Inleiding Het bestuur van de stichting voor Katholiek Primair

Nadere informatie

School- en opvangtijden aangepast aan biologisch ritme op de Oosterweide te Gouda

School- en opvangtijden aangepast aan biologisch ritme op de Oosterweide te Gouda School- en opvangtijden aangepast aan biologisch ritme op de Oosterweide te Gouda Deze praktijkbeschrijving is gemaakt met subsidie van het ministerie van OCW in het kader van het project Opvang op school.

Nadere informatie

Resultaten Enquête Continurooster

Resultaten Enquête Continurooster Resultaten Enquête Continurooster 1. Hoeveel Enquêtes zijn er ingevuld en op school ingeleverd? 51 van de 60 gezinnen. 2. Met de volgende verdeling van de kinderen over de groepen: groep 1-2 33 kinderen

Nadere informatie

Verlengde leertijd en educatieve samenhang. OBS De Boog te Rotterdam

Verlengde leertijd en educatieve samenhang. OBS De Boog te Rotterdam Verlengde leertijd en educatieve samenhang. OBS De Boog te Rotterdam Deze praktijkbeschrijving is gemaakt met subsidie van het ministerie van OCW in het kader van het project Opvang op school. De beschrijving

Nadere informatie

ANDERE SCHOOLTIJDEN 2 0 1 4-2 0 1 5. Franciscusschool Lyceumstraat 2b. Tel. 0541 533561 E-mail: dir.franciscus@konot.nl www.franciscusschool.

ANDERE SCHOOLTIJDEN 2 0 1 4-2 0 1 5. Franciscusschool Lyceumstraat 2b. Tel. 0541 533561 E-mail: dir.franciscus@konot.nl www.franciscusschool. ANDERE SCHOOLTIJDEN Franciscusschool Lyceumstraat 2b 2 0 1 4-2 0 1 5 Tel. 0541 533561 E-mail: dir.franciscus@konot.nl www.franciscusschool.nl 1 1. Inleiding De Francisschool gaat vanaf het schooljaar 2014-2015

Nadere informatie

Kinderneurologie.eu. Nachtmerrie. www.kinderneurologie.eu

Kinderneurologie.eu. Nachtmerrie. www.kinderneurologie.eu Nachtmerrie Wat is een nachtmerrie? Een nachtmerrie is een slaapprobleem waarbij kinderen of volwassenen plotseling wakker worden nadat ze heel eng gedroomd hebben en deze droom nog heel goed kunnen herinneren.

Nadere informatie

OP WEG NAAR EEN CONTINUROOSTER? 15-06-2016

OP WEG NAAR EEN CONTINUROOSTER? 15-06-2016 OP WEG NAAR EEN CONTINUROOSTER? 15-06-2016 WELKOM EINDDOEL VAN DEZE AVOND - Weet ik wat andere schooltijden zijn en een continurooster is; - Weet ik wat de voordelen en nadelen zijn; - Weet ik welke verschillende

Nadere informatie

Informatieboekje Continurooster

Informatieboekje Continurooster Cbs De Bolster Informatieboekje Continurooster 2015-2016 1 1. Voorwoord Met ingang van het schooljaar 2015-2016 wordt het continurooster ingevoerd op onze school. Dit betekent dat de kinderen overblijven

Nadere informatie

Notulen openbare vergadering Medezeggenschapsraad De Triangel

Notulen openbare vergadering Medezeggenschapsraad De Triangel Notulen openbare vergadering Medezeggenschapsraad De Triangel Datum: 20 december 2011 Aanwezig: Janny Hakkers, Colinda van Milligen, Gezien Stam Afwezig met kennisgeving: Jan-Matthijs Hulsman, Marianne

Nadere informatie

Reacties op de stellingen. Er hadden zich 72 ouders aangemeld. Er waren 57 ouders aanwezig.

Reacties op de stellingen. Er hadden zich 72 ouders aangemeld. Er waren 57 ouders aanwezig. Reacties op de stellingen. Er hadden zich 72 ouders aangemeld. Er waren 57 ouders aanwezig. A. 1. Een continurooster geeft rust, regelmaat en duidelijkheid aan de kinderen. Eens Op school wel, buiten school

Nadere informatie

Vraag 1. Van de ouders die de enquête hebben ingevuld heeft 43,9 % 1 kind, 49,7% 2 kinderen, 5,8% 3 kinderen en 0,6% 4 kinderen op Villa Vlinderhof.

Vraag 1. Van de ouders die de enquête hebben ingevuld heeft 43,9 % 1 kind, 49,7% 2 kinderen, 5,8% 3 kinderen en 0,6% 4 kinderen op Villa Vlinderhof. Deel 1 Vraag 1. Van de ouders die de enquête hebben ingevuld heeft 43,9 % 1 kind, 49,7% 2 kinderen, 5,8% 3 kinderen en 0,6% 4 kinderen op Villa Vlinderhof. Vraag 2. De kinderen van de respondenten zitten

Nadere informatie

Doelstelling. De organisatie

Doelstelling. De organisatie Doelstelling Kinderdagverblijf `t Debberke biedt ouders opvang aan voor hun kinderen in de leeftijd van 0 tot 12 jaar. Dit door middel van dagopvang en buitenschoolse opvang waarbij het bieden van veiligheid,

Nadere informatie

Behoefteonderzoek opvang kinderen basisschoolleeftijd

Behoefteonderzoek opvang kinderen basisschoolleeftijd Behoefteonderzoek opvang kinderen basisschoolleeftijd Totaal alle deelnemers Project: Dagarrangementen en Combinatiefuncties In opdracht van: DMO Weesperstraat 79 Postbus 658 1018 VN Amsterdam 1000 AR

Nadere informatie

Andere schooltijden??

Andere schooltijden?? Andere schooltijden?? Doel van de avond: Ouders informeren zodat zij een gefundeerde keus kunnen maken over een eventuele wijziging van schooltijden. Vanavond: 1. Van initiatief tot nu 2. maatschappelijke

Nadere informatie

Diensten van het NJi. Website

Diensten van het NJi. Website Opvang op school Scholen en kinderopvangorganisaties krijgen steeds meer met elkaar te maken. De overheid heeft scholen vanaf augustus 2007 verplicht voor- en na schooltijd opvang beschikbaar te stellen,

Nadere informatie

Centrum voor Slaapen Waakstoornissen (CSW)

Centrum voor Slaapen Waakstoornissen (CSW) = Centrum voor Slaapen Waakstoornissen (CSW) Inhoudsopgave Inleiding 3 Het Centrum voor Slaap- en Waakstoornissen 3 De slaap 5 Wat is slaap? 5 Het verloop van de slaap 5 Hoe wordt de slaap geregeld? 6

Nadere informatie

Informatiedocument continurooster voor De Marlijn december 2014

Informatiedocument continurooster voor De Marlijn december 2014 Informatiedocument continurooster voor De Marlijn december 2014 Beste ouders / verzorgers van De Marlijn, Eerder bent u al geïnformeerd dat we als school bezig zijn met een onderzoek naar de wenselijkheid

Nadere informatie

Vier op de tien slaapt slecht Bijlage

Vier op de tien slaapt slecht Bijlage 1) Grafieken en tabellen Vier op de tien slaapt slecht Bijlage Grafiek 1: Stellingen over slaap (totale groep 3.297 personen) Kijk naar jezelf (op een gemiddelde dag) en duid aan in welke mate je het eens

Nadere informatie

de Lutte protocol Continurooster

de Lutte protocol Continurooster de Lutte protocol Continurooster Juni 2012 Inhoudsopgave 1. Voorwoord 3 2. Waarom een continurooster?...3 3. Uitwerking continurooster 3 3.1 regels en afspraken voor het eten en drinken..4 3.2 de lunch.4

Nadere informatie

Adviezen om beter te slapen

Adviezen om beter te slapen Adviezen om beter te slapen U heeft last van slapeloosheid. Dit is een veel voorkomende klacht, waarvoor vaak geen duidelijke oorzaak te vinden is. In deze folder leest u tips om beter te kunnen slapen.

Nadere informatie

Continurooster. m.i.v. schooljaar 2013-2014. PC Basisschool van Asch van Wijck Louis Couperusstraat 85 3532 CX Utrecht www.aschvanwijckschool.

Continurooster. m.i.v. schooljaar 2013-2014. PC Basisschool van Asch van Wijck Louis Couperusstraat 85 3532 CX Utrecht www.aschvanwijckschool. Continurooster m.i.v. schooljaar 2013-2014 PC Basisschool van Asch van Wijck Louis Couperusstraat 85 3532 CX Utrecht www.aschvanwijckschool.nl Inhoudsopgave Voorwoord 1. Waarom een continurooster 1.1 Inleiding

Nadere informatie

Achtergrondinformatie. Hoe is het beloop van vermoeidheid na kanker? Internationale literatuur Prevalentie: uitgezet tegen tijd sinds behandeling

Achtergrondinformatie. Hoe is het beloop van vermoeidheid na kanker? Internationale literatuur Prevalentie: uitgezet tegen tijd sinds behandeling Achtergrondinformatie Ongeveer 99% van alle patiënten ervaart tijdens de behandeling van Drie maanden na de behandeling van heeft 2-4% van de ziektevrije patiënten last van ernstige Hoe is het beloop van

Nadere informatie

College s wel/niet s morgens vroeg?

College s wel/niet s morgens vroeg? College s wel/niet s morgens vroeg? Gerard A. Kerkhof prof.em. Universiteit van Amsterdam Slaap Centrum MCH, Den Haag Topdag, FACTA 12.2.2015 Tijd van inslapen (doordeweeks) 40 30 % 20 10 0 < 22: 22: -

Nadere informatie

UITVOERINGSPLAN NIEUWE SCHOOLTIJDEN BASISSCHOOL DE KLIMOP. juni 2016

UITVOERINGSPLAN NIEUWE SCHOOLTIJDEN BASISSCHOOL DE KLIMOP. juni 2016 UITVOERINGSPLAN NIEUWE SCHOOLTIJDEN BASISSCHOOL DE KLIMOP juni 2016 1 INHOUDSOPGAVE 1. Voorwoord 2. Waarom het 5 gelijke dagenmodel? 3. Ingroeiperiode noodzakelijk 4. Uitwerking 5 gelijke dagenmodel 5.

Nadere informatie

Protocol continurooster De Veenbrug

Protocol continurooster De Veenbrug Protocol continurooster De Veenbrug 1. Waarom een Continurooster op De Veenbrug 1.1 Inleiding Aanleiding voor De Veenbrug om het continurooster in te voeren is een combinatie van factoren en vragen van

Nadere informatie

Mw. E. Redlich, psycholoog SEIN Mw. A. Hamoen, psycholoog SEIN

Mw. E. Redlich, psycholoog SEIN Mw. A. Hamoen, psycholoog SEIN Slapen is geen geringe kunst: je moet er de hele dag voor wakker blijven Friedrich Nietzsche, Duits dichter en filosoof (1844-1900) Mw. E. Redlich, psycholoog SEIN Mw. A. Hamoen, psycholoog SEIN SEIN en

Nadere informatie

VEEL GESTELDE VRAGEN OVER ANDERE SCHOOLTIJDEN

VEEL GESTELDE VRAGEN OVER ANDERE SCHOOLTIJDEN VEEL GESTELDE VRAGEN OVER ANDERE SCHOOLTIJDEN Waarom de overstap naar andere schooltijden? We verwachten dat bij invoering van Andere Schooltijden met korte middagpauze er meer rust en regelmaat voor de

Nadere informatie

Slaapproblemen en het ouder wordende brein. Julia van den Berg Onderzoeker Parnassia, divisie 55+ Den Haag

Slaapproblemen en het ouder wordende brein. Julia van den Berg Onderzoeker Parnassia, divisie 55+ Den Haag Slaapproblemen en het ouder wordende brein Julia van den Berg Onderzoeker Parnassia, divisie 55+ Den Haag 4 oktober 2012, Current Biology Oktober 2012: Archives of General Psychiatry 28 september 2012:

Nadere informatie

Informatie Vijf-gelijke-dagen-model.

Informatie Vijf-gelijke-dagen-model. Informatie Vijf-gelijke-dagen-model. Directie, Team en MR zijn voornemens om het 5 gelijke dagen schoolrooster in te voeren. Wij willen u hierover tijdens de ouderavond op 23 februari informeren. Hieronder

Nadere informatie

Ontwikkeling van het Puberbrein Wouter Camps

Ontwikkeling van het Puberbrein Wouter Camps Wat halen ze in hun hoofd? Ontwikkeling van het Puberbrein Wouter Camps Dit zijn ze nou.. 3 Fasen Vroege adolescentie Midden adolescentie Late adolescentie Doelstellingen Kennismaking met informatie over

Nadere informatie

Vijf gelijke schooldagen op de Piramide? Vragen van ouders geïnventariseerd...

Vijf gelijke schooldagen op de Piramide? Vragen van ouders geïnventariseerd... Vijf gelijke schooldagen op de Piramide? Vragen van ouders geïnventariseerd...... Inleiding Andere schooltijden is een actueel onderwerp op de scholen in Nederland. Decennia lang is er met de schooltijden

Nadere informatie

Daarna hebben we op flaps geïnventariseerd wat de voor- en nadelen van een continurooster zijn: voor kinderen, de school en ouders.

Daarna hebben we op flaps geïnventariseerd wat de voor- en nadelen van een continurooster zijn: voor kinderen, de school en ouders. Samenvatting ouderpanel 5: Schooltijden We starten de avond met 2 korte stellingen: 1. Ik ben tevreden over de huidige lestijden: alle aanwezige ouders zijn tevreden 2. Ik sta open voor veranderingen van

Nadere informatie

5-02-2014. Onderzoek Lestijden aanpassen?

5-02-2014. Onderzoek Lestijden aanpassen? 5-02-2014 Onderzoek Lestijden aanpassen? Over het EenVandaag Opiniepanel Het EenVandaag Opiniepanel bestaat uit circa 35.000 mensen. Zij beantwoorden vragenlijsten op basis van een online onderzoek. De

Nadere informatie

obs De Border, op weg naar 5 gelijke schooldagen

obs De Border, op weg naar 5 gelijke schooldagen obs De Border, op weg naar 5 gelijke schooldagen Een voorgenomen besluit ter instemming aan de oudergeleding MR en ter advisering aan de personeelsgeleding MR. Wendy van der Meer december 2014 Inleiding

Nadere informatie

Week tegen de kindermishandeling. Thema: conflictscheiding

Week tegen de kindermishandeling. Thema: conflictscheiding Week tegen de kindermishandeling Thema: conflictscheiding Welkom Cindy de Rijke Kompaan en De Bocht Ouderschapsbemiddelaar Peter Verbeeten Instituut voor Maatschappelijk werk medewerker kinderen en scheiden

Nadere informatie

Continurooster ja of nee?

Continurooster ja of nee? Whitepaper tussenschoolse opvang Stichting Lunchen op School (LoS) November 2013 Inleiding Deze whitepaper is bedoeld voor schoolleiders, directies en besturen in het primair onderwijs in Nederland die

Nadere informatie

Veel plezier en succes!

Veel plezier en succes! Je werkt de hele dag in een groepje van 3 of 4 leerlingen aan een groot open probleem. De bedoeling is dat er aan het eind van de dag een werkstuk ligt als resultaat van jullie werk. Hieronder zie je een

Nadere informatie

GIDS. voor een. rustige nacht

GIDS. voor een. rustige nacht GIDS voor een rustige nacht Lekker geslapen? Lekker slapen en uitgerust wakker worden. Voor veel mensen is het een verre droom. Naar schatting één op de vijf mensen in ons land kampt geregeld met slaapproblemen.

Nadere informatie

Terugblik op het Schoolcafé Andere Schooltijden, 23 mei 2013

Terugblik op het Schoolcafé Andere Schooltijden, 23 mei 2013 Terugblik op het Schoolcafé Andere Schooltijden, 23 mei 2013 Op 23 mei woonden circa 30 ouders het 'Schoolcafe' over andere schooltijden bij. Net als veel andere scholen, oriënteert ook De Schelven zich

Nadere informatie

continurooster 4 of 5 gelijke dagen G.A. de Ridderschool, 12 oktober 2015 Jan de Vos

continurooster 4 of 5 gelijke dagen G.A. de Ridderschool, 12 oktober 2015 Jan de Vos continurooster 4 of 5 gelijke dagen G.A. de Ridderschool, 12 oktober 2015 Jan de Vos Programma Welkom (voorzitter MR) Informatieve uitleg 2 modellen (Jan de Vos) 4 gelijke dagen en woensdagochtend 5 gelijke

Nadere informatie

Ouderavond De Zonnewijzer 5 maart 2013

Ouderavond De Zonnewijzer 5 maart 2013 Ouderavond De Zonnewijzer 5 maart 2013 Inhoud van de avond 19:30 20:15 uur 20:30 21:15 uur Ontwikkelingen tot nu toe Ouder enquête (WMK-PO) Successen De toekomst Zorg en begeleiding (Judith) Continu rooster

Nadere informatie

5 gelijke dagen. Naar alle waarschijnlijkheid zullen de leerkrachten van de groepen 3 t/m 8 om en

5 gelijke dagen. Naar alle waarschijnlijkheid zullen de leerkrachten van de groepen 3 t/m 8 om en Nieuwsbrief 5 3 december 2014 Beste ouders, verzorgers, Dinsdag 25 november was de 2 e de voorlichtingsavond. De inhoud van de informatie was vrijwel gelijk aan de eerdere voorlichtingsavond van 3 november.

Nadere informatie

Andere Tijden in onderwijs en opvang

Andere Tijden in onderwijs en opvang Nieuwsbrief April 2009 Jaargang 1 Nummer 1 Andere Tijden in onderwijs en opvang Een samenwerking van VOS/ABB, MOgroep Kinderopvang, Het Kinderopvangfonds en BOinK Tijd voor andere Tijden Dit voorjaar liep

Nadere informatie

Informatiebrochure ouders/verzorgers

Informatiebrochure ouders/verzorgers 1 Informatiebrochure ouders/verzorgers Inhoud Inleiding - 3 - Aanleiding - 4 - Redenen om een continurooster in te voeren - 5 - Het continurooster-5-gelijke dagen model - 7 - Wat kan het continurooster

Nadere informatie

Vervolg. 2 e informatieavond Andere schooltijden?

Vervolg. 2 e informatieavond Andere schooltijden? Vervolg 2 e informatieavond Andere schooltijden? Agenda Doel van deze avond Terugblik Concrete invulling van voorkeursmodellen Ouderraadpleging Vragen en slot Terugblik Twee informatieavonden in mei: Aanleiding

Nadere informatie

Andere schooltijden en de werktijdfactor

Andere schooltijden en de werktijdfactor Andere schooltijden en de werktijdfactor Inleiding Andere schooltijden in het onderwijs staan volop in de belangstelling en veel scholen zijn bezig met de invoering ervan. De website www.anderetijdeninonderwijsenopvang.nl

Nadere informatie

Chronobiologie en de bipolaire stoornis

Chronobiologie en de bipolaire stoornis Chronobiologie en de bipolaire stoornis Rixt Riemersma-van der Lek, psychiater Polikliniek voor bipolaire stoornissen Universitair Medisch Centrum Groningen Email: r.f.riemersma@umcg.nl GGNet Symposium

Nadere informatie

Omnis KindCentra Overzicht veelgestelde vragen

Omnis KindCentra Overzicht veelgestelde vragen Omnis KindCentra Overzicht veelgestelde vragen Overzicht veelgestelde vragen 15 april 2014 v6 1 Veelgestelde vragen Vragen over andere tijden algemeen 1. Waarom vind Omnis dit belangrijk? Het is voor kinderen

Nadere informatie

Het slaapcentrum voor kinderen

Het slaapcentrum voor kinderen Het slaapcentrum voor kinderen Informatie voor patiënten F0749-4310 mei 2012 Medisch Centrum Haaglanden www.mchaaglanden.nl MCH Antoniushove, Burgemeester Banninglaan 1 Postbus 411, 2260 AK Leidschendam

Nadere informatie

Continurooster Woensdagmiddag Gelijke dagen Huidig rooster. Niet afschaffen

Continurooster Woensdagmiddag Gelijke dagen Huidig rooster. Niet afschaffen Andere Schooltijden Basisschool De Ontdekking Didam, februari 2014 Beste ouders, Enige tijd geleden heeft u een ouderenquête ingevuld m.b.t. het onderwerp schooltijden. Voorafgaand aan deze raadpleging

Nadere informatie

Vragen en antwoorden rond de start van. Kinderopvang Bimbola in basisschool Park 16hoven

Vragen en antwoorden rond de start van. Kinderopvang Bimbola in basisschool Park 16hoven Vragen en antwoorden rond de start van Kinderopvang Bimbola in basisschool Park 16hoven Tijdelijke huisvesting basisschool Park 16hoven Start de BSO ook in het tijdelijke gebouw? Ook in de tussenperiode

Nadere informatie

Continurooster en verlengde schooldag Heydonck

Continurooster en verlengde schooldag Heydonck Continurooster en verlengde schooldag Heydonck Inleiding De afgelopen jaren is er op onze school lang en uitvoerig gesproken over de invoering van een continurooster. Het onderwerp is verschillende keren

Nadere informatie

Wat is belangrijk? ik kan me niet concentreren. ik heb geen zin. ik ben de helft weer vergeten. ik snap er niets van

Wat is belangrijk? ik kan me niet concentreren. ik heb geen zin. ik ben de helft weer vergeten. ik snap er niets van ik kan me niet concentreren ik heb geen zin ik ben de helft weer vergeten ik snap er niets van Maar al te vaak hoor je dergelijke verzuchtingen van mensen die boven hun studieboeken gebogen zitten. Al

Nadere informatie

Vervolg. 2 e informatieavond Andere schooltijden?

Vervolg. 2 e informatieavond Andere schooltijden? Vervolg 2 e informatieavond Andere schooltijden? Agenda Doel van deze avond Terugblik Concrete invulling van voorkeursmodellen Ouderraadpleging Vragen en slot Terugblik Twee informatieavonden in mei: Aanleiding

Nadere informatie

Continurooster en nieuwbouw maken De Brug toekomstproof!

Continurooster en nieuwbouw maken De Brug toekomstproof! Continurooster en nieuwbouw maken De Brug toekomstproof! Basisschool De Brug staat aan de vooravond van de twee grootste veranderingen sinds haar bestaan. Een continurooster en het nieuwe schoolgebouw

Nadere informatie

Melatonine bij verlate slaapfase Experiment, nog geen bewijzen

Melatonine bij verlate slaapfase Experiment, nog geen bewijzen Melatonine bij verlate slaapfase Experiment, nog geen bewijzen Door Sandra Kooij Nieuwsbrief voor Patiënten, Programma ADHD bij volwassenen, jaargang 4, nummer 2, mei 2008. De meerderheid (zo'n 70%) van

Nadere informatie

Rapportage Online kwantitatief onderzoek Schooltijden

Rapportage Online kwantitatief onderzoek Schooltijden Rapportage Online kwantitatief onderzoek Schooltijden Onderzoeksresultaten November 2010 ter attentie van: Zwijsen ouders Susanne Oosterveen - 1 - Inhoudsopgave 1 Inleiding... 3 2 Samenvatting... 4 3 Onderzoeksverantwoording...

Nadere informatie

PERSMAP Nationale Slaapweek 25-30 maart 2013

PERSMAP Nationale Slaapweek 25-30 maart 2013 PERSMAP Nationale Slaapweek 25-30 maart 2013 Thema: SLAAP EN OUDERSCHAP Nederlandse Vereniging voor Slaap/Waak Onderzoek (NSWO) www.nswo.nl Persbericht Nederlandse kinderen houden ouders uit hun slaap

Nadere informatie

Kinderopvang 0-4 en peuteropvang

Kinderopvang 0-4 en peuteropvang Wet- en regelgeving opvang in groepen De Wet Kinderopvang stelt eisen aan de kinderopvang voor wat betreft het opvangen van kinderen in stamgroepen/basisgroepen. U vindt hier de tekst uit de Beleidsregels

Nadere informatie

Rapportage. Nieuwe schooltijden in het basisonderwijs. Utrecht, juni 2015. DUO Onderwijsonderzoek drs. Vincent van Grinsven drs.

Rapportage. Nieuwe schooltijden in het basisonderwijs. Utrecht, juni 2015. DUO Onderwijsonderzoek drs. Vincent van Grinsven drs. Rapportage Nieuwe schooltijden in het basisonderwijs Utrecht, juni 2015 DUO Onderwijsonderzoek drs. Vincent van Grinsven drs. Tanya Beliaeva Postbus 681 3500 AR Utrecht telefoon: 030 263 1080 e-mail: info@duo-onderwijsonderzoek.nl

Nadere informatie

Protocol Continurooster. OBS t MONTFERLAND

Protocol Continurooster. OBS t MONTFERLAND Protocol Continurooster OBS t MONTFERLAND Inleiding t Montferland heeft vanaf 24 augustus 2015 een continurooster. Dit wil zeggen dat alle kinderen op school eten en pauzeren. Het eten gebeurt in de klas

Nadere informatie

Slapen een probleem (4-12 jaar)

Slapen een probleem (4-12 jaar) Slapen een probleem (4-12 jaar) 1 2 Slapen een probleem (4-12 jaar) Voldoende slaap belangrijk! Iedereen heeft slaap nodig. Voldoende slaap geeft een uitgerust en fit gevoel. Onvoldoende slaap leidt tot

Nadere informatie

TUSSENSCHOOLSE OPVANG

TUSSENSCHOOLSE OPVANG TUSSENSCHOOLSE OPVANG Stichting Spring Venlo Basisschool De Zuistroom Groeneveldschool EEN DAG BIJ DE TUSSENSCHOOLSE OPVANG Spring Venlo verzorgt op een aantal basisscholen in de regio de tussenschoolse

Nadere informatie

Huilen & troosten. Folder: 1106 Dit is een uitgave van het Flevoziekenhuis Afdeling Verloskunde September 2015 1-8

Huilen & troosten. Folder: 1106 Dit is een uitgave van het Flevoziekenhuis Afdeling Verloskunde September 2015 1-8 Huilen & troosten Folder: 1106 Dit is een uitgave van het Flevoziekenhuis Afdeling Verloskunde September 2015 1-8 2-8 Huilen en troosten Alle baby s huilen. Huilen hoort bij baby s. Maar waarom huilen

Nadere informatie

De 24-uurs regulatie van slapen en waken en het belang voor een goede gezondheid

De 24-uurs regulatie van slapen en waken en het belang voor een goede gezondheid De 24-uurs regulatie van slapen en waken en het belang voor een goede gezondheid Marijke C.M. Gordijn, PhD Centrum voor Levenswetenschappen Chronobiologie, Rijksuniversiteit Groningen Biologische Klok

Nadere informatie

Jaarverslag MR Jenaplanschool het Vlot 2014-2015

Jaarverslag MR Jenaplanschool het Vlot 2014-2015 Onderwerp: Status: Jaarverslag 2014-2015 van de medezeggenschapsraad van openbare basisschool Het Vlot te Gouda, onderdeel van Stichting Klasse Definitief, september 2015 Vooraf Dit is het jaarverslag

Nadere informatie

VRAGEN VAN OUDERS OVER HET HUIDIGE SCHOOLTIJDENMODEL.

VRAGEN VAN OUDERS OVER HET HUIDIGE SCHOOLTIJDENMODEL. VRAGEN VAN OUDERS OVER HET HUIDIGE SCHOOLTIJDENMODEL. 01. Als je als school niet meedoet met het 5 gelijke dagen model ga je dan de aansluiting missen met bv. het verenigingsleven? Het verenigingsleven

Nadere informatie

Tussenevaluatie nieuw rooster op de Jan Vermeerschool

Tussenevaluatie nieuw rooster op de Jan Vermeerschool - concept - Tussenevaluatie nieuw rooster op de Jan Vermeerschool Onderzoeksrapportage ouders, leerkrachten en kinderen HCO, drs. Désirée van der Heijden-Herber Februari 2011 Inhoud 1. Aanleiding en opdracht

Nadere informatie

Scholen in de Randstad sterk gekleurd

Scholen in de Randstad sterk gekleurd Scholen in de Randstad sterk gekleurd Marijke Hartgers Autochtone en niet-westers allochtone leerlingen zijn niet gelijk over de Nederlandse schoolvestigingen verdeeld. Dat komt vooral doordat niet-westerse

Nadere informatie

leven met vermoeidheid omgaan met de gevolgen van een beroerte

leven met vermoeidheid omgaan met de gevolgen van een beroerte leven met vermoeidheid omgaan met de gevolgen van een beroerte CVA Cerebro Vasculair Accident is de medische term voor een ongeluk in de vaten van de hersenen. In het dagelijks taalgebruik heet een CVA

Nadere informatie

Continurooster OBS Widerode

Continurooster OBS Widerode Continurooster OBS Widerode OBS Widerode staat voor: Kindgericht Omgevingsgericht Kwaliteitsbewust Ontwikkelingsgericht Inhoud 1. Inleiding... blz. 3 2. Waarom een continurooster... blz. 4 3. Voor- en

Nadere informatie

Omgaan met slaapproblemen

Omgaan met slaapproblemen Leven met Multipele Sclerose uitgave 12 Omgaan met slaapproblemen EEN UITGAVE VAN HET NATIONAAL MS FONDS Tekst: drs. Bep Franke-Barendse Uitgever: Nationaal MS Fonds 2 Inleiding We besteden ongeveer eenderde

Nadere informatie

Wat is slaapwandelen? Slaapwandelen is een slaapprobleem waarbij kinderen tijdens hun slaap uit bed komen en al slapend door het huis heen lopen.

Wat is slaapwandelen? Slaapwandelen is een slaapprobleem waarbij kinderen tijdens hun slaap uit bed komen en al slapend door het huis heen lopen. Slaapwandelen Wat is slaapwandelen? Slaapwandelen is een slaapprobleem waarbij kinderen tijdens hun slaap uit bed komen en al slapend door het huis heen lopen. Hoe wordt slaapwandelen ook wel genoemd?

Nadere informatie

Sessie 1 Informatie en slaaphygiëne

Sessie 1 Informatie en slaaphygiëne Sessie 1 Informatie en slaaphygiëne Bespreken ingevulde lijsten De lijsten die u voor deze sessie heeft ingevuld, worden kort besproken. Ze zijn vooral bedoeld als meting vooraf. In latere sessies zullen

Nadere informatie

Brede School: ontwikkelingen in Nederland. Lia Blaton Universiteit Gent Steunpunt Diversiteit & Leren Januari 2014 ter informatie

Brede School: ontwikkelingen in Nederland. Lia Blaton Universiteit Gent Steunpunt Diversiteit & Leren Januari 2014 ter informatie Brede School: ontwikkelingen in Nederland Lia Blaton Universiteit Gent Steunpunt Diversiteit & Leren Januari 2014 ter informatie Inhoud Brede School in Nederland: geschiedenis Evoluties in Nederland Verschijningsvormen

Nadere informatie