Trendonderzoek mobiele technologie

Maat: px
Weergave met pagina beginnen:

Download "Trendonderzoek mobiele technologie"

Transcriptie

1 Trends gebruik mobiele technologie binnen het hoger onderwijs en onderzoek

2 Inhoudsopgave 1 Onderzoeksverantwoording kwalitatief 8 onderzoek 2 Resultaten kwalitatief onderzoek 10 3 Generieke behoeften ten aanzien van mobiele technologie in het hoger onderwijs en onderzoek 4 Een kijkje in de belevingswereld van de eindgebruikers in het hoger onderwijs en onderzoek 5 UMC-medewerkers kunnen niet langer wachten Onderzoeksverantwoording kwantitatief 41 onderzoek 7 Gebruik en bezit van mobiele technologie 43 8 Toepassing in het hoger onderwijs en onderzoek 9 Attitude ten opzichte van de huidige situatie 10 Toekomstwensen en verwachtingen

3 Inhoudsopgave 11 Bijlage 71 3

4 Inleiding Binnen het hoger onderwijs en onderzoek is mobiele technologie inmiddels onmisbaar. De ontwikkeling hierin gaat snel en breidt zich verder uit in de dagelijkse praktijk van hoger onderwijs en onderzoek. SURFnet ziet hierin een belangrijke rol voor zichzelf weggelegd. Zoals SURFnet het zelf omschrijft: SURFnet zorgt dat onderzoekers, docenten en studenten eenvoudig en krachtig samen kunnen werken met behulp van ICT. SURFnet richt zich daarvoor op het stimuleren, ontwikkelen en exploiteren van een vertrouwde en verbindende ICT infrastructuur, waarmee de mogelijkheden die ICT biedt, optimaal kunnen worden benut. SURFnet is daarmee de ICT-motor voor innovatie in het hoger onderwijs en onderzoek in Nederland (website SURFnet.nl) SURFnet wil dus bron van kennis zijn, die trends herkent. Dit trendonderzoek is daarvan een onderdeel. Aan de hand van de resultaten kan SURFnet de rol van mobiele technologie in hoger onderwijs en onderzoek beter leren kennen. Het volledige onderzoekstraject bestond uit een kwalitatieve fase in februari en maart 2013, gevolgd door een kwantitatieve fase in mei De inzichten uit het kwalitatieve deel zijn gebruikt voor het ontwikkelen van de vragenlijst voor het kwantitatieve deel. Op de volgende pagina is de centrale probleemstelling met bijbehorende onderzoeksvragen te vinden, die we met dit onderzoek willen beantwoorden. De belangrijkste conclusies volgen vooraan in dit rapport, gevolgd door de volledige kwalitatieve en kwantitatieve rapportages. 4

5 Van centrale vraag naar onderzoeksvragen Wat zijn de trends bij het gebruik van mobiele technologie in het hoger onderwijs en onderzoek? Hoe ziet het huidige gebruik eruit? Wat zijn triggers en barrières? Waar is behoefte aan? Wie zijn de eindgebruikers? - Welke mobiele technologie (zoals mobiele telefoons, tablets, computers, 3Gdatabundels etc) bezitten en gebruiken eindgebruikers? - Hoe frequent en intensief wordt mobiele technologie toegepast in het hoger onderwijs en onderzoek? - Welke apps gebruikt men voornamelijk? - Hoe beoordeelt men het Wi-Fi- en 3G-netwerk op de kennisinstelling? - Hoe gaat men om met de onbeperkte mogelijkheid om online te zijn? - Wat is het gevolg van de mogelijkheid om altijd online te zijn? - Op welke momenten is de mobiele technologie een stoorfactor of juist een verrijking? - Van welke toekomstbeelden wordt men enthousiast of juist niet? - In hoeverre denkt men dat deze toekomstbeelden werkelijkheid (kunnen) worden? - Welke overige wensen zijn er met betrekking tot mobiele technologie? - Verschillen mbo-, hboen wo-studenten en docenten, onderzoekers en medewerkers van elkaar qua gebruik, attitude en wensen rondom mobiele technologie? 5

6 Algemene conclusies Op basis van het kwalitatieve en kwantitatieve onderzoek kunnen we de volgende algemene conclusies trekken: Allereerst: dé mobiele, online eindgebruiker bestaat niet; er zijn grote verschillen in behoeften, barrières en triggers tussen de verschillende hoger onderwijs- en onderzoeks-doelgroepen die door SURFnet worden bediend. Desondanks kunnen we wel stellen dat de SURFnet-doelgroepen gemiddeld genomen voorlopen op de Nederlandse bevolking als het gaat om bezit van mobiele technologie. Alle doelgroepen hebben hoge verwachtingen van de impact die mobiele technologie in de komende jaren zal hebben op hoger onderwijs en onderzoek. De behoeften van docenten en studenten liggen vaak niet op één lijn Studenten maken nog maar beperkt gebruik van tablets, ze werken veel meer met laptops. Op de volgende slide beschrijven we de conclusies per doelgroep. 6

7 Conclusies per doelgroep Per doelgroep is het beeld rondom het gebruik van mobiele technologie in het hoger onderwijs/onderzoek als volgt: Wo-studenten gebruiken het vaakst mobiele technologie voor hun studie in vergelijking met de andere doelgroepen, maar juist onder deze groep ontstaat inmiddels ook een wat conservatievere tegenbeweging. Deze studenten vinden de extra inzet van mobiele technologie in de lessen (zoals het vervangen van boeken door digitaal leermateriaal of handige apps) geen goed idee. Hbo-studenten bezitten en gebruiken vaker tablets (m.n. ipads) vergeleken met de andere doelgroepen. Mbo-studenten zijn misschien het meest van allen online, maar gebruiken mobiele technologie nog veel minder voor hun studie. Wo-docenten zijn enthousiaster dan hun studenten over het inzetten van mobiele technologie in de les (voor leerdoeleinden), maar kunnen zich tegelijk wel storen aan het alomtegenwoordige privé-gebruik daarvan. Hbo-docenten bezitten en gebruiken vaker tablets (m.n. ipads) in vergelijking met de andere doelgroepen. Mbo-docenten zijn op veel punten minder ervaren met mobiele technologie dan hun collega s op het hbo en wo, maar dat komt volgens hen vaak door de gebrekkige infrastructuur op de instelling. Dit frustreert, net als het privégebruik van mobiel internet tijdens de les door hun leerlingen. Onderzoekers zien een belangrijke rol weggelegd voor mobiele technologie om hen te helpen bij hun onderzoek. Medewerkers* gebruiken minder vaak mobiele technologie vergeleken met docenten en studenten. Ook hun houding ten opzicht van mobiele technologie is minder open vergeleken met de andere doelgroepen. Medewerkers zien vooral weinig heil in bring your own device. Wel zouden ze graag meer informatie met collega s willen delen via online communities. *Onderwijsmedewerkers 7

8 2 Resultaten kwalitatief onderzoek

9 Onderzoeksverantwoording kwalitatief onderzoek Groep 2 Groep 3 Dit gedeelte van de rapportage bevat de belangrijkste bevindingen van het kwalitatieve onderzoek dat TNS NIPO heeft uitgevoerd in februari en maart hbo/wo (1) studenten 6 deelnemers mbo/hbo/wo onderwijsmedewerkers 5 deelnemers Kwalitatief onderzoek heeft als doel motivaties, triggers en barrières te achterhalen. Doordat we intensief met respondenten in gesprek gaan, krijgen we een rijk beeld per respondent. De resultaten zijn door de kleine n echter niet te generaliseren Aanpak Zeven groepsdiscussies met studenten, docenten/ professoren, medewerkers, onderzoekers en UMCmedewerkers die in meer of mindere mate gebruik maken van mobiele technologie bij hun studie/werk. Groep 1 mbo studenten 6 deelnemers Groep 4 Groep 5 hbo/wo (2) studenten 7 deelnemers mbo/hbo/wo docenten 5 deelnemers Groep 6 Groep 7 Veldwerk De groepsdiscussies van ongeveer 2 uur vonden plaats van 14 februari tot en met 12 maart 2013 in Den Bosch en in Amsterdam. hbo/wo onderzoekers 3 deelnemers UMC (medisch) AIO, artsen en stafmedewerkers 7 deelnemers 9

10 Context Dé mobiele, online eindgebruiker bestaat niet; er zijn grote verschillen in behoeften, barrières en triggers tussen de verschillende stakeholders binnen het hoger onderwijs, onderzoek en UMC; Binnen de doelgroepen (studenten, docenten/professoren, medewerkers, onderzoekers en UMCmedewerkers) zijn eveneens grote verschillen die tot uiting komen door: Het aantal devices (mobiele telefoon, tablet, laptop/notebook, e-reader) verschilt per persoon; Breed scala aan merken devices; van Nokia, Huawei tot Samsung en iphone; Het gebruik voor studie/werk wisselt sterk vanwege de verwachtingen van de instelling of docent, maar ook vanwege de eigen normen en waarden; Het aantal hoger onderwijsgerelateerde apps hangt samen met de studierichting; Het budget. De ervaren Wi-Fi-kwaliteit laat vaak nog te wensen over binnen de onderzochte mbo-instellingen en het UMC. 10

11 3 Generieke behoeften ten aanzien van mobiele technologie in het hoger onderwijs en onderzoek

12 Anno 2013: belangrijkste generieke mobiele online behoeften 1 CONTROLE Altijd en overal online, maar niet altijd beschikbaar 2 SOCIAAL Goede balans tussen het gebruik van mobiele apparatuur en de docent 3 VRIJHEID Zelf bepalen hoe, waar en wanneer je leert of werkt 4 GEMAK Altijd en overal snel en stabiel draadloos netwerk (is een randvoorwaarde) 5 EXPRESSIE Devices zijn een verlengstuk van jezelf, erbij horen of juist anders zijn 6 VERTROUWD Veilig en vertrouwd gebruik maken van alle studie- en werktoepassingen 12

13 1 Altijd en overal online, maar niet altijd beschikbaar Studenten en docenten zijn net mensen en zijn steeds vaker 24/7 ( t liefst gratis) online. Studenten hebben zelfs het gevoel dat ze iets missen zodra ze niet online zijn. Studenten kunnen ook 24/7 via contact opnemen met de docent en tijdens colleges worden applicaties gebruikt die voorheen voor privégebruik bedoeld waren, maar nu ook binnen het hoger onderwijs worden gebruikt. Studenten sparren over de docent en stof via WhatsApp en docenten maken Facebookgroepen aan om snel en effectief een groep studenten aan te spreken of kennis te delen. Door het gebruik van mobiele technologie verdwijnen de tijd en fysieke grenzen voor studie/werk en privé. Dit frustreert. Studenten en vooral docenten en medewerkers zijn wel altijd online, maar willen niet altijd beschikbaar zijn, terwijl anderen dit wel verwachten. Ze hebben behoefte aan heldere offline momenten. Studenten hebben behoefte aan meer focus en minder afleiding, docenten willen meer rustmomenten. Even geen werk, maar tijd voor privézaken. Letterlijke antwoorden Ik heb meteen het gevoel dat ik achterloop als ik even buiten bereik ben geweest. Student mbo Begrijp jij de leraar? Weet jij het antwoord? Student mbo In welk lokaal moet ik zijn? Student/docent mbo Als ik met collega s iets wil overleggen gebruik ik ook whatsapp. Medewerker mbo Het mooiste is nog dat als je de tijd gaat checken op je mobiel. Dan pak je hem kijk je en heb je daarna geen idee hoe laat het is en heb je alleen al je meldingen gezien. Student hbo Hotmail zie ik sowieso tien keer per dag. Maar mijn schooladres dus niet. Ik zou hem iedere dag moeten checken maar dat vind ik te veel moeite. Student wo Het is belangrijk dat je je eigen grenzen bewaakt. Niet continu bereikbaar zijn en dat ook accepteert van anderen. Docent hbo Ik heb meer last van de verwachting dat studenten meteen reactie/antwoord willen. Onder collega s is dat veel minder. Docent wo 13

14 2 Goede balans tussen het gebruik van mobiele apparatuur en de docent Letterlijke antwoorden Mobiele technologie in het hoger onderwijs maakt het makkelijker om via te communiceren, online kennis te delen, samen te werken in een online omgeving, presentaties op video te laten zien en online de hoorcolleges, ook van andere of zelfs buitenlandse universiteiten, (opnieuw) te volgen. Alle doelgroepen geven aan dat dit waardevol is, echter dat dit niet moet doorslaan. De online leeromgeving mag niet ten koste gaan van het persoonlijke contact. Het directe contact met de docent maakt het makkelijker om vragen te stellen en de stof écht te begrijpen. Online technologie kan de bezieling van de docent nooit vervangen. Het is makkelijker om contact te leggen, maar moeilijker om te onderhouden. Als je echt iets nodig hebt is het makkelijker, want je kan de docent op ieder moment bereiken per , maar daarna zijn ze je naam weer vergeten. Ze hebben er geen gezicht bij. Student wo Via een kun je niet altijd laten zien wat je niet begrijpt. Dan heb je iemand nodig in real life die het even uitlegt. Student wo Ik begrijp het soms niet na een hoorcollege van een uur lang. En als je het dan thuis naleest en dingen gaat opzoeken dat je juist dan het ineens wel begrijpt. Omdat je het dan op een andere manier bekijkt en het nog een keer kunt opzoeken. Student wo Hoorcolleges kun je ook een paar jaar laten zien. Het kan ook niet meer allemaal persoonlijk. Je mist wel de interactie. Student wo 14

15 3 Zelf bepalen hoe, waar en wanneer je leert of werkt Letterlijke antwoorden De belangrijkste driver om mobiel online te werken of te studeren is het gevoel van vrijheid dat het studenten, docenten, medewerkers en onderzoekers geeft. Studenten zien vooral het voordeel in een rooster dat ruimte geeft om andere dingen te doen, zoals feesten of werken. Docenten zien mogelijkheden om administratieve klussen onderweg of tussendoor te doen. medewerkers werken vaak nog achter hun desktop, maar verwachten dat mobiele technologie de dagelijkse sleur zal doorbreken. Meer vrijheid in het zelf inplannen van je rooster. Nu heb ik 5 dagen les. Kan je niet meer werken, maar ik zit niet hele dagen op school. Ik wil 2 dagen studie, 3 dagen werk. Student hbo Leraren krijgen echt duizenden mailtjes per dag. Student hbo In het hoger onderwijs zijn er zo veel dingen waar een leuke app voor gemaakt kan worden. Een blackboardapp zou ook heel fijn zijn. Omdat het allemaal te maken heeft met administratieve werkzaamheden die je typisch zou kunnen doen als je in de trein zit. Docent wo Onderzoekers laten de grenzen tussen werk en privé (nog) meer varen. Vooral checken wordt altijd en overal gedaan, en ervaren als de voornaamste verandering. De toegevoegde waarde voor mobiele devices/toepassingen bij het doen van onderzoek zelf zit nog in de beginfase. 15

16 4 Altijd en overal snel en stabiel draadloos netwerk = hygiënefactor Letterlijke antwoorden De kwaliteit van het (draadloze) netwerk lijkt sterk te verschillen per kennisinstelling en varieert van geen Wi- Fi (vaker mbo) tot overal in het gebouw en er redelijk buiten, een supersnelle en stabiele verbinding (vaker universiteit). Dit heeft uiteraard effect op het gebruik van mobiele technologie. Een zorgeloze draadloze verbinding leidt uiteraard ook tot meer mogelijkheden en meer gebruik van de tablet of smartphone. Kwaliteit van Wi-Fi is slecht, sloom. Het schijnt moeilijk om met zijn allen op het zelfde netwerk te zitten. Student mbo Ik kies nog niet voor mobiele opdrachten omdat bij ons de internetverbinding te vaak uitvalt, en er zijn ook nog altijd inlogproblemen. Ik weet niet of dat over twee jaar weg is, ik hoop het wel. Docent mbo ICT-afdelingen kunnen vaak de problemen met inloggen of de verbinding niet tijdens de collegetijden/lestijden oplossen. Als docent moet je flexibel om kunnen gaan met het lesverloop. 16

17 5 Devices zijn een verlengstuk van jezelf, erbij horen of juist anders zijn Bring your own device is nu nog een discussiepunt, maar lijkt een onvermijdelijke ontwikkeling. Studenten zien de minste belemmeringen. Ze hebben allemaal al een eigen laptop. En een smartphone is iets dat hoort bij je imago en het nemen van eigen verantwoordelijkheid ten aanzien van je studie. Je moet meegaan met de tijd en je kunt niet meer zonder als je met andere studenten in contact wilt blijven. Voor een tablet geldt hetzelfde, echter werkt een laptop beter voor studenten en wordt de tablet dan ook meer gezien als luxe en extra. Wanneer het budget het niet toelaat, valt de tablet dan ook al snel af. Het is de docent die zich zorgen maakt over de tweedeling die hierdoor ontstaat tussen de meer en minder welgestelde studenten. Docenten en medewerkers vinden het zelf bepalen van wat prettig werkt een belangrijk voordeel van het meebrengen van een eigen apparaat. Werk en privé lopen echter al steeds vaker door elkaar en het gevoel is wel dat het gebruik van eigen apparatuur dit alleen nog maar versterkt. Ook verwacht men minder problemen met eigen spullen. Letterlijke antwoorden Dat ligt eraan of je abonnement of prepaid hebt. Student mbo Als ik in de trein mijn zit te doen, dan is dat mijn eigen keuze. Docent hbo Als ik in een vergadering zit en ik voel me heel dom dat ik iets niet weet dan google ik even wat. Medewerker mbo Je stopt met die negatieve houding van dat k*tding van school. Die laptop die het nooit doet. Dat gevoel haal je weg. Het is je eigen verantwoordelijkheid. En wij zorgen dat alle diensten werken. Dat bevordert het welbevinden tijdens je werk. Je hebt je eigen lekkere laptop. Of dat nou je Acer is of je Dell. Je hebt zelf gekozen wat je fijn vindt. Medewerker mbo Bij ons slopen ze die computers, nieuwe leerlingen moeten verplicht een laptop meenemen. Eigen spullen. Ik vind dat goed, zo leren ze tenminste met andermans spullen omgaan. In de mediatheek waren 100 computers en nog maar 6 deden het. Student mbo 17

18 6 Veilig en vertrouwd gebruik maken van alle studie- en werktoepassingen Letterlijke antwoorden Veiligheid is een belangrijk issue voor eindgebruikers, maar ook erg ongrijpbaar omdat digitale veiligheid niet tastbaar is. Inlogcodes zijn er om de veiligheid te bewaken, maar uiteindelijk heerst het gevoel dat alles kan worden gekraakt. Een voor velen herkenbaar voorbeeld is de fraude met cijfers. Studenten voelen zich wat meer vertrouwd met mobiele technologie dan docenten en medewerkers. Voor studenten is veiligheid niets kwijtraken. De maatregelen die ze hiervoor treffen verschilt sterk. de ene student zet nog alles op een USB-stick, een ander stuurt alles ook via en een enkeling loopt voorop en maakt al back-ups in een cloud. Docenten, medewerkers en onderzoekers maken zich aanzienlijk meer zorgen over de bescherming van de privacy. Dit zorgt ervoor dat ze zorgvuldig zijn in de keuze om wel of niet gebruik te maken van de cloud. Ook betekent werken in de cloud voor hun eerder het risico dat iemand anders bewust of onbewust met deze gegevens gaan knoeien. Er is sterke behoefte aan internet opslag in eigen beheer. Digitale veiligheid is slecht te controleren. Student wo Voor mijn studie is het veilig, je doet het met een inlogcode. Maar alles is te kraken. Student mbo Ik heb privacy een beetje opgegeven, en dus gaan alle foto s en dergelijk gewoon op Google Drive. Docent wo Ik gebruik Icloud voor syllabi en cursusmateriaal. Maar niks privacygevoeligs. Docent wo Cloud. Het magische woord van Medewerker hbo Je moet veel stappen doorlopen om de dingen te doen. Pen en papier zijn in elk geval veilig, zodat je gegevens niet verloren gaan. Onderzoeker Voor ons betekent het dat wij een heel gesloten netwerk in een half jaar tijd moeten open gooien zodat het vanuit thuis bereikbaar is, of onderweg, of op je tablet. En het moet allemaal veilig zijn. De gegevens mogen niet op straat komen te liggen. Medewerker mbo 18

19 4 Een kijkje in de belevingswereld van de eindgebruikers in het hoger onderwijs en onderzoek

20 De doelgroep Wie, wat, wanneer, waar en waarom? En waarom niet? Student Docent Medewerker Onderzoeker mbo mbo/hbo/wo mbo/hbo/wo wo hbo/wo 20

21 Wat typeert de mobiele mbo-student? Wat vindt hij/zij belangrijk? Wie? Wat typeert de mbostudent? - Wil altijd en overal online zijn met vrienden ( 3x per dag aan de lader, 700 vrienden ); - Voelt zich niet erg betrokken bij de eigen studie; - Laptop is praktisch voor het maken van opdrachten; tablet (hebbedingetje) van de ouders. Thuiswonend. Hoe gebruikt hij/zij mobiele technologie? - Rooster checken; dit verandert regelmatig; - Les volgen via Skype tijdens ziek zijn; - Digitale agenda voor het noteren van toets of opdracht inleveren, makkelijk maandoverzicht; - Groepsopdrachten maken nog vooral via ; - Woordenboek/rekenmachine via mobiele telefoon; - Samen toetsen maken met WhatsApp; - Stageplaatsen zoeken via Google; - Presentaties, readers, oefenopdrachten op Blackboard; - Digitaal board in de aula met je naam erop als je nog moet inhalen. ( Echt erg is dat, schande. ) Wat motiveert de mbo er? - Gunstige abonnementen uit het verleden ( 1000MB per maand ); - Visualisatie/videobeelden (YouTube) in plaats van lezen; - Gemak bij inloggen en online opslag; wachtwoorden en USBsticks raak je makkelijk kwijt; Wat zijn de barrières? - Trage draadloze internetverbinding; Filmpje laden op Youtube duurt 5 minuten. - Lage intrinsieke motivatie om leren makkelijker te maken; - Lastige overstap naar digitaal vanwege de vaak oudere docenten; - Uitzetten mobiel internet of in de tas verplicht; - Leerlingen zijn snel afgeleid en gaan dan vooral Facebook checken en Twitteren;opdrachten via Facebook werken ook niet; - Studenten zien hacken/verstoren nog als uitdaging; - Computers worden gesloopt of gestolen; - Leermiddelen hebben geen prioriteit, kleding wel. 21

22 mbo-student Overal een snelle internetverbinding en alles in één apparaat. Ideale leeromgeving in de toekomst - Snel en goed internet. Geen boeken meer, alles op één apparaat/tablet. Soms vergeet ik boeken, en dan kom je niet in de les en sta je op afwezig. Skype aanzetten voor de leerlingen die er niet zijn. Nu zeuren ze dat je veel stof mist. - Overal bereikbaarheid en snel internet. Bij ons op school is geen Wi-Fi. Samenwerken via internet. Het lijkt me makkelijk als je een app hebt of een knop dat je het gelijk naar je hele werkgroep kan sturen. Dat je alleen maar document of dingen die je hebt gemaakt, kan delen zonder gesprekken te voeren. Sommige vakken een eigen app. Ik doe iets met dieren, dat je voor het vak dier een aparte app hebt. - Snelle verbinding, goede beveiliging, online lessen, goede communicatie. Met online lessen bedoel ik een website van de school waarop alles via de computer gebeurt, opdrachten die je kan doen, lessen worden opgenomen, instructies. Geen boeken, geen dingen, niks. Misschien ook een chat groep met leraren. - Opdrachten via de website, en naar school voor uitleg. - Snelle verbinding. Bijvoorbeeld in de trein. Ik haat de verbinding in de trein. Altijd propvol. - Leerstof via internet, dat je niks mist. Dat je niet via andere mensen hoeft te horen wat er gebeurd is. En ipad op school. Voor mij is dat handig, omdat wij geen computers hebben. Ik vind papierwerk saai, dat ik het later nog een keer op mijn computer moet doen. Laat het ons in 1x op de computer doen. - Verbinding moet snel zijn, op school en overal. Op straat en in de trein. Overal waar je gaat. Amsterdam moet een Wi-Fi paal krijgen. En alle leerstoffen moet op je ipad en telefoon beschikbaar zijn. En je kan de toetsen online maken. Ik moet alles sjouwen naar Utrecht. Ik moet zoveel boeken meenemen. Op je ipad heb je alles op één ding. En toetsen online maken. Dat je ziet wat voor fouten hebt. Je ziet gelijk je cijfer. Dat lijkt me makkelijker dan wanneer je moet wachten. En dat je presentaties thuis kan maken, dat je jezelf gewoon filmt (als reisleider in ander land) in plaats van alles opschrijven en dat naar de leraar sturen. 22

23 Wat typeert de hbo-/wo-student? Wat vindt hij/zij belangrijk? Wie? Wat typeert de hbo-/wostudent? - Voelt zich zelfstandig en neemt eigen verantwoordelijkheid voor het begrijpen van studiestof; - Wil onafhankelijk zijn; - Proactief gebruik smartphone/ tablet voor studie; - Is geldbewust. Wat motiveert de student? - Meer vrijheid om zelf studietijd en werktijd in te delen; - Beter begrijpen van lesstof door visualisaties/videobeelden; - Terugluisteren van hoorcolleges op mp3, met terug-/doorspoelen en stoppen, voor onderweg; boek ernaast; - Actief meedoen aan hoorcolleges door opzoeken informatie/discussie onderling. Hoe gebruikt hij/zij mobiele technologie? - Last minute rooster bekijken/delen via WhatsApp; - Kennis/discussies verrijken door informatie zoeken tijdens hoor-/werkcolleges; - Hoorcolleges thuis bekijken om deze beter te begrijpen; - Samenvattingen delen/gezamenlijk werkopdrachten maken en controleren bij elkaar (Dropbox/Google); - Aantekeningen via foto s delen; - Onderweg lezen van gedownloade artikelen; - Specifieke apps die helpen bij de studie, zoals formules uitrekenen; - Oefententamens op Blackboard. Wat zijn de barrières? - Vindbaarheid informatie - Betrouwbaarheid bronnen; - Gebruik inhoudelijk videomateriaal nu nog sterk opleidingsafhankelijk; - Toegankelijkheid kennisclips ( Inloggen is omslachtig, soms wel 6 stappen ); - Kosten smartphone, tablet of data (3G); - Kennis/vaardigheden van de docenten verschillen sterk en dus ook het gebruik; - Beter leren door te luisteren en behoefte aan persoonlijke uitleg van docent; - Geen mogelijkheden voor het delen van kennis buiten de eigen universiteit (ook buitenland). 23

24 hbo-/wo-student Eigen tempo bepalen en meer gemak bij het zoeken naar informatie. Ideale leeromgeving in de toekomst - In mijn ideale wereld heb ik een apparaat dat heel mijn rooster heeft. Die weet hoe laat ik op moet staan. Welke trein. Welk lokaal. Wat ik die dag moet gaan leren. Welk huiswerk. Die al je lesstof die je nodig hebt, automatisch download. - Van mij mogen alle lessen, opdrachten, boeken, toetsen digitaal. En dan zijn er af en toe momenten met de docent. Als je iets niet snapt en voor je persoonlijke ontwikkeling. Voordeel is dat je in je eigen tempo kan studeren. - Ik zie een specifiek zoekplatform voor me. Ik zie dat nu al opkomen. Ik denk dat het meer gaat worden. Niet meer alles op Google. Maar bijvoorbeeld een speciale Google voor Civiele Techniek, zodat mensen in het veld zelf daar ook kunnen kijken en kunnen controleren of de informatie correct is. - Ideaal is als er meer colleges live zouden worden uitgezonden. En een soort programma als skype opzetten waarbij je in groepjes kan Skypen en dat je dat aan elkaar uit kan leggen. - Alle boeken online of op een tablet. Maar dat het wel chill lezen is. Ik vind op een scherm niet zo fijn en ook niet als je alleen tekst moet lezen. Ik mis de plaatjes en zo nu is in een boek nog alles veel mooier. - Ik wil alle colleges online terugkijken maar ook van andere universiteiten en professoren. En dat je altijd en overal alles beschikbaar hebt. En als er een bepaald congres is, dat je dan gewoon mee kan kijken. - E-readers. Ik zou het fijn vinden dat als je twee schermen naast elkaar hebt. Dat je kunt klappen. Waar ik ook tegen aan loop is dat ik alleen de E-books online kan bekijken en niet kan downloaden. Dus dan op je e-reader zetten zodat je het mee kan nemen. - Alle begrippen/artikelen zouden een bepaalde code moeten hebben. Beter zoekmachine voor betrouwbare informatie. Minder gebruik van steekwoorden. 24

25 Wat typeert de docent/professor? Wat vindt men belangrijk? Wat typeert de docent/professor? - Staat open voor gebruik apparatuur in de collegezaal/klas; - Voelt zich onrustig door het altijd (24/7) beschikbaar moeten zijn; - Overtuigd van het feit dat apparatuur aandacht vermindert; - Wil een schakelaar aan/uit voor internet. Wat motiveert hem of haar? - Flexibeler werken; - Creatiever werken en studeren; - Een Blackboard-app; - Digitale ondersteuning bij administratieve taken. Hoe gebruikt hij/zij mobiele technologie? - Meer gebruik van actualiteit; - Meer gebruik van (beeld)lesmateriaal; - Zelf snel iets op internet opzoeken/feit controleren; - Discussies in werkcolleges verlevendigen door gebruik internet; - Bronnen checken; - Contact met studenten via onderhouden; een enkeling ook via Facebookgroep; - Opdrachten meegeven voor op straat/buiten; - Opnemen van (gast)colleges en delen - Skypen van begeleidingsgesprek met (internationale) studenten. Wat zijn de barrières? - De digitale gap tussen docenten en studenten. Ik vind dat studenten al snel iets ouderwets vinden. - Blackboard heeft geen toegang met Smartphone; - Open vragen zijn niet geschikt voor Blackboard; - Open karakter (onveilig) van icloud; privacy - Weinig controle op Facebookgroepen; studenten initiatief - ICT kan vaak niet binnen lestijd problemen oplossen; - Switchtasken, multitasken bestaat niet want je doet namelijk nooit twee dingen precies tegelijk, gaat ten kostte van studieresultaten; 25

26 Docent/professor Je wilt een robot voor het stofzuigen, en niet om met de kinderen te spelen. Ideale leeromgeving in de toekomst - Een duidelijke schakelaar. Ik ben alleen beschikbaar tijdens kantooruren en dat dat ook in de mentaliteit van mensen komt te zitten. Een brilletje waarbij studenten Facebook kunnen zien, maar ook tegelijkertijd extra informatie op kunnen zoeken. Maar ook dat studenten één device hebben. Ook dat alle studenten dezelfde mogelijkheden hebben en op de hoogte zijn van de goedkopere varianten. De universiteit blijft iets aanbieden, maar ook hun eigen middelen. - Ik wil makkelijker contact met de ouders. De ouders zouden ook een iphone moeten hebben. Van moeilijke kinderen heb je ook de sociale omgeving nodig. Ik kan me voorstellen dat je daar een app voor ontwikkelt. Informatie van een leerling flexibel opgeslagen. Een leerlingvolgsysteem dat makkelijker toegankelijk is en beter te gebruiken. En ik wil alleen bereikbaar zijn op afgesproken tijden. Dit vereist wel overleg. - Belangrijk dat het vrijheid creëert. Meer keuze in toets mogelijkheden. Onderhouden van contacten. Speelser hoger onderwijs. Tijdens hoorcolleges dingen laten twitteren. Ik hoop dat nieuwe systemen ook een soort verlichting geven, zodat je niet constant hetzelfde hoeft in te voeren als je een mailtje wil sturen naar de hele groep. - Skype verruimt. In het hoger onderwijs zijn er zo veel dingen waar een leuke app voor gemaakt kan worden. Een blackboardapp zou ook heel fijn zijn. Omdat het allemaal te maken heeft met administratieve werkzaamheden die je typisch zou kunnen doen als je in de trein zit. Je wilt een robot voor het stofzuigen en niet om met de kinderen te spelen. 26

27 Wat typeert de (ICT-)medewerker? Wat vindt men belangrijk? Wat typeert de medewerker? - Voelt zich volledig in dienst van de docent en student; - Vanuit de redelijk statische werkplek op de kennisinstelling werkt men veel achter desktop, weinig mobiel. Thuiswerken liever niet; - Weinig gebruik van apps die werkgerelateerd zijn. Wat motiveert hem of haar? - Zelf ontwikkelen van bruikbare apps voor werk; - Specifieke doelgroep community waarin men met elkaar kan discussiëren en delen, want alles gaat sneller als iedereen met elkaar verbonden is. Hoe gebruikt hij/zij mobiele technologie? - Synchroniseren en agenda van werk op zelf gekochte smartphone; - Gebruiken soms Wi-Fi op het werk; - Onderhoudt contact telefonisch met interne klanten, key users van ICT en collega s; - Een enkeling is actief in het zelf ontwikkelen van apps die het eigen werk eenvoudiger en efficiënter maken. Wat zijn de barrières? - Wi-Fi vaak overbelast (misbruik van leerlingen), werkt niet prettig. - Geloof dat apps vaak niet compleet of niet relevant zijn voor werk. - Angst om werk niet los te kunnen laten met BYOD: Je bent altijd aan het werk. en weerstand vanwege het feit dat het bij secundaire voorwaarden zou moeten horen. - Vanuit (vaste) werkplek (met vaste telefoon) weinig aanleiding om anders te gaan werken. - Sceptisch vanuit zijn ervaring Draadloze opslag (Cloud) is niet anders dan de H drive et cetera. 27

28 (ICT-)medewerker Meer mogelijkheden mobiel die het werk minder afhankelijk van de desktop maken. Ideale leeromgeving in de toekomst - Ik wil zelf kiezen waar en wanneer ik werk, zonder dat ik iets mis en overal en altijd met precies dezelfde mogelijkheden. In het park (bij mooi weer) of in de trein, thuis of in bed. Als ik nu thuis werk op mijn laptop dan kan ik minder dan dat ik op mijn werk zit. - Iedereen altijd bereikbaar. Alle apps voor any device. En een goedkopere device. - Een device die iets laat zien, zoals een beamer. En dat je dat in de lucht kan pakken. Een beetje futuristisch misschien. - Ik zat te denken aan implantaten in je ogen. Dat je kan zien ze moeten bij mijn pc s demonteren en monteren en het zou makkelijk zijn als ze dat virtueel kunnen doen. - Meer gebruik van handige apps en foto s zoals bij ons meldingssysteem. Ik maak een foto en omschrijf de klacht en krijg meteen een melding met een nummer terug. Van daaruit krijg ik meteen een bericht terug. Dit is er aan de hand. Foto van de situatie. Hiervoor gebruiken we zelf ontwikkelde apps. Een schilletje die tegen de database aankijkt. Zo geven we het even snel weer en die ziet er heel karig uit voor ons maar die werkt perfect. Het is heel grafisch heel simpel. - Een community waarin je met collega s van andere kennisinstellingen maar uit hetzelfde werkveld kan overleggen, ideeën uitwisselen, en software delen. 28

29 Wat typeert de wetenschappelijk onderzoeker? Wat vindt men belangrijk? Wat typeert de wetenschappelijk onderzoeker? - Onafhankelijk en op zichzelf; - Onderzoek is zijn passie; - Tijd is schaars; - Mobiele telefoon vooral functioneel om contact te onderhouden. Wat motiveert? - 4G; skypen wordt makkelijker en applicaties kun je in de Cloud draaien in plaats van lokaal; - Goedwerkende apps op maat; - Eigen Cloud van de universiteit om data te delen tussen universiteiten. Hoe gebruikt hij/zij mobiele technologie? - Smartphone om te checken; - Ontwikkelen van eigen mobiele apps; - Skypen met collega s in het buitenland, uitwisselen van bestanden; - Wi-Fi voor documenten downloaden en Google maps; - Gps, Compass, hellingshoek, magnetische/lichten geluidsensoren op afstand uitlezen; - Camera, filmpjes maken in het veld; - Eduroam voor laptop en mobiel; - Twitter als onderzoeksmethode. Wat zijn de barrières? - Onderzoek is traditioneel en gaat langzaam, draadloos werken is nergens voor nodig; desktop heeft een groot scherm; - Pen en papier zijn veilig, er gaan geen gegevens verloren; - Beperkte toegang tot wetenschappelijke artikelen, alleen op universiteit; - Veel slecht geschreven apps; zelf schrijven kost veel tijd en moeite; - Geen goede telecom conference-oplossing; - Betaalbare draadloze verbinding 3G/4G. - Eduroam installeren op je mobiel is lastig en tijdrovend, ook hebben niet alle hogescholen en universiteiten het. 29

30 Wetenschappelijk onderzoeker Userinterface die helpt schakelen tussen programma s. Ideale leeromgeving in de toekomst - Ik droom van een omgeving waar ik alle informatie bij elkaar heb. Dat ik de gegevens kan visualiseren, grafisch maken. Klaar maken voor de volgende stap. Nu zijn het allemaal informatie blokjes, je moet ze allemaal formatteren, je bent dus alleen bezig met het omzetten van je data zonder dat je verder komt met je onderzoek. De eerste stap is de userinterface, dus hoe je die data kan benaderen. Een userinterface die je toegang geeft tot alle gegevens. Je kunt dan patronen vinden. In de fysica doen ze dit al, dat lijkt van buitenaf zo. Ze hebben een hele grote database, in hoeverre dat geautomatiseerd is weet ik niet. Het is moeilijk om te leren om met zoveel data om te kunnen gaan en te analyseren en annoteren, dat is nu te veel werk. Daar loop ik dagelijks tegenaan. - Ik wil ook die userinterface, all-in-one. Ik wil niet hoeven schakelen tussen programma s. Ik wil één keer kunnen inloggen en dan overal toegang. Ik wil overal betrouwbare bandbreedte hebben. 4G is op dit moment aantrekkelijk genoeg. Ik wil een device, heel klein, heel licht en op een scherm kan laten afspelen. Dit duurt denk ik 2 tot 3 jaar voor het betaalbaar en bruikbaar is. Kortom, een day-made-of-glass. Omdat ik veel onderweg ben is directe toegang en een klein device handig. - Taken en routines zijn leidend i.p.v. technologie. Overal zelfde data en applicaties, geen versnippering meer. Aantekeningen en gegevens die zich vanzelf ordenen zodat ik niet meer hoef te copy-pasten. Makkelijk omgaan met grote datasets die zich zelf aggregeren en combineren. Misschien kan het al wel, maar weet niet precies hoe het moet. Ik zou makkelijker willen kunnen samenwerken met andere collega-onderzoekers. 30

31 5 UMC-medewerkers kunnen niet langer wachten

32 Top 3 generieke behoeften in het UMC 1 Overal in het ziekenhuis even snel Wi-Fi en/of 4G 2 Op meerdere apparaten overal dezelfde toegang en mogelijkheden 3 Veilige internetopslag in eigen beheer 32

33 1 Overal in het ziekenhuis even snel Wi-Fi en/of 4G. Meer snelheid betekent efficiënter en productiever kunnen werken. Letterlijke antwoorden UMC-medewerkers werken in een omgeving waarin Wi-Fi nog niet tot de basis behoort. Men werkt met vaste netwerkverbindingen, met de laptop onder de arm, vaak in- en uitpluggen met de netwerkkabel. Met de digitalisering gaat een wereld open voor de UMCmedewerker: het EPD, gebruik van video/fotografie om ziektebeelden uit te leggen, digitale grafieken waarmee je trends en ontwikkelingen kunt zien over de afgelopen jaren. Een enorme vooruitgang in het sneller, efficiënter en productiever werken. Maar dan moet het netwerk ook snel werken. Helaas zijn slecht bereik, niet werkend Wi-Fi en lang wachten geen uitzonderingen. Terwijl snel in kunnen loggen, de snelheid waarmee je kunt werken vaak minder geïrriteerd én productiever maakt. Je kunt zo als medewerker sneller dingen opzoeken en sneller diagnoses stellen. Je moet gewoon overal Wi-Fi hebben. Je kan bij alle mail en dat soort dingen. Maar op het moment dat ik met de ipad in het EPD wil, dan is het klaar. Dan duurt het een half uur voordat het is geladen. Eerst duurde het een jaar voordat je bepaalde uitslagen had. Nu heb je het binnen een paar maanden. Het gaat veel sneller en beter. Wat ook geweldig is, is dat je allerlei grafieken kunt zien. Vroeger moest je in het lab kijken, wat voor labwaarden. En dan hang je soms aan een waarde. Je kunt nu trends aan- en uitzetten. Grafieken, prachtige foto s. Kun je allemaal in het dossier stoppen. Zie je meteen hoe het zich verhoudt tot 5 jaar geleden. Of je moest malletjes maken. Tot hoe ver reikt die wond, hoe groot is het. Nu maak je gewoon een foto en het is duidelijk. 33

34 2 Op meerdere apparaten overal dezelfde toegang en mogelijkheden Letterlijke antwoorden Binnen de ziekenhuizen zorgen maatregelen op het gebied van veiligheid dat er in sommige gevallen weinig mogelijk is qua toegankelijkheid van systemen en toepassingen. Omdat men veel op pad is binnen het gebouw en op verschillende plaatsen in het pand in gesprek is met collega s en patiënten, leeft de behoefte om gemakkelijk overal toegang te hebben tot met name documenten. Een belangrijke ontwikkeling daarin is dat iemand benoemt nu overal in het pand documenten te kunnen printen, in plaats van alleen op de eigen kamer/afdeling. Door middel van een integratie van de badges van medewerkers met de printers hebben medewerkers op meer plekken toegang dan voorheen. Daarnaast wil men ook op de telefoon of op de tablet kunnen werken. Bijvoorbeeld bij het communiceren met patiënten ter plekke een apparaat erbij kunnen pakken om zaken te bespreken. Nu heeft men vaak geen toegang op zulke apparaten. Ik heb daarom altijd mijn laptop bij me. Er zitten gewoon restricties op de werk pc. Ik kan niet alles wat ik zou moeten. Als je nu een printje stuurt van een willekeurige computer, kan je dat printje op elke printer printen. Soms moet ik van mijn afdeling naar de kinderoncologie. En een printje? Dan haal ik hem daar eruit. Dat vind ik wel ideaal. Met je badge, dan houd je dat ervoor. Ik denk dat het ook heel handig is als je een ziektebeeld aan de patiënt wil uitleggen. Plaatjes en filmpjes. Voor operaties, of maag of darm onderzoek dat je een filmpje laat zien hoe het werkt. 34

35 3 Veilige internetopslag in eigen beheer. Werken met de cloud en Dropbox is handig, maar niet altijd mogelijk. Letterlijke antwoorden Medewerkers UMC werken ook veel offline, het alvast downloaden van documenten om onderweg (in de trein) te lezen. En dat downloaden gebeurt vanuit de Cloud of online opslag. Qua veiligheid wordt de Cloud of de online-opslag niet overal geaccepteerd, wat voor problemen kan zorgen, zoals het niet kunnen openen van documenten die via de online-opslag verstuurd worden. Het gebruik van cloud-diensten is ideaal als de informatie vrij voor iedere betrokkene toegankelijk kan zijn, deze informatie betrouwbaar is (klopt) en het op een veilige manier aangeboden kan worden. En deze zekerheid voelt niet iedereen. Tot voor kort hadden wij meters, stapels dossiers, dat was niet normaal. Als je dat mee moet zeulen nu staat het allemaal op de ipad. Dat staat op, ik weet niet hoe dat precies heet, een cloud. Ik download het wel. Want als ik ergens ben waar geen internet is dan heb ik een probleem. Dan zet ik het in een map en kan ik het overal lezen. Het ene ziekenhuis mag Dropbox gebruiken, wij niet. Laatst kreeg ik iets via Dropbox opgestuurd. Mocht ik het niet downloaden. Cloud storage is er ook niet. Jij gebruikt Dropbox, maar dat is eigenlijk een Amerikaans bedrijf waarvan jij niet weet wat ze met je bestanden doen. Ik zou willen dat het van het ziekenhuis zelf is. Dat ik weet dat het veilig is en dat de ontvanger weet dat het echt van mij afkomstig is. Een certificaat en zo. 35

36 Wat typeert de UMC-werknemer? Wat vindt hij/zij belangrijk? Wat typeert de UMCwerknemer? - Veel onderweg binnen de ziekenhuisomgeving; - Begaan met patiënten; - Mobiele telefoon vaak van zichzelf, met van werk gesynchroniseerd; - Werk en privé moet wel zo veel mogelijk gescheiden zijn. Wat motiveert hem of haar? - Gevoel van vrijheid en zo min mogelijk technische belemmeringen; - 4G; snellere verbindingen; - Spraakgestuurde apparatuur; - Digitalisering maakt het mogelijk om snel zaken in te zien. Hoe gebruikt hij/zij mobiele technologie? - Werkmail checken op eigen telefoon; - Dossiers op de tablet, opgeslagen in de cloud, vooraf downloaden voor offline werken. Dit geldt ook voor artikelen lezen onderweg; - Congresapp; - De hele dag door: nieuws, , WhatsApp, Facebook, Google (dus ook privézaken); - Elektronisch patiëntendossier; - Op meerdere schermen werken; - Foto s i.p.v ouderwetse mallen. Wat zijn de barrières? - Trage Wi-Fi-verbinding; - Afhankelijkheid van PC en verschillende versies Microsoft Office frustreert; - Onnodig vaak en ingewikkeld inloggen; - Discussie over privacy/elektronische patiëntendossiers; - Gebruik tablet op de werkvloer is beperkt; werkt te traag of heeft geen mogelijkheid tot EPD (elektronisch patiëntendossier) - Tijd 36

37 UMC Ideale leeromgeving in de toekomst - Ik wil snelle informatievoorziening die specialiseert op de rollen die ik vervul gedurende dag. Altijd aan. Real time. Veilig en privé. Een soort PA. Met een vrouwenstem. Ha ha. Ik wil dat het zich aan past aan de rol (werk/privé) die ik heb. - Eenvoudig, overzichtelijk en snel informatie vinden die je nodig hebt en deze informatie uitwisselen met collega s over de hele wereld. En ook dynamisch werken. En dat je kan praten. Ik wil een presentatie. Ik heb heel veel ppt presentaties. Dat je kan zeggen maak een PowerPoint over dit onderwerp op grond van de dia s die ik al heb. Dat je gesproken zoekopdrachten kan geven. Hoeveel patiënten heb ik gezien met dat ziektebeeld? In grafieken. PowerPoint. - Ik doe heel veel onderzoek en ik schrijf veel artikelen en ik denk wel eens soms heb je een bepaalde zin uit een artikel die je kopieert als een bepaald geheugensteuntje. Dat je dan die zin kan aanklikken en dat de bron automatisch wordt gevonden. Dat je alles met spraak kunt doen. Makkelijk tekst selecteren, in je andere bestand, bron ernaast. En vroeger met bluetooth data kan uitwisselen dat je met een slide dingen kan verplaatsen van je telefoon naar pc en andersom. En een intelligente zoekmachine. Die goede data zoekt. Zowel in patiënten bestanden als wetenschappelijke bestanden. En qua patiënten dossier. Meer vrijheid in meldingen. Ik moet nu al mijn patiënten zelf gaan nakijken. Dat je actief gewaarschuwd wordt. Bijvoorbeeld als iemand allergisch is. dat je niet eerst in het allergie vak moet gaan kijken. Een interactief systeem. - Alles wat je import dat het wordt gekoppeld naar een database. En ook als je iets invult dat je gelijk naar een zoekmachine kan. dan hoef je dat niet op te zoeken in een programma. Of dingen dat ie zegt denk daar nog even aan. En differentiaal zoeken. Naar andere diagnosen die het eventueel ook kunnen zijn. - Ik weet niet hoe het heet maar er is een site en daar kun je symptomen aanklikken en dan komt ie met een lijstje. Geen vertragingen voor langzame computers. En dat er een landelijk centraal EPD is. dat zou zoveel makkelijker zijn. Als er een zieke patiënt binnenkomt. En dat je dan niet eerst de handtekening van de patiënt nodig hebt. En dat het veilig is en blijft. - Ik wil een goede snelle verbinding overal waar je bent. Ook in de trein bij Amsterdam. En makkelijker in contact komen, ik werk dan met datamanagers in andere academische ziekenhuizen, als je wat wil vragen moet je bellen. Dat je op een soort forum idee dingen kan uitwisselen. Of bijvoorbeeld binnen het ziekenhuis. Allerlei mensen die tegen hetzelfde monitor probleem aanlopen. Dat iedereen dan meteen weet wat de goede oplossing is. En dingen voor alle ziekenhuizen gelijk maken. Het ene ziekenhuis mag Dropbox gebruiken, wij niet. laatst kreeg ik iets via dropbox opgestuurd. Mocht ik het niet downloaden. 37

38 UMC Ideale leeromgeving in de toekomst - KIT. Voor degene die vroeger Knight Rider hebben gekeken. Een spraak gestuurde mobiele telefoon/tablet overal online, onbeperkte capaciteit, volstrekt veilig reageert alleen op mijn stem en bij onduidelijkheid vraagt het systeem om uitleg. - Open, ik houd ervan als informatie vrij beschikbaar is. dat zou echt ideaal zijn. Ook bijvoorbeeld ik wil niet zeggen database met specifieke patiënten gegevens. Maar gewoon een database waar informatie uitgehaald kan worden. Ook voor onderzoek. Het moet veilig zijn. Zou mooi zijn als we de zaken kunnen delen. Werkomgeving zou fijn zijn als het heel vernieuwend is en je door kan groeien en nieuwe ontwikkelingen mee kan maken en misschien wel meehelpen daarin. Om dat te implementeren. Het voor artsen makkelijker maken. Eenvoud vind ik ook heel belangrijk. Is nog niet altijd zo. Zou heel mooi zijn als het allemaal wat eenvoudiger wordt. In de zin van dat het makkelijker bepaalde zaken te vinden zijn. Dat is iets wat je vaak terug ziet en hoort ook wat jij al noemde de oudere garde, die overdaad aan informatie, als je dat via een Google functie makkelijk beschikbaar kan maken en eenvoudiger. En overal beschikbaar. Gewoon overal waar je bent. Dat je toegang hebt tot je eigen persoonlijke data en mocht het nodig zijn je werk data. Je hebt straks misschien er is een mooi filmpje op internet "A Day Made of Glass heet dat. Waarbij je alles op glas ziet. Ik kan me voorstellen dat je in het ziekenhuis loopt en je legt je telefoon neer en op de muur wordt een scherm geprojecteerd. Dat je echt vrij bent. Dat soort dingen. Echt vrij om te gaan en staan waar je wil. En een tablet is al een stuk beter denk ik. 38

39 6 Resultaten kwantitatief onderzoek

40 Onderzoeksverantwoording kwantitatief onderzoek Dit gedeelte van de rapportage bevat de belangrijkste bevindingen van het kwantitatieve onderzoek dat TNS NIPO heeft uitgevoerd van 13 mei t/m 20 mei Gemiddeld deden de respondenten er 16 minuten over om de online vragenlijst in te vullen. In totaal hebben 133 mbo-studenten, 150 hbo-studenten, 206 wo-studenten, 49 onderzoekers, 58 mbo-docenten, 60 hbo-docenten, 47 wo-docenten en 175 ondersteunende hoger onderwijsmedewerkers (waaronder ICT-medewerkers) de vragenlijst volledig ingevuld. hbo- en wo-docenten die aangaven dat zij naast onderwijstaken ook onderzoek verrichten, zijn zowel als docent als onderzoeker in de resultaten opgenomen, hun antwoorden zijn dus twee keer meegenomen. Alle doelgroepen samengenomen zijn er 1020 respondenten ondervraagd. Deze respondenten zijn geworven in TNS NIPObase, het eigen online access panel van TNS NIPO met ruim potentiële respondenten. De steekproef per doelgroep is getrokken op basis van bij ons bekende achtergrondgegevens met betrekking tot werk of studie. Voor de steekproeven van de drie groepen studenten is daarbij een representatieve steekproef (hbo en wo: sekse en leeftijd, mbo: daarnaast ook het type hoger onderwijs (bol/bbl) en opleidingsniveau) getrokken op basis van gegevens uit het Jaarboek Onderwijs in Cijfers 2012 van het CBS. Vervolgens is in de vragenlijst nogmaals gecontroleerd of de respondenten tot de doelgroep behoorden. Voor het samenstellen van de vragenlijst voor het kwantitatieve onderzoek is gebruik gemaakt van inzichten uit het kwalitatieve onderzoek en van de bestaande vragenlijst voor het wereldwijde TNS-onderzoek Mobile Life Vragen met betrekking tot specifieke apparaten zijn alleen voorgelegd aan gebruikers van die apparaten. In sommige gevallen betekent dat dat in een bepaalde doelgroep slechts een klein aantal respondenten een bepaalde vraag heeft beantwoord. In zo n geval is die doelgroep buiten beschouwing gelaten bij de data-analyse en rapportage. Omdat de aantallen respondenten per doelgroep in dit onderzoek niet overeen komen met de verhouding tussen de doelgroepen in werkelijkheid, kunnen op basis van de data van dit onderzoek geen algemene uitspraken over alle docenten of alle studenten worden gedaan. 40

41 7 Gebruik en bezit van mobiele technologie

42 Apparaten: persoonlijk bezit en gebruiksfrequentie Circa 90% van de hbo- en wo-studenten bezitten een smartphone en laptop Vrijwel alle Nederlanders bezitten tegenwoordig een mobiele telefoon. Dat is voor de doelgroepen van SURFnet niet anders. Zoals verwacht ligt het smartphone-bezit onder studenten wel hoger dan onder docenten, hoewel die ook al voorlopen op de gemiddelde Nederlander. De verschuiving van desktop-computers naar laptops zien we als we studenten en docenten bekijken: een derde tot de helft van de studenten heeft een desktop, terwijl dat bij docenten tussen de 60% en 80% ligt. Studenten hebben daarentegen weer vaker laptops (hbo- en wo-studenten zelfs 90%), dat ligt onder docenten iets lager. Tablet-bezit is onder studenten echter weer relatief laag: 20% à 30%, terwijl docenten voorlopen op de rest van Nederland: Ruim de helft van hen heeft een tablet, tegen een derde van de Nederlanders. Datzelfde beeld zien we ook bij e-readers. apparaat Mobiele telefoon Benchmark NL Student mbo Student hbo Student wo Docent mbo Docent hbo Docent wo 99% 99% 100% 99% 100% 98% 96% 94% 95% Smartphone 61% 89% 93% 83% 78% 72% 74% 65% 66% Onderzoeker Medewerker Desktop computer 62% 46% 37% 33% 81% 68% 60% 57% 66% Laptop 75% 77% 90% 90% 76% 82% 81% 76% 69% Tablet 33% 29% 26% 20% 57% 63% 47% 51% 56% e-reader 13% 5% 7% 12% 28% 22% 21% 16% 22% Geen bezit, wél gebruik Studenten die zelf geen desktop pc of tablet hebben, gebruiken die apparaten vaak wel regelmatig (bijv. op school of van familie/vrienden). Voor e-readers geldt dat veel minder. Ongeveer de helft van de studenten heeft zelf geen tablet in bezit en maakt ook elders geen gebruik van een tablet. 42

43 Besturingssystemen en providers Android is meest gebruikte besturingssysteem onder smartphone-gebruikers. SURFnet-doelgroepen hebben vaker databundel dan Nederlands gemiddelde. Het populairste besturingssysteem op smartphones is Android. Ongeveer twee derde van de respondenten gebruikt dat besturingssysteem en er zijn daarbij geen opvallende verschillen tussen de verschillende doelgroepen. ios van Apple neemt de tweede plaats in met een marktaandeel van iets minder dan een derde. Deze verhouding is ongeveer gelijk aan het Nederlands publiek (Android: 62%, ios 21%), alleen scoren de kleinere besturingssystemen (Blackberry, Windows Phone, Symbian) slechter onder de doelgroepen van SURFnet. Bij tablets zijn de verschillen kleiner. ios is daar de grootste met ruim de helft, maar Android blijft met ongeveer vier op de tien niet ver achter. Onder mbo- en hbo-studenten scoren beide tabletbesturingssystemen zelfs even hoog. Wat betreft providers voor mobiele abonnementen zijn er ook geen opvallende verschillen tussen de doelgroepen. KPN heeft ongeveer een derde van de markt in handen met de merken KPN, Hi en Telfort. Vodafone en T-Mobile zitten allebei op ongeveer een kwart. Ongeveer vier op de vijf respondenten hebben bij hun mobiele telefoon en/of tablet een databundel, in vergelijking met slechts 57% van de Nederlanders. Dit geldt voor alle doelgroepen, dus zowel studenten als docenten/medewerkers lopen hierin voor op de gemiddelde Nederlander. In de meeste gevallen bedraagt de databundel tussen de 200 en 1000MB per maand. Ongeveer een kwart van de ondervraagden gaat wel eens over die databundel heen. Ook hier zien we geen opvallende verschillen tussen de doelgroepen. 43

44 Gebruik van draadloze netwerken Wi-Fi op kennisinstellingen door overgrote deel gebruikt Er zijn verschillende draadloze manieren om verbinding te maken met internet. Op de vorige slide lazen we al dat een groot deel van de doelgroep beschikt over een databundel, maar dat die over het algemeen wel een limiet heeft. Een andere mogelijkheid om draadloos verbinding te maken met internet, zonder tegen die datalimiet aan te lopen, is het gebruik van Wi-Fi (gratis of betaald). Daarom is geïnventariseerd waar en hoe vaak de respondenten gebruik maken van mobiel internet via Wi-Fi en mobiel internet niet via Wi-Fi. Voor de leesbaarheid noemen we die laatste optie verder via 3G, hoewel dat niet helemaal volledig is. Uit die inventarisatie blijkt dat ruim negen op de tien studenten en docenten/medewerkers thuis beschikken over Wi-Fi. Ruim de helft maakt dan ook nooit thuis gebruik van mobiel internet via 3G. Op de kennisinstelling maken zeven à acht op de tien gebruik van Wi-Fi. Hbo-studenten doen dat het vaakst altijd (55%, tegen 40% voor de andere studenten). 3G wordt op de kennisinstelling minder gebruikt, maar door ongeveer de helft van de mensen wel minimaal soms. Uit het kwalitatief onderzoek weten we dat een goede Wi-Fi-verbinding op de kennisinstelling een hygiënefactor is die moet er gewoon zijn en goed werken. In hoofdstuk 3 komen we daar op terug. Ongeveer zes op de tien respondenten maken wel eens gebruik van gratis Wi-Fi-hotspots, maar dergelijke hotspots zijn voor weinig mensen een standaardplek om verbinding te maken. Voor betaalde Wi-Fi-hotspots ligt het percentage nog beduidend lager, slechts 5 a 10% maakt daar wel eens gebruik van. Meer dan de helft van de mensen (behalve mbo-docenten en medewerkers) maakt wel eens gebruik van Wi-Fi in het openbaar vervoer. Vooral onder uitwonende studenten ligt dit percentage hoog (74%). 3G-gebruik in het openbaar vervoer ligt echter bij de meeste doelgroepen nog net iets hoger dan Wi-Fi-gebruik. In de bibliotheek gebruik maken van Wi-Fi of 3G zien we het meest bij wo-studenten (Wi-Fi: 43%, 3G: 48%), bij alle andere doelgroepen ligt dat veel lager. 44

45 8 Toepassing in het hoger onderwijs en onderzoek

46 Apparaten: gebruiksfrequentie voor studie/ werk Medewerkers gebruiken weinig mobiele technologie op het werk Het is voor de meeste respondenten dagelijkse praktijk om mobiele technologie te gebruiken voor hun studie of werk. Drie kwart van de respondenten gebruikt laptop en mobiele telefoon minimaal af en toe voor studie/werk en zeker bij de laptop is dat relatief vaak zelfs dagelijks. De laptop is het populairst op het hbo (studenten 49%, docenten 42% dagelijks gebruik voor studie/werk) en het wo (studenten 56%, docenten 45% dagelijks gebruik voor studie/werk). Voor tablets geldt dat minder sterk ongeveer een derde van de studenten, ruim vier op de tien docenten en 52% van de onderzoekers gebruikt wel eens een tablet voor studie of werk. Medewerkers blijven achter - zoals we eerder zagen bezitten zij relatief minder vaak een laptop en degenen die wel een laptop bezitten, gebruiken die relatief minder vaak voor hun werk. Datzelfde geldt ook voor de andere apparaten: medewerkers geven vaker dan de andere doelgroepen aan die apparaten nooit voor hun werk te gebruiken. Dagelijks gebruik voor studie/werk per apparaat naar doelgroep apparaat Student mbo Student hbo Student wo Docent mbo Docent hbo Docent wo Laptop 29% 49% 56% 34% 42% 45% 39% 20% Onderzoekers Medewerkers Mobiele telefoon 32% 30% 33% 31% 35% 17% 22% 34% Tablet 8% 9% 6% 12% 15% 11% 10% 14% E-reader 2% 1% 1% 0% 2% 0% 0% 2% 46

47 Toepassing apparaten voor studie/ werk (1) Mobiele technologie in het hoger onderwijs wordt voornamelijk gebruikt om te en en om rooster/ agenda te bekijken Voor smartphone, tablet, laptop, desktop computer en e-reader hebben we de respondenten (die aangeven die apparaten regelmatig te gebruiken) gevraagd welke studie- of werkgerelateerde activiteiten ze er mee uitvoeren. Smartphone: de smartphone wordt uitgebreid ingezet om te lezen en/of schrijven (meer dan drie kwart) en om het rooster of de agenda te bekijken (twee derde). Alle andere activiteiten worden veel minder vaak gedaan. Ongeveer zes op de tien hbo- en wo-studenten bekijkt studieresultaten via de smartphone en vooral wo-studenten gebruiken hun smartphone voor meer verschillende studiegerelateerde zaken dan de andere doelgroepen. Mbo-docenten en medewerkers geven het vaakst (~20%) aan geen enkele werkgerelateerde activiteit uit te voeren op de smartphone. Tablet: het beeld bij de tablet is vergelijkbaar met de smartphone, ook hier zijn en en rooster bekijken de meest gebruikte activiteiten en blijf de rest ver achter en ook hier valt op dat wo-studenten met een tablet die voor relatief veel studiegerelateerde activiteiten gebruiken in vergelijking met de andere doelgroepen. Tot slot blijven ook hier de mbo-docenten en medewerkers achter op de andere groepen. Laptop: de laptop wordt veel breder ingezet dan smartphone en tablet. en en rooster/agenda bekijken zijn weliswaar ook op dit apparaat de populairste bezigheden, maar op de voet gevolgd door studieresultaten bekijken of invoeren (vooral bij studenten), individuele opdrachten maken (weer vooral bij studenten) en informatie opzoeken via zoekmachines (vooral bij studenten hbo en wo). Wel zien we ook bij de laptop weer dat wo-studenten bij veel activiteiten voorlopen op de andere doelgroepen en dat medewerkers achterlopen op de andere groepen. 47

48 Toepassing apparaten voor studie/ werk (2) Wo-studenten zijn voorlopers in studie- en werkgerelateerde toepassingen van mobiele technologie in het hoger onderwijs Desktop computer: we zagen eerder al dat de desktop relatief minder populair was bij studenten dan bij docenten. Dat geldt ook voor het gebruik door respondenten die wel een desktop gebruiken: docenten gebruiken de desktop intensiever dan studenten. en en rooster/agenda bekijken voeren ook hier de lijst aan, net als bij de laptop gevolgd door informatie opzoeken via een zoekmachine, studieresultaten bekijken/invoeren en individuele opdrachten maken. Ook lopen wo-studenten weer voor en medewerkers achter op de andere groepen. E-reader: de e-reader, tot slot, wordt meestal niet voor studie- of werkgerelateerde zaken gebruikt. Als dat wel zo is, dan gaat het bijna uitsluitend om het lezen van digitale studieboeken, readers of artikelen. Bij de meeste apparaten zien we dus een soortgelijk patroon. Het opvallendst daarbij zijn de wo-studenten, die gemiddeld veel meer verschillende studiegerelateerde activiteiten uitvoeren op de apparaten die ze beschikken. Enkele opvallende resultaten van de wo-studenten: 1. Wo-studenten gebruiken veel vaker dan andere groepen studiegerelateerde apps op smartphone (19%) en tablet (31%). Onder hbo-studenten liggen die percentages bijvoorbeeld op respectievelijk 6 en 10%. 2. Wo-studenten bekijken op alle apparaten (behalve de e-reader) relatief vaak hoorcolleges achteraf terug: smartphone 8%, tablet 17%, laptop 40% en desktop computer 43%. Hoorcolleges live bekijken doen de tablet-gebruikers onder de wo-studenten relatief vaak (17%), op de andere apparaten is dat percentage lager % Van de wo-studenten leest digitale studieboeken, readers of artikelen op de laptop, tegen 53% van de hbo-studenten en 31% van de mbo-studenten. 48

49 Apps voor studie/ werk 54% van de wo-studenten heeft minimaal één studie-app gedownload Zoals we op de vorige slides zagen, gebruiken wo-studenten vaker hoger onderwijsgerelateerde apps op hun smartphone of tablet dan de andere doelgroepen. Gevraagd hoeveel apps men speciaal voor studie of werk gedownload heeft, blijkt dat opnieuw: 52% van de wo-studenten heeft minimaal één app gedownload. Mbostudenten (31%) en medewerkers (29%) blijven achter. De word cloud hieronder laat zien welke woorden het meest genoemd worden als men gevraagd wordt naar welke apps dat dan zijn. Hoewel het niet uit deze word cloud blijkt, weten we uit het kwalitatieve onderzoek dat studenten ook Whatsapp vaak gebruiken voor hun studie, bijvoorbeeld voor overleg tijdens colleges. 49

50 Apps speciaal ontwikkeld voor studie/ werk Blackboard-app populairste speciaal ontwikkelde studie-app Naast algemene apps, is ook gevraagd naar apps voor smartphone of tablet die door de eigen hoger onderwijs- of onderzoeksinstelling worden ontwikkeld of aangeboden. Ongeveer drie op de tien respondenten hebben wel eens zo n app gedownload, opnieuw met wo-studenten als uitschieter (45%). Zoals de word cloud linksonder laat zien, wordt Blackboard daarbij verreweg het meeste genoemd. Als we de woorden app, blackboard, blackbord en rooster buiten beschouwing laten, krijgen we de word cloud rechtsonder. De woorden Sin en online komen meestal samen voor als Sin-online. 50

51 Zoekmachines en elektronische leeromgevingen (ELO s) In het wo wordt het meest gebruik gemaakt van zoekmachines en ELO s Circa 20% zou graag ELO op de mobiel willen gebruiken maar doet dit (nog) niet Naast hoger onderwijsgerelateerde apps kan men ook gebruik maken van zoekmachines op internet die speciaal gericht zijn op hoger onderwijs en onderzoek. Die zoekmachines zijn het meest bekend in het wo (studenten: 73%, docenten: 64%). Voor het mbo zijn ze vaak minder relevant en dus ook minder bekend (studenten: 35%, docenten: 48%). Respondenten die dergelijke zoekmachines wel eens gebruiken, doen dat over het algemeen niet op een mobiele telefoon of tablet: slechts ongeveer een derde van hen heeft dat wel eens gedaan. Ook elektronische leeromgevingen (ELO s) worden het meest gebruikt in het wo (studenten: 78%, docenten: 83%). Ook onderzoekers gebruiken vaak een ELO (82%). Op mbo s wordt het volgens de respondenten in 35% van de gevallen niet aangeboden en daar bovenop weet 23% van de mbo-studenten ook eigenlijk niet of ze een ELO hebben. 63% Van de wo-studenten die een ELO gebruiken, doen dat ook wel eens mobiel. Onder hbostudenten is dat 49% en bij mbo-studenten is dat 38%. Docenten blijven daar nog wat bij achter en geven vaker aan dat ook helemaal niet te willen. Eén op de vijf respondenten gebruikt het ELO niet mobiel, maar zou dat wel graag willen. 51

52 9 Attitude ten opzichte van de huidige situatie

53 Leeswijzer De een vindt smartphones in de hoger onderwijs- en onderzoekspraktijk een uitkomst, de ander ergert zich juist aan het gebruik tijdens lessen. Om te meten hoe het staat met de houding van de SURFnet-doelgroepen ten aanzien van dit soort onderwerpen, is hen een aantal stellingen voorgelegd. Op de volgende slides vind je deze stellingen, met daaronder vermeld welke doelgroep het er het minst mee eens is en welke doelgroep het er het meest mee eens is. Andere opvallende zaken per stelling worden in de bijbehorende tekst vermeld. In de bijlage is van iedere stelling een tabel opgenomen met de antwoorden van alle doelgroepen. 53

54 Houding ten aanzien van mobiele technologie Meer behoefte aan online hoorcolleges in het wo dan in het mbo Veel studenten geven aan dat ze sneller worden afgeleid doordat ze altijd online zijn Stelling: het gebruik van Wi-Fi is té onveilig voor het delen van privacygevoelige gegevens, zoals cijfers Minst mee eens wo-studenten (54% oneens) Meest mee eens Medewerkers (35% eens) Studenten zien de minste gevaren voor de privacy bij het gebruik van Wi-Fi, vooral wo-studenten zijn het hier in meerderheid mee oneens (54%). Mbo-studenten hebben hier vaak (45%) geen mening over. Docenten zijn iets kritischer en medewerkers het meest kritisch, hoewel ook bij hen de groep die het oneens is (30%) bijna net zo groot is als de groep die het eens is (35%). Stelling: als ik hoorcolleges online zou kunnen volgen, helpt dat om mijn tijd beter te plannen (alleen gevraagd aan studenten) Minst mee eens Studenten mbo (28% eens) Meest mee eens wo-studenten (54% eens) Dat wo-studenten het vaker dan mbo-studenten eens zijn met deze stelling, wekt geen verbazing. Voor mbostudenten (en in mindere mate hbo-studenten) is de stelling minder vaak van toepassing. We zagen eerder al dat een behoorlijk deel van de wo-studenten hoorcolleges achteraf terugkijkt. Uit deze stelling blijkt dat een kleine meerderheid dat graag ook live zou willen kunnen doen. Stelling: ik word sneller afgeleid tijdens de lessen/colleges, nu ik altijd en overal online ben (alleen gevraagd aan studenten) Minst mee eens Meest mee eens Ongeveer vier op de tien studenten zijn het eens met de stelling dat ze sneller afgeleid worden tijdens de les nu ze altijd en overal online zijn. Daarbij zijn er geen grote verschillen tussen de verschillende niveaus. Studenten mbo (39% eens) wo-studenten (48% eens) 54

55 Houding ten aanzien van mobiele technologie Bring your own device: medewerkers hebben hier de meeste moeite mee Stelling: als ik mijn eigen smartphone voor mijn studie/werk zou moeten gebruiken, zou ik daar geen probleem van maken Minst mee eens Medewerkers (34% eens) Meest mee eens Onderzoekers (63% eens) Stelling: als ik mijn eigen laptop/notebook voor mijn studie/werk zou moeten gebruiken, zou ik daar geen probleem van maken Minst mee eens Medewerkers (34% eens) Meest mee eens wo-studenten (79% eens) Stelling: als ik mijn eigen tablet/ipad voor mijn studie/werk zou moeten gebruiken, zou ik daar geen probleem van maken Minst mee eens Medewerkers (37% eens) Meest mee eens wo-studenten (71% eens) Stelling: als er geen Wi-Fi beschikbaar is voor werk-/studiegerelateerde zaken, dan gebruik ik mijn eigen databundel voor studie of werk Minst mee eens Medewerkers (22% eens) Meest mee eens wo-studenten (50% eens) Veel medewerkers vinden het niet prettig als ze hun eigen apparaten moeten gebruiken voor studie of werk. Bij de smartphone-stelling is 42% van de smartphonebezitters het oneens (maar ook 34% is het er wel mee eens). Naast onderzoekers vinden wo-studenten en wo-docenten dit het vaakst geen probleem (resp. 61% en 60%). Op het hbo en mbo is minder dan de helft van de studenten en docenten het met de stelling eens. Bij de stellingen over het gebruik van een eigen laptop of tablet zien we hetzelfde beeld. Medewerkers hebben hier het meeste moeite mee, wo-studenten het minste. Bij zowel laptop als tablet zijn het naast de wo-studenten echter vooral de hbo-studenten die hoog scoren. Daarnaast valt op dat mbo-docenten het relatief vaak oneens zijn met deze stellingen (laptop 41% en tablet 42%, tegen resp. 43% en 39% van de medewerkers). De groep die het eens is, is echter met 50% (laptop) en 45% (tablet) wel groter dan bij de medewerkers. Met betrekking tot het gebruik van de eigen databundel voor werkof studiegerelateerde zaken zien we opnieuw hetzelfde beeld. Mboen hbo-docenten staan ook overwegend negatief tegenover het gebruik van de eigen databundel, de andere doelgroepen staan er overwegend positief tegenover. 55

56 Houding ten aanzien van mobiele technologie Wo-studenten het minst enthousiast over (nog) meer digitalisering in het hoger onderwijs Stelling: ik zie het aanschaffen van digitaal lesmateriaal of handige apps in plaats van studieboeken als een voordeel Minst mee eens Docenten hbo (40% eens) Meest mee eens Docenten mbo (53% eens) Bij het aanschaffen van digitaal lesmateriaal of handige apps in plaats van studieboeken lopen de meningen niet zo ver uiteen. Alle doelgroepen zijn hier overwegend positief over. Het enige dat opvalt is dat in vergelijking met de andere doelgroepen een relatief groot deel van de wostudenten (29%) het niet met deze stelling eens is. Daar staat tegenover dat 50% van hen het wel eens is. Stelling: docenten zouden vaker het gebruik van mobiele devices of toepassingen moeten en kunnen integreren in de lesstof Minst mee eens wo-studenten (27% oneens) Meest mee eens Docenten mbo (5% oneens) Stelling: mobiele technologie helpt mij of gaat mij helpen bij het onderhouden van contact met andere collega s of onderzoekers (niet voorgelegd aan studenten) Minst mee eens Docenten hbo en medewerkers (48% eens) Meest mee eens Docenten wo (70% eens) Alle doelgroepen zijn het in ongeveer even grote mate (~48%) eens met deze stelling. De enige verschillen zien we als we kijken hoe groot het aandeel is dat het hiermee oneens is. Daarbij vallen met name de wo-studenten op 27% van hen vindt het niet nodig om het gebruik van mobiele devices of toepassingen vaker te integreren in de lesstof. Docenten en medewerkers zijn het er over het algemeen mee eens dat mobiele technologie hen helpt (of gaat helpen) bij het onderhouden van contact met andere collega s of onderzoekers. Ongeveer 15% van de hbo- en mbo-docenten en medewerkers is het oneens met deze stelling. 56

57 Houding ten aanzien van mobiele technologie 47% van de onderzoekers vindt mobiele technologie handig voor onderzoek Stelling: ik ontwikkel zelf mobiele applicaties (apps) die bijdragen aan mijn werk of onderzoek (niet voorgelegd aan studenten) Minst mee eens Docenten hbo en mbo (2% eens) Meest mee eens Docenten wo (9% eens) Slechts enkele respondenten zijn het eens met de stelling dat zij zelf mobiele applicaties ontwikkelen die bijdragen aan hun werk of onderzoek. Wo-docenten zijn het er het vaakst mee eens, maar de grootste groep (tussen de 36% en 62%) antwoordt hier niet van toepassing. Stelling: mobiele technologie helpt mij of gaat mij helpen bij mijn onderzoek (alleen voorgelegd aan onderzoekers) Minst mee eens Onderzoekers (13% oneens) Meest mee eens Onderzoekers (47% eens) Deze stelling is alleen voorgelegd aan onderzoekers, dus is die groep het er zowel het meest mee eens als het meest mee oneens. Onderzoekers zijn het over het algemeen eens met deze stelling (47%), hoewel ook 11% aangeeft dat de stelling niet op hen van toepassing is. 57

58 Beoordeling draadloze internetverbinding op instelling Mbo-studenten en docenten minder positief over het Wi-Fi-netwerk op hun kennisinstelling dan hbo- en wo-doelgroepen Eerder zagen we dat zeven a acht op de tien op de kennisinstelling gebruik maakt van Wi-Fi en dat 3G op de kennisinstelling minder gebruikt wordt, maar door ongeveer de helft van de mensen wel minimaal soms. We hebben daarom ook gevraagd naar de mening over zaken als snelheid en dekking van die netwerken op de hoger onderwijs- of onderzoeksinstelling. Wi-Fi Gemiddeld vindt ongeveer twee derde van de respondenten de snelheid goed of zeer goed, maar dit loopt sterk uiteen. mbo-studenten (46%) en docenten (63%) zijn hier beduidend minder positief over dan wo-studenten (75%) en docenten (86%). Wat betreft dekking lopen de meningen minder ver uiteen, maar opnieuw zijn mbostudenten (47% positief) en docenten (56% positief) minder positief dan de andere doelgroepen: op hbo en wo zijn van zowel studenten als docenten ruim zes op de tien positief over de dekking. Wat betreft toegankelijkheid, beveiliging en stabiliteit van het Wi-Fi-netwerk zijn er ook geen grote verschillen tussen de doelgroepen, ongeveer zes op de tien is hier wel over te spreken. Op alle drie de punten zijn mbo-studenten en docenten licht negatiever en zijn medewerkers juist iets positiever dan gemiddeld. Het algemene beeld is dat op mbo-instellingen nog het meest te winnen is, zoals ook uit het kwalitatieve onderzoek al bleek. 3G De snelheid van 3G op de hoger onderwijs- of onderzoeksinstelling wordt ook over het algemeen positief beoordeeld, hoewel iets minder uitgesproken dan bij Wi-Fi. Er zijn geen verschillen tussen doelgroepen. Dat geldt ook voor dekking/bereik van 3G bijna zes op de tien zijn hier positief over en ongeveer een op de zes negatief. Over de stabiliteit van de verbinding is ongeveer de helft positief en een op de zeven negatief. Ook hier geldt dat er geen grote verschillen tussen de doelgroepen zijn. 58

59 Wie zijn momenteel de voorlopers? Ongeveer een op de vijf vindt zichzelf voorloper Wie lopen er voor als het gaat om het gebruik van mobiele technologie tijdens de studie/werk, en wie blijven er achter? Als we de eigen inschatting van de respondenten mogen geloven, dan zijn onderzoekers en hbo-studenten de voorlopers en blijven medewerkers en mbo-docenten enigszins achter (zij geven relatief vaak aan (absoluut) geen voorloper te zijn: resp. 51% en 52%). De verschillen zijn echter klein, zoals onderstaande tabel laat zien. Wie loopt voor? mbostudenten hbostudenten wostudenten mbodocenten hbodocenten wodocenten Onderzoekers Medewerkers Ik zelf 20% 25% 19% 22% 18% 19% 27% 20% Mijn medestudenten 23% 31% 38% Mijn collega s % 23% 19% 16% 24% Mijn onderwijsinstelling 10% 20% 19% 28% 33% 19% 18% 45% 59

60 Toepassingen internet: storend of juist verrijkend? Gebruik maken van internet op smartphones en tablets tijdens colleges, vergaderingen en tentamens wordt voornamelijk als storend ervaren Smartphones en tablets zijn steeds meer alomtegenwoordig, zeker bij de doelgroep van dit onderzoek. Niet iedereen is daar op elk moment even blij mee. Onderstaande tabel laat zien op welke momenten het gebruik maken van internet via een smartphone of tablet als storend of verrijkend wordt ervaren. Daarbij valt op dat docenten het gebruik van zulke middelen bij het maken van groepsopdrachten als heel verrijkend zien, terwijl studenten daar veel minder uitgesproken positief over zijn. Tijdens colleges vinden docenten het juist vaak storend, terwijl mbo- en hbo-studenten het in die situatie minder storend lijken te vinden dan hun docenten. Activiteit Maken van groepsopdrachten neutraal neutraal/ verrijkend Colleges neutraal neutraal/ storend neutraal verrijkend verrijkend zeer verrijkend storend neutraal/ storend verrijkend mbostudenten hbostudenten wostudenten mbodocenten hbodocenten wodocenten Onderzoekers Medewerkers verrijkend storend storend storend neutraal Vergaderingen n.v.t. n.v.t. n.v.t. storend storend storend storend zeer storend Tentamens neutraal/ storend storend zeer storend storend storend zeer storend zeer storend neutraal/ storend 60

61 10 Toekomstwensen en verwachtingen

62 Leeswijzer De wereld van de mobiele technologie ontwikkelt zich snel. De SURFnet-doelgroepen hebben daarbij hoge verwachtingen van wat de toekomst zal brengen. Om te achterhalen welke ontwikkelingen het meeste enthousiasme teweegbrengen, hebben de doelgroepen enkele stellingen en toekomstvisies voorgelegd gekregen. Op de volgende drie slides vind je de stellingen, met daaronder vermeld welke doelgroep het er het minst mee eens is en welke doelgroep het er het meest mee eens is. In sommige gevallen is niet het percentage eens maar juist het percentage oneens sprekender. In dat geval wordt dat percentage weergegeven, met on vetgedrukt. Andere opvallende zaken per stelling worden in de bijbehorende tekst vermeld. In de bijlage is van iedere stelling een tabel opgenomen met de antwoorden van alle doelgroepen. De toekomstvisies volgen daarna. Eerst tonen we een tabel met de aantrekkelijkheid van elke toekomstvisie, waarna op de volgende slides elke toekomstvisie wordt besproken, inclusief de mate waarin de doelgroepen het plausibel achten dat die toekomstvisie al binnen de komende twee jaar werkelijkheid wordt. 62

63 Wensen (I) Persoonlijk gebruik mobiele technologie tijdens colleges of lessen vinden docenten storend en ongewenst, mbo-studenten zijn het hier het minste mee eens Stelling: Het is niet van deze tijd om tijdens colleges\lessen te vragen om mobiele telefoons stil te zetten of uit te schakelen Minst mee eens Docenten wo (77% oneens) Meest mee eens Studenten mbo (30% eens) Stelling: Studenten moeten tijdens colleges of les ruimte krijgen om te kunnen twitteren of Facebook te checken Minst mee eens Docenten hbo (83% oneens) Meest mee eens Studenten mbo (63% oneens) Vooral docenten vinden niet dat het inmiddels niet meer van deze tijd is om tijdens colleges/lessen te vragen om mobiele telefoons stil te zetten of uit te schakelen zij vinden dat dat nog prima kan. Studenten zijn het in meerderheid wel met de docenten eens, maar minder uitgesproken. Mbo-studenten zijn het relatief minder met de docenten eens (47% niet uit de tijd, 30% wel uit de tijd ). Met de stelling dat studenten tijdens de les moeten kunnen twitteren of Facebook checken is een grote meerderheid van alle doelgroepen het niet eens. Er zijn echter wel verschillen tussen de doelgroepen: onder docenten zijn ruim acht op de tien het oneens, terwijl dat bij mbostudenten 63% is. Tussen wo-studenten en docenten is er weinig verschil op dit punt. Stelling: ik stoor me regelmatig aan het gebruik van mobiele telefoons tijdens de les Minst mee eens Studenten mbo (47% eens) Meest mee eens Docenten mbo (72% eens) Een meerderheid van alle doelgroepen behalve mbostudenten stoort zich regelmatig aan het gebruik van mobiele telefoons tijdens de les. Opvallend is dat mbodocenten het juist het vaakst met de stelling eens zijn. Student en docent liggen op dit punt dus behoorlijk ver uit elkaar. Op het hbo en wo zijn er weinig verschillen op dit punt tussen docenten en studenten. 63

64 Wensen (I) Mbo-studenten andere mening toegedicht dan wo-studenten Stelling: als iets onduidelijk is, wil ik tijdens college of les dit via Whatsapp kunnen bespreken Minst mee eens Meest mee eens Docenten wo (2% eens) Studenten mbo (24% eens) Stelling: als iets onduidelijk is, wil ik tijdens college of les online direct een vraag kunnen stellen aan de docent (alleen voorgelegd aan studenten) Minst mee eens Meest mee eens Het blijkt dat ongeveer een kwart van de mbo-studenten het fijn zou vinden om tijdens de les via Whatsapp onduidelijkheden te kunnen bespreken. Van de mbodocenten staat echter slechts 10% daar voor open. wodocenten zitten er al helemaal niet op te wachten slechts één ondervraagde wo-docent is het met deze stelling eens, tegen 14% van de wo-studenten. In alle doelgroepen is de meerderheid het oneens met de stelling, behalve bij mbostudenten (43% oneens). Studenten zijn verdeeld over de wenselijkheid om tijdens een les direct online een vraag te kunnen stellen aan de docent. Op het mbo en hbo houden de eens-stemmers en oneens-stemmer elkaar ongeveer in evenwicht, in het wo zijn de oneens-stemmers in de meerderheid. wo-studenten (50% oneens) Studenten mbo (38% eens) Stelling: ik zou (vaker) zelf mobiele applicaties (apps) willen ontwikkelen die bijdragen aan mijn werk of onderzoek (niet voorgelegd aan studenten) Minst mee eens Medewerkers (11% eens) Meest mee eens Docenten wo (30% eens) De meeste docenten, onderzoekers en medewerkers hebben geen behoefte aan het zelf ontwikkelen van apps voor hun werk of onderzoek. Bijna twee derde van alle doelgroepen is het met deze stelling oneens. Wel zien we een verschil tussen de doelgroepen wat betreft het aandeel dat dit wél graag wil: onder wo-docenten ligt dat op 30%, terwijl dat van de medewerkers slechts 11% is. 64

65 Wensen (I) Ruim de helft van de onderzoekers denkt dat mobiele technologie hen gaat helpen bij het efficiënter verzamelen, verwerken en analyseren van onderzoeksgegevens Stelling: mobiele technologie gaat mij helpen bij het efficiënter verzamelen van onderzoeksgegevens (alleen voorgelegd aan onderzoekers) Minst mee eens Onderzoekers (24% oneens) Meest mee eens Onderzoekers (52% eens) De twee laatste stellingen op deze slide zijn alleen voorgelegd aan onderzoekers. Zij zijn het overwegend eens met de stelling dat mobiele technologie hen gaat helpen bij het efficiënter verzamelen van onderzoeksgegevens. 24% Denkt van niet, 52% denkt van wel. Stelling: mobiele technologie gaat mij helpen bij het efficiënter verwerken en analyseren van onderzoeksgegevens (alleen voorgelegd aan onderzoekers) Minst mee eens Meest mee eens Wat voor het verzamelen van onderzoeksgegevens geldt, geldt ook voor het verwerken en analyseren van onderzoeksgegevens. De percentages zijn hier vrijwel exact gelijk als de percentages bij de vorige stelling. Onderzoekers (23% oneens) Onderzoekers (51% eens) 65

66 Wensen (II): voorgelegde ideeën Achteraf terugkijken populairder dan live online lessen volgen De doelgroepen is gevraagd wat zij van verschillende toekomstvisies vinden. In de tabel hieronder staat voor alle SURFnet-doelgroepen het percentage dat het een uitstekend/goed idee vindt. Een uitgebreide tabel, inclusief de percentages geen goed idee / erg slecht idee en neutraal, is te vinden in de bijlage. Voorgelegde ideeën Student mbo Student hbo Student wo Docent mbo Docent hbo Docent wo Onderzoeker Medewerker Een snelwerkende en gratis draadloze internetverbinding (Wi-Fi) in het openbaar vervoer Het online terugkijken en terug-\doorspoelen, van hoorcolleges Via internet wordt het mogelijk om veel eenvoudiger vakken te volgen van andere studierichtingen Het live volgen van hoorcolleges via internet Het overgrote deel van het lesmateriaal digitaal en mobiel beschikbaar, in plaats van studieboeken Meer flexibiliteit in wanneer, waar en hoe je vakken, lessen en colleges volgt Het verplicht aanschaffen van een tablet\ipad in plaats van studieboeken n.v.t n.v.t n.v.t n.v.t n.v.t n.v.t. 66

67 Wensen (II): verdieping en plausibiliteit van de ideeën Terwijl wo-studenten er al ervaring mee hebben, zijn mbo-studenten minder zeker dat de top-toekomstvisies voor het hoger onderwijs binnen twee jaar haalbaar zijn Een snelwerkende en gratis draadloze internetverbinding (Wi-Fi) in het openbaar vervoer Een goede gratis internetverbinding via Wi-Fi in het openbaar vervoer, wie wil dat niet? In alle doelgroepen is een grote meerderheid hier voorstander van en bijna niemand vindt het een slecht idee. 26% Van de mbostudenten is neutraal, daarmee zijn zij het minst enthousiast. Ook bij deze laatste toekomstvisie blijkt dat de respondenten over het algemeen positief zijn over wat er in de komende twee jaar bereikt kan worden, want in de meeste doelgroepen denkt twee derde tot drie kwart dat dit gerealiseerd zal worden. Alleen hbo-docenten blijven met 58% iets achter. Het online terugkijken en terug-/doorspoelen van hoorcolleges Een iets minder geavanceerde versie van het live via internet volgen van hoorcolleges (zie 4), is een opname later online terugkijken, waarbij je indien gewenst ook kunt terug- en doorspoelen. Van alle doelgroepen vindt minimaal twee derde dit een goed idee, waarmee het een populairder idee is dan het live volgen van de colleges. Van de wo-studenten vindt zelfs 44% dit een uitstekend idee. Van die groep zegt echter ook 30% dat dit nu al is gerealiseerd, gesteund door 28% van de wo-docenten. Op het hbo en zeker mbo is dit nog wat meer toekomstmuziek, maar ook zij denken in meerderheid dat dit binnen twee jaar wel gerealiseerd zal zijn. Via internet wordt het mogelijk om veel eenvoudiger vakken te volgen van andere studierichtingen Hoewel wo-docenten relatief wat minder positief staan tegenover meer flexibiliteit in waar en hoe je vakken volgt (zie 6), zijn ze wel duidelijk voorstander van meer flexibiliteit in het volgen van vakken bij andere studierichtingen. Mbo-studenten zijn daar het minst positief over, hoewel ook daar nog steeds 50% het een goed idee vindt en slechts 13% het een slecht idee vindt. Ook hier denkt een ruime meerderheid (behalve bij de studenten mbo) dat het plausibel is dat dit binnen twee jaar gaat gebeuren. 67

68 Wensen (II) verdieping en plausibiliteit van de ideeën Wo-studenten niet massaal enthousiast over verdere intrede van digitale leermiddelen, verplichte aanschaf van tablet minst populaire idee Het live volgen van hoorcolleges via internet Wat betreft de wenselijkheid van het live volgen van hoorcolleges via internet lopen de meningen niet erg uiteen. Ongeveer de helft van de ondervraagden vindt dat een goed idee en een op de zes vindt het niet zo n goed idee. Wel denkt een ruime meerderheid dat dit binnen twee jaar werkelijkheid gaat worden. Ook hier lopen de verwachtingen niet enorm uiteen. Het overgrote deel van het lesmateriaal digitaal en mobiel beschikbaar, in plaats van studieboeken Een kleine meerderheid van de respondenten vindt het een goed idee als het overgrote deel van het lesmateriaal digitaal en mobiel beschikbaar komt, maar een vijfde tot een kwart ziet daar minder heil in. Onder wo-studenten vindt zelfs ruim een derde (36%) dit geen goed idee. Onder mbo-studenten is dit juist een relatief populair idee. De helft tot drie kwart denkt dat dit wel zal gaan gebeuren, waarbij docenten hbo en wo het meest sceptisch zijn. Meer flexibiliteit in waar en hoe je vakken, lessen en colleges volgt Meer flexibiliteit in waar en hoe je vakken en lessen volgt, wordt overwegend positief onthaald. Van de studenten vindt ongeveer de helft dat een goed idee, bij docenten ligt dat rond de 40%. Wo-docenten en zeker onderzoekers vinden dit vaak juist een slecht idee (resp. 36% en 48% slecht idee). In het wo vindt men dit ook het minst plausibel, hoewel er ook in die groep meer mensen zijn die denken dat het wel gaat gebeuren dan mensen die denken dat het niet gaat gebeuren. Het verplicht aanschaffen van een tablet/ipad in plaats van studieboeken Het verplicht aanschaffen van een tablet in plaats van studieboeken krijgt minder de handen op elkaar. Vooral in het wo vindt men dit een slecht idee (studenten: 51% slecht idee, docenten: 36% slecht idee). Studenten en docenten op het mbo staan er meer voor open. Op het mbo denkt ook een meerderheid dat dit wel binnen twee jaar gaat gebeuren, terwijl studenten en docenten in het wo daar veel minder zeker van zijn. 68

69 11 Bijlagen

70 Sociale Media Facebook door meer studenten dan docenten gebruikt & LinkedIn is op het mbo niet erg populair De verschillende doelgroepen is gevraagd in hoeverre zij verschillende sociale media actief gebruiken en in hoeverre dit privé en voor studie en\of zakelijk gebruik is. Facebook: Ongeveer negen op de tien studenten zit op Facebook. Bij onderzoekers is dat echter slechts de helft (51%), op de voet gevolgd door wo-docenten (55%) en hbo-docenten (58%). Vrijwel iedereen gebruikt Facebook voornamelijk of zelfs uitsluitend privé. In het kwalitatieve onderzoek zagen we dat docenten Facebook ook regelmatig in het kader van hun werk gebruiken om bijvoorbeeld Facebookgroepen voor studenten aan te maken. Op basis van het kwantitatieve onderzoek lijkt dit echter voor slechts een klein deel van de docenten te gelden. Twitter: Bij Twitter is het verschil tussen docenten en studenten veel kleiner. Ongeveer een derde van de docenten en onderzoekers zit op Twitter, bij studenten ligt dat gemiddeld enkele procenten hoger, met de mbo-studenten als uitschieter: 46% van hen gebruikt Twitter. Ook Twitter wordt voornamelijk privé gebruikt, alleen van de wo-docenten en onderzoekers gebruikt een relatief groot deel (15%) Twitter voornamelijk of uitsluitend voor studie of werkdoeleinden. LinkedIn: Bij LinkedIn zien we de grootste verschillen: onder mbo-studenten is het minder populair vergeleken met wo-studenten (mbo-studenten: 8%, wo-studenten: 42%). Dit verschil is ook zichtbaar onder docenten (mbo-docenten: 43%, wo-docenten: 77%). Gezien de opzet van LinkedIn wekt het geen verbazing dat LinkedIn door een grote meerderheid voornamelijk of uitsluitend voor studie of werk gebruikt wordt. 70

71 Online diensten Docenten gebruiken Skype/ Facetime en YouTube vaker voor werk dan studenten voor hun studie & mbo-studenten maken weinig gebruik van online opslagdiensten De verschillende doelgroepen zijn ook gevraagd in hoeverre zij verschillende online diensten actief gebruiken en in hoeverre dit privé en voor studie en\of zakelijk gebruik is. Online Officepakket: Ongeveer een kwart van de respondenten gebruikt een online Officepakket, zoals Google Docs of Office 365. Dit is voor alle doelgroepen ongeveer gelijk, alleen wo-studenten springen eruit met 39%. Online Officepakketten worden vooral voor studie of werkdoeleinden gebruikt. Webmail: Het gebruik van webmail is wijdverbreid. Negen op de tien respondenten (onder wo-studenten zelfs 97%) gebruikt webmail. Ongeveer een derde van de mensen gebruikt webmail voornamelijk voor school of werk, de rest gebruikt het voornamelijk privé. Skype of Facetime: Bij de meeste doelgroepen gebruikt ongeveer zes op de tien Skype/Facetime of vergelijkbaar. (hbo-student: 56%, wo-student/hbo-docent:63%, wo-docent: 55%, onderzoeker: 61%) Op het mbo en onder medewerkers ligt het gebruik lager (studenten: 38%, docenten: 43%, medewerkers 48%). Het gebruik is meestal privé, maar van de hbo/wo-docenten en onderzoekers gebruikt zo n 30% deze diensten juist voornamelijk voor hun werk. Online opslagdiensten: Bij online opslagdiensten zien we grote verschillen tussen de doelgroepen. Van de mbo-studenten gebruikt slechts een kwart online opslagdiensten, terwijl dat onder wo-studenten en onderzoekers drie kwart is. Deze diensten worden overwegend voor studie/werk gebruikt, maar ook vaak privé. De populairste online opslagdienst is Dropbox (80%). icloud is vooral populair onder medewerkers (40%), Google Drive vooral bij onderzoekers (42%). De helft tot drie kwart van de gebruikers gebruikt de online opslagdiensten ook via mobiel of tablet. In het kwalitatief onderzoek zagen we dat docenten, onderzoekers en medewerkers zich bij online opslag in de cloud zorgen maken over privacy en risico s op knoeien met gegevens. YouTube: Zo n drie kwart van de docenten en medewerkers en 85% van de studenten gebruikt YouTube. Studenten gebruiken dit in overgrote meerderheid voornamelijk of uitsluitend privé, maar van de docenten gebruikt ongeveer een kwart YouTube voornamelijk voor studie/werk. 71

Privacy instellingen in ios 9! Dit zijn de privacy instellingen van ios 9 die je moet weten.

Privacy instellingen in ios 9! Dit zijn de privacy instellingen van ios 9 die je moet weten. Privacy instellingen in ios 9! Dit zijn de privacy instellingen van ios 9 die je moet weten. 1 Inhoudsopgave Inhoud Inhoudsopgave... 2 Waarom hebben we dit gemaakt?... 3 De instellingen en de gevolgen

Nadere informatie

TYPISCHE KENMERKEN VAN EEN CLOUDDIENST

TYPISCHE KENMERKEN VAN EEN CLOUDDIENST TYPISCHE KENMERKEN VAN EEN CLOUDDIENST We hoeven niet meer met de poten in de klei te staan. Het is helemaal hip om met je hoofd in de wolken te zweven. Werken in de Cloud is normaal. Maar als je ooit

Nadere informatie

Altijd en overal online?

Altijd en overal online? Altijd en overal online? Smartphone Tablet E-Reader Netbook Notebook Chromebook Smartphones Bekende merken en types: Apple iphone 4 Samsung Galaxy S II HTC Desire HD Blackberry bold Steeds minder: Nokia

Nadere informatie

01/05. Websites Nederland over. Mobile marketing. Whitepaper #03/2013. Mabelie Samuels internet marketeer

01/05. Websites Nederland over. Mobile marketing. Whitepaper #03/2013. Mabelie Samuels internet marketeer 01/05 Websites Nederland over Mobile marketing Mabelie Samuels internet marketeer 02/05 Mobile marketing Kunt u zich uw eerste mobiele telefoon nog herinneren? Die van mij was een Motorola, versie onbekend,

Nadere informatie

Voorwoord. Uitkomsten enquête 19-06-2011

Voorwoord. Uitkomsten enquête 19-06-2011 Voorwoord In mijn scriptie De oorlog om ICT-talent heb ik onderzoek gedaan of Het Nieuwe Werken als (gedeeltelijke) oplossing kon dienen voor de aankomende vergrijzing. Hiervoor werd de volgende onderzoeksvraag

Nadere informatie

2. Wat kost HBO GO? HBO GO is onderdeel van het HBO Pakket. Daarom betaalt u er niets extra voor.

2. Wat kost HBO GO? HBO GO is onderdeel van het HBO Pakket. Daarom betaalt u er niets extra voor. Q&A HBO GO Versie: 0 Versie: 1 Datum: 27 april 2012 ------------------------------------------------------------------------------------------------------------ Algemeen Instellingen Problemen oplossen

Nadere informatie

Gebruik mobiele apparaten

Gebruik mobiele apparaten Rapport onderzoek Gebruik mobiele apparaten creative studio 1. Voorwoord Wij, Pascal Usmany en Britt Vreeswijk zijn beide werkzaam in de communicatie. Pascal is eigenaar van Drop Alive Creative Studio

Nadere informatie

Wachtwoord HvA- ID wijzigen - HvA- laptop buiten HvA

Wachtwoord HvA- ID wijzigen - HvA- laptop buiten HvA Wachtwoord HvA- ID wijzigen - HvA- laptop buiten HvA Het wijzigen van je wachtwoord op je HvA- laptop buiten de HvA is een lastige procedure. We raden je aan om dit op een HvA- locatie te doen. Dan gelden

Nadere informatie

Tips and Tricks Samsung Galaxy Tab 2 (10.1) (P5100) NL

Tips and Tricks Samsung Galaxy Tab 2 (10.1) (P5100) NL Tips and Tricks Samsung Galaxy Tab 2 (10.1) (P5100) NL 1. Altijd op de hoogte met de MMM-widget. Wil je altijd op de hoogte blijven van de laatste ontwikkelingen rondom Movies, Media en Music? Dat kan

Nadere informatie

Mediawijsheid: digitaal aan de slag in het onderwijs!

Mediawijsheid: digitaal aan de slag in het onderwijs! Mediawijsheid: digitaal aan de slag in het onderwijs! Informatie avond over mediawijsheid/sociale media op school Media zijn voor kinderen en jongeren de gewoonste zaak van de wereld. Ze nemen informatie

Nadere informatie

Handleiding OwnCloud voor SG de Overlaat

Handleiding OwnCloud voor SG de Overlaat Handleiding OwnCloud voor SG de Overlaat Je eigen wolk binnen de Overlaat Geschreven door: Maurice Heeren Datum: 10-12-2014 Versie 2.0 Inhoudsopgave Inhoudsopgave... 2 Inleiding... 3 Toegang krijgen tot

Nadere informatie

Desktop, Laptop, Netbook, Ultrabook or Tablet? Which is best for what? Keuzes maken

Desktop, Laptop, Netbook, Ultrabook or Tablet? Which is best for what? Keuzes maken Desktop, Laptop, Netbook, Ultrabook or Tablet? Which is best for what?. Keuzes maken Wanneer je een computer wilt aanschaffen denk je tegenwoordig niet meteen meer aan de desktop. De desktop is een "grote"

Nadere informatie

Samenvatting leerlingen 1G (68%) [10 januari 2013]

Samenvatting leerlingen 1G (68%) [10 januari 2013] Samenvatting leerlingen 1G (68%) [10 januari 2013] Wat vond je ervan toen je voor het eerst hoorde dat je met ipad's op school ging werken? 1 - Totaal niet leuk 0 0% 2 0 0% 3 0 0% 4 5 16% 5 - Heel erg

Nadere informatie

Visie ICT bij de SJB. Waarom, wie, wat, wanneer en hoe? Werkgroep ICT Jenaplanscholen Bollenstreek

Visie ICT bij de SJB. Waarom, wie, wat, wanneer en hoe? Werkgroep ICT Jenaplanscholen Bollenstreek Visie ICT bij de SJB Waarom, wie, wat, wanneer en hoe? 1 Missie, visie en strategie Ambitie? Doelen? Plannen? Kennisstand organisatie? Budget? 2 Kikker- of Vogelperspectief? conservatie Missie? innovatie

Nadere informatie

Smartphone Onderzoek OTYS Recruiting Technology

Smartphone Onderzoek OTYS Recruiting Technology Smartphone Onderzoek OTYS Recruiting Technology Inhoudsopgave Inhoudsopgave Inhoudsopgave... 2 Inleiding... 3 Uitkomst enquête... 4 Conclusie.... 9 2 Inleiding Inleiding Een smartphone is een mobiele telefoon

Nadere informatie

1 Dienstbeschrijving Lancom Workspace 365

1 Dienstbeschrijving Lancom Workspace 365 1 Dienstbeschrijving Lancom Workspace 365 2 Inleiding Lancom biedt haar klanten reeds sinds 2007 de mogelijkheid om te gaan werken van uit een Cloud model waarbij de servers in een datacenter van Lancom

Nadere informatie

Introductie Workshop. Tom Hufkens Shopmanager Turnhout & Geel tom.hufkens@webstore.be

Introductie Workshop. Tom Hufkens Shopmanager Turnhout & Geel tom.hufkens@webstore.be Introductie Workshop Tom Hufkens Shopmanager Turnhout & Geel tom.hufkens@webstore.be Introductie in Android & Windows 8 Inhoud: DEEL 1: ANDROID Wat is het en hoe er mee werken? DEEL 2: WINDOWS 8 Wat zijn

Nadere informatie

Externe toegang met ESET Secure Authentication. Daxis helpdesk@daxis.nl Versie 2.0

Externe toegang met ESET Secure Authentication. Daxis helpdesk@daxis.nl Versie 2.0 Externe toegang met ESET Secure Authentication Daxis helpdesk@daxis.nl Versie 2.0 Inhoudsopgave: Inhoudsopgave:... 1 Inleiding:... 2 Stap 1: Download eenmalig Eset Secure Authentication op uw smartphone...

Nadere informatie

CLOUD COMPUTING Falco, Goan & Wouter CURSUSAVOND. Teach-IT

CLOUD COMPUTING Falco, Goan & Wouter CURSUSAVOND. Teach-IT CLOUD COMPUTING Falco, Goan & Wouter CURSUSAVOND Teach-IT 1. INHOUDSTAFEL 1. INHOUDSTAFEL 1 2. Inleiding 3 2.1. Wat is een Cloud? 3 2.2. Voordelen? 3 2.3. Nadelen? 4 2.4. Wie gebruikt voornamelijk clouds?

Nadere informatie

Altijd en overal in de cloud. Al uw data en applicaties vanaf elk device bereikbaar voor uw medewerkers

Altijd en overal in de cloud. Al uw data en applicaties vanaf elk device bereikbaar voor uw medewerkers Altijd en overal in de cloud Al uw data en applicaties vanaf elk device bereikbaar voor uw medewerkers Zorgeloos in de cloud De wereld verandert voortdurend en ook ons werkmodel bevindt zich in een fase

Nadere informatie

JPTrain. JPTrainBeta versie 25 mei 2015. Android client voor GBtrainHost

JPTrain. JPTrainBeta versie 25 mei 2015. Android client voor GBtrainHost JPTrain JPTrainBeta versie 25 mei 2015 Android client voor GBtrainHost Inhoud 1. Benodigd voor JPTrain... 3 2. Installatie JPTrain... 3 2.1 Conversie van oude versie(s)... 3 3. Eerste kennismaking met

Nadere informatie

Tech 2015: niet méér, maar slimmere technologie

Tech 2015: niet méér, maar slimmere technologie Tech 2015 Tech 2015: niet méér, maar slimmere technologie 21 december 2014 Bron:Nos.NL Tech 2015: niet méér, maar slimmere technologie 21 DEC 2014 BRON: NOS.NL GESCHREVEN DOOR: Rachid Finge Techredacteur

Nadere informatie

De leukste opleidingen

De leukste opleidingen Basis cursus Windows en papierloos vergaderen incl. Surface 3-64 of Pro 4 wifi tablet Steeds meer consumenten en beroepsprofessionals maken tijdens hun dagelijkse werkzaamheden gebruik van een tablet.

Nadere informatie

i3sync PLUG & PLAY DRAADLOOS PRESENTATIE MIDDEL

i3sync PLUG & PLAY DRAADLOOS PRESENTATIE MIDDEL i3sync PLUG & PLAY DRAADLOOS PRESENTATIE MIDDEL VERANDER DE MANIER WAAROP U VERGADERT Of geef presentaties met dit compacte en lichtgewicht presentatie device. De i3sync is eenvoudig te gebruiken en stelt

Nadere informatie

Kies voor meer! kies voor meer

Kies voor meer! kies voor meer kies voor meer Kies voor meer! Je staat op het punt om een heel belangrijke beslissing te nemen: je kiest de school waar je de komende jaren naartoe gaat. Spannend! Want je wilt natuurlijk naar een plek

Nadere informatie

HET E-MAILADRES ALS TOEGANGSCODE

HET E-MAILADRES ALS TOEGANGSCODE HET E-MAILADRES ALS TOEGANGSCODE Is het je ook al opgevallen dat alles en iedereen je e-mailadres nodig heeft? Koop je iets online dan moet je jezelf registreren. En ook al wil je geen nieuwsbrief of andersoortige

Nadere informatie

Trends in Digitale Media; nieuwe opportunities voor TV

Trends in Digitale Media; nieuwe opportunities voor TV Trends in Digitale Media; nieuwe opportunities voor TV Second screen breekt definitief door Het aantal bezitters van ipads en andere tablets is per december 2011 gestegen tot 1.7 miljoen Nederlanders (14%

Nadere informatie

Ja Nee Toelichting Handreiking

Ja Nee Toelichting Handreiking Wilt u overtuigd worden over nut en noodzaak van printerloos werken of ziet u belemmeringen? Doe eerst de test en lees de business case voordat u dieper duikt in de materie! Ja Nee Toelichting Handreiking

Nadere informatie

psymate gebruikershandleiding PsyMate

psymate gebruikershandleiding PsyMate psymate gebruikershandleiding PsyMate Wat is de PsyMate app? Herstellen van psychose gaat met vallen en opstaan, de ene dag gaat beter dan de andere maar vaak weet je niet precies waarom. Dat kan komen

Nadere informatie

Wat is en doet SeniorWeb Hellendoorn?... 3. Hoe kan ik mij aanmelden?... 5. Kennismaken met de computer... 6. Overstap naar Windows 10...

Wat is en doet SeniorWeb Hellendoorn?... 3. Hoe kan ik mij aanmelden?... 5. Kennismaken met de computer... 6. Overstap naar Windows 10... INHOUD Wat is en doet SeniorWeb Hellendoorn?... 3 Hoe kan ik mij aanmelden?... 5 Kennismaken met de computer... 6 Overstap naar Windows 10... 7 Fotoboek maken... 9 Werken met een Android tablet... 10 Werken

Nadere informatie

Deze vragenlijst bestaat uit zes onderdelen, A t/m F.

Deze vragenlijst bestaat uit zes onderdelen, A t/m F. Page of 0 Enquête beroepsonderwijs Deze vragenlijst bestaat uit zes onderdelen, A t/m F. Er zijn in totaal vragen. A. Over jou Je wordt vriendelijk verzocht informatie over jezelf te geven door onderstaande

Nadere informatie

LegManager Mobile Handleiding

LegManager Mobile Handleiding LegManager Mobile Handleiding Handleiding LegManager Mobile 1 1. Inhoud 1. INHOUD... 2 2. PROGRAMMAVEREISTEN... 3 a. Vragen, opmerkingen en suggesties... 3 b. Welke tablet/ipad of smartphone/iphone kan

Nadere informatie

Handleiding Digicampuz voor Stichting Onderwijs Midden-Limburg

Handleiding Digicampuz voor Stichting Onderwijs Midden-Limburg Handleiding Digicampuz voor Stichting Onderwijs Midden-Limburg Inhoudsopgave Inhoudsopgave 2 1 Voorwoord 3 2 Belangrijke gegevens 4 2.1 Aanmeldgegevens 4 2.2 De Digicampuz 4 3 Aan de slag 5 3.1 Aanmelden

Nadere informatie

Wachtwoord HvA- ID wijzigen - Zelfsupport/eigen computer: Windows

Wachtwoord HvA- ID wijzigen - Zelfsupport/eigen computer: Windows Wachtwoord HvA- ID wijzigen - Zelfsupport/eigen computer: Windows Kies een rustig moment uit en lees de instructies goed door. Het is belangrijk dat je de juiste stappen doorloopt om je wachtwoord met

Nadere informatie

Hoe kunt u profiteren van de cloud? Whitepaper

Hoe kunt u profiteren van de cloud? Whitepaper Hoe kunt u profiteren van de cloud? Whitepaper Auteur: Roy Scholten Datum: woensdag 16 september, 2015 Versie: 1.1 Hoe u kunt profiteren van de Cloud Met de komst van moderne technieken en de opmars van

Nadere informatie

Bring your own device? Hoe? Zo! Pieter Vorstenbosch en John Hanswijk

Bring your own device? Hoe? Zo! Pieter Vorstenbosch en John Hanswijk Bring your own device? Hoe? Zo! Pieter Vorstenbosch en John Hanswijk Wat gaan we doen? Even voorstellen Hoe?Zo! Reeks BOYD (Wat? Waarom?) Welke vormen Invoering Risico s Juridische aspecten Tot slot Even

Nadere informatie

Studentenhandleiding. Apple

Studentenhandleiding. Apple Studentenhandleiding Apple Albert Chermanne maart 2011 1. Inleiding! 3 2. Opdrachten! 4 2.1 Thema 1 - introductie! 4 2.2 Thema 2 - imago! 4 2.3 Thema 3 - Gadgets! 5 2.4 Thema 4 - ipod revolutie en itunes!

Nadere informatie

TRENDS IN IT BESCHIKBAARHEID

TRENDS IN IT BESCHIKBAARHEID TRENDS IN IT BESCHIKBAARHEID TRENDS IN IT BESCHIKBAARHEID Het succes en de acceptatie van ICT-oplossingen staat of valt met de beschikbaarheid ervan en deze dient dan ook altijd zo hoog mogelijk te zijn.

Nadere informatie

Nieuwe cursussen. Ons aanbod in dit voorjaar 2016:

Nieuwe cursussen. Ons aanbod in dit voorjaar 2016: Eigen Herd is officieel erkend als leercentrum van Seniorweb voor het geven van computercursussen. Op www.seniorweb.nl/lessen/leercentra vindt u meer informatie over deze leercentra voor senioren. Onze

Nadere informatie

ipad enquête - ouders - 18 reacties (van 29 ouders)!

ipad enquête - ouders - 18 reacties (van 29 ouders)! 18 responses View all Publish analytics 18 responses ipad enquête - ouders - 18 reacties (van 9 ouders) Summary View all responses Publish analytics In welke mate ziet u uw zoon of dochter de ipad thuis

Nadere informatie

Handleiding OneDrive voor Bedrijven van KPN Versie mei 2015

Handleiding OneDrive voor Bedrijven van KPN Versie mei 2015 Handleiding OneDrive voor Bedrijven van KPN Versie mei 2015 Inhoudsopgave Hoofdstuk 1. Inleiding 3 1.1 Deze handleiding 3 Hoofdstuk 2. Aan de slag 4 2.1 Voor de 1 e keer inloggen 4 2.2 Gebruik via uw internet

Nadere informatie

Handleiding. Opslag Online. voor Android. Versie februari 2014

Handleiding. Opslag Online. voor Android. Versie februari 2014 Handleiding Opslag Online voor Android Versie februari 2014 Inhoudsopgave Hoofdstuk 1. Inleiding 3 Hoofdstuk 2. Installatie 4 2.1 Opslag Online downloaden via QR-code 4 2.2 Opslag Online downloaden via

Nadere informatie

Zorgeloos communiceren. Ook voor uw totaaloplossing!

Zorgeloos communiceren. Ook voor uw totaaloplossing! Zorgeloos communiceren Ook voor uw totaaloplossing! Aangenaam Wij zijn Flexcom, adviseurs op het gebied van communicatie. Wij willen ervoor zorgen dat u zorgeloos kunt communiceren. Dit doen we met een

Nadere informatie

Ik ben benieuwd naar de conclusies. CU Karin. Beste collega taaldocent,

Ik ben benieuwd naar de conclusies. CU Karin. Beste collega taaldocent, Dag Petra, Zie hier mijn antwoorden. Ik heb ze roze gemaakt. Mijn belangrijkste antwoord is eigenlijk dat ik vind dat er in ALLE lokalen faciliteiten moeten zijn omdat docenten in andere vakken (weet ik

Nadere informatie

PrintOnderweg Eenvoudig printen via de cloud. Altijd, overal, iedereen, vanaf elk apparaat.

PrintOnderweg Eenvoudig printen via de cloud. Altijd, overal, iedereen, vanaf elk apparaat. PrintOnderweg Eenvoudig printen via de cloud. Altijd, overal, iedereen, vanaf elk apparaat. Eenvoudig en betrouwbaar onderweg printen via de cloud Werken en studeren kan overal. Op kantoor, school, de

Nadere informatie

Introductie Workshop

Introductie Workshop Introductie Workshop Introductie in Android & Windows 8 Inhoud: DEEL 1: WINDOWS 8.1 Wat zijn de belangrijkste veranderingen? DEEL 2: ANDROID Wat is het en hoe er mee werken? Inhoud DEEL 1: WINDOWS 8.1

Nadere informatie

Handleiding. Opslag Online voor Windows Phone 8. Versie augustus 2014

Handleiding. Opslag Online voor Windows Phone 8. Versie augustus 2014 Handleiding Opslag Online voor Windows Phone 8 Versie augustus 2014 Inhoudsopgave Hoofdstuk 1. Inleiding 3 Hoofdstuk 2. Installatie 4 2.1 Downloaden van KPN Opslag Online QR Code 4 2.2 Downloaden van KPN

Nadere informatie

SOMtoday voor leerlingen

SOMtoday voor leerlingen SOMtoday voor leerlingen 1. ALGEMENE INFORMATIE SOMTODAY Op Altra College wordt gebruik gemaakt van het leerling-informatiesysteem SOM. Hierin wordt alles geregistreerd wat je mentor(-en) en docenten nodig

Nadere informatie

Handleiding Magister. voor leerlingen. De Amsterdamsche School

Handleiding Magister. voor leerlingen. De Amsterdamsche School Handleiding Magister voor leerlingen De Amsterdamsche School schooljaar 2013-2014 Inhoud Inleiding 1 Inloggen Magister 2 Uitleg Magisteronderdelen 2 Agenda 4 Cijfers 5 ELO 6 Mijn instellingen 6 Inleiding

Nadere informatie

Telecom E-zine mei 2012

Telecom E-zine mei 2012 1 van 5 13-9-2013 10:47 Kunt u deze nieuwsbrief niet goed lezen? Klik hier voor de online versie. Telecom E-zine mei 2012 Beste abonnee, Volgens de Metro stappen consumenten sneller over om geld te besparen

Nadere informatie

Wachtwoord UvAnetID wijzigen - Zelfsupport/eigen computer: Windows

Wachtwoord UvAnetID wijzigen - Zelfsupport/eigen computer: Windows Wachtwoord UvAnetID wijzigen - Zelfsupport/eigen computer: Windows Kies een rustig moment uit en lees de instructies goed door. Het is belangrijk dat u de juiste stappen doorloopt om uw wachtwoord met

Nadere informatie

Leerscenario Kata-App (werktitel) Raymond Stoops Hogeschool Utrecht. Analyse. Inleiding. Doelstellingen

Leerscenario Kata-App (werktitel) Raymond Stoops Hogeschool Utrecht. Analyse. Inleiding. Doelstellingen Leerscenario Kata-App (werktitel) Raymond Stoops Hogeschool Utrecht Analyse Inleiding Bij het beoefenen van karate zijn er meerdere trainingsvormen. Een individuele trainingsvorm is de kata, waar een vast

Nadere informatie

Werkplekvisie. Hans van Zonneveld Senior Consultant Winvision

Werkplekvisie. Hans van Zonneveld Senior Consultant Winvision Werkplekvisie Hans van Zonneveld Senior Consultant Winvision De essentie De gebruiker centraal Verschillende doelgroepen Verschillende toepassingen Verschillende locaties Het beschikbaar

Nadere informatie

Werkblad H1 Hard en Software

Werkblad H1 Hard en Software Werkblad H1 Hard en Software Leeling: Klas: Docent: Marno Brink 41B Meneer Van Waarden Voorwoord: In dit document gaan we begginen met Hard en Software. We gaan het hebben over verschillende dingen die

Nadere informatie

Office 365: een beknopte handleiding

Office 365: een beknopte handleiding Office 365: een beknopte handleiding 1. Inloggen op de portal van de school: http://webmail.schoolhulshout.be 2. Hierna kom je op de hoofdpagina van je office365 omgeving. 3. Links in de bovenhoek heb

Nadere informatie

1. icloud instellen 13 1.1 icloud op de iphone of ipad... 14 1.2 icloud op de Mac... 16 1.3 Achtergrondinformatie... 19

1. icloud instellen 13 1.1 icloud op de iphone of ipad... 14 1.2 icloud op de Mac... 16 1.3 Achtergrondinformatie... 19 Inhoudsopgave Voorwoord... 7 Introductie Visual Steps... 8 Wat heeft u nodig?... 8 Uw voorkennis... 9 Hoe werkt u met dit boek?... 9 De website bij het boek... 10 Toets uw kennis... 10 Voor docenten...

Nadere informatie

Wachtwoord HvA- ID wijzigen - Zelf/eigen computer: Mac

Wachtwoord HvA- ID wijzigen - Zelf/eigen computer: Mac Wachtwoord HvA- ID wijzigen - Zelf/eigen computer: Mac Stap 1: Zet al je smartphones en tablets op vliegtuigstand LET OP: deze stap uitvoeren als je HvA- webdiensten zoals HvA- mail, - agenda, Eduroam

Nadere informatie

Dienstbeschrijving Cloud. Een dienst van KPN ÉÉN

Dienstbeschrijving Cloud. Een dienst van KPN ÉÉN Dienstbeschrijving Cloud Een dienst van KPN ÉÉN Versie : 1.0 Datum : 12 april 2016 Inhoud 1 Dit is Cloud 3 2 Dit is Office 365 4 3 Specificatie Domeinnamen 7 4 Technische voorwaarden en service 8 Blad

Nadere informatie

Factsheet Enterprise Mobility

Factsheet Enterprise Mobility Factsheet Enterprise Mobility www.vxcompany.com Informatie willen we overal, altijd en op elk device beschikbaar hebben. Privé, maar zeker ook zakelijk. Met het gebruik van mobile devices zoals smartphones

Nadere informatie

WHAT S HAPPENING 2013

WHAT S HAPPENING 2013 WHAT S HAPPENING 2013 INTERNETGEBRUIK PASSIEF INTERNETGEBRUIK Welkom bij dit onderzoek. Eerst willen we je wat vragen over jouw internetgebruik. Geef van de volgende zaken aan in hoeverre jij dit wel/niet

Nadere informatie

Grafisch ontwerp. Referenties. https://developers.google.com/webmasters/mobile-sites/ http://www.bluetrainmobile.com/mobile-showcase

Grafisch ontwerp. Referenties. https://developers.google.com/webmasters/mobile-sites/ http://www.bluetrainmobile.com/mobile-showcase Mobiel Datanose Op dit moment is mobiel datanose niet goed gedaan; je krijgt gewoon de site te zien zoals je het te zien krijgt op pc's of laptops. Maar vaak heb je het probleem dat je op je mobiel moet

Nadere informatie

MOBILE De mogelijkheden van mobile apps

MOBILE De mogelijkheden van mobile apps MOBILE De mogelijkheden van mobile apps Gemak dient de mens INHOUD Apps zorgen voor gebruikersgemak 2 The future is mobile 3 De groei van apps 4 Verwachting = nieuwe standaard 4 Van website naar mobiel

Nadere informatie

Kenmerken Nomadesk Software

Kenmerken Nomadesk Software Kenmerken Nomadesk Software DATABEVEILIGING Versleutelde lokale schijf Nomadesk creëert een veilige virtuele omgeving, een Vault, op uw lokale harde schijf. Alle mappen en bestanden opgeslagen op de Vault

Nadere informatie

Mobiele data: 2G, 3G, 4G, wifi,... Verschillen in eigenschappen, toepassingen...

Mobiele data: 2G, 3G, 4G, wifi,... Verschillen in eigenschappen, toepassingen... Mobiele data: 2G, 3G, 4G, wifi,... Verschillen in eigenschappen, toepassingen... Paul Dekkers Summerschool Mobiele apps, augustus 2012 Inhoud Wat doet SURFnet Ontwikkelingen mobiel in Nederland Mobiele

Nadere informatie

Tijdbesparing in de zorg met apps

Tijdbesparing in de zorg met apps De alles-in-1 Zorgapp Efficiënt en veilig Tijdbesparing in de zorg met apps Zorgapps maken al het coördinerende en administratieve werk eenvoudiger en efficiënter zodat tijd overblijft Moderne technologie

Nadere informatie

HANDLEIDING EXTERNE TOEGANG CURAMARE

HANDLEIDING EXTERNE TOEGANG CURAMARE HANDLEIDING EXTERNE TOEGANG CURAMARE Via onze SonicWALL Secure Remote Access Appliance is het mogelijk om vanaf thuis in te loggen op de RDS omgeving van CuraMare. Deze handleiding beschrijft de inlogmethode

Nadere informatie

Hieronder vindt u het doelgroep- en marktonderzoek dat ik heb gedaan voor de Samsung Vision.

Hieronder vindt u het doelgroep- en marktonderzoek dat ik heb gedaan voor de Samsung Vision. Van: Aan: Jeroen Egelmeers Noord 8 5446 XA Wanroij Studio Eidos t.a.v. de heer Van Heur Von Flotowlaan 1 5653 AD Eindhoven Wanroij, 10 januari 2012 Betreft: Doelgroep- en Marktonderzoek Beste heer Van

Nadere informatie

De impact van de mobiele cloud

De impact van de mobiele cloud De impact van de mobiele cloud online strategie 16 aug 2012 Radi Jaarsma Bedrijven moeten inspelen op de mobiele cloud. Wees voorbereid op de revolutionaire gevolgen van het post-pctijdperk. Mobiel gaat

Nadere informatie

Daarnaast is het bij alle soorten accounts mogelijk om naast het pakket KraamZorgCompleet uit te breiden met bijvoorbeeld Microsoft Outlook.

Daarnaast is het bij alle soorten accounts mogelijk om naast het pakket KraamZorgCompleet uit te breiden met bijvoorbeeld Microsoft Outlook. KraamZorgCompleet OnLine KraamZorgCompleet OnLine is het gebruik van uw eigen KraamZorgCompleet vanaf ons centrale netwerk. U kunt uw eigen KraamZorgCompleet vanaf meerdere locaties benaderen via beveiligde

Nadere informatie

Inhoudsopgave Voorwoord 5 Nieuwsbrief 6 Introductie Visual Steps 6 Wat heeft u nodig? 7 Hoe werkt u met dit boek? 7 Website 8 Toets uw kennis

Inhoudsopgave Voorwoord 5 Nieuwsbrief 6 Introductie Visual Steps 6 Wat heeft u nodig? 7 Hoe werkt u met dit boek? 7 Website 8 Toets uw kennis Inhoudsopgave Voorwoord... 5 Nieuwsbrief... 6 Introductie Visual Steps... 6 Wat heeft u nodig?... 7 Hoe werkt u met dit boek?... 7 Website... 8 Toets uw kennis... 8 Voor docenten... 9 De schermafbeeldingen...

Nadere informatie

Onderzoek Tablets in het onderwijs

Onderzoek Tablets in het onderwijs Onderzoek Tablets in het onderwijs September 2011 Voorwoord In dit verslag presenteren we onze bevindingen van de tablettest die we hebben uitgevoerd. Zowel de ipad 2 als verschillende Android tablets

Nadere informatie

Het Mobiele Web Waarom is dit belangrijk voor het mkb en in het bijzonder voor uw bedrijf

Het Mobiele Web Waarom is dit belangrijk voor het mkb en in het bijzonder voor uw bedrijf Het Mobiele Web Waarom is dit belangrijk voor het mkb en in het bijzonder voor uw bedrijf OpJeFoon om uw klanten te bereiken: altijd en overal. Bent u klaar voor het Mobiele Web? Technologie ontwikkelt

Nadere informatie

Totalen vragenlijst Tablets/Smartphones/Computers

Totalen vragenlijst Tablets/Smartphones/Computers Totalen vragenlijst s/s/s Vraag 01. Beschikt u al over een tablet? Ja 38 58% Nee 28 42% 02. Overweegt u die aan te schaffen? Ja 23 35% Nee 43 65% 03. Heeft u behoefte aan een basiscursus? Ja 54 82% Nee

Nadere informatie

Toshiba en OneNote in actie voor het onderwijs. voor het onderwijs

Toshiba en OneNote in actie voor het onderwijs. voor het onderwijs Toshiba en OneNote in actie voor het onderwijs Toshiba en OneNote in actie voor het onderwijs Met Microsoft Office OneNote 2003 kunt u uw notities digitaal vastleggen, ordenen en opnieuw gebruiken. Toshiba-notebooks

Nadere informatie

Resultaten internetpanel Dienst Regelingen

Resultaten internetpanel Dienst Regelingen Resultaten internetpanel Dienst Regelingen Resultaten peiling 15: gebruik social media juli 2012 1. Inleiding Tussen 1 juni en 10 juni konden panelleden van het internetpanel Dienst Regelingen een peiling

Nadere informatie

Tablet? Android, Apple en Windows 8

Tablet? Android, Apple en Windows 8 1 Tablet? Android, Apple en Windows 8 Agenda Wat is een tablet Wat kan ik er mee en Wat kan ik er niet mee Waarvoor moet ik betalen of krijg ik alles gratis Hoe maak ik internet verbinding Aan uitzetten

Nadere informatie

Digitale ondersteuning in onderwijs. Studenten schooljaar 15/16

Digitale ondersteuning in onderwijs. Studenten schooljaar 15/16 Digitale ondersteuning in onderwijs Studenten schooljaar 15/16 Handleidingen http://handleidingenict.summacollege.nl/ Draadloze netwerken SUMMASTART: De inlogcode met wachtwoord kan niet vast ingesteld

Nadere informatie

E-books lenen bij uw bibliotheek met uw bibliotheekabonnement

E-books lenen bij uw bibliotheek met uw bibliotheekabonnement E-books lenen bij uw bibliotheek met uw bibliotheekabonnement Stap 1 Aanmaken webaccount Ga naar http://www.bibliotheek.nl/ebooks en klik op Aanmaken webaccount Het onderstaande scherm verschijnt: Vul

Nadere informatie

De kansen van online samenwerken

De kansen van online samenwerken De kansen van online samenwerken Independent Insurances Whitepaper 10/10 10-2015 De kansen van online samenwerken Independent Insurances Whitepaper 10/10 10-2015 INDEPENDENT INSURANCES Introductie De

Nadere informatie

Magister ELO. Instructies voor leerlingen

Magister ELO. Instructies voor leerlingen Magister ELO Instructies voor leerlingen 1 Inhoud 1. AGENDA EN HUISWERK: Digitaal Klassenboek... 4 2. STUDIEWIJZER... 4 3. OPDRACHTEN... 5 3.1. Opdrachten inleveren... 6 4. DOCUMENTEN... 9 4.1. Mijn ELO-documenten...

Nadere informatie

Eerste stappen met Windows 10

Eerste stappen met Windows 10 Eerste stappen met Windows 10 Je hebt de upgrade naar Windows 10 met succes afgesloten. Nu kun je volledig profiteren van je nieuwe besturingssysteem. Als hulp bij je oriëntatie op jouw eerste stappen

Nadere informatie

E-books lenen bij uw bibliotheek met uw bibliotheekabonnement

E-books lenen bij uw bibliotheek met uw bibliotheekabonnement E-books lenen bij uw bibliotheek met uw bibliotheekabonnement Stap 1 Aanmaken webaccount Ga naar http://www.bibliotheek.nl/ebooks en klik op Aanmaken webaccount Het onderstaande scherm verschijnt: Vul

Nadere informatie

Voordat je thuis in Vetware kan moet je dus één keer de toegang voorbereiden op de Universiteit Utrecht!

Voordat je thuis in Vetware kan moet je dus één keer de toegang voorbereiden op de Universiteit Utrecht! Directie ITS Information and Technology Services HANDLEIDING Thuiswerken met Vetware Deze handleiding beschrijft hoe je vanuit huis toegang kunt krijgen tot Vetware. Het is verdeeld in twee delen; de voorbereiding

Nadere informatie

HANDLEIDING HUAWEI E-5330 MIFI ROUTER

HANDLEIDING HUAWEI E-5330 MIFI ROUTER HANDLEIDING HUAWEI E-5330 MIFI ROUTER Copyright 2015. Alle rechten voorbehouden. Niets uit deze uitgave mag worden verveelvoudigd, opgeslagen in een geautomatiseerd gegevensbestand en/of openbaar gemaakt

Nadere informatie

Friesland College Leeuwarden

Friesland College Leeuwarden Voorwoord In dit project laat ik zien wat de voor en nadelen zijn van werken in de Cloud. Ook laat ik zien hoe je met Google Drive kunt werken een totale beschrijving van aanmelden tot gebruiken en instaleren.

Nadere informatie

We gaan oefenen met communicatie via internet. SBM 2015 2

We gaan oefenen met communicatie via internet. SBM 2015 2 Wat zijn de consequenties wanneer ouderen gebruik gaan maken van internet? Het mag niet zo zijn dat ouderen een kunstje aanleren en dat is het.de cursus is uitgebreider, behandeld wordt onderanderen:veilig

Nadere informatie

Microsoft Office 365 voor bedrijven. Remcoh legt uit

Microsoft Office 365 voor bedrijven. Remcoh legt uit Microsoft Office 365 voor bedrijven Remcoh legt uit Beter samenwerken, ook onderweg Starten met Office 365 is starten met het nieuwe werken. Met Office 365 heeft u namelijk de mogelijkheid om altijd en

Nadere informatie

Onderzoek Hoe scoren je docenten?

Onderzoek Hoe scoren je docenten? Onderzoek Hoe scoren je docenten? 13 maart 2013 Over het onderzoek Aan dit online onderzoek, gehouden van 6 tot en met 12 maart 2013, deden 1.122 scholieren mee. De uitslag is na weging representatief

Nadere informatie

Trends in Digitale Media december 2014. SPOT publicatie GfK onderzoek in samenwerking met KVB SMB, PMA, RAB, en SPOT

Trends in Digitale Media december 2014. SPOT publicatie GfK onderzoek in samenwerking met KVB SMB, PMA, RAB, en SPOT Trends in Digitale Media december 2014 SPOT publicatie GfK onderzoek in samenwerking met KVB SMB, PMA, RAB, en SPOT TV kijken via smartphone 75% gegroeid Vorig jaar december concludeerde SPOT dat TV kijken

Nadere informatie

ICT-INFO. SpangaS en Mijn Kind Online met lespakket mediawijsheid. Info

ICT-INFO. SpangaS en Mijn Kind Online met lespakket mediawijsheid. Info ICT-INFO SpangaS en Mijn Kind Online met lespakket mediawijsheid De laatste week van seizoen 5 van de jeugdserie SpangaS van de NCRV staat in het teken van de voor- en nadelen van nieuwe media. In deze

Nadere informatie

COMMUNICATIE EN INFORMATIE ONDER JONGEREN

COMMUNICATIE EN INFORMATIE ONDER JONGEREN COMMUNICATIE EN INFORMATIE ONDER JONGEREN Beste lezer,!" #$ %& Algemeen 1. Geslacht man vrouw 2. Leeftijd Jaar 3. Nationaliteit Nederlandse 4. School / Opleiding 5. In welk ar zit je? 6.1 Hoe lang bel

Nadere informatie

NORTHNETS / AROB ANTENNEBOUW. Wi-Fi handleiding. Om gemakkelijk en snel verbinding te maken met het internet.

NORTHNETS / AROB ANTENNEBOUW. Wi-Fi handleiding. Om gemakkelijk en snel verbinding te maken met het internet. NORTHNETS / AROB ANTENNEBOUW Wi-Fi handleiding Om gemakkelijk en snel verbinding te maken met het internet. Inhoud 1. Algemene informatie:... 2 1.1 Begrippenlijst... 2 2. Laptop... 3 3. Tablet... 5 3.1

Nadere informatie

Albert-Jan de Croes & Stefan Willemink V4C Docent: Mevrouw van Uden

Albert-Jan de Croes & Stefan Willemink V4C Docent: Mevrouw van Uden Albert-Jan de Croes & Stefan Willemink V4C Docent: Mevrouw van Uden 1 Inhoud Inhoud... 2 Inleiding... 3 Wat doet een besturingsysteem, en hoe werkt het?... 3 Algemene informatie... 3 Taken van een besturingssysteem...

Nadere informatie

Handleiding Internet Veiligheidspakket Windows Phone 8 & 8.1 Versie september 2014

Handleiding Internet Veiligheidspakket Windows Phone 8 & 8.1 Versie september 2014 Handleiding Internet Veiligheidspakket Windows Phone 8 & 8.1 Versie september 2014 Inhoudsopgave Hoofdstuk 1. Inleiding 3 Hoofdstuk 2. Bestellen van het Internet Veiligheidspakket 4 Hoofdstuk 3. Installatie

Nadere informatie

De abonnementsduur van het contract is afhankelijk van uw bundelkeuze (camera en abonnement).

De abonnementsduur van het contract is afhankelijk van uw bundelkeuze (camera en abonnement). Panasonic Cameramanager Go! Cloud videobeveiliging per direct beschikbaar! Panasonic Cameramanager biedt ondernemers de mogelijkheid op afstand een oogje in het zeil te houden. Met de alles in 1 oplossing

Nadere informatie

E-books lenen bij uw bibliotheek met uw bibliotheekabonnement

E-books lenen bij uw bibliotheek met uw bibliotheekabonnement E-books lenen bij uw bibliotheek met uw bibliotheekabonnement Stap 1 Aanmaken webaccount Ga naar http://www.bibliotheek.nl/ebooks en klik op Aanmaken webaccount Het onderstaande scherm verschijnt: Vul

Nadere informatie