Buiten de lijntjes. Creatieve denkrichtingen voor versterking van de aansluiting van het (hoger) beroepsonderwijs op de Flevolandse arbeidsmarkt

Maat: px
Weergave met pagina beginnen:

Download "Buiten de lijntjes. Creatieve denkrichtingen voor versterking van de aansluiting van het (hoger) beroepsonderwijs op de Flevolandse arbeidsmarkt"

Transcriptie

1 Buiten de lijntjes Creatieve denkrichtingen voor versterking van de aansluiting van het (hoger) beroepsonderwijs op de Flevolandse arbeidsmarkt Flevoland Aanbevelingen van SER Flevoland aan overheden, onderwijs en bedrijfsleven in Flevoland

2

3 Buiten de lijntjes Creatieve denkrichtingen voor versterking van de aansluiting van het (hoger) beroepsonderwijs op de Flevolandse arbeidsmarkt Aanbevelingen van SER Flevoland aan overheden, onderwijs en bedrijfsleven in Flevoland

4 Colofon Tekst: Vormgeving: Fotografie: mr. Wilma Reudink (Graphein, tekst & uitgeverij) Jeroen Vels (SHERPA grafisch ontwerp) Mona Alikhah (Monavid) SER Flevoland - Opgeheven per Correspondentieadres: Provincie Flevoland Afd. Economie en Samenleving Postbus AB LELYSTAD December 2012

5

6 Vooraf

7 Als leraar Nederlands maakte ik in de jaren 70 het begin van de democratisering van het onderwijs mee. Het was de tijd van het Kabinet Den Uyl, met onderwijsminister Jos van Kemenade. Er was een strikt onderscheid tussen de beroepsgerichte vakken en de algemeen vormende vakken (AVO). Als docenten AVO aten wij bijvoorbeeld meestal met elkaar en zochten de mensen van de beroepsvakken elkaar tijdens de lunch op. Op enig moment kregen de docenten Nederlands de opdracht handelscorrespondentie te geven. Dat was ongehoord! Als docenten van de algemeen vormende vakken waren wij de docenten voor het leven, en handelscorrespondentie, zakenbrieven schrijven, behoorde tot het beroepsonderwijs. Na een jaar of drie vroegen wij de leerlingen die de school met een diploma hadden verlaten, wat ze vonden van de verschillende vakken. Wij dachten dat ze de algemeen vormende vakken zouden waarderen en de rest hooguit zouden hebben kunnen verdragen. U voelt m al Nu is het helemaal omgedraaid. Het beroepsonderwijs moet activerend en relevant zijn. Scholen moeten kenniscentra zijn die onderzoek en beroepspraktijk bij elkaar brengen. Op een of andere manier is dat echter nooit echt gelukt. Het blijft een discussiethema. Het is steeds een slingerbeweging: moet de nadruk liggen op algemene vorming of op beroepsvaardigheden? Ik vond een rapport van Hays dat als uitkomst had dat onze hoger opgeleiden beschikken over te weinig zachte kennis, zoals taal, communicatie en mensenkennis. U snapt, toen kwam toch iets van mijn oude docentengevoel weer naar boven. Gelukkig is er ook onderzoek gedaan naar de harde kanten : de kennis van onder meer financiën en budgetteren, groene energie, groene bouw en gezondheidszorg is wel op niveau. Ik was dit voorjaar op een zaterdag op Urk, bij Blue Port Urk. Een stichting die de aanvoer, verwerking en handel van vis wil versterken. In die keten bestaat vaak moeite met het op elkaar laten aansluiten van de schakels. Twee studenten van Windesheim Zwolle die onderzoek hadden gedaan naar de samenwerkingsmogelijkheden, kregen het woord. Deze twee jonge mensen stonden voor die zaal van honderd man en gaandeweg ging die zaal om. Er ontstond enthousiasme. Het was geweldig om meegenomen te worden door die frisse blik van die studenten. Flevoland mag zich al ongeveer 45 jaar rijk prijzen met de vestiging van de CAH Vilentum in Dronten en sinds drie jaar ook met de nevenvestiging in Almere. Ook de komst van Windesheim naar Flevoland verrijkt de regio. Het comakership dat Windesheim introduceert in onze provincie, waarover u meer leest in dit document, biedt een unieke kans om het Flevolandse bedrijfsleven te verfrissen met inbreng uit het hoger beroepsonderwijs. En omgekeerd. Hoe kunnen die verrijkingskansen daadwerkelijk verzilverd worden? Hoe kunnen de massieve investeringen die alle betrokken overheden en het rijk hebben gedaan om meer beroepsonderwijs naar Flevoland te brengen, optimaal renderen? Hoe professionaliseren we het bedrijfsleven met de kennis van het middelbaar en hoger beroepsonderwijs in Flevoland? SER Flevoland wijdde 24 mei van dit jaar een themabijeenkomst aan die vraag. Windesheim Flevoland was zo welwillend deze bijeenkomst te faciliteren. Wij brachten er ondernemers, mensen van (intermediaire) organisaties en onderwijsmensen samen om te discussiëren over diverse thema s (de discussieverslagen vindt u in de bijlagen). Daarbovenop deden wij ook onze eigen research. Dit alles heeft geleid tot de overwegingen en aanbevelingen die in dit document zijn opgenomen. Namens de leden van SER Flevoland spreek ik de hoop uit dat het kan inspireren bij de te maken keuzes voor verdere versterking van de Flevolandse economie als het gaat om verhoging van het kennisniveau. Andries Greiner, Voorzitter SER Flevoland P.S. Rieke de Vlieger nam 23 november 2012 afscheid als directeur van Hogeschool Flevoland en deed dat met een indrukwekkende en bevlogen toespraak. De titel was: Windesheim Flevoland; hogeschool met ambitie. We hebben de tekst gretig en met Rieke s toestemming als bijlage bij dit advies opgenomen.

8 Inhoudsopgave

9 Leeswijzer 10 Inleiding 12 1 Generieke aanbevelingen 17 2 Sectorale aanbevelingen Economie en zakelijke dienstverlening 2.2 ICT en techniek 2.3 Zorg en welzijn 2.4 Toerisme en vrijetijdsbesteding 2.5 Agrarische sector 3 Interview Duco Adema, 29 directeur Windesheim Flevoland 4 Interview Wil Bekkering, 33 directeur CAH Vilentum Almere Bijlagen I Het comakership van Windesheim Flevoland 36 Presentatie Sophia Overbeeke, key-accountmanager comakership Windesheim Flevoland II Discussie: economie en zakelijke dienstverlening 46 III Discussie: ICT en techniek 48 IV Discussie: zorg en welzijn 51 V Discussie: toerisme en vrijetijdsbesteding 54 VI Discussie: agrarische sector 57 VII Lezing Rieke de Vlieger 60 ter gelegenheid van afscheid Windesheim op 23 november 2012 VIII Kwaliteit onderwijs al jaren in watertrappelstand 66 IX Uitkomsten wereldwijd onderzoek Hays 74 X Over SER Flevoland 76

10 Leeswijzer 10

11 In de themabijeenkomst die SER Flevoland op 24 mei 2012 hield bij Hogeschool Windesheim Flevoland in Almere, hebben de aanwezigen in vijf groepen gediscussieerd over het onderwijs met betrekking tot economie en zakelijke dienstverlening, ICT en techniek, zorg en welzijn, toerisme en vrijetijdsbesteding en de agrarische sector. De kernvraag was: hoe kan het Flevolands (hoger) beroepsonderwijs op deze gebieden bijdragen aan de Flevolandse economie, in het bijzonder aan het Flevolands bedrijfsleven? De aanleiding voor de themabijeenkomst was de komst van Hogeschool Windesheim naar Flevoland. Uniek aan de onderwijsaanpak van Windesheim Flevoland is het comakership, waarbij studenten in de beroepspraktijk zelfstandig een opdracht uitvoeren. In bijlage I vindt u meer informatie hierover. De bijlagen II tot en met VI bevatten de verslagen van de discussies die in de vijf groepen zijn gevoerd. Deze zijn gemaakt door studenten van Windesheim (en geredigeerd door de redactie). Uit de input van de discussiegroepen heeft SER Flevoland knelpunten en verbeterkansen gedestilleerd. Deze input, aangevuld met nadere research door SER Flevoland, heeft geleid tot de concrete aanbevelingen aan Flevolandse overheden, onderwijsinstellingen en bedrijfsleven die zijn opgenomen in de hoofdstukken 1 en 2. In het eerste hoofdstuk zijn de generieke aanbevelingen opgenomen, in hoofdstuk 2 de sectorspecifieke. In de hoofdstukken 3 en 4 beschouwen de directeuren van de twee grootste hbo-instellingen die Flevoland rijk is, CAH Vilentum en Windesheim Flevoland, een en ander in een interview. Een inleiding schetst het bredere kader waarbinnen de aanbevelingen kunnen worden genormeerd c.q. gewaardeerd. 11

12 Inleiding 12

13 Opleidingsniveau is tegenwoordig één van de belangrijkste concurrentie- en groeifactoren voor een regionale economie. 1 Een goed opgeleide beroepsbevolking is voor veel sectoren de belangrijkste vestigingsvoorwaarde geworden, belangrijker dan ruimte en bereikbaarheid 2 ; bedrijven volgen kennis. 3 Het opleidingsniveau van de Flevolandse beroepsbevolking is echter te laag. Hieraan ligt een dusdanig complex van factoren ten grondslag dat maakt dat zonder overdrijving gesteld kan worden dat de situatie zorgelijk is te noemen. De komst van Hogeschool Windesheim naar Flevoland is een grote mijlpaal in het benodigde onderwijsoffensief. Een grote mijlpaal, maar een eerste zwaluw, hoe krachtig ook, maakt nog geen zomer. Hoopgevend is wel dat juist in Flevoland op opleidingsgebied - en daarmee uiteindelijk in concurrentiekracht - nog veel winst is te boeken; er hangt nog veel fruit laag in de bomen en juist de oogst daarvan rendeert snel. Dat moet dé intrinsieke motivatie zijn voor overheden, onderwijsinstellingen en bedrijfsleven om door te gaan met kwaliteitsverbetering en verdere uitbouw van de onderwijsinfrastructuur. Om op tijd te kunnen oogsten is er inzet, samenwerking en creativiteit nodig van álle betrokkenen. De figuurlijke boomgaard is dus aanwezig. En die is niet hetzelfde als de traditionele boomgaarden in Nederland en vraagt dus ook niet om dezelfde bewerking. Juist de Flevolandse gaard biedt de mogelijkheid om een innovatieve proeftuin te zijn. Een duurzame tuin. Een tuin die optimaal geëquipeerd is voor de nieuwe mondiale werkelijkheid. In Flevoland hoeft niet binnen de traditionele lijntjes te worden geschreven In het algemeen geldt dat de groei van het bruto regionaal product voor een groot deel moet komen uit groei van de arbeidsproductiviteit per medewerker. Groei als gevolg van extra inzet van arbeid biedt, gezien de stijgende vergrijzing, geen (gewenst) groeipad. De Nederlandse, inclusief de Randstedelijke economie, heeft echter wel de neiging tot groei door verhoging van de arbeidsintensiteit. Verhoging van de arbeidsproductiviteit blijft daarom voortdurende aandacht behoeven. Dit kan worden bereikt met innovatie en onderwijs. 4 Op het gebied van onderwijs kampt Flevoland echter met een achterstand. De Flevolandse bevolking heeft een lager gemiddeld onderwijsniveau dan landelijk en lager dan de regio s in de Noordvleugel van de Randstad. Bijna de helft van de beroepsbevolking (47%) in Flevoland is middelbaar opgeleid (Nederlands gemiddeld 43%). Het percentage lager onderwijs is in Flevoland 26% (Nederlands gemiddelde 23%). Het percentage hoger onderwijs is 28% (Nederlands gemiddelde 33%). 5 Dagelijks verlaten bovendien vele leerlingen Flevoland om elders onderwijs te volgen. Dit is te zien bij leerlingen van het speciaal onderwijs en bij mbo-, hbo en wo-studenten. 6 Zwakke scholen Het opleidingsniveau begint op de basisschool. En daar begint dus ook het Flevolandse onderwijsprobleem. De cijfers van de Onderwijsinspectie 7 laten zien dat Flevoland met 12,6% het hoogste percentage zwakke basisscholen heeft. En op de provincie Groningen na heeft Flevoland met 1,1 % het hoogste percentage zeer zwakke scholen. Ter vergelijking: het landelijk gemiddelde is resp. 3,8% resp. 0,6%. Opvallend is ook dat in aantal vwo-leerlingen Flevoland met 13,8 procent erg achterloopt op het landelijk 1 Economische Verkenningen Metropoolregio Amsterdam PPA-beleidsagenda : Flevoland, de lerende provincie. 3 De econoom Frank van Oort (Universiteit van Utrecht) onderstreept de arbeidsmarkt als belangrijkste factor in de woon-werkdynamiek. Het gaat volgens hem niet alleen om werk, maar ook om de kwaliteit van werk. Hij gaat in op het agglomeratie-effect; bedrijven vestigen zich graag in elkaars omgeving; werk volgt werk. Hij waarschuwt gemeenten voor het aantrekken van bedrijvigheid die geen (historische) relatie met de plaatselijke omgeving heeft. Vernieuwend bedrijfsleven zal volgens hem meer succesvol zijn wanneer het aansluit bij de werkervaring en de competentie die in de regio/gemeente al bestaat. Ook in de krimpregio s bestaan clusters van kennis en innovatie, het gaat er om deze gouden randjes te verbinden, waarbij het menselijk kapitaal belangrijker is dan fysiek kapitaal.( BZK-SER werkconferentie: wat is nodig voor behoud van vitaliteit in krimpregio s? d.d. 1 november 2012). 4 TNO-rapport / TNO-060-DTM / Top 20 van Europese stedelijke regio s ; Randstad-Holland in internationaal perspectief. 5 Cijfers uit 2009, uit het statistisch overzicht op 6 In totaal volgde in 2008/2009 ongeveer de helft van de mbo-leerlingen hun opleiding in Flevoland en bijna evenveel mboleerlingen deden dat dus buiten Flevoland. Bron: PPA-beleidsagenda : Flevoland, de lerende provincie. 7 Inspectie van het Onderwijs, onderwijsverslag 2010/

14 gemiddelde van 17,5 procent. De deelname aan het praktijkonderwijs is met 4,4 procent relatief hoog ten opzichte van het landelijk gemiddeld van 2,9 procent. In het voortgezet beroepsonderwijs scoort Flevoland in de middenmoot. Het percentage zwakke scholen bedraagt 10,2% en het percentage zeer zwakke scholen 1,4%. Het landelijk gemiddelde is 9,8% resp. 0,9%. Mbo 3 en 4 buiten Flevoland Het is dan ook niet verwonderlijk dat het (volgens de jaarkrant 2010 van ROC Flevoland) kenmerkend is voor de provincie Flevoland dat het aandeel jongeren dat zich aanmeldt bij het ROC met een aanzienlijke leerachterstand groot is. Dat de Cito-scores bij de overgang van primair onderwijs naar voortgezet onderwijs in Flevoland laag zijn, heeft gevolgen voor de opbouw van het mbo binnen ROC Flevoland: er volgen meer niveau 1 en 2 studenten in Flevoland hun opleiding, terwijl er verhoudingsgewijs meer Flevolandse studenten van niveau 3 en 4 buiten de provincie studeren. Veel schooluitval Op een zwak fundament kun je niet bouwen. En dat blijkt: de voortijdige schooluitval in Flevoland behoort tot de hoogste van Nederland. En gezien het gestelde in de voorgaande alinea is het ook heel logisch dat relatief veel uitval optreedt tijdens (de eerste drie maanden op) het mbo. Met het oog op betere doorstroom van leerlingen naar hogere onderwijsniveaus is de overgang van vmbo naar mbo dus een knelpunt, maar ook de overgang van mbo naar hbo blijkt te knellen (zie ook bijvoorbeeld de uitspraken hierover van de twee hbodirecteuren in de hoofdstukken 7 en 8). Stages/comakerships Bij veel van de studenten die wel doorgaan met hun opleiding in Flevoland ontstaat vervolgens een uitgaande pendel wanneer zij stages/comakerships volgen. De Voortijdige schoolverlaters vanuit het middelbaar beroeps- en voortgezet onderwijs in Flevoland, per gemeente, per leerlingen Middelbaar Beroeps Onderwijs Flevoland Almere Dronten Lelystad Noordoostpolder Urk Zeewolde Nederland 2005/ ,6 113,9 77,2 109,9 72,6 91,2 73,9 93,1 2006/ ,5 122,4 73,3 127,5 69,4 99,9 106,1 90,4 2007/ ,3 110,6 67,6 158,7 81,7 90,1 87,3 85,6 2008/ ,6 98,9 76,5 117,5 62,7 85,6 83,2 86,6 Voortgezet Onderwijs Flevoland Almere Dronten Lelystad Noordoostpolder Urk Zeewolde Nederland 2005/ ,2 21,8 16,8 22,7 16,5 19,9 14,6 18,1 2006/ ,5 19,6 17,5 26,9 17,9 11,7 14,1 17,3 2007/ ,4 18,3 12,6 22,4 14,3 5,3 8,6 15,3 2008/ ,9 21,4 15,0 23,5 13,7 11,5 12,5 13,6 Bron: OCF/CFI Laatste update: 28 januari

15 Flevolandse arbeidsmarkt bestaat grotendeels uit MKB-bedrijven die onvoldoende bekend zijn met de mogelijkheden en meerwaarde van stages en comakerships en/of hebben moeite met de praktische inpassing c.q. continuïteit hiervan in hun dagelijkse beroepspraktijk. Daarbij komt dat zeker in economisch barre tijden de teneur bij veel werkgevers (overheid en bedrijfsleven) is: deuren dicht, er komt niemand meer binnen, stagiaires en comakers kosten alleen maar aandacht en dus efficiency en geld. Maar algehele verhoging van de arbeidsproductiviteit wordt alleen maar bereikt met kennisniveauverhoging op het gebied van harde en zachte competenties. Daarvoor is praktijkervaring essentieel. Wanneer studenten buiten de provincie stage gaan lopen, is de kans bovendien groter dat zij na hun studie buiten de provincie gaan werken. Flevolanders met een hogere opleiding forenzen vaker voor hun werk buiten de provincie. Zij zijn gemiddeld langer onderweg naar hun werk dan andere Nederlanders en uiteraard gaat die reistijd altijd ten koste van iets: hun gezin of hun kansen om maatschappelijk te participeren. Juist omdat het voorzieningenniveau op het omringende oude land door hoger opgeleide starters op de arbeidsmarkt aantrekkelijker wordt bevonden dan het Flevolandse, dient de Flevolandse aantrekkingskracht gevonden te worden in de arbeidsmarkt zelf. Evenwichtige (gebieds)ontwikkeling Flevoland is de provincie in Nederland met de jongste bevolking, maar ook de enige provincie waar iedere gemeente nog groeit. Naast een vestigingsoverschot heeft deze provincie een geboorteoverschot. Gezinnen beginnen gemiddeld eerder aan kinderen en er zijn gemiddeld meer kinderen per gezin. Deze jeugd heeft goed onderwijs nodig om zich voorspoedig te kunnen ontwikkelen. Ook voor de ontwikkeling van de Flevolandse economie geldt het belang van goed onderwijs. De noodzakelijke verdere gebiedsontwikkeling kan alleen evenwichtig plaatsvinden als er een balans is in opleidingsniveau. De verdeling daarvan uit zich immers op alle maatschappelijke terreinen: van werkgelegenheid tot zorg, van cultuur tot woningmarkt. Hoe hoger opgeleid, hoe vaker actief op sociaal gebied bijvoorbeeld 8 en lager opgeleiden leven korter in goede gezondheid en hebben meer zorgbehoefte. Standcijfers onderwijs Flevoland, per schoolgemeente 2005/ / / 10 aantal leerlingen basisonderwijs aantal scholen basisonderwijs aantal leerlingen speciaal onderwijs aantal scholen speciaal onderwijs aantal leerlingen praktijkonderwijs aantal scholen praktijkonderwijs aantal leerlingen voortgezet onderwijs aantal scholen voortgezet onderwijs aantal leerlingen MBO studenten in het HBO studenten in het WO Bron: CBS, ABF, CFI, gemeente Almere, scholen in Flevoland Laatste update: 28 januari De GGD Volwassenenenquête 2009 laat zien dat de deelname aan vrijwilligerswerk duidelijk stijgt met het opleidingsniveau. Blik op Flevoland, van 15

16 Ketenprobleem De Flevolandse beroepsbevolking is dus te laag geschoold en de onderwijsinfrastructuur is onvoldoende. Om de kwaliteit van het hoger beroepsonderwijs in Flevoland te verhogen, is ook in het basis-, voortgezet en middelbaar beroepsonderwijs een slag nodig. Omdat dit buiten de reikwijdte van dit rapport valt, wordt hier volstaan met de constatering dat er lokale educatieve agenda s zijn opgezet die zich richten op de schoolorganisaties en op de kwaliteit van instroom van docenten. Aanzienlijk aanlooptekort Windesheim Flevoland Voor wat het hoger beroepsonderwijs betreft is de infrastructuur flink verbeterd met de komst van Windesheim naar Flevoland. In totaal stelden de betrokken partners (via het Fonds Windesheim Flevoland dat wordt beheerd door de gemeente Almere) 72 miljoen euro beschikbaar voor de dekking van het aanlooptekort van een brede hogeschool voor Flevoland door Windesheim: de rijksoverheid (ministeries VROM en OCW) 37 miljoen euro, Provincie Flevoland 20 miljoen euro, de gemeente Almere 12 miljoen euro en de gemeente Lelystad 3 miljoen euro. 9 Windesheim Flevoland wil de verantwoordelijkheid die hiermee gepaard gaat niet alleen vertalen naar hoger beroepsonderwijs, maar ook naar onderzoek en maatwerktrajecten voor organisaties. Wie zijn verantwoordelijk? De verantwoordelijkheid voor (de kwaliteit van) het primaire leerproces ligt bij de (besturen van de) onderwijsinstellingen. Maar zowel onderwijs, bedrijfsleven als overheid zoeken in het algemeen naar een manier om het beroepsonderwijs beter te laten aansluiten op de arbeidsmarkt; een manier die verder gaat dan alleen stages; het onderwerp van dit rapport. De ambitie om onderwijs en beroepspraktijk optimaal te laten integreren, kan het meest succesvol worden vormgegeven als niet alleen de onderwijsinstellingen, maar ook het bedrijfsleven en de overheden die ambitie en bijbehorende verantwoordelijkheid voelen en invullen. Het onderwijs staat niet op zichzelf, maar is uiteindelijk van en voor ons allemaal (zie ook hoofdstuk 1). overheidsverantwoordelijkheid in deze. Dat onderwijs voor de provincie geen kerntaak (meer) is, wil niet zeggen dat Provincie Flevoland geen rol meer speelt. Binnen het provinciaal beleid zijn er met onderwijs nog raakvlakken met de economische clusters waarin de relatie wordt gelegd met onderzoek en onderwijs. Afgezien daarvan heeft de provincie 20 miljoen euro beschikbaar gesteld aan het Fonds Windesheim Flevoland. Dit fonds wordt door de gemeente Almere beheerd. De provincie heeft, net zoals de andere overheden die publiek geld hier hebben gealloceerd, een toezichthoudende rol. De verantwoordelijkheid en belangen van het bedrijfsleven zijn evident. Uiteindelijk is de kwaliteit en beschikbaarheid van het (toekomstig) arbeidskapitaal van de Flevolandse bedrijven grotendeels afhankelijk van scholing. Het bedrijfsleven kan dat op diverse manieren positief beïnvloeden. Verbinding zoeken Zowel onderwijs, bedrijfsleven als overheid zoeken in het algemeen naar een manier om het beroepsonderwijs beter te laten aansluiten op de arbeidsmarkt; een manier die verder gaat dan alleen stages, het onderwerp van dit rapport. De ambitie om onderwijs en beroepspraktijk optimaal te laten integreren, kan het meest succesvol worden vormgegeven als niet alleen de onderwijsinstellingen, maar ook het bedrijfsleven en de overheden die ambitie en bijbehorende verantwoordelijkheid voelen en invullen. En als zij elkaar dus ook opzoeken. De Higher Education Board van Windesheim Flevoland, met leden uit overheid, bedrijfsleven, zorg, onderwijs en koepelorganisaties, en die Windesheim Flevoland adviseert bij de ontwikkeling tot kennisinstelling, vormt een mooi voorbeeld van kennisdeling op brancheniveau. Maar om de ambities te verwezenlijken dient de verbinding op alle niveaus aanwezig te zijn. In hoofdstuk 1 en 2 vindt u creatieve denkrichtingen en aanbevelingen om tot een verdergaande aansluiting te komen. Het onderwijs staat niet op zichzelf, maar is uiteindelijk van en voor ons allemaal. Voor wat de overheid betreft, het Flevolands onderwijsbeleid is gedecentraliseerd naar de gemeenten. Zij dragen dus de voornaamste regionale 9 Uit: Financieringsafspraken Windesheim Flevoland 20 april 2010, provincie Flevoland. Op basis van de netto contante waarde op 1 januari 2010, op basis van de destijds geactualiseerde businesscase. Deze afspraken hebben betrekking op de periode tot het bereiken van het break-even punt. In 2010 was dat gesteld op In de financieringsafspraken is vastgelegd hoe en onder welke voorwaarden jaarlijks geld beschikbaar wordt gesteld aan Windesheim ter dekking van het aanlooptekort. Ook de wijze waarop Windesheim verantwoording moet afleggen is daarin geregeld. 16

17 1 Generieke aanbevelingen Aanbevelingen 17

18 In de bijlagen zijn de verslagen opgenomen van de discussies die in de verschillende thematische groepen werden gevoerd tijdens de themabijeenkomst die SER Flevoland hield. De rode draad in al die groepen was een gevoel van ongrijpbaarheid. De mensen uit het onderwijs stonden open voor input en medewerking van het bedrijfsleven, werken vaak op diverse manieren al samen met de beroepspraktijk, maar voelden in de discussies dat de resultaten daarvan kennelijk niet voldoende zijn of niet zichtbaar genoeg. De mensen uit de beroepspraktijk gaven aan wel degelijk te willen bijdragen aan het onderwijs, maar zochten naar een, liever nog dé, meest effectieve manier om dat te doen. Geconcludeerd kan worden dat onderwijs en beroepspraktijk kennelijk nog (teveel) op afstand staan van elkaar. In dit hoofdstuk staan aanbevelingen voor denkrichtingen of maatregelen die de aansluiting tussen onderwijs en beroepspraktijk zowel kwantitatief als kwalitatief zouden kunnen versterken. Moreel appèl: ook bedrijfsleven en overheid hebben onderwijsverantwoordelijkheid Er wordt door velen al langer nagedacht over de aansluiting van het beroepsonderwijs op de beroepspraktijk. SER Flevoland ziet in de community approach een goede basis om die aansluiting te realiseren. Het Provinciaal Platform Arbeidsmarkt zegt daarover in een rapport dat onderwijsinstellingen momenteel zijn gepositioneerd als opzichzelfstaande organisaties, terwijl scholen eigenlijk daadwerkelijk een onderdeel zouden moeten vormen van de gemeenschap waaraan ouders, politici, business- en opinionleaders daadwerkelijk een bijdrage (kunnen) leveren. 10 SER Flevoland sluit zich aan bij dit uitgangspunt. Samenwerking op basis van een publieke onderwijsmoraal vindt echter alleen plaats als die moraal daadwerkelijk gevoeld wordt door alle betrokkenen. Daarvoor is een vertaalslag nodig van het algemene principe naar concrete belangen. What s in it for me als onderwijsinstelling, werkgever, overheid, student? Welnu: minder zwakke en zeer zwakke scholen in Flevoland, kwalitatief betere opleidingen, meer studenten in Flevoland, een betere cv voor die studenten, een sterkere concurrentiepositie van de regio als gevolg van een beter en hoger opgeleide beroepsbevolking, een beter vestigingsklimaat voor het bedrijfsleven vanwege goed arbeidsaanbod, meer welvaart. Hier ligt een concrete communicatieverantwoordelijkheid voor zowel onderwijs, overheid als intermediaire organisaties zoals VNO/NCW-MKB en bedrijfskringen. Zet in op verhoging van het onderwijsniveau van de gehele beroepsbevolking De Flevolandse economie is ten zeerste gebaat bij de verhoging van het onderwijsniveau van de beroepsbevolking. De focus ligt daarbij nog op het opleiden van jongeren. Onderwijsinstellingen, overheid en bedrijfsleven zouden nadrukkelijk een gezamenlijke ambitie moeten hebben om ook de volwassen middelbaar opgeleide Flevolander te verleiden tot het volgen van hoger beroepsonderwijs. Zo wordt de arbeidsproductiviteit via twee lijnen verhoogd: jongeren en ouderen. Dit past bovendien in de filosofie dat in een kenniseconomie een leven lang geleerd moet worden. 11 Avond-, weekend-, deeltijd-, modulair en afstandsonderwijs zijn daarbij voor de hand liggende onderwijsvormen. Wanneer het onderwijs dat de Flevolandse jongeren volgen hiermee wordt geïntegreerd, heeft dat bovendien als voordeel dat jongeren al tijdens de reguliere lessen contacten opbouwen met hun arbeidzame, volwassen medestudenten, praktijkvoorbeelden horen en bekend raken met de Flevolandse arbeidsmarkt. 10 Blik op Flevoland, van 11 Van De raad kent vier basisfuncties toe aan een leven lang leren : reparatie: wie geen opleiding heeft gevolgd op jonge leeftijd, moet dat later kunnen inhalen; wisseling in loopbaan: wie er pas op latere leeftijd achter komt dat hij iets anders wil doen of talenten ontdekt, moet een opleiding kunnen volgen om een switch te maken; bij de tijd blijven en vooruitkomen in de samenleving: volwassenen moeten hun kennis en competenties actueel kunnen houden om zo hun arbeidsmarktpositie op peil te houden en te werken aan verbetering van hun positie; sociaal-culturele en persoonlijke functie: mensen leren niet alleen voor hun arbeidsloopbaan, maar ook om zich in algemene zin te blijven ontwikkelen. 18

19 Pionier in creatieve Flevolandse formules ten behoeve van uitbreiding van het hoger beroeps- en wetenschappelijk onderwijs en ter versterking imago Flevoland In essentie is onderwijs een samenspel tussen kennisvrager en kennisaanbieder; scholing kan overal plaatsvinden en met medewerking van deskundigen uit allerhande disciplines en organisaties. In Flevoland wordt al gepionierd met innovatieve onderwijsinitiatieven. 12 Deze vragen om doorontwikkeling, uitbreiding of navolging, kwantitatief danwel kwalitatief. Juist in de aansluiting met het Flevolands bedrijfsleven in het algemeen en met de Flevolandse topsectoren in het bijzonder leveren ze potentieel hoge toegevoegde waarde aan de Flevolandse onderwijsinfrastructuur en aan de landelijke, zo niet internationale positionering van Flevoland als kenniseconomie. Zo kan het onderwijs bijdragen aan versterking van identiteit en imago van de regio. Lectoraten als bruggenbouwers tussen onderwijs en werkveld en als katalysatoren van innovatie Sinds 2001 kennen de hbo-instellingen in Nederland de functie van lector. Lectoren in het hoger beroepsonderwijs zijn aangesteld om het onderwijs en het bedrijfsleven beter op elkaar te laten aansluiten, zodat studenten die kennis meekrijgen waaraan in het bedrijfsleven behoefte is. De lector geeft leiding aan een kenniskring -ofwel het lectoraat- dat praktijkgericht onderzoek doet. Praktijkgericht onderzoek is in eerste instantie niet gericht op theorieontwikkeling, maar op het oplossen van praktische problemen waar professionals in de praktijk tegen aan lopen. Zowel de kennisontwikkeling als de implementatie van nieuwe inzichten geschiedt in nauwe interactie met de beroepspraktijk, kennisinstituten en het onderwijs. Lectoren en kenniskringen hebben vier doelen: verbetering van de externe oriëntatie, curriculumvernieuwing, professionalisering van docenten en versterking van kenniscirculatie en kennisontwikkeling binnen hbo-instellingen. 13 De CAH Vilentum heeft in ieder geval al in Dronten vier en in Almere twee lectoraten op het gebied van agro en food. Provincie Flevoland en de hbo-instellingen in Flevoland zouden zich ten doel kunnen stellen dat op het gebied van elk van de drie Flevolandse topsectoren één of meer lectoraten ingesteld worden in Flevoland. Dit is van belang voor zowel de Flevolandse onderwijsinstellingen als de innovatie- en concurrentiekracht van het bedrijfsleven en draagt voorts bij aan versteviging van de economische profilering van de regio. De-institutionaliseer zoveel mogelijk: uni-locaties De afstand die wordt gevoeld tussen de kolommen mbo en hbo en tussen onderwijs en arbeidsmarkt kan worden verkleind door horizontale verbindingen en verbanden tot stand te brengen. Uni-locaties werken drempelverlagend, bevorderen onderlinge formele en informele contacten en samenwerking. Voorbeelden van mogelijkheden: Indien mbo 3 en 4 in hetzelfde (onderwijs- of bedrijfs)gebouw gehuisvest zouden zijn als bijvoorbeeld hbo 1, verlaagt dat in ieder geval de fysieke drempel van mbo naar hbo. Praktijklokalen kunnen worden uitgeplaatst naar bedrijven. Intermediaire organisaties die eigen kantoren hebben, zouden deze kantoren kunnen verhuizen naar de hogescholen (LTO op de CAH Vilentum, etc.). De medewerkers huizen dan letterlijk tussen de docenten en studenten. Werkgevers (inclusief overheden) kunnen niet alleen in hun bedrijf, maar ook op scholen vergaderen. Daarbij zouden de agenda s van deze vergaderingen zo kunnen worden ingericht dat (delen van) die vergadering open zijn en dat er zonder voorafgaande afspraak toegehoord kan worden door studenten én docenten. Zo werkt het in de beroepspraktijk. Dit zijn de issues die in het werkveld spelen. De directievergaderingen van de hogescholen kunnen binnen bedrijven en overheidsinstellingen worden belegd. Bedrijfskringen kunnen hun vaste bijeenkomsten op de scholen houden. 12 Voorbeelden: de Techoncampus van het Technocentrum Flevoland, de Roy Heiner Acadamy (met hbo-ambities) en op universitair niveau de International Fieldschool for Maritime Archaeology Flevoland (IFMAF). 13 Van website van het Forum voor Praktijkgericht Onderzoek, bijzonder verenigingsorgaan van de HBO-raad. 19

20 Verminder schooluitval door zachte overgangen De overgangen van afgeronde opleidingen naar vervolgopleidingen zijn gevoelige momenten voor schooluitval. De lange zomervakanties en de soms benodigde gewenningsperiode in de nieuwe opleiding dragen daaraan bij. De overstap kan gemakkelijker worden gemaakt door studenten al vóór hun concrete overstap begeleiding te bieden door een (leerling)mentor van de vervolgopleiding. Deze mentor kan aan het einde van de vorige opleiding al concrete afspraken maken voor de eerste dagen, weken en maanden in de vervolgopleiding. Zo worden mogelijke problemen vroegtijdig gesignaleerd. De leerlingmentoren doen op deze manier ervaring met coaching / management op. Voorts zouden werkgevers afgestudeerden die na de zomervakantie beginnen aan een nieuwe opleiding, vakantiewerk aan kunnen bieden op niveau. Hierdoor begint de student al met enige ervaring aan de nieuwe opleiding. Wellicht kan de student hiermee ook vrijstellingen behalen. Voorts heeft de student een mogelijke voorsprong bij die werkgever als het gaat om de toekomstige selectie van stagiaires/comakers en andersom. Ondernemerschap studenten: benut stimuleringsregelingen Veel studenten hebben tijdens hun studie al eigen bedrijfjes. Ook studenten die dat niet hebben, zullen in toenemende mate na hun studie zelf gaan ondernemen of in ieder geval ondernemend moeten zijn om een goede werknemer van de toekomst te kunnen zijn. In 2008 startte het landelijke Actieprogramma Onderwijs en Ondernemen om het leren ondernemen te bevorderen en om het onderwijs en het bedrijfsleven dichter bij elkaar te brengen. Het is een actieprogramma dat zich richt op het gehele onderwijs, van basis- tot en met wetenschappelijk onderwijs. 14 Eén van de zeven actielijnen van dit programma is de uitvoering van de regeling Onderwijs Netwerk Ondernemen (ONO). De regeling ONO heeft in 2009 en regionale netwerken financieel ondersteund. Onderwijsinstellingen dienden projecten in met een gemiddelde omvang van euro subsidie en een looptijd van twee jaar. Van deze 79 projecten waren er slechts twee Flevolands: in 2009 Onderwijs Netwerk Ondernemen Flevoland van ROC Flevoland en in 2010 het Educatief Centrum Biddinghuizen. Van de acht gehonoreerde ONO-projecten in 2012 was er gelukkig één Flevolands: het Project Doorlopende stimuleringslijn ondernemerschap vmbo-mbo van ROC Flevoland. 15 SER Flevoland heeft de indruk dat in Flevoland de mogelijkheden van bestaande of toekomstige stimuleringsregelingen beter benut kunnen worden. De gemeenten, verantwoordelijk voor het arbeidsmarktbeleid, zouden samen kunnen optrekken en de Flevolandse onderwijsinstellingen kunnen wijzen op regelingen en het belang om hiervan gebruik te maken. (Zie ook 2.2 ICT en techniek). Communiceer het (in)directe belang van groter aanbod stages en comakerships De kwaliteit van het beroepsonderwijs is voor een groot deel afhankelijk van kwalitatief goede stages/comakerships en een breed stage- c.q. comakershipaanbod. Werkgevers uit het bedrijfsleven en uit de overheid dienen hierin te investeren door meer stageplekken en mogelijkheden voor comakerships te bieden. Levert de investering van een organisatie in een stagiair of comaker niet direct de medewerker van de toekomst op, blijft het desalniettemin een investering in de Flevolandse economie c.q. de beroepssector. Dat besef moet tussen de oren. Hier ligt een communicatieverantwoordelijkheid voor onderwijsinstellingen, overheden, werkgevers- en werknemersorganisaties en bedrijfskringen. Zij kunnen de bekendheid met de mogelijkheden en het belang van stages en comakerships kracht bijzetten door een concrete campagne onder werkgevers. Organisaties worden sterker als zij ook de nieuwe generatie binnenhalen! Zie 15 Zie 16 Zie ook bijlage 7 waarin Rieke de Vlieger het voorbeeld noemt van brugklassers die ondernemers leren hoe ze sociale media slim inzetten voor hun bedrijf. 20

21 Braindrain tegengaan door voorkeursbeleid en eerste baan garantie Net zoals het makkelijker is om een bestaande klant te houden dan om een nieuwe te werven, is het makkelijker om een Flevolander in Flevoland te houden dan om een niet-flevolander naar Flevoland te trekken. Door Flevolandse studenten al in een vroeg stadium van hun carrière bij Flevolandse organisatie te betrekken via stages en comakerships, is de kans groter om die hoger opgeleide student in Flevoland te houden en daarmee het aanbod van hoger opgeleiden voor Flevolandse werkgevers te vergroten. De braindrain als gevolg van de aanlokkelijke voorzieningen op het oude land kan worden verkleind door er aanlokkelijke netwerken op het nieuwe land tegenover te zetten. Flevolandse werkgevers (overheden en bedrijven) zouden een vorm van voorkeursbeleid moeten willen voeren: geen hbo-student van buiten Flevoland aannemen voor een comakership als er een Flevolandse hbo-student beschikbaar is. Voorts zouden werkgevers clusters kunnen vormen die gezamenlijk garant staan voor een first job principe: heb je met goed gevolg een comakership bij één van die werkgevers uitgevoerd, dan is er na het afstuderen een eerste baangarantie van minimaal anderhalf jaar bij één van die organisaties of bij meerdere van die organisaties via roulatie in dat cluster (twee keer negen maanden of drie keer zes maanden bijvoorbeeld). De Flevolandse overheden en zorginstellingen zouden dit kunnen doen, maar ook bedrijven in bepaalde sectoren (banken, exporterende bedrijven, techniek, logistiek, onderwijs, vastgoed/makelaardij, toeristische bedrijven, etc.) of bedrijven in een ketensamenwerking (toeleverancier, producent en verwerker). Implementeer stages en comakerships in de beroepspraktijk van het MKB: verruim lestijden Het Flevolands bedrijfsleven bestaat voor een groot deel uit bedrijven uit het midden- en kleinbedrijf. Voor deze bedrijven kan het een te zware belasting zijn om in een korte, intensieve periode een student te begeleiden. Voor deze bedrijven wordt het mogelijk aantrekkelijker als zij deze student gedurende een langere periode, bijvoorbeeld het gehele jaar één dag in de week of enkele uren per dag binnen hun organisatie zouden hebben. Zo kunnen stages/comakerships buiten de werkpieken om worden georganiseerd of juist worden benut om werkpieken op te vangen, denk aan de zorg (bijvoorbeeld bij de maaltijden) of in de toeristische branche in het hoogseizoen. Indien de onderwijsinstellingen op deze manier stages of comakerships mogelijk zouden maken voor het midden- en kleinbedrijf door (op bepaalde tijden) de lessen naar de avonden en/of weekends te verplaatsen, wordt mogelijk het beschikbare aantal stageplaatsen in Flevoland aanzienlijk verruimd. Creëer meer continuïteit in stages/ comakerships Voor commerciële en overheidsorganisaties is continuïteit ook belangrijk. Zij willen de kennis verdiepen of uitbreiden, maar dat is moeilijk met steeds wisselende stagiaires/comakers. Het is voor student en werkgever belangrijk dat de opgedane kennis wordt overgedragen, zodat de nieuwe stagiair/ comaker niet opnieuw het wiel hoeft uit te vinden, maar zo effectief mogelijk kan doorbouwen op wat in de voorgaande periode is bereikt. Studenten zouden in hun verslag aan het einde van hun stage of comakership tevens de opdracht voor de opvolger kunnen formuleren. Daarbij snijdt het mes aan twee kanten: er ontstaat commitment bij de opdrachtgever om een volgende stagiair c.q. comaker binnen te halen en tegelijkertijd is het een vorm van leerlingmentoraat die een kennisstijging tot gevolg heeft voor zowel opdrachtgevers als elkaar opvolgende stagiaries/ comakers. 21

22 Matchmaking studenten/afgestudeerden en werkgevers: samenwerking uitzendbureaus In een discussiegroep kwam naar voren dat uitzendbureau USG zeker mogelijkheden ziet om hbo ers in te laten stromen in Flevolandse bedrijven. Wellicht geldt dit ook voor andere uitzendbureaus in Flevoland. Juist uitzendbureaus beschikken over een breed netwerk en hebben goed inzicht in de kennisbehoefte van de lokale en regionale arbeidsmarkt. SER Flevoland adviseert om te onderzoeken of de matchmaking tussen studerenden en afgestudeerden met werkgevers via de uitzendbranche geoptimaliseerd kan worden in een publiek-private samenwerking of anderszins binnen het onderwijstraject. Contact tussen docent en werkvloer Hoe wordt de didactische kwaliteit van de docent verhoogd? Dienen zij altijd een hoger (wetenschappelijk) opleidingsniveau te hebben dan het niveau waarop ze lesgeven? Of dienen zij juist vooral met de voeten in de klei te staan. Voor beide is uiteraard iets te zeggen en waarschijnlijk is een goede mix het beste. Het gastdocentschap (mensen uit de beroepspraktijk die gastlessen geven) bevordert praktische kennisoverdracht en betrokkenheid van het bedrijfsleven bij het onderwijs. Eigenlijk zou minimaal elke Flevolandse werkgever met meer dan honderd werknemers de morele verplichting op zich moeten nemen om een halve of hele dag per jaar gastlessen te verzorgen. Het kleinere MKB zou dit in clusters kunnen organiseren: in jaar a verzorgt bedrijf b de lessen, in jaar b bedrijf c, etc. Om de inhoudelijke aansluiting tussen werkpraktijk en lespraktijk te optimaliseren, zouden niet alleen studenten maar ook docenten stage kunnen lopen in de beroepspraktijk; een vorm van praktische bijscholing die tevens het aanknopingspunt kan bieden voor bijscholingsmogelijkheden voor mensen uit de beroepspraktijk binnen het Flevolandse onderwijs. Van good naar excellent : focus op het Primaire leerproces SER Flevoland hecht er belang aan om op deze plaats ook te refereren aan het onderzoek van McKinsey&Company uit (zie bijlage 8). Uit dit onderzoek blijkt dat een onderwijsniveau zonder structuurveranderingen of zelfs extra geld van good naar great of zelfs excellent zou kunnen stijgen door de focus te leggen op het primaire leerproces. Uit dit onderzoek zijn drie hoofdlijnen af te leiden. Zorg dat in de lerarenopleidingen alleen de besten de volgende generatie opleiden. Professionaliseer het leraarsvak door docenten van elkaar te laten leren via gezamenlijke voorbereiding van lessen en bijwoning van elkaars lessen (lesgeven met de deur open ). Excellente schoolsystemen stellen schoolleiders in staat van andere schoolleiders te leren. Sterke schoolleiders analyseren voorts nauwgezet de resultaten van leerlingen om verbetermogelijkheden te vinden, besteden 40% van hun tijd met leraren om lesmaterialen te verbeteren en hen te coachen in de klas, betrekken ouders bij het onderwijs en creëren bij de leraren een cultuur van met elkaar leren. Het zijn concrete aanbevelingen die elke (beroeps) onderwijsinstelling vandaag nog kan implementeren 17 How the world s most improved school systems keep getting better, McKinsey & Company, McKinsey On Society, De Stichting van het Onderwijs wijdde hier in september jl. een verkiezingsdebat aan. 22

23 2 Sectorale aanbevelingen Aanbevelingen 23

24 2.1 Economie en zakelijke dienstverlening Randstad Holland produceerde in 2009 krap de helft van de waarde van de Nederlandse economie 18. Het Bruto Regionaal Product is een belangrijke indicator van de welvaart van een regio. De Noordvleugel en Zuidvleugel ontlopen elkaar weinig met een respectievelijke bijdrage van 127 en 108 miljard euro. De grootste bijdragen aan de economie komen vanuit handel & transport, non-profit diensten en de commerciële dienstverlening. In Flevoland 19 zijn er ruim banen in de sectoren zakelijke en financiële diensten en handel. Deze sectoren hebben een sterke groei laten zien de afgelopen tien jaar. Uit de economische verkenning van de Metropoolregio Amsterdam (2012) 20 blijkt dat er veel toekomstige groeikansen liggen voor met name de (internationale) handel. Meer aandacht voor talenkennis binnen het onderwijs Talenkennis is een belangrijke voorwaarde voor versterking van de handelssector. Ook een onderzoek van Hays bracht naar voren dat extra talenkennis de doorslag kan geven 21. Om die reden is het van belang dat de kwaliteit van taalonderwijs en diversiteit in het aanbod van talen bij hbo-instellingen toeneemt. 2.2 ICT en techniek Met een focus op structuurversterking van de Flevolandse economie via verdere ontwikkeling van de topsectoren zet de provincie in op bèta-innovatie. Dat biedt ook mogelijkheden voor zogenoemde crossovers: innovaties kunnen vertaald worden naar andere sectoren. In de discussiebijeenkomst van SER Flevoland kwam echter aan de orde dat veel (Flevolandse) bedrijven nu al verlegen zitten om hbo-opgeleide technici, terwijl juist deze mensen veel perspectief bieden aan het midden- en kleinbedrijf. Er is bovendien een uitstroom te verwachten van oudere medewerkers op dit gebied. Het beeld van een tekort aan technici blijkt ook uit een onderzoek van uitzend- en recruitmentbureau Hays 22 dat constateerde dat er wereldwijd een tekort is aan kandidaten met specifieke kennis over JAVA,.NET, en C++. Ook worden er grote tekorten aan R&Dpersoneel verwacht bij organisaties in technologie, consumentenproducten, industrie en biowetenschap. Er is dus meer vraag dan aanbod op ICT- en technisch gebied. Ook Berenschot concludeerde recentelijk dat er een groot tekort is aan ICT-ers en technici 23. Stimulerende en regierol provincie en gemeenten bij regionale vertaling van landelijke programma s Landelijk lopen er veel programma s 24 die zich ten doel stellen meer en betere opgeleide technici in het vmbo, mbo en hbo af te leveren. Vaak gaat daarbij speciale aandacht uit naar de topsectoren, zoals in het Masterplan Bèta en Technologie 25. De regio is daarbij aan zet 26, waarbij wordt verwacht dat er aansluiting wordt gevonden tussen onderwijs, bedrijfsleven en overheid. Provincie Flevoland en de Flevolandse gemeenten zouden in het kader van versterking van de Flevolandse kenniseconomie actief hierop kunnen inzetten door de regierol op te pakken en te stimuleren. Het in maart van dit jaar verschenen handboek Publiek 18 TNO-rapport / TNO-060-DTM / Top 20 van Europese stedelijke regio s ; Randstad-Holland in internationaal perspectief Economische verkenning MRA 2012: 21 Zie bijlage Zie bijlage Berenschot: onderzoek HR Trends Voorbeelden zijn HBO Centres of expertise (Sectorinvesteringsplan HBO , Meer studenten hbo-techniek via Centres of Expertise, commissie De Boer) en MBO Centra voor innovatief vakmanschap (sectorinvesteringsplan MBO , Meer mbo-techniek studenten op topniveau door Centra voor Innovatief Vakmanschap, commissie Hermans) ontwikkeld. Deze centra profileren zich scherp op economisch innovatiespeerpunten (topsectoren). Daarmee richten de centra zich op het versterken van de Nederlandse kenniseconomie en faciliteren ze innovatie. 25 Naar 4 op de 10, meer technologietalent voor Nederland, 26 Programma Toptechniek in Bedrijf van het Platform Bètatechniek. 24

25 Privaat Profileren, een uitgave van het Platform Bèta Techniek, biedt handvatten voor het opzetten van een duurzame samenwerking tussen onderwijs en bedrijfsleven. Het is opgesteld op basis van ervaringen bij de al gestarte Centres of expertise en Centra voor innovatief vakmanschap. ICT en techniek aantrekkelijker maken door bredere onderwijscontext In de werving van studenten kan het onderwijs latente bèta s aantrekken door technologie in een multi- en interdisciplinaire context te plaatsen. Bedrijfsleven kan helpen met werving van studenten Met name de ICT-sector heeft bij veel jongeren het imago dat de sector krimpt, maar het tegendeel is waar. ICT en techniek beperken zich ook niet langer tot de grote bedrijven en banken. Het Flevolands bedrijfsleven kan bijdragen aan de werving van studenten door met Windesheim Flevoland en andere opleidingen mee te gaan naar voorlichtingsbijeenkomsten in het voortgezet onderwijs en het mbo. Het is nodig dat leerlingen en studenten merken dat er vanuit het bedrijfsleven werkelijke interesse is voor ICT- en techniekstudenten. Midden- en kleinbedrijf kan zich beter profileren Lang niet alle ICT- en technische studenten ambiëren een stage, comakership of baan bij een grote organisatie. Ook kleinere Flevolandse bedrijven kunnen deze studenten via stages of comakerships al vroeg aan zich binden door zichzelf beter te presenteren aan, en profileren bij deze studenten, bijvoorbeeld bij de voorlichtingsbijeenkomsten en via gastcolleges. Daarna dient het bedrijfsleven die jonge werknemers wel te blijven boeien, door onder meer functies te vernieuwen (afwisseling/multidisciplinair) en ruimte te bieden voor zelfstandigheid en creativiteit. 2.3 Zorg en welzijn Flevoland kenmerkt zich als een provincie met een gemiddeld jonge bevolking, maar het aandeel 65-plussers zal de komende twintig jaar met twee derde toenemen: van 10% tot 17%. Is nu 1 op 12 bewoners van Almere 65 jaar of ouder, in 2030 zal dat 1 op 6 zijn. In andere gemeenten zal deze verhouding dan 1 op 5 zijn. In de Noordoostpolder is de vergrijzing het grootst, maar de vergrijzing zal zich het snelst ontwikkelen in Almere. 27 Deze vergrijzing stelt niet alleen eisen aan het voorzieningenniveau, maar vraagt ook om meer personeel, omdat de vraag naar zorg zal stijgen. Daarnaast zal er sprake zijn van een grote vervangingsvraag, vanwege de uitstroom van de aanzienlijke groep werknemers ouder dan vijftig jaar. De verwachte gemiddelde groei van de werkgelegenheid in de zorgsector is hoog, maar zelfs bij toename van de beroepsbevolking in Flevoland zal er naar verwachting onvoldoende personeel instromen. Doorstroom van mbo naar hbo stimuleren Er is veel vraag naar zorgpersoneel op hbo-niveau. Om een grotere doorstroom van mbo naar hbo te realiseren, is het allereerst van belang dat zoveel mogelijk mbo ers op niveau 4 worden opgeleid in Flevoland. Of misschien zelfs op niveau 4+. Hier ligt een taak voor de mbo-instellingen. Zij dienen studenten actief hiervoor te motiveren en ze zo goed mogelijk te faciliteren. Gedacht kan worden aan het instellen van losse modules op 4+ niveau, wat afgestudeerden een extra aantekening in hun cv oplevert en waarmee ze zich onderscheiden van anderen na hun afstuderen. Voorts kan de drempel naar het hbo verlaagd worden door in het hbo op de werkvloer afgestemde deeltijden modulaire onderwijsmogelijkheden aan te bieden, waardoor mensen niet direct hoeven te kiezen voor een gehele hbo-opleiding. Mbo ers die al een niveau 4 hebben behaald of herintreders met een mbo niveau 4 kunnen zich zo (naast een baan) extra kwalificeren en breder inzetbaar maken voor een werkgever (zodat iemand bijvoorbeeld ook medicatie mag toedienen). Zie ook H1 (uni-locaties). 27 Blik op Flevoland, van 25

Factsheet Almeerse arbeidsmarkt Juni 2013

Factsheet Almeerse arbeidsmarkt Juni 2013 Factsheet Almeerse arbeidsmarkt Juni 2013 Snel een beeld van de Almeerse arbeidsmarkt Werkgevers krijgen de komende jaren in toenemende mate te maken met een tekort aan gekwalificeerde medewerkers. Zij

Nadere informatie

Krachten bundelen, kennis delen en allianties vormen

Krachten bundelen, kennis delen en allianties vormen The Next Step: Coalition of the Willing Krachten bundelen, kennis delen en allianties vormen The Next Step: Coalition of the Willing Krachten bundelen, kennis delen en allianties vormen Een regio om trots

Nadere informatie

Bijlage 2. Human Capital Agenda s

Bijlage 2. Human Capital Agenda s Bijlage 2 Capital s De topsectoren gaan een human (onderwijs en scholing) voor de langere termijn opstellen en zullen onderwijsinstellingen hierbij betrekken. De s bevatten o.a. een analyse van de behoefte

Nadere informatie

Topsectoren. Hoe & Waarom

Topsectoren. Hoe & Waarom Topsectoren Hoe & Waarom 1 Index Waarom de topsectorenaanpak? 3 Wat is het internationale belang? 4 Hoe werken de topsectoren samen? 5 Wat is de rol voor het MKB in de topsectoren? 6 Wat is de rol van

Nadere informatie

Cluster Agro en Food Regio Zwolle

Cluster Agro en Food Regio Zwolle Cluster Agro en Food Regio Zwolle Dé proeftuin voor duurzame, innovatieve systemen en nieuwe verdienmodellen: een living lab voor Agro en Food Cluster Agro en Food Regio Zwolle Werk en innovatie Sterk

Nadere informatie

Het creëren van een innovatieklimaat

Het creëren van een innovatieklimaat Het creëren van een innovatieklimaat Bertholt Leeftink Directeur- Generaal Bedrijfsleven & Innovatie Inhoud 1. Waarom bedrijven- en topsectorenbeleid? 2. Verdienvermogen en oplossingen voor maatschappelijke

Nadere informatie

De arbeidsmarkt in Holland- Rijnland vanuit economisch pespectief

De arbeidsmarkt in Holland- Rijnland vanuit economisch pespectief De arbeidsmarkt in Holland- Rijnland vanuit economisch pespectief Op basis van het arbeidsmarktonderzoek van Research voor Beleid en EIM Douwe Grijpstra Datum: 7 november 2007 Opbouw presentatie -Inrichting

Nadere informatie

Toptechniek en Techniekpact. Een duurzame route

Toptechniek en Techniekpact. Een duurzame route Toptechniek en Techniekpact Een duurzame route Toptechniek en Techniekpact Een duurzame route In, door en uitstroom in de Techniek Techniekpact 3 Actielijnen: Kiezen voor techniek Leren in de techniek

Nadere informatie

Arbeidsmarktagenda 21

Arbeidsmarktagenda 21 Arbeidsmarktagenda 21 Topsectoren en de HCA Voor de twee agrarische topsectoren is een Human Capital Agenda opgesteld met als doel, de aansluiting tussen onderwijs en arbeidsmarkt te verbeteren, zowel

Nadere informatie

Niets is moeilijk voor wie weet hoe het werkt.

Niets is moeilijk voor wie weet hoe het werkt. Kennis in beweging eten werkt Niets is moeilijk voor wie weet hoe het werkt. Weten werkt Partner in praktijkleren en personeelsontwikkeling. Dat wil Kenniscentrum GOC zijn voor alle bedrijven en medewerkers

Nadere informatie

Infrastructuur landsdeel Noordvleugel. 5 hogescholen met bètatechniek 3 universiteiten Jet-Net: 31 scholen en 15

Infrastructuur landsdeel Noordvleugel. 5 hogescholen met bètatechniek 3 universiteiten Jet-Net: 31 scholen en 15 Facts & Figures 2 Deel II LANDSDEEL NOORDvleugel In het Techniekpact Noordvleugel hebben de provincies Noord-Holland, Flevoland en Utrecht hun bestaande techniek-, human capital- en economische agenda

Nadere informatie

Via de wijk aan het werk

Via de wijk aan het werk Via de wijk aan het werk Focus op de arbeidsmarkt Naast het erkennen van leerbedrijven is Calibris verantwoordelijk voor ontwikkeling en onderhoud van kwalificaties in de sectoren zorg, welzijn en sport.

Nadere informatie

Economie en arbeidsmarkt in Noord-Nederland

Economie en arbeidsmarkt in Noord-Nederland Economie en arbeidsmarkt in Noord-Nederland Jan Dirk Gardenier 17 april 2015 Lokale verschillen in leefbaarheid veel gesloten platteland Economie is afhankelijk van ruimtelijke gebiedsontwikkeling en de

Nadere informatie

Datum 09 september 2014 Betreft Aanbieding OESO-rapport Education at a Glance 2014 Onze referentie 659029

Datum 09 september 2014 Betreft Aanbieding OESO-rapport Education at a Glance 2014 Onze referentie 659029 >Retouradres Postbus 16375 2500 BJ Den Haag Aan de Voorzitter van de Tweede Kamer der Staten-Generaal Postbus 20018 2500 EA Den Haag.. Kennis IPC 5200 Rijnstraat 50 Den Haag Postbus 16375 2500 BJ Den Haag

Nadere informatie

Onderzoeksrapport: zorgelijke terugloop leerwerkplekken mbo

Onderzoeksrapport: zorgelijke terugloop leerwerkplekken mbo Onderzoeksrapport: zorgelijke terugloop leerwerkplekken mbo - Algemene daling in aantal mbo-studenten. Deze daling wordt grotendeels veroorzaakt door de afname van het aantal leerwerkplekken. - Vooral

Nadere informatie

Welkom in TECHNUM! KwaliteitsKring Zeeland 14-02-08

Welkom in TECHNUM! KwaliteitsKring Zeeland 14-02-08 Welkom in TECHNUM! KwaliteitsKring Zeeland 14-02-08 TECHNUM in vogelvlucht Wat is Technum Welke participanten Waarom noodzakelijk Waar we voor staan Wat onze ambities zijn TECHNUM Zelfstandige onderwijsvoorziening

Nadere informatie

Aanpak arbeidsmarkt Zuidoost-Nederland 2016-2020. Illustratie regionaal arbeidsmarkt dashboard. Inleiding

Aanpak arbeidsmarkt Zuidoost-Nederland 2016-2020. Illustratie regionaal arbeidsmarkt dashboard. Inleiding Aanpak arbeidsmarkt Zuidoost-Nederland 2016-2020 Illustratie regionaal arbeidsmarkt dashboard. Inleiding Wil Zuidoost-Nederland als top innovatie regio in de wereld meetellen, dan zal er voldoende en goed

Nadere informatie

Werknemers in de metalektro zijn trots op hun werk en op het bedrijf waar zij werken en zij zijn positief over verschillende aspecten van hun werk.

Werknemers in de metalektro zijn trots op hun werk en op het bedrijf waar zij werken en zij zijn positief over verschillende aspecten van hun werk. uit rapport Werken in de Metalektro Werknemers in de metalektro zijn trots op hun werk en op het bedrijf waar zij werken en zij zijn positief over verschillende aspecten van hun werk. Bent u geïnteresseerd

Nadere informatie

Wat gaan we doen? Colofon. Almeerse Scholen Groep. Koersplan maart 2015

Wat gaan we doen? Colofon. Almeerse Scholen Groep. Koersplan maart 2015 Colofon De uitgebreide versie van het ASG Koersplan 2015-2018 kunt u vinden op www.almeersescholengroep.nl. Dit is een uitgave van de Almeerse Scholen Groep. Niets uit deze uitgave mag worden verveelvoudigd

Nadere informatie

Tweede Kamer der Staten-Generaal

Tweede Kamer der Staten-Generaal Tweede Kamer der Staten-Generaal 2 Vergaderjaar 2011 2012 33 000 VIII Vaststelling van de begrotingsstaten van het Ministerie van Onderwijs, Cultuur en Wetenschap (VIII) voor het jaar 2012 Nr. 229 BRIEF

Nadere informatie

arbeidsmarkt- en opleidingsfonds hbo het beeld van het hbo als werkgever onder hoogopgeleide professionals Samenvatting imago-onderzoek

arbeidsmarkt- en opleidingsfonds hbo het beeld van het hbo als werkgever onder hoogopgeleide professionals Samenvatting imago-onderzoek arbeidsmarkt- en opleidingsfonds hbo het beeld van het hbo als werkgever onder hoogopgeleide professionals Samenvatting imago-onderzoek Zestor is opgericht door sociale partners in het hbo: onderzoeksvraag

Nadere informatie

Hoofdlijnenakkoord voor het inrichten van een Regionaal Arrangement Beroepsonderwijs Amsterdam

Hoofdlijnenakkoord voor het inrichten van een Regionaal Arrangement Beroepsonderwijs Amsterdam Afdeling Onderwijs, Jeugd en Educatie Team Onderwijs VO Hoofdlijnenakkoord voor het inrichten van een Regionaal Arrangement Beroepsonderwijs Amsterdam Betrokken partijen: De instellingen voor Beroepsonderwijs

Nadere informatie

Quickscan ICT 2012 samenvatting

Quickscan ICT 2012 samenvatting Quickscan ICT 2012 samenvatting Vraag & aanbod personeel in de ICT sector KBB 2012.25 Curaçao, november 2013 Kenniscentrum Beroepsonderwijs Bedrijfsleven Curaçao kenniscentrum beroepsonderwijs bedrijfsleven

Nadere informatie

Onderzoek Alumni Bètatechniek

Onderzoek Alumni Bètatechniek Onderzoek Alumni Bètatechniek 0 meting - Achtergrond Eén van de knelpunten op de Nederlandse arbeidsmarkt is een tekort aan technisch geschoolden. De Twentse situatie is hierin niet afwijkend. In de analyse

Nadere informatie

middelbaar beroepsonderwijs Brainport regio Eindhoven Onderwijsvisie Onze kijk op onderwijs

middelbaar beroepsonderwijs Brainport regio Eindhoven Onderwijsvisie Onze kijk op onderwijs middelbaar beroepsonderwijs Brainport regio Eindhoven Onderwijsvisie Onze kijk op onderwijs Summa College maart 2013 Inhoudsopgave Hoofdstuk 1: De vijf onderwijspijlers 4 Hoofdstuk 2: De vijf onderwijspijlers

Nadere informatie

Een goede loodgieter, daar zit iedereen om te springen

Een goede loodgieter, daar zit iedereen om te springen Gemeente Den Haag Een goede loodgieter, daar zit iedereen om te springen Den Haag werkt aan betere aansluiting onderwijs op arbeidsmarkt Bedrijfsleven, onderwijs en bestuurders in de regio Den Haag slaan

Nadere informatie

Platform Bèta Techniek. Connect 05 2015. Chemiedag 2015. Hoe kunnen onderwijs en bedrijfsleven succesvol samenwerken?

Platform Bèta Techniek. Connect 05 2015. Chemiedag 2015. Hoe kunnen onderwijs en bedrijfsleven succesvol samenwerken? Platform Bèta Techniek Connect 05 2015 Chemiedag 2015 Hoe kunnen onderwijs en bedrijfsleven succesvol samenwerken? Succesvolle samenwerking tussen onderwijs en bedrijfsleven is de basis voor groei van

Nadere informatie

BEROEPSBEVOLKING EN PENDEL PROVINCIE FLEVOLAND 2000 SAMENVATTING

BEROEPSBEVOLKING EN PENDEL PROVINCIE FLEVOLAND 2000 SAMENVATTING BEROEPSBEVOLKING EN PENDEL PROVINCIE FLEVOLAND 2000 SAMENVATTING Arbeidsmarkt Arbeidsparticipatie Van de 15 tot 65-jarige bevolking in Flevoland behoort 71% tot de beroepsbevolking (tabel 1) tegenover

Nadere informatie

Convenant Metropoolregio Amsterdam, FNV Finance, kennisinstellingen en cluster Financiële en Zakelijke Dienstverlening

Convenant Metropoolregio Amsterdam, FNV Finance, kennisinstellingen en cluster Financiële en Zakelijke Dienstverlening Convenant Metropoolregio Amsterdam, FNV Finance, kennisinstellingen en cluster Financiële en Zakelijke Dienstverlening Aanleiding Op 10 februari 2014 heeft, onder leiding van burgemeester Van der Laan,

Nadere informatie

Nieuwe kans op extra instroom

Nieuwe kans op extra instroom Nieuwe kans op extra instroom Focus op de arbeidsmarkt Naast het erkennen van leerbedrijven is Calibris verantwoordelijk voor ontwikkeling en onderhoud van kwalificaties in de sectoren zorg, welzijn en

Nadere informatie

Kansen voor jongeren bij u op de werkvloer Menukaart voor werkgevers

Kansen voor jongeren bij u op de werkvloer Menukaart voor werkgevers Kansen voor jongeren bij u op de werkvloer Menukaart voor werkgevers Voorwoord Een wereld van verschil maken voor jong talent én voor uzelf. Wie wil dat nu niet? Niet iedereen heeft hiertoe de mogelijkheid.

Nadere informatie

Excellente docent in de mbo-praktijk

Excellente docent in de mbo-praktijk Excellente docent in de mbo-praktijk Uitwisseling scholen HU 7 maart 2014 ROCMN P&O 5-3-2014 1 ROC Midden Nederland Profiel: Kwaliteit, kleinschaligheid en persoonlijk contact Nauwe verbinding met regionale

Nadere informatie

Hoofdlijnen voor het plan van aanpak voor de bestrijding van jeugdwerkloosheid 2013 2014

Hoofdlijnen voor het plan van aanpak voor de bestrijding van jeugdwerkloosheid 2013 2014 Hoofdlijnen voor het plan van aanpak voor de bestrijding van jeugdwerkloosheid 2013 2014 Aanpak jeugdwerkloosheid In een brief van 5 maart jl. hebben de Ministeries van SZW en OCW aangegeven dat zij een

Nadere informatie

SOCIAAL PERSPECTIEF. sociale structuurvisie Zaanstad 2009-2020

SOCIAAL PERSPECTIEF. sociale structuurvisie Zaanstad 2009-2020 SOCIAAL PERSPECTIEF sociale structuurvisie Zaanstad 2009-2020 SOCIAAL PERSPECTIEF sociale structuurvisie Zaanstad 2009-2020 De sociale ambitie: Zaanstad manifesteert zich binnen de metropoolregio Amsterdam

Nadere informatie

Samenwerkingsagenda Hogeschool van Arnhem en Nijmegen en de Provincie Gelderland

Samenwerkingsagenda Hogeschool van Arnhem en Nijmegen en de Provincie Gelderland en de Provincie Gelderland 22 maart 2016 Overwegende dat: De provincie Gelderland veel waarde hecht aan de aanwezigheid van onderwijs/kennisinstellingen in haar Provincie. Uiteraard in hun functie van

Nadere informatie

Infrastructuur landsdeel Zuidoost. 3 hogescholen met bètatechniek 3 universiteiten Jet-Net: 38 scholen en 13

Infrastructuur landsdeel Zuidoost. 3 hogescholen met bètatechniek 3 universiteiten Jet-Net: 38 scholen en 13 Facts & Figures 24 Deel II LANDSDEEL zuidoost De Human Capital Agenda Brainport 2 vormt de basis voor het regionaal Techniekpact van het landsdeel Zuidoost, bestaande uit de provincies Noord-Brabant en

Nadere informatie

forum beroepsonderwijs. DEC 6 dilemma s pittige discussies constructieve uitkomsten én hilarische momenten 1 oktober 2015 @THNK

forum beroepsonderwijs. DEC 6 dilemma s pittige discussies constructieve uitkomsten én hilarische momenten 1 oktober 2015 @THNK forum beroepsonderwijs 1 oktober 2015 @THNK Vindt u ook wat van het beroepsonderwijs? Praat mee! De volgende bijeenkomst vindt plaats op: n e x t DEC 3 Terugblik op het eerste Forum op 1 oktober met als

Nadere informatie

Tabel 1 Aanbevelingen om de relatie met FoodValley te versterken. Overige betrokkenen ICT bedrijven, ICT Valley, BKV. situatie

Tabel 1 Aanbevelingen om de relatie met FoodValley te versterken. Overige betrokkenen ICT bedrijven, ICT Valley, BKV. situatie Samenvatting De gemeente maakt sinds 2011 onderdeel uit van de bestuurlijke regio FoodValley. In de regio FoodValley heeft elke gemeente een economisch profiel gekozen dat moet bijdragen aan de doelstelling

Nadere informatie

HAN en duurzame energie

HAN en duurzame energie Beroepsonderwijs tijdens de energie transitie HAN en duurzame energie Van buiten naar binnen. Tinus Hammink programma-manager SEECE Hogeschool van Arnhem en Nijmegen HBO en topsectoren; keuze van HAN 1.

Nadere informatie

Ontwikkelingen op de Drentse arbeidsmarkt

Ontwikkelingen op de Drentse arbeidsmarkt Ontwikkelingen op de Drentse arbeidsmarkt Bart Paashuis Janneke Gardeniers 10 maart 2011 basis voor beslissingen Opzet presentatie 1. Onderzoek 2. Aanbod op de Drentse arbeidsmarkt 3. Vraag op de Drentse

Nadere informatie

Aandacht voor jouw ambitie!

Aandacht voor jouw ambitie! Aandacht voor jouw ambitie! ROC Rivor is hét opleidingscentrum van regio Rivierenland. Wij bieden een breed scala aan opleidingen, cursussen en trainingen voor jongeren en volwassenen. Toch zijn we een

Nadere informatie

Partnerschap. en scholen werken op basis van een gezamenlijke verantwoordelijkheid samen met studenten aan hun ontwikkeling tot professional.

Partnerschap. en scholen werken op basis van een gezamenlijke verantwoordelijkheid samen met studenten aan hun ontwikkeling tot professional. Sinds een tiental jaren hebben we opleidingsvormen ontwikkeld die recht doen aan zowel vakbekwaamheid als praktijkkennis van aanstaande leraren. In toenemende mate doen we dat op basis van opleiden in

Nadere informatie

Van mbo en havo naar hbo

Van mbo en havo naar hbo Van mbo en havo naar hbo Dick Takkenberg en Rob Kapel Studenten die naar het hbo gaan, komen vooral van het mbo en de havo. In het algemeen blijven mbo ers die een opleiding in een bepaald vak- of studiegebied

Nadere informatie

Human Capital Tafel Logistiek in Drenthe op 3 oktober 2013

Human Capital Tafel Logistiek in Drenthe op 3 oktober 2013 Human Capital Tafel Logistiek in Drenthe op 3 oktober 2013 Op 3 oktober 2013 hebben Stenden Hogeschool en de provincie Drenthe samen met Transport en Logistiek Nederland, EVO en de Kamer van Koophandel

Nadere informatie

Contact. particuliere hogeschool voor beroepsonderwijs. bezoekadres Handelskade 75. postadres Postbus 2119 7420 AC Deventer

Contact. particuliere hogeschool voor beroepsonderwijs. bezoekadres Handelskade 75. postadres Postbus 2119 7420 AC Deventer Contact bezoekadres Handelskade 75 postadres Postbus 2119 7420 AC Deventer telefoon 0570-60 30 83 fax 0570-60 37 05 e-mail info.next@saxion.nl particuliere hogeschool voor beroepsonderwijs Hbo Tweedegraadslerarenopleiding

Nadere informatie

Junior medewerker Bezwaar en Beroep

Junior medewerker Bezwaar en Beroep Kennis van de Overheid Junior medewerker Bezwaar en Beroep Talentprogramma voor jonge professionals Investeer in de toekomst van uw afdeling Junior talenten kunnen een bijzondere rol spelen bij de transformatie

Nadere informatie

LOOPBAANTRAINING ZWITSERS KWALITEITSMODEL VOOR LOOPBAANORIËNTATIE EN -BEGELEIDING

LOOPBAANTRAINING ZWITSERS KWALITEITSMODEL VOOR LOOPBAANORIËNTATIE EN -BEGELEIDING LOOPBAANTRAINING ZWITSERS KWALITEITSMODEL VOOR LOOPBAANORIËNTATIE EN -BEGELEIDING ZELFMANAGEMENT VAN COMPETENTIES WAAR LIGGEN UW KWALITEITEN? WAT MAAKT U UNIEK? EN WELKE KANT WILT U DAARMEE OP? WAT IS

Nadere informatie

De voorzitter van de Tweede Kamer der Staten-Generaal Postbus 20018 2500 EA..DEN HAAG

De voorzitter van de Tweede Kamer der Staten-Generaal Postbus 20018 2500 EA..DEN HAAG >Retouradres Postbus 16375 2500 BJ Den Haag De voorzitter van de Tweede Kamer der Staten-Generaal Postbus 20018 2500 EA..DEN HAAG Kennis IPC 5200 Rijnstraat 50 Den Haag Postbus 16375 2500 BJ Den Haag www.rijksoverheid.nl

Nadere informatie

De missie van het Vakcollege

De missie van het Vakcollege De missie van het Vakcollege Technisch talent al jong stimuleren en hen via een excellente leergang effectief opleiden voor een baan als gekwalificeerd vakman of vakvrouw in het bedrijfsleven. stempel

Nadere informatie

Samenvatting. Achtergrond en adviesvraag. Wie is de kenniswerker? Innovatieve vaardigheden zijn hèt onderscheidende kenmerk

Samenvatting. Achtergrond en adviesvraag. Wie is de kenniswerker? Innovatieve vaardigheden zijn hèt onderscheidende kenmerk Samenvatting Achtergrond en adviesvraag De vraag naar kenniswerkers groeit wereldwijd sterker dan ooit. Kenniswerkers zijn de hoeksteen van de samenleving geworden, en zijn in toenemende mate bepalend

Nadere informatie

Inhoud Tien jaar Economische Barometer Breda Kenniseconomie Visie 2011 Rabobank Stand van zaken Breda Breda & West-Brabant

Inhoud Tien jaar Economische Barometer Breda Kenniseconomie Visie 2011 Rabobank Stand van zaken Breda Breda & West-Brabant Van harte welkom! Programma 19:00 Ontvangst 19:30 Opening door Paul Rüpp 19:35 Presentatie resultaten Willem-Peter Kriek 20:00 Uit de praktijk: Bart van Nuland, Lansto BV 20:15 Uit de praktijk: Jeroen

Nadere informatie

Landelijke ontwikkeling professionalisering MBO. Myriam Lieskamp beleidsmedewerker CNV Onderwijs Master HRM

Landelijke ontwikkeling professionalisering MBO. Myriam Lieskamp beleidsmedewerker CNV Onderwijs Master HRM Landelijke ontwikkeling professionalisering MBO Myriam Lieskamp beleidsmedewerker CNV Onderwijs Master HRM programma Nederland een kenniseconomie Leven lang leren Wat zijn de actuele ontwikkelingen? Wat

Nadere informatie

Infrastructuur landsdeel Noord. 4 Centres of expertise (penvoerders)

Infrastructuur landsdeel Noord. 4 Centres of expertise (penvoerders) LANDSDEEL NOORD Het landsdeel Noord, bestaande uit de provincies Groningen, Friesland en Drenthe, heeft het Techniekpact regionaal vertaald in de Techniekagenda Noord Nederland. In de noordelijke provincies

Nadere informatie

Meer jonge mensen in de techniek. Daarbij ondersteunen we uw school of bedrijf!

Meer jonge mensen in de techniek. Daarbij ondersteunen we uw school of bedrijf! Meer jonge mensen in de techniek Daarbij ondersteunen we uw school of bedrijf! Over TechniekTalent.nu TechniekTalent.nu is een samenwerkingsverband van acht technische sectoren met één doel: meer instroom

Nadere informatie

Nieuwe ronde Regionaal investeringsfonds mbo

Nieuwe ronde Regionaal investeringsfonds mbo Nieuwe ronde Regionaal investeringsfonds mbo Voor zowel studenten als werkgevers is het belangrijk dat een beroepsopleiding goed aansluit op de arbeidsmarkt. Daarom werken steeds meer scholen en bedrijven

Nadere informatie

WELKOM. 8 e netwerkbijeenkomst 27 oktober 2011

WELKOM. 8 e netwerkbijeenkomst 27 oktober 2011 WELKOM 8 e netwerkbijeenkomst 27 oktober 2011 Partners LeerWerkLoket PROGRAMMA 8e Netwerkbijeenkomst Leren & Werken 16.00 uur Welkom Jan Pieters, Hogeschool InHolland o.a. lid van de stuurgroep Leerwerkloket

Nadere informatie

Student & Lector. Een steekproef

Student & Lector. Een steekproef Student & Lector Een steekproef Aanleiding Sinds 2001 kent het Nederlandse hoger onderwijs lectoraten. Deze lectoraten worden vormgegeven door zogenaamde lectoren: hoog gekwalificeerde professionals uit

Nadere informatie

De motor van de lerende organisatie

De motor van de lerende organisatie De motor van de lerende organisatie Focus op de arbeidsmarkt Naast het erkennen van leerbedrijven is Calibris verantwoordelijk voor ontwikkeling en onderhoud van kwalificaties in de sectoren zorg, welzijn

Nadere informatie

Professionele Masters. Uitgangspunten verdere uitbouw aanbod professionele masters

Professionele Masters. Uitgangspunten verdere uitbouw aanbod professionele masters Professionele Masters Uitgangspunten verdere uitbouw aanbod professionele masters Professionele Masters Uitgangspunten verdere uitbouw aanbod professionele masters Inhoud 5 Voorwoord 7 Inleiding 8 Professionele

Nadere informatie

Leeftijdbewust personeelsbeleid De business case

Leeftijdbewust personeelsbeleid De business case Leeftijdbewust personeelsbeleid De business case Inleiding Binnen de sector ziekenhuizen is leeftijdsbewust personeelsbeleid een relevant thema. De studie RegioMarge 2006, De arbeidsmarkt van verpleegkundigen,

Nadere informatie

Beleidsadviseur Sociaal Domein

Beleidsadviseur Sociaal Domein Kennis van de Overheid Beleidsadviseur Sociaal Domein Talentprogramma voor jonge professionals Investeer in de toekomst van uw afdeling Junior talenten kunnen een bijzondere rol spelen bij de transformatie

Nadere informatie

CENSES YOUNG TOP CLASS TALENT VERBINDEN

CENSES YOUNG TOP CLASS TALENT VERBINDEN CENSES YOUNG TOP CLASS TALENT VERBINDEN ALLES DRAAIT OM TALENT Eigenlijk draait alles bij Censes om talent. Menselijk talent dat bedrijven in staat stelt hun prestaties en klantrelaties op een excellent

Nadere informatie

CarrièreBoost. Jezelf succesvol presenteren op de arbeidsmarkt anno nu

CarrièreBoost. Jezelf succesvol presenteren op de arbeidsmarkt anno nu CarrièreBoost Jezelf succesvol presenteren op de arbeidsmarkt anno nu Op zoek naar een nieuwe baan waar begin ik?! Reorganisatie, inkrimping, u bent ontslagen! Veranderingen, verschuivingen u wordt herplaatst!

Nadere informatie

Plannen Economische Agenda 20113-2014

Plannen Economische Agenda 20113-2014 Plannen Economische Agenda 20113-2014 Aanvalsplan 1: Marketing regio Amersfoort: be good and tell it Wat is het doel: Gerichte marketingcampagnes starten op het gebied van ondernemen in Amersfoort en de

Nadere informatie

SAMENWERKINGSARRANGEMENT LANDSDEEL ZUIDWEST PLATFORM BÈTA TECHNIEK 2014-2016

SAMENWERKINGSARRANGEMENT LANDSDEEL ZUIDWEST PLATFORM BÈTA TECHNIEK 2014-2016 SAMENWERKINGSARRANGEMENT LANDSDEEL ZUIDWEST & PLATFORM BÈTA TECHNIEK 2014-2016 --------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------

Nadere informatie

Tweede Kamer der Staten-Generaal

Tweede Kamer der Staten-Generaal Tweede Kamer der Staten-Generaal 2 Vergaderjaar 2007 2008 31 200 VIII Vaststelling van de begrotingsstaten van het Ministerie van Onderwijs, Cultuur en Wetenschap (VIII) voor het jaar 2008 Nr. 183 BRIEF

Nadere informatie

Van financieel talent naar Public Business Controller

Van financieel talent naar Public Business Controller Kennis van de Overheid Van financieel talent naar Public Business Controller Talentprogramma voor jonge professionals Investeer in de toekomst van uw financiële afdeling Junior talenten kunnen een bijzondere

Nadere informatie

PE,PEPP en Samen Werken

PE,PEPP en Samen Werken PE,PEPP en Samen Werken Permanente Educatie Platform voor Pedagogische Professionals Begeleiding, Ondersteuning, Tijd en Moeite 15-10-2015 Alex Cornellissen Kleine Ikke lid AGOOP 1 Permanente Educatie

Nadere informatie

De arbeidsmarkt klimt uit het dal

De arbeidsmarkt klimt uit het dal Trends en ontwikkelingen arbeidsmarkt en onderwijs De arbeidsmarkt klimt uit het dal Het gaat weer beter met de arbeidsmarkt in, ofschoon de werkgelegenheid wederom flink daalde. De werkloosheid ligt nog

Nadere informatie

Het onderwijsprogramma van de opleidingen Pedagogiek mei 2013

Het onderwijsprogramma van de opleidingen Pedagogiek mei 2013 Bijlage 7: Het onderwijsprogramma van de opleidingen Pedagogiek mei 2013 Visie opleidingen Pedagogiek Hogeschool van Amsterdam Wij dragen als gemeenschap en daarom ieder van ons als individu, gezamenlijk

Nadere informatie

Nederland zakt vier plaatsen op Human Capital Index: vaardigheden en kennis van oudere leeftijdscategorieën blijven onbenut.

Nederland zakt vier plaatsen op Human Capital Index: vaardigheden en kennis van oudere leeftijdscategorieën blijven onbenut. ONDERZOEKSRAPPORT Nederland zakt vier plaatsen op Human Capital Index: vaardigheden en kennis van oudere leeftijdscategorieën blijven onbenut. Introductie In het Human Capital 2015 report dat het World

Nadere informatie

Instituut voor Sociale Opleidingen

Instituut voor Sociale Opleidingen Instituut voor Sociale Opleidingen Naar een nieuwe opleiding Social Work In september 2016 start Hogeschool Rotterdam met de nieuwe opleiding Social Work. Dit betekent dat eerstejaars studenten (die in

Nadere informatie

Alle kinderen kunnen Roefelen Stichting Roefelen zoekt partners 2013-2017

Alle kinderen kunnen Roefelen Stichting Roefelen zoekt partners 2013-2017 Alle kinderen kunnen Roefelen Stichting Roefelen zoekt partners 2013-2017 Het is belangrijk dat kinderen al jong kennis maken met bedrijven en beroepen. Roefelen maakt dat mogelijk. De in 2011 opgerichte

Nadere informatie

concurrentiefactor arbeid Arbeid Werkt! Logistic Labour Survey 2014 NDL, TLN, Tempo-Team Agenda

concurrentiefactor arbeid Arbeid Werkt! Logistic Labour Survey 2014 NDL, TLN, Tempo-Team Agenda Logistiek Nederland en de concurrentiefactor arbeid Arbeid Werkt! Logistic Labour Survey 2014 NDL, TLN, Tempo-Team Agenda Waarom dit onderzoek? Logistieke arbeidsmarkt Arbeid als concurrentiefactor Slim

Nadere informatie

FACTSHEET Verwante en niet-verwante doorstroom in de beroepskolom

FACTSHEET Verwante en niet-verwante doorstroom in de beroepskolom FACTSHEET Verwante en niet-verwante doorstroom in de beroepskolom In het Nederlands onderwijsbestel moeten kinderen op jonge leeftijd belangrijke keuzes maken die de rest van hun loopbaan beïnvloedt. De

Nadere informatie

M200608. Vooral anders. De kwaliteit van het personeel van de toekomst. Frans Pleijster

M200608. Vooral anders. De kwaliteit van het personeel van de toekomst. Frans Pleijster M200608 Vooral anders De kwaliteit van het personeel van de toekomst Frans Pleijster Zoetermeer, september 2006 De Werknemer van de toekomst Van alle ondernemingen in het midden- en kleinbedrijf verwacht

Nadere informatie

De ICT-Academy: Van werkzoekende tot ICT-specialist

De ICT-Academy: Van werkzoekende tot ICT-specialist De ICT-Academy: Van werkzoekende tot ICT-specialist Adresgegevens: Meent 93a 3011 JG Rotterdam 010 41 40 282 Voor algemene informatie over Carrièrewinkel Projecten: www.carrierewinkel.nl E-mail: info@carrierewinkel.nl

Nadere informatie

Diversiteit Loont?! Factsheet Middelbaar Beroepsonderwijs

Diversiteit Loont?! Factsheet Middelbaar Beroepsonderwijs Diversiteit Loont?! Factsheet Middelbaar Beroepsonderwijs Inleiding In opdracht van het Sectorbestuur Onderwijsarbeidsmarkt heeft EIM onderzoek gedaan naar de meerwaarde van diversiteitsbeleid in het onderwijs.

Nadere informatie

Opleidingsniveau stijgt

Opleidingsniveau stijgt Opleidingsniveau stijgt Grote doorstroom naar hogere niveaus Meer leerlingen vanuit vmbo naar havo Grote groep mbo ers naar het hbo 10 Jongens groeien gedurende hun onderwijsloopbaan Jongens na een diploma

Nadere informatie

Afschrijven of juist investeren? Welke rol hebben O&O fondsen bij langer doorwerken?

Afschrijven of juist investeren? Welke rol hebben O&O fondsen bij langer doorwerken? Afschrijven of juist investeren? Welke rol hebben O&O fondsen bij langer doorwerken? In de eerste bijeenkomst van het Platform O&O op 18 mei jl. in Zaltbommel, is aandacht besteed aan het thema langer

Nadere informatie

Navigatie techniekpact

Navigatie techniekpact Navigatie techniekpact Beleidsthema s en - doelen Beleid in cijfers Beleidsinstrumentarium EZ 1 Versie oktober 2015 Beleidsthema s en doelen techniekpact Zorgen voor voldoende gekwalificeerde technici

Nadere informatie

Nextport International community Zwolle Region

Nextport International community Zwolle Region Nextport International community Zwolle Region December 2014 1 Ideaalbeeld Zwolle 2020 Wat hebben we bereikt? We schrijven 2020. Regio Zwolle heeft een transitie doorgemaakt en wordt internationaal gezien

Nadere informatie

Identiteitsbewijs Noorderpoort

Identiteitsbewijs Noorderpoort Identiteitsbewijs Noorderpoort 1 school voor commerciële dienstverlening school voor de kunsten school voor gastvrijheid en toerisme school voor gezondheidszorg en welzijn school voor technologie school

Nadere informatie

MKB ziet wel brood in ondernemerschapsonderwijs

MKB ziet wel brood in ondernemerschapsonderwijs M201114 MKB ziet wel brood in ondernemerschapsonderwijs MKB-ondernemers over ondernemen in het reguliere onderwijs drs. B. van der Linden drs. P. Gibcus Zoetermeer, november 2011 MKB ziet wel brood in

Nadere informatie

Toekomst HR in logistiek

Toekomst HR in logistiek Toekomst HR in logistiek Seminar 13 februari 2012 Bart Banning, Sector Banker Transport en Logistiek Logistieke arbeidsmarkt, úw uitdaging! uw meest waardevolle asset is sterk in beweging ABN AMRO Sectorrapport

Nadere informatie

Techniekpact; waarom, wat en hoe. Jurgen Geelhoed Projectleider Techniekpact

Techniekpact; waarom, wat en hoe. Jurgen Geelhoed Projectleider Techniekpact Techniekpact; waarom, wat en hoe Jurgen Geelhoed Projectleider Techniekpact Vraag van de technische arbeidsmarkt Waarom het techniekpact? Schaarste aan goed opgeleide technici (alle niveaus) loopt op

Nadere informatie

Jongeren op de arbeidsmarkt

Jongeren op de arbeidsmarkt Jongeren op de arbeidsmarkt Tanja Traag In 23 was 11 procent van alle jongeren werkloos. Jongeren die geen onderwijs meer volgen, hebben een andere positie op de arbeidsmarkt dan jongeren die wel een opleiding

Nadere informatie

Als je te weinig van een kind verwacht, komt er niet uit wat er in zit. Onderwijsminister Marja van Bijsterveldt INTERVIEW

Als je te weinig van een kind verwacht, komt er niet uit wat er in zit. Onderwijsminister Marja van Bijsterveldt INTERVIEW INTERVIEW Auteur: René Leverink Fotografie: Rijksoverheid Onlangs hebben minister Van Bijsterveldt en staatssecretaris Zijlstra van OCW drie actieplannen gelanceerd, gericht op een ambitieuze leercultuur

Nadere informatie

VERDRINGING STAGEPLAATSEN VMBO? RESULTATEN VAN EEN INSPECTIEONDERZOEK IN HET SCHOOLJAAR 2008/2009

VERDRINGING STAGEPLAATSEN VMBO? RESULTATEN VAN EEN INSPECTIEONDERZOEK IN HET SCHOOLJAAR 2008/2009 VERDRINGING STAGEPLAATSEN VMBO? RESULTATEN VAN EEN INSPECTIEONDERZOEK IN HET SCHOOLJAAR 2008/2009 Utrecht, maart 2010 INHOUD Inleiding 7 1 Het onderzoek 9 2 Resultaten 11 3 Conclusies 15 Colofon 16

Nadere informatie

Krimp. Gevolgen voor het hoger onderwijs en de marketingstrategie

Krimp. Gevolgen voor het hoger onderwijs en de marketingstrategie Krimp Gevolgen voor het hoger onderwijs en de marketingstrategie 1 Stéphanie van Noordt adviseur en procesbegeleider leerlingendaling Van Noordt Marketing & Communicatie info@van-noordt.nl 2 Krimp: de

Nadere informatie

De Verticale Ondernemerskolom Twente: Project 301

De Verticale Ondernemerskolom Twente: Project 301 De Verticale Ondernemerskolom Twente: Project 301 ROC van Twente - Hengelo In januari 2004 is de afdeling Handel van het toenmalige ROC Oost- Nederland, School voor Economie en ICT, locatie Hengelo - nu

Nadere informatie

Subsector politicologie en bestuurskundige opleidingen

Subsector politicologie en bestuurskundige opleidingen Subsector politicologie en bestuurskundige Samenvatting... 2 Weinig deeltijd... 2 Wo-instroom... 3 Weinig uitval iets toegenomen... 3 Veel switch... 3 Vier in herstel... 3 Veel studenten raden opleiding

Nadere informatie

Voorwoord. Uitkomsten enquête 19-06-2011

Voorwoord. Uitkomsten enquête 19-06-2011 Voorwoord In mijn scriptie De oorlog om ICT-talent heb ik onderzoek gedaan of Het Nieuwe Werken als (gedeeltelijke) oplossing kon dienen voor de aankomende vergrijzing. Hiervoor werd de volgende onderzoeksvraag

Nadere informatie

Zuidoost-Drentse arbeidsmarkt van zorg en welzijn Een regionaal arbeidsmarktonderzoek voor de zorg- en welzijnssector in Zuidoost- Drenthe

Zuidoost-Drentse arbeidsmarkt van zorg en welzijn Een regionaal arbeidsmarktonderzoek voor de zorg- en welzijnssector in Zuidoost- Drenthe Zuidoost-Drentse arbeidsmarkt van zorg en welzijn Een regionaal arbeidsmarktonderzoek voor de zorg- en welzijnssector in Zuidoost- Managementsamenvatting Arbeidsmarktinformatie is belangrijk voor de zorg-

Nadere informatie

De haperende groeimotor van het Nederlands kleinbedrijf

De haperende groeimotor van het Nederlands kleinbedrijf De haperende groeimotor van het Nederlands kleinbedrijf Januari 2016 Justin Jansen, Erasmus Universiteit Rotterdam Occo Roelofsen, McKinsey & Company Poll: Hoe gaat het met ondernemerschap in Nederland?

Nadere informatie

Werkgelegenheid, vacatures en werving in de provincie Utrecht 2013. De knelpunten die Utrechtse bedrijven ervaren

Werkgelegenheid, vacatures en werving in de provincie Utrecht 2013. De knelpunten die Utrechtse bedrijven ervaren Werkgelegenheid, vacatures en werving in de provincie Utrecht 2013 De knelpunten die Utrechtse bedrijven ervaren Ester Hilhorst Economic Board Utrecht Februari 2014 Inhoud Samenvatting Crisis kost meer

Nadere informatie

Aanval op de uitval. perspectief en actie

Aanval op de uitval. perspectief en actie Aanval op de uitval perspectief en actie Fatma wil fysiotherapeut worden. En dat kan ze ook. Maar ze heeft nog een wel een lange leerloopbaan te gaan. Er kan in die leerloopbaan van alles misgaan waardoor

Nadere informatie

November 2014 PLAN VAN DE ARBEID VOORNE PUTTEN

November 2014 PLAN VAN DE ARBEID VOORNE PUTTEN November 2014 PVDA PLAN VAN DE ARBEID VOORNE PUTTEN Een plan van De Partij van de Arbeid Voorne putten Werkgroep Economie & Werk Voorne Putten PvdA Nissewaard Gert-Jan Alberts Kim van de Kant PvdA Hellevoetsluis

Nadere informatie