Beter vermogensbeheer door pensioenfondsen. DNB bijeenkomst voor vermogensbeheerders en adviseurs 28 september 2011

Maat: px
Weergave met pagina beginnen:

Download "Beter vermogensbeheer door pensioenfondsen. DNB bijeenkomst voor vermogensbeheerders en adviseurs 28 september 2011"

Transcriptie

1 Beter vermogensbeheer door pensioenfondsen bijeenkomst voor vermogensbeheerders en adviseurs 28 september 2011

2 Programma uur Beter vermogensbeheerder door pensioenfondsen, Olaf Sleijpen uur De spelregels voor vermogensbeheer van pensioenfondsen, Iris Sluiter uur Beleggingsonderzoeken, resultaten 2010, Lode Keijser uur pauze uur Aandachtspunten risicorapportage beleggingen pensioenfondsen, Jon Vogelzang/Patrick Hendrikx uur paneldiscussie uur afsluitende borrel 2

3 Inleiding Beter vermogensbeheer door pensioenfondsen Olaf Sleijpen, Divisiedirecteur Toezicht Pensioenfondsen en beleggingsondernemingen

4 Agenda 1. Een woord vooraf 2. Visie op Toezicht Lessen uit de financiële crisis Organisatie van het pensioentoezicht 3. Misverstanden over het toezicht op pensioenfondsen 4. Beleggingsbeleid gedurende de kredietcrisis 5. Aandachtspunten toezicht op beleggingsbeleid Seminar voor vermogensbeheerders en adviseurs 4

5 Een woord vooraf Waar gaat het om? Toezicht als inspiratiebron Artikel 105, lid 2 Pw De personen die het beleid van een pensioenfonds bepalen of mede bepalen richten zich bij de vervulling van hun taak naar de belangen van de bij het pensioenfonds betrokken deelnemers, andere aanspraakgerechtigden, de pensioengerechtigden en de werkgever en zorgen ervoor dat deze zich door hen op evenwichtige wijze vertegenwoordigd kunnen voelen. Seminar voor vermogensbeheerders en adviseurs 5

6 Waarom goed toezicht in het belang is van de deelnemer? Voorbeelden, gebaseerd op de beleggingsonderzoeken: Risicoprofiel niet afgestemd op karakteristieken van het fonds Gebrek aan countervailing power van bestuur ten opzichte van uitvoerings-organisaties Onvoldoende onafhankelijk risicomanagement Grote concentratierisico s Geen zicht op liquiditeitsrisico s Misselling door vermogensbeheerders Arbitragestrategie binnen een ogenschijnlijk simpel aandelenmandaat Integriteitsissues Vertrouwen in financiële sector Banken 5,6 Verzekeraars 5,0 Pensioenfondsen 5,4 Tussenpersonen 4,8 Consumentenprogramma s 7,8 /AMF 4,8 Bron: Porter Novelli, 2011 Seminar voor vermogensbeheerders en adviseurs 6

7 Lessen voor het toezicht door Instellingsoverschrijdend toezicht Sectorbrede analyses Themaonderzoeken Aandacht voor strategie en gedrag Toetsingskader goed toezicht (*) Indringend Kritisch en proactief Volledig Adaptief Vasthoudend Toezicht expertisecentra Interventie & handhaving Risicomanagement en kwaliteitsbewaking (*) The Making of Good Supervision: Learning to say No, IMF Staff Position Note, May 18, Seminar voor vermogensbeheerders en adviseurs 7

8 Organisatie van het pensioentoezicht Risicoanalysemethodiek FIRM II TGP MKP TTP Instellingsgerichte risicoanalyse Thematische risicoanalyse MTP RALM TTP Sectorbrede analyse Bevindingen en acties Grote pensioenfondsen Kleine en middelgrote pensioenfondsen Herverzekerde en liquidatiefondsen Seminar voor vermogensbeheerders en adviseurs 8

9 Themaonderzoeken 2011 Strategie en gedrag Crisisplannen Governance Aansprakenadministratie Verankering van nieuwe toezichtraamwerken [Financiele opzet] Beter risicomanagement Integraal risicomanagement Uitbesteding vermogensbeheer Beheersing en waardering van innovatieve beleggingen Beter toezicht door betere data Seminar voor vermogensbeheerders en adviseurs 9

10 Enkele misverstanden Renterisico MOET afgedekt worden Fiduciair management mag NIET Pensioenfondsen mogen niet in illiquide categorieën beleggen Bestuur pensioenfondsen moet louter uit experts bestaan wil een veel te gedetailleerd en mechanisch beleggingsbeleid kijkt te veel naar risico s en te weinig naar performance houdt te weinig rekening met de uitzonderlijke omstandigheden als gevolg van de kredietcrisis Seminar voor vermogensbeheerders en adviseurs 10

11 Enkele misverstanden Delta Lloyd verstrekte eerder dit jaar een onderhandse tienjaarslening van 105 mln aan RBCIF, dat onder meer een kabelnetwerk beheert. Volgens Gast worden dit soort kredieten hier in vergelijking met de VS 'angstig' behandeld door de toezichthouders, die hogere kapitaaleisen stellen aan leningen die geen openbare rating hebben van Moody's of Standard & Poor's. 'De kredietcrisis toont echter aan dat je niet blind kunt varen op hun ratings. Wij hebben onze eigen kredietbeoordeling. De grote beoordelaars kijken te veel naar achteren, wij meer vooruit. Coen Verdegaal, directeur beleggingsadvies van pensioenadviseur Mercer: 'Onderhandse leningen kosten veel energie, terwijl het om een klein deel van de portefeuille zou gaan. Gepusht door de Nederlandsche Bank zijn de fondsen vooral bezig met het beperken van de risico's.' Hoogleraar Guus Boender, bestuurder bij pensioenconsultant Ortec, vindt het juist 'wonderlijk en onbegrijpelijk' dat de Nederlandse pensioenreuzen het laten afweten. 'Ze stappen wel steeds meer in illiquide beleggingen in de zorg, maar niet in onderhandse leningen aan bedrijven. Bron: Financieele Dagblad, 31 augustus 2011 Seminar voor vermogensbeheerders en adviseurs 11

12 Beleggingsbeleid pensioenfondsen gedurende de kredietcrisis Bron: Seminar voor vermogensbeheerders en adviseurs 12

13 Toe- en afname rente-afdekking gedurende de kredietcrisis Toe- en afname rente-afdekking psf Dec-08 Jun-09 Dec-09 Jun-10 Dec-10 Geen gegevens Minder afdekking Meer afdekking Seminar voor vermogensbeheerders en adviseurs 13

14 Rente-afdekking gedurende de kredietcrisis Rente-afdekking percentages jun-08 dec-08 jun-09 dec-09 jun-10 dec-10 Seminar voor vermogensbeheerders en adviseurs 14

15 Recente aandachtspunten toezicht op beleggingsbeleid Risicobeheersing versus complexiteit beleggingsbeleid Onafhankelijk risicomanagement ( countervailing power ) Uitbesteding vermogensbeheer Beheersing van illiquide en innovatieve beleggingen Seminar voor vermogensbeheerders en adviseurs 15

16 Vragen? Illustratie: Hein de Kort Seminar voor vermogensbeheerders en adviseurs 16

17

18 De spelregels voor vermogensbeheer van pensioenfondsen Iris Sluiter September 2011

19 Waar gaat het om? It s the pensioendeelnemer, stupid! (Vrij naar Bill Clinton, 1992) 19

20 Wat zegt de wetgever? Prudent person regel (135 PW) Beheerste en integere bedrijfsvoering (143 PW) Regels voor uitbreiding (34 PW) 20

21 Wat zegt de prudent person regel? Beleggen in het belang van aanspraak- en pensioengerechtigden Veiligheid, kwaliteit, liquiditeit en rendement van de portefeuille als geheel zijn gewaarborgd Beleggen in lijn met aard en duur toekomstige uitkeringen Derivaten toegestaan voor doeltreffend portefeuillebeheer of verminderen risicoprofiel Spreiding van beleggingen Beperkt beleggen in bijdragende onderneming 21

22 Wat zegt de prudent person regel? Beleggingen waarderen op basis van marktwaarde Hoofdzakelijk beleggen op gereglementeerde markten Overige beleggingen beperken tot een prudent niveau Waardering op marktwaarde 22

23 Wat is een beheerste en integere bedrijfsvoering? Beheersen bedrijfsprocessen en bedrijfsrisico s Administratieve en boekhoudkundige procedures Adequate controlemechanismen Beleid voor de beheersing van risico s Waarborgen integriteit Systematische analyse integriteitsrisico s Beleid voor beheersing van deze risico s Uitvoering van dat beleid Procedures en maatregelen belangenverstrengeling (en gedragscode) Beleid voor het beheersen (financiële) risico s die de soliditeit van een pensioenfonds kunnen aantasten 23

24 Welke regels gelden voor de uitbesteding van werkzaamheden? Eindverantwoordelijkheid kan niet worden uitbesteed; uitsluitend de uitvoering van taken In contract uitbesteding is o.m. geregeld: De afbakening van werkzaamheden die wel/niet zijn uitbesteed; De informatie-uitwisseling tussen pensioenfonds en 3e; Dat de 3e altijd de gevraagde informatie aan de toezichthouder levert; Dat de 3e het pensioenfonds in staat stelt steeds aan de wet te voldoen; De mogelijkheid van toezichtacitviteiten bij de 3e; Dat het fonds altijd wijzigingen kan aanbrengen in de uitvoering door de 3e; De wijze waarop de overeenkomst wordt beëindigd en borgen goede overdracht. Beheersing van de risico s o.m. door: Systematische analyse en rapportage van de risico s m.b.t. de uitbesteding; Toereikende procedures, maatregelen, deskundigheid en informatie bij pensioenfonds voor beoordeling van de uitbestede werkzaamheden. 24

25 Wat wordt er zoal van u verwacht? Fonds in staat stellen te voldoen aan wettelijke verplichtingen: Naleven prudent person-regels (belang pensioendeelnemer, waardering d.m.v. marktwaarde) Zodanige uitvoering van de werkzaamheden die past binnen de integere en beheerste bedrijfsvoering van het pensioenfonds (bedrijfsvoering en risicomanagement op orde, ook mbt integriteit) Fonds zodanig informeren dat het in staat is om te bepalen of het beleggingsbeleid wordt gevolgd en om tijdig risico s te onderkennen (en dus kan bijsturen) Let wel: u verricht slechts de uitvoering van de werkzaamheden, het beleggingsbeleid wordt door het psf bepaald 25

26 Vermogensbeheer niet op orde? Toezichtactiviteiten (vb beleggingsonderzoeken) zijn risicogebaseerd Handhavingsbeleid Normoverdragend gesprek met pensioenfonds Aanwijzing/ last onder dwangsom Curator/ bewindvoerder Bestuurlijke boete/ aangifte OM Publicatie van opgelegde maatregelen 26

27 Vragen?...en eventueel verder praten straks bij de borrel

28 Beleggingsonderzoeken Resultaten 2010 Lode Keijser, afdelingshoofd Risk Asset & Liability Management (RALM)

29 Agenda 1. Pensioentoezicht 2. Beleggingsonderzoeken Wat verwacht van pensioenfondsen? 4. Bevindingen 5. Resultaten beleggingsonderzoeken 6. Wat verwacht van adviseurs en vermogensbeheerders? 29

30 Toezicht pensioenfondsen Toenemende focus op sectorbrede analyses en thematisch toezicht verricht jaarlijks diepgaande beleggingsonderzoeken bij meerdere pensioenfondsen Resultaten beleggingsonderzoeken 2010 zijn begin dit jaar via een brief met de pensioensector gedeeld 30

31 Algemene beeld Ervaringen tijdens de (vorige) crisis hebben het belang van structurele verbeteringen rondom het beleggingsbeleid en de risicobeheersing benadrukt (Commissie Frijns) Sommige fondsen hebben het afgelopen jaar substantiële verbeteringen doorgevoerd Toch blijkt het risicobeheer bij veel fondsen nog niet op het gewenste niveau te zijn 31

32 Aandachtspunten 2010 Risicobeheersing versus complexiteit beleggingsbeleid Onafhankelijk risicobeheer ( countervailing power ) Uitbesteding vermogensbeheer Beheersing van illiquide en innovatieve beleggingen 32

33 Wat verwacht van pensioenfondsen? Integraal en onafhankelijk risicobeheer dat in alle fasen van het beleggingsproces wordt betrokken Kritische grondhouding bestuurders: Niet snappen is niet doen Aansluiting risicobeheersing bij complexiteit beleggingsbeleid: Don t bite off more than you can chew Meer complexiteit vereist een verschuiving van ex-post beheersomgeving naar ex-ante proactieve risicobeheerfunctie 33

34 Waar kijkt dan bijvoorbeeld naar Beoordeelt het fonds bij het bepalen van de beleggingsstrategie in hoeverre het fonds risico s wil en kan lopen? Is de risicobeheerfunctie in staat om de risico s van alle beleggingen op adequate wijze te kwantificeren? Speelt het risicobeheer binnen het fonds een pro-actieve rol bij het kritisch beoordelen van (actieve) risicoposities? Wordt er voldoende gekeken naar staartrisico s? Worden stressscenario s effectief en voldoende ingezet? Is het bestuur bij uitbesteding in staat om voldoende initiërend op te treden en tegenwicht te bieden aan uitvoerders/ adviseurs? 34

35 Wat verwacht van pensioenfondsen? Indien de balans tussen beheersing en complexiteit ontbreekt,dan: Verlaging van de complexiteit van het beleggingsbeleid of Versterking van de risicobeheerfunctie noodzakelijk 35

36 Bevindingen Securities lending cash re-investments Concentratierisico s Liquiditeitsrisico s Uitbesteding asset- en risk management Geen adequate en onafhankelijke waarderingen Onvoldoende countervailing power bestuur 36

37 Resultaten beleggingsonderzoeken Effectieve bijdrage aan verbetering van balans tussen beheersomgeving en complexiteit beleggingen Zichtbare en aanzienlijke stappen door pensioenfondsen en pensioenkoepels Handreikingen aan pensioenfondsen Waar nodig zal corrigerend optreden 37

38 Wat verwacht van adviseurs en vermogensbeheerders? Zorgvuldigheid bij het aanbieden van producten en diensten Past complexiteit product bij beheersomgeving fonds? Financiële opzet van het fonds Deskundigheid bestuurders Risicobeheer van het fonds Nazorg en adviesverlening Zijn risico s van producten ex-ante expliciet gemaakt? Is er sprake van transparante risicorapportage waarin risico s objectief en meetbaar worden weergegeven? Is er sprake van actieve dialoog in geval van materiële veranderingen? 38

39 Wat kunt U van verwachten? Ook in 2011 verricht beleggingsonderzoeken Beheersing en waardering van innovatieve beleggingen Vormgeving beleggingsmandaten Relatie met adviseurs en vermogensbeheerders Informatieverlening bij aanpassing Staten Presentatie uitkomsten van de nieuwe beleggingsonderzoeken 39

40 Illustratie: Hein de Kort 40 Vragen?

41

42 Aandachtspunten risico rapportage beleggingen voor pensioenfondsen Jon Vogelzang & Patrick Hendrikx, Toezichthouders Risk Asset & Liability Management (RALM)

43 Inhoud 1. Vraagstelling 2. Eisen aan Risico rapportage Beleggingen 3. Belangrijkste risico parameters 4. Rapportage elementen Seminar voor vermogensbeheerders en adviseurs 43

44 Vraagstelling Pensioenfonds bestuur en beleggingsadvies commissie dienen frequente rapportages te krijgen ten aanzien van de beleggingen Vraagstelling Wat is de informatie die in een beleggingsrapportage aanwezig dient te zijn om het bestuur in staat te stellen goed beheer uit te voeren? Seminar voor vermogensbeheerders en adviseurs 44

45 Beleidskader Beleidscyclus III. Beleid evalueren II. Beleid uitvoeren I. Beleid maken Takenpakket 1. Raamwerk (risicohouding, te onderscheiden risico s, te hanteren instrumenten, stelsel van benchmarks en vrijheidsgraden en limietenstelsel) 2. Parameterisering (mandatering, individuele limieten, specifieke vrijheidsgraden) 3. Monitoring en controle (risicometing, performancemeting, overschrijdingen) Seminar voor vermogensbeheerders en adviseurs 45

46 Beleid maken: strategisch beleggingskader Verplichtingen structuur weergeven als benchmark Dient als startpunt voor strategische portfolio en actuele portfolio Risicobudget formuleren Minimale dekkingsgraad hoeveel risico wil je lopen om daar doorheen te gaan Strategische portfolio tov verplichtingen benchmark Actuele portfolio tov normportfolio Vertaal risicobudget op meerder niveau s Strategisch, tactisch, actief, etc Bij actief management: bepaal risico budget per manager Uitwerking in ALM studie en beleggingsplan Leg begrenzingen en verantwoordelijkheden vast Seminar voor vermogensbeheerders en adviseurs 46

47 Beleid evalueren: Risico rapportage beleggingen Dient om Uitvoering van het beleggingsbeleid te controleren Beleidskader voor beleggingen te evalueren Risico s voor de solvabiliteit inzichtelijk te maken Niveau van de rapportage dient afgesteld te zijn op Deskundigheid bestuur Complexiteit beleggingen Begrenzingen zoals vastgelegd in ALM studie en beleggingsplan Rapportage op meerdere niveau s Fondsniveau: overzicht belangrijkste risico s en impact op solvabiliteit Per produkt/asset manager Management samenvatting met dashboard rapportage (kpi s) Situatie afhankelijk Seminar voor vermogensbeheerders en adviseurs 47

48 Risico s voor de solvabiliteit Belangrijkste risicoparameters voor solvabiliteit Funding risico: premie hoogte, sponsor jaarlijks vaststellen Actuarieel risico: lang leven risico jaarlijks vaststellen ALM mismatch (met name rente-, inflatie en valutarisico) Beleggingsrisico (asset only) Tegenpartij risico Liquiditeitsrisico Seminar voor vermogensbeheerders en adviseurs 48

49 Rapportage solvabiliteit op hoofdlijnen Belangrijke toetsen voor solvabiliteit: dekkingsgraad en VEV Ontwikkeling dekkingsgraad en Vereist Eigen Vermogen Risico actuele portfolio tov verplichtingen risico strategische portfolio tov verplichtingen risico actuele portfolio tov strategische portfolio Risico dat je door zelf vastlegde ondergrens komt of dekkingstekort FTK stress scenario s (hoeveel VEV nodig voor de s jes) Impact eigen scenario analyses op dekkingsgraad Seminar voor vermogensbeheerders en adviseurs 49

50 Rapportage renterisico Exposure op hoofdlijnen (actueel en norm) Bandbreedtes Wat is afgesproken Staffel dan wel triggers voor rentestanden Veranderingen in exposure Scenario-analyse Impact renteveranderingen op rente-afdekking en dekkingsgraad Seminar voor vermogensbeheerders en adviseurs 50

51 Rapportage beleggingsresultaat: Hoofdlijnen Exposure overview Actuele en strategische portfolio op hoofdlijnen (incl. bandbreedten) Valuta-, inflatie en renteafdekking door middel van cash/derivaten Performance relatief en absoluut Risico relatief (bijvoorbeeld: wat was tracking error) Performance attributie Allocatie-effect: Over/onderweging asset classes en derivaten Selectie-effect: Actief beleid in asset classes Risico attributie Bijvoorbeeld de allocatie van tracking error naar asset classes Seminar voor vermogensbeheerders en adviseurs 51

52 Rapportage beleggingsresultaat: Manager Wat waren de beleggingsvisies en posities Wat is gebeurd in de markt alsmede impact op visie en positie Wat verwacht de manager voor de komende periode en hoe is portfolio gepositioneerd Wat ziet de manager als de grootste risico s Exposure overview Overzicht van exposure naar belangrijkste risico parameters Seminar voor vermogensbeheerders en adviseurs 52

53 Rapportage beleggingsresultaat: Manager Performance: benchmark en outperformance Performance attributie: waar komt performance vandaan? Rente-, valuta of krediet risico Asset-allocatie, sector-allocatie, stockselectie effect Risico: bijvoorbeeld ontwikkeling informatie ratio en tracking error Risico attributie: Waar komt risico vandaan? Zijn risico elementen in lijn met stijl, proces en performance elementen? Bijvoorbeeld vergelijk ex-ante tracking error met ex-post tracking error Stress scenario s Seminar voor vermogensbeheerders en adviseurs 53

54 Rapportage beleggingsresultaat: Manager Stijl analyse: beleggingsstijl in lijn met beleggingsproces Systemen analyseren stijl; bijv. Barra voor aandelen Turnover analyse: hoeveel en wat Beleggingsvisie/posities Consistentie tussen visie en posities Veranderingen van visie Turnover analyse: hoeveel en wat, is er een best-execution policy? Personeelsverandering Beleggingsrestricties: veranderingen, active en passive breaches Seminar voor vermogensbeheerders en adviseurs 54

55 Rapportage tegenpartij risico Exposure naar tegenpartijen uit hoofde van Derivaten, fx posities en cashmanagement, securities lending Treasury limieten tav tegenpartijen Vaak wordt alleen naar treasury concentratie gekeken Liever combineren met exposure aan beleggingskant Look through rapportage Kwaliteit collateral Seminar voor vermogensbeheerders en adviseurs 55

56 Rapportage liquiditeitsrisico Zijn er voldoende assets aanwezig als collateral voor derivatenposities? Exposure gereserveerd voor stocklending? Welke gedeelte van beleggingsportfolio kan verkocht worden binnen 1 week, binnen 1 maand? Kredietfaciliteiten Wat is liquiditeitsbehoefte in stress Pas schokken toe op derivatenposities Pas liquiditeitsaannamen aan Seminar voor vermogensbeheerders en adviseurs 56

57 Rapportage waardering van beleggingen Waarderingshandleiding nodig als basis Exception reporting Stale pricing In-house pricing Liever niet No-go als intern ontwikkelde modellen en inputvariabelen niet extern gevalideerd/ getoetst zijn Seminar voor vermogensbeheerders en adviseurs 57

58

59 Panel Lars Dijkstra, CIO Kempen Capital Management Leen Meijaard, managing director BlackRock Jan Willem Siekman, Executive director Retirement en Financial Management Aon Hewitt Olaf Sleijpen, divisiedirecteur Toezicht pensioenfondsen en beleggingsondernemingen Paulus Dijkstra, toezichthouder Risk en Asset & Liability Management 59

Geacht bestuur, Toezicht pensioenfondsen en beleggingsondernemingen Divisiedirecteur Amsterdam Postbus 98 1000 AB Amsterdam. Datum 26 april 2011

Geacht bestuur, Toezicht pensioenfondsen en beleggingsondernemingen Divisiedirecteur Amsterdam Postbus 98 1000 AB Amsterdam. Datum 26 april 2011 Toezicht pensioenfondsen en beleggingsondernemingen Divisiedirecteur Amsterdam Postbus 98 1000 AB Amsterdam Datum Uw kenmerk Behandeld door Doorkiesnummer Bijlage(n) 1 Onderwerp Resultaten beleggingsonderzoeken

Nadere informatie

DNB Pensioenseminar. Parallelsessie Beleggingen. 21 september 2011

DNB Pensioenseminar. Parallelsessie Beleggingen. 21 september 2011 DNB Pensioenseminar Parallelsessie Beleggingen 21 september 2011 Hoofdvragen I. Wat maakt iemand een goede bestuurder op het gebied van beleggingen? II. Wat verwacht u van de toezichthouder op het gebied

Nadere informatie

Workshop Riskmanagement & Governance van beleggen VIIP congres. Amstelveen, 17 april 2012

Workshop Riskmanagement & Governance van beleggen VIIP congres. Amstelveen, 17 april 2012 Workshop Riskmanagement & Governance van beleggen VIIP congres Amstelveen, 17 april 2012 Agenda 1. Ontwikkelingen risicobeheersing beleggingen 2. DNB bevindingen en toezichtthema s 2012 3. Maatregelen

Nadere informatie

1. Organisatie BIJLAGE I: VERKLARING BELEGGINGSBEGINSELEN STICHTING PENSIOENFONDS ACHMEA. ABTN 2014 versie 21-3-2014 1. Stichting Pensioenfonds Achmea

1. Organisatie BIJLAGE I: VERKLARING BELEGGINGSBEGINSELEN STICHTING PENSIOENFONDS ACHMEA. ABTN 2014 versie 21-3-2014 1. Stichting Pensioenfonds Achmea BIJLAGE I: VERKLARING BELEGGINGSBEGINSELEN Introductie Deze Verklaring inzake beleggingsbeginselen (hierna: Verklaring) beschrijft op beknopte wijze de uitgangspunten van het beleggingsbeleid van SPA.

Nadere informatie

Geacht bestuur, Toezicht pensioenfondsen en beleggingsondernemingen. Postbus AB Amsterdam. Datum 29 augustus 2013.

Geacht bestuur, Toezicht pensioenfondsen en beleggingsondernemingen. Postbus AB Amsterdam. Datum 29 augustus 2013. Toezicht pensioenfondsen en beleggingsondernemingen Postbus 98 1000 AB Amsterdam Datum Uw kenmerk Behandeld door Doorkiesnummer Bijlage(n) 1 Onderwerp Resultaten DNB themaonderzoek beheersing renterisico

Nadere informatie

voor de beleggingscommissie van Stichting Pensioenfonds voor Verloskundigen (hierna: SPV).

voor de beleggingscommissie van Stichting Pensioenfonds voor Verloskundigen (hierna: SPV). REGLEMENT BELEGGINGSCOMMISSIE voor de beleggingscommissie van Stichting Pensioenfonds voor Verloskundigen (hierna: SPV). Artikel 1 Vaststelling en reikwijdte Dit reglement geeft, in aanvulling op de statuten,

Nadere informatie

22 juni 2012 2012/327327. Henke, R. Geacht bestuur,

22 juni 2012 2012/327327. Henke, R. Geacht bestuur, Toezicht pensioenfondsen en beleggingsondernemingen Amsterdam Postbus 98 1000 AB Amsterdam Datum 22 juni 2012 Uw kenmerk Behandeld door Henke, R. Doorkiesnummer Bijlage(n) Onderwerp Resultaten DNB onderzoeken

Nadere informatie

VERKLARING INZAKE DE BELEGGINGSBEGINSELEN

VERKLARING INZAKE DE BELEGGINGSBEGINSELEN VERKLARING INZAKE DE BELEGGINGSBEGINSELEN SEPTEMBER 2015 1. Introductie 1.1 Inleiding Dit document ( de Verklaring ) beschrijft beknopt de uitgangspunten van het beleggingsbeleid van Stichting Pensioenfonds

Nadere informatie

Verklaring inzake beleggingsbeginselen

Verklaring inzake beleggingsbeginselen STICHTING PENSIOENFONDS RECREATIE Mei 2011 INHOUDSOPGAVE 0. Introductie 3 1. Doelstelling van het beleggingsbeleid 4 2. Organisatie en risicobeheerprocedures 5 3. Beleggingsbeginselen 7 Mei 2011 Pagina

Nadere informatie

Memo uitkomsten themaonderzoek Vermogensbeheer Zorgverzekeraars

Memo uitkomsten themaonderzoek Vermogensbeheer Zorgverzekeraars Memo uitkomsten themaonderzoek Vermogensbeheer Zorgverzekeraars De Nederlandsche Bank (hierna: DNB) heeft in 2013 en 2014 bij meerdere zorgverzekeraars onderzoek gedaan naar het beleid en de beheersomgeving

Nadere informatie

Pensioen: Onzekere zekerheid

Pensioen: Onzekere zekerheid Commissie Beleggingsbeleid en Risicobeheer Pensioen: Onzekere zekerheid Analyse en aanbevelingen Beleggingsbeleid en Risicobeheer van Nederlandse pensioenfondsen Vereniging van Pensioenrecht 9 maart 2010

Nadere informatie

DNB SEMINAR VERMOGENSBEHEER UITBESTEDING VERMOGENSBEHEER

DNB SEMINAR VERMOGENSBEHEER UITBESTEDING VERMOGENSBEHEER DNB SEMINAR UITBESTEDING Door: Oscar van Angeren I. Regulatory framework en II. Algemene contractuele aspecten 1 I. Regulatory framework Uitbestedingsregels pensioenfondsen: artikel 34 Pw en 12-14 BuPw.

Nadere informatie

Verklaring inzake beleggingsbeginselen 2015-2017

Verklaring inzake beleggingsbeginselen 2015-2017 Stichting Bedrijfstakpensioenfonds voor de Zuivel en aanverwante industrie (BPZ) Verklaring inzake beleggingsbeginselen 2015-2017 Inleiding Deze verklaring inzake de beleggingsbeginselen geeft de uitgangspunten

Nadere informatie

Workshop Pensioenfondsen. Gert Demmink

Workshop Pensioenfondsen. Gert Demmink Workshop Pensioenfondsen Gert Demmink 13 november 2012 Integere Bedrijfsvoering Integere bedrijfsvoering; Bas Jennen Bestuurderstoetsingen; Juliette van Doorn Integere bedrijfsvoering, beleid & uitbesteding

Nadere informatie

Verklaring inzake de beleggingsbeginselen

Verklaring inzake de beleggingsbeginselen Verklaring inzake de beleggingsbeginselen van Stichting Bedrijfspensioenfonds AVH 1. Introductie 1.1 Inleiding Deze verklaring inzake de beleggingsbeginselen geeft beknopt de uitgangspunten weer van het

Nadere informatie

Strategisch Pensioenmanagement

Strategisch Pensioenmanagement Strategisch Pensioenmanagement Strategisch Pensioenmanagement is samenbrengen. Strategisch Pensioenmanagement De belangrijkste taak van Strategisch Pensioenmanagement is ervoor te zorgen dat u in control

Nadere informatie

Voor een houdbaar en betaalbaar inkomen voor later

Voor een houdbaar en betaalbaar inkomen voor later Vermogensbeheer Voor een houdbaar en betaalbaar inkomen voor later Een houdbaar en betaalbaar inkomen voor later. Dat is de belofte van uw pensioenfonds aan uw deelnemers. Verder gaan is nu zorgen voor

Nadere informatie

Verwacht niveau beleggingskennis bestuurders pensioenfondsen

Verwacht niveau beleggingskennis bestuurders pensioenfondsen Verwacht niveau beleggingskennis bestuurders pensioenfondsen 7 december 2016 Marc B.M. van Heel en Maarten Heikoop 7 december 2016 1 Inhoud 1.Project Beleggingskennis: waarom en waarom nu? 2.Profielen

Nadere informatie

Verklaring inzake beleggingsbeginselen. 1 Introductie

Verklaring inzake beleggingsbeginselen. 1 Introductie Verklaring inzake beleggingsbeginselen 1 Introductie 1.1. Inleiding Dit document ( de Verklaring ) beschrijft de uitgangspunten van het beleggingsbeleid van de Stichting Pensioenfonds Pensura (het fonds).

Nadere informatie

15 maart 2010 2010/149710. Geacht bestuur,

15 maart 2010 2010/149710. Geacht bestuur, Toezicht pensioenfondsen en beleggingsondernemingen Divisiedirecteur Amsterdam Postbus 98 1000 AB Amsterdam Datum Uw kenmerk Behandeld door Doorkiesnummer 020 524 Bijlage(n) Onderwerp Resultaten beleggingsonderzoek

Nadere informatie

Verklaring inzake beleggingsbeginselen pagina 1 van 7

Verklaring inzake beleggingsbeginselen pagina 1 van 7 pagina 1 van 7 *Stichting Pensioenfonds Unilever Nederland Progress is een ondernemingspensioenfonds als bedoeld in artikel 1 van de Pensioenwet. Inleiding Dit document ( Verklaring ) beschrijft de uitgangspunten

Nadere informatie

Beleggingsbeleid pensioenfondsen onder de loep

Beleggingsbeleid pensioenfondsen onder de loep Meerdere pensioenfondsen hebben de risico s van hun beleggingsbeleid onderschat en hebben onvoldoende aandacht voor de governance en beheersing van beleggingsrisico s. Dat blijkt uit het themaonderzoek

Nadere informatie

Opening Olaf Sleijpen - DNB pensioenseminar 12 september 2012: Introductie

Opening Olaf Sleijpen - DNB pensioenseminar 12 september 2012: Introductie Opening Olaf Sleijpen - DNB pensioenseminar 12 september 2012: Introductie - Dames en heren, welkom bij het ochtendgedeelte van het DNB pensioenseminar. Dit is voor mij de eerste keer dat ik mag spreken

Nadere informatie

Renterisico Scan. Een second opinion voor pensioenfondsen. met betrekking tot hun rente afdekkingsbeleid. For professional investors

Renterisico Scan. Een second opinion voor pensioenfondsen. met betrekking tot hun rente afdekkingsbeleid. For professional investors Renterisico Scan Een second opinion voor pensioenfondsen met betrekking tot hun rente afdekkingsbeleid For professional investors 1 Onderwerpen > Waarom deze Scan? > Hoe werkt het? > Contact over de scan

Nadere informatie

Uitbesteding in de pensioensector:

Uitbesteding in de pensioensector: Uitbesteding in de pensioensector: Bevindingen vanuit de toezichtspraktijk Prof. Dr. O.C.H.M. Sleijpen EYe on Pensions 14 januari 2014 Uitbesteding in de Pensioensector Topics: A. Wettelijke bepalingen

Nadere informatie

VERKLARING INZAKE BELEGGINGSBEGINSELEN STICHTING CRH PENSIOENFONDS 18 JUNI 2012

VERKLARING INZAKE BELEGGINGSBEGINSELEN STICHTING CRH PENSIOENFONDS 18 JUNI 2012 VERKLARING INZAKE BELEGGINGSBEGINSELEN 18 JUNI 2012 INHOUD 1. Inleiding... 1 2. Organisatie... 2 2.1 Het fonds... 2 2.2 Organisatie... 2 2.3 Toeslagenbeleid... 3 3. Beleggingsbeleid... 4 3.1 Doel van het

Nadere informatie

Actualiteitendag Platform Deelnemersraden Risicomanagement

Actualiteitendag Platform Deelnemersraden Risicomanagement Actualiteitendag Platform Deelnemersraden Risicomanagement Benne van Popta (voorzitter Detailhandel) Steffanie Spoorenberg (adviseur Atos Consulting) Agenda 1. Risicomanagement 2. Risicomanagement vanuit

Nadere informatie

Beleggingsbeginselen

Beleggingsbeginselen Beleggingsbeginselen Stichting Pensioenfonds voor de Architectenbureaus Versie april 2015 Deze Verklaring beleggingsbeginselen maakt onderdeel uit van het beleggingsbeleid van het pensioenfonds en is aangepast

Nadere informatie

1. Doelstelling en basis voor dit document. 1.1 Doelstelling

1. Doelstelling en basis voor dit document. 1.1 Doelstelling Verklaring inzake de beleggingsbeginselen van Stichting Pensioenfonds voor de Grafische Bedrijven (PGB), (vastgesteld door het bestuur op 19 juni 2014) 1. Doelstelling en basis voor dit document 1.1 Doelstelling

Nadere informatie

Programma Leergang Besturen van een Pensioenfonds

Programma Leergang Besturen van een Pensioenfonds Programma Leergang Besturen van een Pensioenfonds Locatie: Woudschoten Conferentiecentrum te Zeist Module 1 Wetgeving en beleid Dag 1: donderdag 3 april 2014 09.00 09.30 uur Ontvangst 09.30 10.00 uur Inleiding

Nadere informatie

Stichting Pensioenfonds Huntsman Rozenburg Beleggingsplan 2011

Stichting Pensioenfonds Huntsman Rozenburg Beleggingsplan 2011 Stichting Pensioenfonds Huntsman Rozenburg Beleggingsplan 2011 April 2011 ING Investment Management / ICS Inleiding Jaarlijks stelt het Bestuur van de Stichting Pensioenfonds Huntsman Rozenburg (Huntsman)

Nadere informatie

Verklaring inzake de Beleggingsbeginselen Stichting Pensioenfonds Gasunie

Verklaring inzake de Beleggingsbeginselen Stichting Pensioenfonds Gasunie Verklaring inzake de Beleggingsbeginselen Stichting Pensioenfonds Gasunie Deze Verklaring inzake de Beleggingsbeginselen ( de verklaring ) beschrijft op beknopte wijze de uitgangspunten van het beleggingsbeleid

Nadere informatie

DNB Pensioendag. Parallelsessie Beheersing en waardering innovatieve beleggingen. Update DNB themaonderzoek innovatieve beleggingen 21 september 2011

DNB Pensioendag. Parallelsessie Beheersing en waardering innovatieve beleggingen. Update DNB themaonderzoek innovatieve beleggingen 21 september 2011 DNB Pensioendag Parallelsessie Beheersing en waardering innovatieve beleggingen Update DNB themaonderzoek innovatieve beleggingen 21 september 2011 Inleiding DNB verricht in 2011 bij een aantal geselecteerde

Nadere informatie

Beleggingsovertuigingen

Beleggingsovertuigingen Beleggingsovertuigingen Inhoudsopgave 1 Beleggingsovertuigingen bpfbouw 1.1 Inleiding 1.2 Beleggingsovertuigingen t.a.v. Financiële Markten 1.3 Beleggingsovertuigingen t.a.v. de portefeuille en instrumenten

Nadere informatie

Governance Vermogensbeheer: anders denken Robert van der Meer & Martin Mlynár

Governance Vermogensbeheer: anders denken Robert van der Meer & Martin Mlynár Governance Vermogensbeheer: anders denken Robert van der Meer & Martin Mlynár Jaarcongres Pensioenfederatie 16 mei 2017 14:30-15:15 15:20-16:05 Martin Mlynár 06 2113 8933 +41 76 397 4200 martin.mlynar@robeco.nl

Nadere informatie

Strategisch meerjarenplan beleggingen

Strategisch meerjarenplan beleggingen Strategisch meerjarenplan beleggingen Stichting Pensioenfonds Koninklijke Cosun d.d. 11 februari 2016 1 Inhoudsopgave 1. Doelstelling Beleggingsbeleid... 3 2. Organisatie beleggingen/vermogensbeheer...

Nadere informatie

1 Jaar FOCUS! Linda Hobbelt, afdelingshoofd middelgrote en kleine pensioenfondsen Datum: 30 mei 2013

1 Jaar FOCUS! Linda Hobbelt, afdelingshoofd middelgrote en kleine pensioenfondsen Datum: 30 mei 2013 1 Jaar FOCUS! Linda Hobbelt, afdelingshoofd middelgrote en kleine pensioenfondsen Datum: 30 mei 2013 Agenda 1 jaar Focus! 1. Het gezicht van de T1 & T2 fondsen 2. 1 jaar Focus! 3. Wat brengt de nabije

Nadere informatie

Verklaring Beleggingsbeginselen

Verklaring Beleggingsbeginselen Verklaring Beleggingsbeginselen Stichting Pensioenfonds Trespa April 2014 1 Inhoudsopgave Inhoudsopgave...2 Inleiding...3 Doelstellingen...5 Risicobereidheid...5 Beleggingsovertuigingen...6 Uitbesteding

Nadere informatie

Meer klantwaarde en minder claimrisico door actief risicomanagement

Meer klantwaarde en minder claimrisico door actief risicomanagement Meer klantwaarde en minder claimrisico door actief risicomanagement Inhoud Introductie Marktontwikkelingen Nederland en buitenland Risico s definiëren, signaleren en communiceren Risicomanagement en toegevoegde

Nadere informatie

Verklaring Beleggingsbeginselen

Verklaring Beleggingsbeginselen Verklaring Beleggingsbeginselen Deze verklaring beschrijft de beginselen van het beleggingsbeleid van Pensioenfonds Metaal en Techniek (PMT). Deze verklaring is opgesteld, omdat het beleggings- en risicobeleid

Nadere informatie

VERKLARING BELEGGINGSBEGINSELEN STICHTING PENSIOENFONDS AVEBE 19 APRIL 2011

VERKLARING BELEGGINGSBEGINSELEN STICHTING PENSIOENFONDS AVEBE 19 APRIL 2011 VERKLARING BELEGGINGSBEGINSELEN STICHTING PENSIOENFONDS AVEBE 19 APRIL 2011 VERKLARING BELEGGINGSBEGINSELEN STICHTING PENSIOENFONDS AVEBE 1.1 Het beleggingsproces Het beleggingsproces vormt de randvoorwaarden

Nadere informatie

Investment beliefs. Uitgangspunten vermogensbeheer. bpfhibin.nl. stichting bedrijfstakpensioenfonds voor de handel in bouwmaterialen

Investment beliefs. Uitgangspunten vermogensbeheer. bpfhibin.nl. stichting bedrijfstakpensioenfonds voor de handel in bouwmaterialen Investment beliefs bpfhibin.nl stichting bedrijfstakpensioenfonds voor de handel in bouwmaterialen Uitgangspunten vermogensbeheer Milieu, maatschappij en corporate governance zijn belangrijk Inhoudsopgave

Nadere informatie

Verklaring inzake beleggingsbeginselen

Verklaring inzake beleggingsbeginselen Verklaring inzake beleggingsbeginselen van Stichting Pensioenfonds Lloyd s Register Nederland 1. Introductie 1.1 Inleiding Deze verklaring inzake beleggingsbeginselen geeft beknopt de uitgangspunten weer

Nadere informatie

31.07.2015 VOORSTEL EN TOELICHTING TOT WIJZIGING VAN DE VOORWAARDEN VAN DEELNAME VAN

31.07.2015 VOORSTEL EN TOELICHTING TOT WIJZIGING VAN DE VOORWAARDEN VAN DEELNAME VAN DELTA LLOYD CORPORATE BOND FUND, DELTA LLOYD COLLATERALIZED BOND FUND, DELTA LLOYD SOVEREIGN BOND FUND, DELTA LLOYD SOVEREIGN LT BOND FUND, DELTA LLOYD SOVEREIGN XLT BOND FUND, DELTA LLOYD SUB SOVEREIGN

Nadere informatie

Verklaring beleggingsbeginselen

Verklaring beleggingsbeginselen Verklaring beleggingsbeginselen 1. Inleiding Op grond van de Europese pensioenfondsenrichtlijn zijn Nederlandse pensioenfondsen sinds 8 februari 2006 verplicht om een verklaring inzake de beleggingsbeginselen

Nadere informatie

Asset & Liability Management

Asset & Liability Management Asset & Liability Management Verder gaan is de juiste balans vinden. ALM: inzicht in risico s Zorgen voor balans tussen pensioenverplichtingen en de opbouw van het pensioenvermogen. Het is een kerntaak

Nadere informatie

ALM als basis van Zorgvuldig Beleggen

ALM als basis van Zorgvuldig Beleggen ALM als basis van Zorgvuldig Beleggen Samenhang en voorbeelden Ronald Janssen, Ortec Finance 1 Klant centraal stellen: Doelstelling Managen van de verwachtingen van onze cliënten Hoe kunnen we dat doen?

Nadere informatie

ALM en het nieuwe pensioencontract. Theo Nijman 17 December 2010

ALM en het nieuwe pensioencontract. Theo Nijman 17 December 2010 ALM en het nieuwe pensioencontract Theo Nijman 17 December 2010 Agenda Schets structuur nieuwe pensioencontracten Mogelijke ontwikkeling toezichtsmodel ALM toepassingen voor nieuwe contract en uitdagingen

Nadere informatie

Case study: voorbeeld van een strategisch risicomanagementproces bij Philips Pensioenfonds

Case study: voorbeeld van een strategisch risicomanagementproces bij Philips Pensioenfonds Case study: voorbeeld van een strategisch risicomanagementproces bij Philips Pensioenfonds VBA ALM congres 6 november 2014 Philips Pensioenfonds Philips Pensioenfonds in een notedop Beleggingen Verplichtingen

Nadere informatie

Verklaring inzake de beleggingsbeginselen. Stichting De Samenwerking Pensioenfonds voor het Slagersbedrijf

Verklaring inzake de beleggingsbeginselen. Stichting De Samenwerking Pensioenfonds voor het Slagersbedrijf Verklaring inzake de beleggingsbeginselen Stichting De Samenwerking Pensioenfonds voor het Slagersbedrijf Bijlage 1 bij de Actuariële en bedrijfstechnische nota Laatst gewijzigd en vastgesteld op 25 juni

Nadere informatie

Verklaring inzake Beleggingsbeginselen

Verklaring inzake Beleggingsbeginselen Verklaring inzake Beleggingsbeginselen per 1 januari 2015 TRANSPARANT OVER ELKE FASE Inhoudsopgave Verklaring inzake Beleggingsbeginselen van Stichting ING CDC Pensioenfonds 3 De pensioendoelstellingen,

Nadere informatie

Beleggingsovertuigingen

Beleggingsovertuigingen Beleggingsovertuigingen Stichting Bedrijfstakpensioenfonds voor de Drankindustrie 13 januari 2015 Beleggingsovertuigingen Een beleggingsovertuiging is kortweg de perceptie van het pensioenfonds van de

Nadere informatie

Verklaring van beleggingsbeginselen

Verklaring van beleggingsbeginselen Verklaring van beleggingsbeginselen Stichting Pensioenfonds van de KAS BANK Juni 2014 Inleiding Deze Verklaring inzake de beleggingsbeginselen (hierna: Verklaring) beschrijft op beknopte wijze de uitgangspunten

Nadere informatie

Stichting Pensioenfonds Unilever Nederland Progress is een ondernemingspensioenfonds als bedoeld in artikel 1 van de Pensioenwet.

Stichting Pensioenfonds Unilever Nederland Progress is een ondernemingspensioenfonds als bedoeld in artikel 1 van de Pensioenwet. Pagina 1 van 8 Stichting Pensioenfonds Unilever Nederland Progress is een ondernemingspensioenfonds als bedoeld in artikel 1 van de Pensioenwet. Inleiding Dit document ( Verklaring ) beschrijft de uitgangspunten

Nadere informatie

Sectorbrief - Wijzigingen in de pensioenwet: wat verwacht DNB van uw fonds. Geacht bestuur,

Sectorbrief - Wijzigingen in de pensioenwet: wat verwacht DNB van uw fonds. Geacht bestuur, De Nederlandsche Bank N.V. Toezicht pensioenfondsen Postbus 98 1000 AB Amsterdam 020 524 91 11 www.dnb.nl Onderwerp Sectorbrief - Wijzigingen in de pensioenwet: wat verwacht DNB van uw fonds Handelsregister

Nadere informatie

Verklaring beleggingsbeginselen

Verklaring beleggingsbeginselen Verklaring beleggingsbeginselen Deze verklaring inzake de beleggingsbeginselen geeft een samenvatting van de uitgangspunten van het beleggingsbeleid van Stichting Pensioenfonds Hoogovens (het fonds). Deze

Nadere informatie

Aon Actualiteitenseminar

Aon Actualiteitenseminar Aon Actualiteitenseminar Risico's voor herverzekerde pensioenfondsen Erik Jan Jansen Van de website Brief Donner 17 sept 2010 Daarna gaat Erik Jan Jansen in op risico s bij herverzekerde pensioenfondsen.

Nadere informatie

Risico s identificeren. Drs P.A.M. (Patrick) Kremers RC 20 juni 2012

Risico s identificeren. Drs P.A.M. (Patrick) Kremers RC 20 juni 2012 Risico s identificeren Drs P.A.M. (Patrick) Kremers RC 20 juni 2012 Integraal risicomanagement 2 Integraal risicomanagement 3 Risicomanagement proces 4 Risicomanagement proces 5 6 Risico identificatie

Nadere informatie

Verklaring inzake de beleggingsbeginselen van Stichting Bedrijfstakpensioenfonds voor de Baksteenindustrie

Verklaring inzake de beleggingsbeginselen van Stichting Bedrijfstakpensioenfonds voor de Baksteenindustrie 1. Introductie Verklaring inzake de beleggingsbeginselen van Stichting Bedrijfstakpensioenfonds voor de Baksteenindustrie Doelstelling en basis voor dit document Dit document ("de Verklaring") beschrijft

Nadere informatie

DNB Crisisplan. Stichting Pensioenfonds Honeywell 21 September 2011. Pensioenfonds

DNB Crisisplan. Stichting Pensioenfonds Honeywell 21 September 2011. Pensioenfonds DNB Crisisplan Stichting Honeywell 21 September 2011 Agenda Introductie Opzet crisisplan Nut en noodzaak crisisplan Concept crisisplan - discussiepunten - Wanneer is er spraken van een crisissituatie?

Nadere informatie

STANDAARDPENSIOENFONDS

STANDAARDPENSIOENFONDS STANDAARDPENSIOENFONDS Alternatieve oplossing voor het continuïteitsvraagstuk 1 februari 2014 Toenemende druk bij pensioenfondsen FD 20-3-2013 2 Het continuïteitsvraagstuk Continuïteitvraagstuk pensioenfondsen

Nadere informatie

Beleggingsbeginselen. Inleiding Waarom een Verklaring Beleggingsbeginselen?

Beleggingsbeginselen. Inleiding Waarom een Verklaring Beleggingsbeginselen? Beleggingsbeginselen Inleiding Waarom een Verklaring Beleggingsbeginselen? Voor een goed pensioen is het noodzakelijk om door middel van beleggen rendement te behalen om daarmee uitzicht te hebben op indexatie.

Nadere informatie

Verklaring inzake de beleggingsbeginselen van Stichting Bedrijfstakpensioenfonds voor de Baksteenindustrie

Verklaring inzake de beleggingsbeginselen van Stichting Bedrijfstakpensioenfonds voor de Baksteenindustrie 1. Introductie Verklaring inzake de beleggingsbeginselen van Stichting Bedrijfstakpensioenfonds voor de Baksteenindustrie Doelstelling en basis voor dit document Dit document ("de Verklaring") beschrijft

Nadere informatie

Stichting Bedrijfstakpensioenfonds voor de Zuivel en aanverwante industrie (BPZ) Verklaring inzake beleggingsbeginselen

Stichting Bedrijfstakpensioenfonds voor de Zuivel en aanverwante industrie (BPZ) Verklaring inzake beleggingsbeginselen Stichting Bedrijfstakpensioenfonds voor de Zuivel en aanverwante industrie (BPZ) Verklaring inzake beleggingsbeginselen 2015-2017 Inleiding Deze verklaring inzake de beleggingsbeginselen geeft de uitgangspunten

Nadere informatie

Op verzoek van een belanghebbende bij het pensioenfonds wordt de Verklaring verstrekt.

Op verzoek van een belanghebbende bij het pensioenfonds wordt de Verklaring verstrekt. VERKLARING INZAKE BELEGGINGSBEGINSELEN Introductie Deze Verklaring inzake beleggingsbeginselen (hierna: Verklaring) beschrijft op beknopte wijze de uitgangspunten van het beleggingsbeleid van De Nederlandsche

Nadere informatie

Toelichting wetsvoorstel aanpassing financieel toetsingskader. Juni 2014

Toelichting wetsvoorstel aanpassing financieel toetsingskader. Juni 2014 Toelichting wetsvoorstel aanpassing financieel toetsingskader Juni 2014 Inhoudsopgave Wetsvoorstel aanpassing FTK Beleidsdekkingsgraad Premievaststelling Toekomstbestendig indexeren Inhaalindexatie Hersteltermijn

Nadere informatie

Het Nedlloyd Pensioenfonds van nu en in de toekomst

Het Nedlloyd Pensioenfonds van nu en in de toekomst Het Nedlloyd Pensioenfonds van nu en in de toekomst Jaarvergadering DNP 25 maart 2015 Frans Dooren, directeur 1 Agenda - Even voorstellen - Terugblik 2014 - Organisatie, Dekkingsgraad, Rente, Verplichtingen,

Nadere informatie

2012 in het kort TOELICHTING OP HET JAARVERSLAG

2012 in het kort TOELICHTING OP HET JAARVERSLAG 2012 in het kort TOELICHTING OP HET JAARVERSLAG 1 Toelichting op het jaarverslag In het Jaarverslag 2012 legt het pensioenfonds uitgebreid verantwoording af over de ontwikkelingen, besluiten en gebeurtenissen

Nadere informatie

Verklaring inzake de beleggingsbeginselen. Stichting Bedrijfspensioenfonds voor het Levensmiddelenbedrijf

Verklaring inzake de beleggingsbeginselen. Stichting Bedrijfspensioenfonds voor het Levensmiddelenbedrijf Verklaring inzake de beleggingsbeginselen Stichting Bedrijfspensioenfonds voor het Levensmiddelenbedrijf De Meern, 18 maart 2013 1 1. Inleiding Voor u ligt de Verklaring inzake de beleggingsbeginselen

Nadere informatie

Verslag bijeenkomst SVG 9 maart 2016

Verslag bijeenkomst SVG 9 maart 2016 Verslag bijeenkomst SVG 9 maart 2016 Op woensdagmiddag 9 maart, aansluitend aan de jaarbijeenkomst van de Vereniging Gepensioneerden Getronics (VGG), organiseerde Stichting Voorzieningsfonds Getronics

Nadere informatie

2014 KPMG Advisory N.V

2014 KPMG Advisory N.V 02 Uitbesteding & assurance 23 Overwegingen bij uitbesteding back- en mid-office processen van vermogensbeheer Auteurs: Alex Brouwer en Mark van Duren Is het zinvol voor pensioenfondsen en fiduciair managers

Nadere informatie

Integraal balansbeheer

Integraal balansbeheer Integraal balansbeheer Gepubliceerd op: 08 Februari 2008 Nu de verplichtingen worden gewaardeerd op marktwaarde, nemen pensioenfondsen bij hun vermogensbeheer steeds nadrukkelijker de pensioenfondsbalans

Nadere informatie

Beleggingsstatuut. 1. Algemene Richtlijnen. 2. Richtlijnen inzake het beleggingsbeleid

Beleggingsstatuut. 1. Algemene Richtlijnen. 2. Richtlijnen inzake het beleggingsbeleid Beleggingsstatuut 1. Algemene Richtlijnen 1. Statutaire doelstelling De Hartstichting strijdt tegen hart- en vaatziekten. Zij investeert in onderzoek naar harten vaatziekten in Nederland. Zij geeft hoogwaardige

Nadere informatie

STICHTING PENSIOENFONDS SAGITTARIUS BELEGGINGSBEGINSELEN

STICHTING PENSIOENFONDS SAGITTARIUS BELEGGINGSBEGINSELEN STICHTING PENSIOENFONDS SAGITTARIUS BELEGGINGSBEGINSELEN 22 september 2016 Beleggingsbeginselen De beleggingsbeginselen van het pensioenfonds zijn de uitgangspunten ten aanzien van beleid en uitvoering,

Nadere informatie

Besturen van een Pensioenfonds

Besturen van een Pensioenfonds Deskundigheidsbevordering voor ervaren pensioenfondsbestuurders Het besturen van een pensioenfonds is er de laatste jaren niet eenvoudiger op geworden. De vraagstukken waar u mee te maken krijgt zijn aanzienlijk

Nadere informatie

VERKLARING INZAKE BELEGGINGSBEGINSELEN STICHTING BEDRIJFSTAKPENSIOENFONDS VOOR HET BEROEPSVERVOER OVER DE WEG

VERKLARING INZAKE BELEGGINGSBEGINSELEN STICHTING BEDRIJFSTAKPENSIOENFONDS VOOR HET BEROEPSVERVOER OVER DE WEG VERKLARING INZAKE BELEGGINGSBEGINSELEN STICHTING BEDRIJFSTAKPENSIOENFONDS VOOR HET BEROEPSVERVOER OVER DE WEG 1. Introductie 1.1. Inleiding De Verklaring inzake de beleggingsbeginselen ( Verklaring ) beschrijft

Nadere informatie

4.1. Algemene uitgangspunten 4.2. De beleggingsstrategie

4.1. Algemene uitgangspunten 4.2. De beleggingsstrategie Meer dan 1700 mensen hebben pensioenaanspraken opgebouwd bij Stichting Pensioenfonds Avery Dennison (in deze verklaring voortaan verder "pensioenfonds" genoemd). Zij zijn de (gewezen) deelnemers en pensioengerechtigden

Nadere informatie

Solvency voor pensioenfondsen. Actuariaatcongres 2011 VSAE Agnes Joseph

Solvency voor pensioenfondsen. Actuariaatcongres 2011 VSAE Agnes Joseph Actuariaatcongres 2011 VSAE Agnes Joseph Agenda Pensioenfondsen Huidig toezicht op Nederlandse pensioenfondsen Europees toezicht financiële instellingen Solvency II voor pensioenfondsen Tot slot: Aangekondigde

Nadere informatie

VBA ALM Congres. ALM + Risk Budgeting binnen een verzekeraar. Otto Veldt. Directeur Balansmanagement Eureko

VBA ALM Congres. ALM + Risk Budgeting binnen een verzekeraar. Otto Veldt. Directeur Balansmanagement Eureko VBA ALM Congres ALM + Risk Budgeting binnen een verzekeraar Otto Veldt Directeur Balansmanagement Eureko 1 Agenda Aansturing Verzekeraar Ontwikkeling ALM Risk Budgeting Conclusies 2 Verzekeraar vs pensioenfonds

Nadere informatie

ANNEX Verklaring inzake beleggingsbeginselen

ANNEX Verklaring inzake beleggingsbeginselen ANNEX Verklaring inzake beleggingsbeginselen 1. Inleiding De verklaring inzake Beleggingsbeginselen beschrijft de door het bestuur vastgestelde uitgangspunten voor het beleggingsbeleid van Stichting Bedrijfstakpensioenfonds

Nadere informatie

Fiduciair management

Fiduciair management Fiduciair management Fiduciair management De identiteit van uw fonds staat centraal Ontwikkelingen in de pensioenwereld vragen om een brede opvatting van fiduciair management. Om verder te kijken dan

Nadere informatie

STICHTING PENSIOENFONDS CARIBISCH NEDERLAND. Performancevergelijking PCN - ABP februari 2017

STICHTING PENSIOENFONDS CARIBISCH NEDERLAND. Performancevergelijking PCN - ABP februari 2017 STICHTING PENSIOENFONDS CARIBISCH NEDERLAND Performancevergelijking PCN - ABP 2011-2015 24 februari 2017 Inhoud Uitgangspunten Risicohouding Vergelijking strategisch beleggingsbeleid Performancevergelijking

Nadere informatie

RiskTransparant, deel 4. Wat is uw risicohouding en risicobereidheid op het gebied van beleggingsbeleid?

RiskTransparant, deel 4. Wat is uw risicohouding en risicobereidheid op het gebied van beleggingsbeleid? RiskTransparant, deel 4 Wat is uw risicohouding en risicobereidheid op het gebied van beleggingsbeleid? In deze vierde serie uit een reeks van zeven delen, delen wij graag onze kennis met u over risicomanagement.

Nadere informatie

Tien passen voor de tango Normenkader voor het VO

Tien passen voor de tango Normenkader voor het VO Tien passen voor de tango Normenkader voor het VO Met normen kan een Verantwoordingsorgaan (VO) zijn verantwoordelijkheden (oordelen, adviseren en overleggen) beter uitoefenen. Penvita onderscheidt algemene

Nadere informatie

Beleggingsbeleid in de bedrijfsvoering

Beleggingsbeleid in de bedrijfsvoering De Handreiking Kwaliteit Beleggingsbeleid in de praktijk 26 maart 2015 Alex Poel Beleggingsbeleid in de bedrijfsvoering 1 Achtergrond 2 Dienstverleningsproces 3 Beleggingsbeleid 4 Handreiking beleggingsbeleid

Nadere informatie

Vragen stellen en antwoord krijgen

Vragen stellen en antwoord krijgen Vragen stellen en antwoord krijgen In gesprek met de toezichthouder Linda Hobbelt, afdelingshoofd middelgrote en kleine pensioenfondsen Datum: 20, 21 en 22 mei 2014 Resultaten van de 289 toetsingen T1

Nadere informatie

Concept Verklaring inzake de beleggingsbeginselen Bedrijfspensioenfonds voor de Koopvaardij

Concept Verklaring inzake de beleggingsbeginselen Bedrijfspensioenfonds voor de Koopvaardij Concept Verklaring inzake de beleggingsbeginselen Bedrijfspensioenfonds voor de Koopvaardij Deze Verklaring inzake de beleggingsbeginselen ( Verklaring ) beschrijft op beknopte wijze de uitgangspunten

Nadere informatie

Deelnemersbijeenkomst

Deelnemersbijeenkomst Deelnemersbijeenkomst Stichting Pensioenfonds Capgemini Nederland 2 juli 2015 1 Agenda Opening 2014 Financiën: Dekkingsgraad en financiële situatie Henk nftk Henk Herstelplan Henk Beleggingsbeleid Bert

Nadere informatie

Seminar! BETEKENIS VAN INTERNE AUDIT voor specifieke verzekeraars! Internal Audit en doeltreffendheid van! risk management system!

Seminar! BETEKENIS VAN INTERNE AUDIT voor specifieke verzekeraars! Internal Audit en doeltreffendheid van! risk management system! Seminar! BETEKENIS VAN INTERNE AUDIT voor specifieke verzekeraars! Internal Audit en doeltreffendheid van! risk management system!! Tom Veerman! Triple A Risk Finance B.V.! 1! Programma! Solvency II stand

Nadere informatie

Verklaring inzake de beleggingsbeginselen. Stichting Pensioenfonds voor Fysiotherapeuten. Per 1 juli 2015

Verklaring inzake de beleggingsbeginselen. Stichting Pensioenfonds voor Fysiotherapeuten. Per 1 juli 2015 Bijlage IV Verklaring inzake de beleggingsbeginselen Stichting Pensioenfonds voor Fysiotherapeuten Per 1 juli 2015 Tilburg, 17 juni 2015 1. Inleiding In de Verklaring inzake de beleggingsbeginselen (hierna:

Nadere informatie

Informatiebijeenkomst Pensioenfonds KPN Pensioengerechtigden. Oktober 2013

Informatiebijeenkomst Pensioenfonds KPN Pensioengerechtigden. Oktober 2013 Informatiebijeenkomst Pensioenfonds KPN Pensioengerechtigden Oktober 2013 1 Pensioenstelsel Individueel Pensioen fonds Overheid Lijfrente Pensioen AOW B E L A S T I N G 2 Programma bestuur en taken bestuur

Nadere informatie

De Verklaring wordt aan een deelnemer verstrekt als deze er om vraagt.

De Verklaring wordt aan een deelnemer verstrekt als deze er om vraagt. BIJLAGE C VERKLARING BELEGGINGSBEGINSELEN 1. Inleiding 1.1 Achtergrond en doelstelling Artikel 145 van de Pensioenwet schrijft voor dat een pensioenfonds een actuariële en bedrijfstechnische nota (ABTN)

Nadere informatie

2013 in het kort SAMENVATTING VAN HET JAARVERSLAG

2013 in het kort SAMENVATTING VAN HET JAARVERSLAG 2013 in het kort SAMENVATTING VAN HET JAARVERSLAG 1 Toelichting op het jaarverslag In het Jaarverslag 2013 legt het pensioenfonds uitgebreid verantwoording af over de ontwikkelingen, besluiten en gebeurtenissen

Nadere informatie

Verklaring inzake beleggingsbeginselen 2015 Stichting Pensioenfonds Openbare Bibliotheken

Verklaring inzake beleggingsbeginselen 2015 Stichting Pensioenfonds Openbare Bibliotheken Verklaring inzake beleggingsbeginselen 2015 Stichting Pensioenfonds Openbare Bibliotheken Datum: 2015 Versie : 1 Inhoud 1. Introductie...3 2. Uitgangspunten...3 3. Beleggingsbeginselen...5 Bijlage 1: Versiebeheer

Nadere informatie

V e r k l a r i n g i n z a k e d e b e l e g g i n g s b e g i n s e l e n

V e r k l a r i n g i n z a k e d e b e l e g g i n g s b e g i n s e l e n V e r k l a r i n g i n z a k e d e b e l e g g i n g s b e g i n s e l e n Inhoudsopgave 1 Inleiding 3 2 Organisatie 4 2.1 Het fonds 4 2.2 Organisatie 4 2.3 Toeslagbeleid 4 3 Beleggingsbeleid 6 3.1 Doel

Nadere informatie

Op verzoek van een belanghebbende bij het pensioenfonds wordt de Verklaring verstrekt.

Op verzoek van een belanghebbende bij het pensioenfonds wordt de Verklaring verstrekt. Verklaring inzake beleggingsbeginselen 0. Introductie Deze Verklaring inzake beleggingsbeginselen (hierna: Verklaring) beschrijft op beknopte wijze de uitgangspunten van het beleggingsbeleid van Stichting

Nadere informatie

Verklaring inzake beleggingsbeginselen

Verklaring inzake beleggingsbeginselen Verklaring inzake beleggingsbeginselen Deze Verklaring inzake de beleggingsbeginselen ( Verklaring ) beschrijft de uitgangspunten van het beleggingsbeleid van het pensioenfonds. De uitgangspunten worden

Nadere informatie

Stichting Pensioenfonds DuPont Nederland. 1. Inleiding

Stichting Pensioenfonds DuPont Nederland. 1. Inleiding Stichting Pensioenfonds DuPont Nederland 1. Inleiding Op grond van de Europese pensioenfondsenrichtlijn zijn Nederlandse pensioenfondsen sinds 8 februari 2006 verplicht om een verklaring inzake de beleggingsbeginselen

Nadere informatie

IPFOS. Bestuurders Conferentie. Het gebruik van risicomaatstaven in ALM-context Ralph Verhoeks, Toezichthouder Risk & ALM - DNB

IPFOS. Bestuurders Conferentie. Het gebruik van risicomaatstaven in ALM-context Ralph Verhoeks, Toezichthouder Risk & ALM - DNB IPFOS Bestuurders Conferentie Het gebruik van risicomaatstaven in ALM-context Ralph Verhoeks, Toezichthouder Risk & ALM - DNB Het gebruik van risicomaatstaven in ALM-context Ralph Verhoeks 2 Inhoud 1.

Nadere informatie

Verklaring inzake beleggingsbeginselen Stichting Pensioenfonds Ballast Nedam

Verklaring inzake beleggingsbeginselen Stichting Pensioenfonds Ballast Nedam Verklaring inzake beleggingsbeginselen Stichting Pensioenfonds Ballast Nedam Deze Verklaring inzake beleggingsbeginselen (hierna: Verklaring) beschrijft op beknopte wijze de uitgangspunten van het beleggingsbeleid

Nadere informatie